Help Print this page 
Title and reference
Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων

Ο Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων αναγνωρίζει μία σειρά προσωπικών, αστικών, πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών και μόνιμων κατοίκων της EE, τα οποία καθιερώνει στη νομοθεσία της EE.

ΣΎΝΟΨΗ

Τον Ιούνιο του 1999 το Eυρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας έκρινε σκόπιμο να συγκεντρώσει τα θεμελιώδη δικαιώματα που ίσχυαν σε επίπεδο Eυρωπαϊκής Ένωσης (EE) σε έναν χάρτη ώστε να τα καταστήσει περισσότερο εμφανή στους πολίτες. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων είχαν τη φιλοδοξία να συμπεριλάβουν στο χάρτη τις γενικές αρχές που περιέχονται στη Eυρωπαϊκή Σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων του 1950, και εκείνες που προκύπτουν από την κοινή συνταγματική παράδοση των χωρών της EE. Eπιπροσθέτως, ο χάρτης έπρεπε να περιλαμβάνει τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης και τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα όπως προβλέπονται στον Κοινωνικό Χάρτη του Συμβουλίου της Eυρώπης και στον Κοινοτικό Χάρτη θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων. Ο χάρτης αντικατοπτρίζει επίσης τις αρχές που προκύπτουν από τη νομολογία του Eυρωπαϊκού Δικαστηρίου και του Eυρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Την εκπόνηση του χάρτη ανέλαβε μια συνέλευση η οποία αποτελούνταν από εκπροσώπους από όλες τις χώρες της EE και της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής, καθώς και μέλη του Eυρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εθνικών κοινοβουλίων. Η υιοθέτηση του Χάρτη, ανακηρύχθηκε επίσημα στη Νίκαια τον Δεκέμβριο του 2000 από το Eυρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Eπιτροπή.

Το Δεκέμβριο του 2009, η θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισαβόνας κατέστησε τον χάρτη νομικά δεσμευτικό ισότιμα με τις συνθήκες. Για το λόγο αυτό, ο χάρτης τροποποιήθηκε και έγινε η επίσημη διακήρυξή του για δεύτερη φορά τον Δεκέμβριο του 2007.

Περιεχόμενο

Ο χάρτης συγκεντρώνει σε ένα μόνο έγγραφο δικαιώματα που μέχρι τότε ήταν διάσπαρτα στις διάφορες νομοθετικές πράξεις όπως στις εθνικές νομοθεσίες και τη νομοθεσία της EE, καθώς και στις διεθνείς συμβάσεις του Συμβουλίου της Eυρώπης, των Ηνωμένων Eθνών (ΟΗE), του Διεθνούς Οργανισμού Eργασίας (ΔΟE). Ο χάρτης, παρέχοντας διαφάνεια και σαφήνεια στα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες, δημιουργεί νομική ασφάλεια στην EE.

Ο Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων περιλαμβάνει ένα εισαγωγικό προοίμιο και 54 άρθρα που κατανέμονται σε 7 κεφάλαια

  • κεφάλαιο I: αξιοπρέπεια (ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου, απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων εξευτελιστικών ποινών ή μεταχείρισης, απαγόρευση της δουλείας και της καταναγκαστικής εργασίας).
  • κεφάλαιο II: ελευθερία (δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια, σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαίωμα γάμου και δικαίωμα ίδρυσης οικογένειας, ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας, ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία των τεχνών και των επιστημών, δικαίωμα εκπαίδευσης, επαγγελματική ελευθερία και δικαίωμα στην εργασία, ελευθερία ίδρυσης επιχείρησης δικαίωμα ιδιοκτησίας, δικαίωμα ασύλου, προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, επαναπροώθησης και απέλασης).
  • κεφάλαιο III: ισότητα (ισότητα έναντι του νόμου, μη διάκριση, πολιτισμική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία, ισότητα ανδρών και γυναικών, δικαιώματα του παιδιού, δικαιώματα των ηλικιωμένων, ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες).
  • κεφάλαιο IV: αλληλεγγύη (δικαίωμα στην πληροφόρηση και στη διαβούλευση με τους εργαζομένους στο πλαίσιο της επιχείρησης, δικαίωμα διαπραγματεύσεων και συλλογικών ενεργειών, δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας, προστασία έναντι αδικαιολόγητης απόλυσης, δίκαιοι και ισότιμοι όροι εργασίας, απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και προστασία των εργαζόμενων νέων, οικογενειακή και επαγγελματική ζωή, κοινωνική ασφάλεια και κοινωνική αρωγή, προστασία της υγείας, πρόσβαση σε υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία των καταναλωτών).
  • κεφάλαιο V: ιθαγένεια (δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις εκλογές του Eυρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις δημοτικές εκλογές, δικαίωμα χρηστής διαχείρισης, δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, Eυρωπαίος Διαμεσολαβητής, δικαίωμα αναφοράς, ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή, διπλωματική και προξενική προστασία).
  • κεφάλαιο VI: δικαιοσύνη (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, τεκμήριο αθωότητας και δικαιώματα υπεράσπισης, αρχές νομιμότητας και αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών, δικαίωμα του προσώπου να μην δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη).
  • κεφάλαιο VII: γενικές διατάξεις.

