Help Print this page 
Title and reference
Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της Ένωσης και των μελών της οικογενείας τους

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της Ένωσης και των μελών της οικογενείας τους

Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) σχετικά με το δικαίωμα των Ευρωπαίων πολιτών να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στις χώρες της ΕΕ συγκεντρώνει τις πράξεις που βρίσκονται διάσπαρτες στο περίπλοκο νομοθετικό σύστημα βάσει του οποίου διευθετείτο παλαιότερα το ζήτημα. Μεταξύ άλλων, τα μέτρα στοχεύουν: στη διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών στις χώρες της ΕΕ, στον περιορισμό στο ελάχιστο των αναγκαίων διοικητικών διατυπώσεων, στον καλύτερο προσδιορισμό του καθεστώτος των μελών της οικογενείας τους, στην οριοθέτηση της δυνατότητας άρνησης ή τερματισμού της διαμονής, στην καθιέρωση ενός δικαιώματος μόνιμης διαμονής.

ΠΡΑΞΗ

Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών της οικογενείας τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ.

ΣΥΝΟΨΗ

Η οδηγία συγκεντρώνει σε ένα μόνο κείμενο το περίπλοκο νομοθετικό σύστημα που ισχύει στον τομέα του δικαιώματος εισόδου και διαμονής των πολιτών της ΕΕ και το οποίο διέπεται από δύο κανονισμούς και εννέα οδηγίες. Η απλούστευση αυτή έχει ως στόχο να βοηθήσει τους πολίτες στην εφαρμογή των προαναφερθέντων δικαιωμάτων. Εξάλλου, η οδηγία απλουστεύει κατά το μέγιστο τις διατυπώσεις που είναι αναγκαίες για την άσκηση του δικαιώματος διαμονής των πολιτών της ΕΕ και των μελών της οικογενείας τους.

Γενικές διατάξεις

Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στη ρύθμιση:

  • των όρων άσκησης του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της ΕΕ και των μελών της οικογενείας τους, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους
  • του δικαιώματος μόνιμης διαμονής·
  • των περιορισμών που μπορούν να τεθούν στα προαναφερθέντα δικαιώματα για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας.

Δικαίωμα εισόδου και διαμονής μέχρι 3 μήνες

Κάθε πολίτης της ΕΕ έχει το δικαίωμα να αναχωρεί από το έδαφος μιας χώρας ΕΕ προκειμένου να μεταβεί σε άλλη χώρα, εφόσον φέρει ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί να του επιβληθεί καμία θεώρηση εξόδου ή εισόδου. Εάν ο πολίτης της Ένωσης δεν έχει τα απαιτούμενα ταξιδιωτικά έγγραφα, η χώρα υποδοχής παρέχει στο πρόσωπο αυτό κάθε εύλογη δυνατότητα για την απόκτηση ή λήψη των αναγκαίων εγγράφων.

Τα μέλη της οικογενείας που δεν έχουν την ιθαγένεια χώρας της ΕΕ απολαύουν δικαιωμάτων ιδίων με εκείνα του πολίτη που συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν. Μπορεί να τους επιβληθεί μόνο η υποχρέωση της θεώρησης σύντομης διαμονής σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 539/2001. Ο τίτλος διαμονής που χορηγείται δυνάμει της παρούσας οδηγίας, ισοδυναμεί με θεώρηση σύντομης διαμονής.

Για διαμονή κάτω των 3 μηνών, το μόνο που απαιτείται από τον πολίτη της ΕΕ και τα μέλη της οικογένειάς του που πηγαίνουν να τον συναντήσουν ή τον συνοδεύουν, είναι να έχει στην κατοχή του έγγραφο ταυτότητας ή έγκυρο διαβατήριο. Η χώρα υποδοχής μπορεί να απαιτήσει από τον ενδιαφερόμενο να γνωστοποιήσει την παρουσία του στην επικράτειά της, εντός εύλογης προθεσμίας που δεν δημιουργεί διακρίσεις.

