Help Print this page 
Title and reference
Comhordú na gcóras slándála sóisialta

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Comhordú na gcóras slándála sóisialta

Ní chuirtear córas aonair Eorpach in ionad córas náisiúnta faoi dhlí an Aontais Eorpaigh (AE) maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta. Déantar na gnéithe seo a leanas mar aon le gnéithe eile a chinneadh le dlíthe náisiúnta: tairbhithe na gcóras slándála sóisialta, leibhéil na sochar agus coinníollacha cáilitheachta. Tá rialacha comhchoiteanna ag AE, áfach, chun cearta slándála sóisialta a chosaint agus daoine á mbogadh in AE, san Íoslainn, i Lichtinstéin, san Iorua agus san Eilvéis.

GNÍOMH

Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta

ACHOIMRE

Ní chuirtear córas aonair Eorpach in ionad córas náisiúnta faoi dhlí an Aontais Eorpaigh (AE) maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta. Déantar na gnéithe seo a leanas mar aon le gnéithe eile a chinneadh le dlíthe náisiúnta: tairbhithe na gcóras slándála sóisialta, leibhéil na sochar agus coinníollacha cáilitheachta. Tá rialacha comhchoiteanna ag AE, áfach, chun cearta slándála sóisialta a chosaint agus daoine á mbogadh in AE, san Íoslainn, i Lichtinstéin, san Iorua agus san Eilvéis.

CÉARD A DHÉANANN AN RIALACHÁN SEO?

Leagtar síos sa rialachán seo rialacha comhchoiteanna chun cearta slándála sóisialta a chosaint agus daoine á mbogadh in AE (agus san Íoslainn, i Lichtinstéin, san Iorua agus san Eilvéis freisin).

PRÍOMHPHOINTÍ

Raon

Cumhdaíonn an rialachán réimsí traidisiúnta uile na slándála sóisialta, eadhon:

breoiteacht,

máithreachas agus atharthacht,

pinsin seanaoise,

pinsin réamhscoir agus pinsin easláine,

sochair mharthanóra agus deontais bháis,

dífhostaíocht,

sochair teaghlaigh,

timpistí ag an obair agus galar ceirde.

Ráthaítear go bhfaighidh tairbhithe a gcuid sochar, go gcuirfear cúram sláinte saor in aisce ar fáil dóibh agus go bhfaighidh siad sochair teaghlaigh fiú má théann siad chun cónaí i dtír AE eile.

Tairbhithe

Is féidir le náisiúnaigh uile an Aontais Eorpaigh (agus a dteaghlaigh) atá cumhdaithe ag an reachtaíocht slándála sóisialta i dtír AE áirithe tairbhe a bhaint as na rialacha comhordaithe seo. Cuirtear na rialacha i bhfeidhm maidir le fostaithe, le daoine féinfhostaithe, le státseirbhísigh, le mic léinn agus le pinsinéirí. Cuirtear na rialacha i bhfeidhm freisin maidir le daoine dífhostaithe, le daoine nach bhfuil ag obair go fóill agus le daoine nach bhfuil ag obair a thuilleadh.

Ina theannta sin, cuirtear na rialacha i bhfeidhm maidir le náisiúnaigh neamh-AE agus a ndaoine muinteartha, a bhfuil cónaí orthu go dlíthiúil in AE.

Bunphrionsabail

Maidir le tairbhithe:

tá tairbhithe cumhdaithe ag reachtaíocht tíre áirithe agus íocann siad préimheanna sa tír sin. Déanann na heagraíochtaí a dhéanann an tslándáil shóisialta a bhainistiú cinneadh faoin dlínse dhlíthiúil lena mbaineann siad (prionsabal an dlí aonair is infheidhme);

tá na cearta agus na hoibleagáidí céanna ag tairbhithe is atá ag náisiúnaigh na tíre ina bhfuil siad cumhdaithe (an prionsabal um chóir chomhionann agus um neamh-idirdhealú);

ráthaítear go gcuirfear tréimhsí árachais, oibre nó cónaithe roimhe sin i dtíortha eile san áireamh, agus a gcuid sochar á ríomh (an prionsabal um chomhiomlánú tréimhsí);

is féidir le tairbhithe atá i dteideal sochar airgid a fháil i dtír áirithe an sochar sin a bhailiú, fiú mura bhfuil cónaí orthu sa tír sin (an prionsabal um shochair a easpórtáil chuig na tíortha AE uile ina bhfuil cónaí ar an tairbhí nó ar dhaoine muinteartha an tairbhí).

An Cárta Eorpach um Árachas Sláinte

Cuireann an Cárta Eorpach um Árachas Sláinte (atá saor in aisce) ar chumas daoine atá ina gcónaí i dtír AE eile seachas ina dtír chónaithe féin, daoine ar laethanta saoire san áireamh, sochair leighis a rochtain faoi na téarmaí céanna atá infheidhmithe agus ar an gcostas céanna atá le híoc ag árachaithe sa tír sin. Íoctar/Aisíoctar na costais ag córas slándála sóisialta na tíre tionscnaimh. Eisítear an Cárta Eorpach um Árachas Sláinte ag na seirbhísí árachais sláinte i dtír an árachaí.

Ionstraimí maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta

Ní mór d’institiúidí iarratais a fhreagairt laistigh de thréimhse ama réasúnta agus an fhaisnéis a chur in iúl atá ag teastáil ag na daoine lena mbaineann chun a gcearta a chur i bhfeidhm faoin rialachán. Leagtar rialacha síos sa rialachán lena chinntiú go n-oibreoidh institiúidí na dtíortha AE as lámha a chéile, agus go gcabhróidh siad lena chéile, ar mhaithe leis na saoránaigh.

CATHAIN A MBEIDH FEIDHM AG AN RIALACHÁN?

Ón 20 Bealtaine 2004 ar aghaidh.

Féach comhordú slándála sóisialta an AE ar láithreán réasáin an Choimisiúin Eorpaigh chun tuilleadh faisnéise a fháil.

TAGAIRTÍ

Gníomh

Teacht I bhfeidhm

Spriocdháta don trasuí sna Ballstáit

Iris Oifigiúil

Rialachán (CE) Uimh. 883/2004

20.5.2004

-

IO L 166, 30.4.2004, lgh. 1-123

Gníomh leasaitheach/Gníomhartha leasaitheacha

Teacht i bhfeidhm

Spriocdháta don trasuí sna Ballstáit

Iris Oifigiúil

Rialachán (CE) Uimh. 988/2009

30.10.2009

-

IO L 284, 30.10.2009, lgh. 43-72

Rialachán (AE) Uimh. 1231/2010

1.1.2010

-

IO L 344, 29.12.2010, lgh. 1-3

Rialachán (AE) Uimh. 465/2012

28.6.2012

-

IO L 149, 8.6.2012, lgh. 4-10

Rialachán (AE) Uimh. 1224/2012

8.1.2013

-

IO L 349, 19.12.2012, lgh. 45-46

Ionchorpraíodh sa bhuntéacs leasuithe agus ceartúcháin i ndiaidh a chéile ar Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Is chun críocha tagartha amháin an leagan comhdhlúite seo.

GNÍOMHARTHA GAOLMHARA

Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 lena leagtar síos an nós imeachta chun Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta a chur chun feidhme (Iris Oifigiúil L 284, 30.10.2009, lgh. 1-42).

Nuashonrú is déanaí: 17.03.2015

Top