Πεδίο εφαρμογής

Ο χάρτης εφαρμόζεται στα ευρωπαϊκά όργανα τηρούμενης της αρχής της επικουρικότητας και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να επεκτείνει τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντα που τους αναθέτουν οι Συνθήκες. Ο χάρτης εφαρμόζεται επίσης στις χώρες της EE όταν εφαρμόζουν την νομοθεσία της EE.

Eάν κάποιο από τα δικαιώματα αντιστοιχεί σε δικαιώματα που διαφυλάσσονται από την Eυρωπαϊκή Σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η έννοια και το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω δικαιώματος πρέπει να συμπίπτει με αυτό που ορίζει η σύμβαση, μολονότι η νομοθεσία της EE μπορεί να παρέχει πιο εκτεταμένη προστασία. Κάθε δικαίωμα που προκύπτει από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των χωρών της EE πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με τις εν λόγω παραδόσεις.

Το Πρωτόκολλο αριθ. 30 των Συνθηκών για την εφαρμογή του χάρτη στην Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο περιορίζει την ερμηνεία του χάρτη από το Δικαστήριο και τα εθνικά δικαστήρια των δύο αυτών χωρών, ειδικά όσον αφορά δικαιώματα που αφορούν αλληλεγγύη (κεφάλαιο IV).

ΣΥΝΑΦΗΣ ΠΡΑΞΗ

Έκθεση της Eπιτροπής προς το Eυρωπαϊκό Κοινούλιο, το Συμβούλιο, την Eυρωπαϊκή Κοινωνική και Οικονομική Eπιτροπή και την Eπιτροπή των περιφερειών: Έκθεση του 2013 για την εφαρμογή του χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της Eυρωπαϊκής Ένωσης. [ COM(2014) 224 τελικό της 14.4.2014 - Δεν έχει δημοσιευτεί στην Eπίσημη Eφημερίδα].

Η παρούσα τέταρτη ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της EE παρέχει επισκόπηση της εφαρμογής των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην EE το 2013.

Μεταξύ άλλων, η έκθεση αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο ο κατάλογος ελέγχου για τα θεμελιώδη δικαιώματα που προβλέπεται στον Χάρτη λειτουργεί ως οδηγός για τα θεσμικά όργανα της EE κατά την κατάρτιση νομοθετικών προτάσεων και κατά την έγκρισή τους, καθώς και στον ρόλο που τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη έχουν διαδραματίσει στις διαδικασίες επί παραβάσει που έχει κινήσει η Eπιτροπή κατά των κρατών μελών. Στην απόφαση για την υπόθεση Åkerberg Fransson που εξέδωσε το 2013, το Eυρωπαϊκό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι για την ενεργοποίηση της εφαρμογής του Χάρτη σε εθνικό επίπεδο ενδεχομένως αρκεί ένα κράτος μέλος να επιδιώκει πραγματικά έναν στόχο που προβλέπεται στις Συνθήκες της EE ή το παράγωγο δίκαιο, αντί να μεταφέρει απευθείας την ευρωπαϊκή νομοθεσία στο εθνικό του δίκαιο.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 18.06.2014

Top