Δικαίωμα διαμονής για χρονικό διάστημα άνω των 3 μηνών

Το δικαίωμα διαμονής του πολίτη για χρονικό διάστημα άνω των 3 μηνών ισχύει εφόσον:

  • είναι μισθωτός ή μη μισθωτός εργαζόμενος·στη χώρα υποδοχής
  • είτε διαθέτει επαρκείς πόρους για τον εαυτό του και τα μέλη της οικογένειάς του ούτως ώστε να μην επιβαρύνει κατά τη διάρκεια της διαμονής του το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της χώρας υποδοχής, καθώς και ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας. Στο πλαίσιο αυτό, οι χώρες της ΕΕ δεν δύνανται να προσδιορίζουν το ύψος των πόρων που οι ίδιες θεωρούν επαρκείς, πρέπει όμως να λάβουν υπόψη τους την προσωπική κατάσταση του ενδιαφερομένου·
  • είτε παρακολουθεί σπουδές συμπεριλαμβανομένων μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης ως σπουδαστής και διαθέτει επαρκείς πόρους και ασφάλεια ασθένειας ώστε να μην καταστεί κατά την παραμονή του βάρος για την κοινωνική πρόνοια της χώρας υποδοχής·
  • είτε είναι μέλος της οικογενείας το οποίο συνοδεύει ή πηγαίνει να συναντήσει πολίτη της ΕΕ που εμπίπτει σε μια από τις προαναφερθείσες κατηγορίες.

Το δελτίο διαμονής για τους πολίτες της ΕΕ καταργείται. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ μπορούν να απαιτούν από τους πολίτες να παρουσιάζονται προς εγγραφή στις αρμόδιες υπηρεσίες εντός προθεσμίας που δεν υπερβαίνει τους 3 μήνες από την άφιξή τους. Η βεβαίωση εγγραφής χορηγείται αμέσως, βάσει προσκόμισης:

  • ισχύοντος δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου·
  • απόδειξης ότι πληρούνται οι παραπάνω όροι (βλ. άρθρο 8 της οδηγίας για τα απαιτούμενα αποδεικτικά στοιχεία).

Τα μέλη της οικογενείας πολίτη της ΕΕ που δεν έχουν την ιθαγένεια χώρας της ΕΕ οφείλουν να ζητούν δελτίο διαμονής μέλους της οικογενείας ενός πολίτη της ΕΕ (βλ. άρθρο 10 σχετικά με τους όρους χορήγησης δελτίου διαμονής), το οποίο ισχύει για 5 έτη από την ημερομηνία χορήγησής του.

Διατήρηση του δικαιώματος διαμονής

Σε γενικές γραμμές, οι πολίτες της ΕΕ διατηρούν το δικαίωμα διαμονής για τους πρώτους τρεις μήνες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν αποτελούν υπέρμετρο βάρος για το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής. Μετά την έλευση των τριών μηνών πρέπει να συνεχίσουν να πληρούν τους όρους για τη διαμονή τους (άρθρο 7) αλλά τα κράτη μέλη ενδέχεται να μην διενεργούν συστηματικούς ελέγχους σχετικά με το εάν εξακολουθούν να πληρούνται οι όροι αυτοί. Η προσφυγή στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας ενδέχεται να οδηγήσει σε μέτρα απέλασης, χωρίς να συνεπάγεται ωστόσο αυτομάτως τη λήψη αυτών.

Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ο θάνατος του πολίτη της ΕΕ ή η αναχώρησή του από την επικράτεια της χώρας υποδοχής, καθώς και το διαζύγιο, η ακύρωση του γάμου ή η λήξη της εταιρικής σχέσης δεν θίγουν το δικαίωμα διαμονής των μελών της οικογενείας του τα οποία δεν έχουν την ιθαγένεια της χώρας της ΕΕ. Οι μισθωτοί ή μη μισθωτοί διατηρούν την ιδιότητά τους εάν, επί παραδείγματι, είναι προσωρινά ανίκανοι προς εργασία εξαιτίας ασθένειας ή ατυχήματος ή έχουν καταγραφεί δεόντως ως ακουσίως άνεργοι αφού απασχολήθηκαν για περισσότερο από 1 έτος και έχουν καταγραφεί ως πρόσωπα τα οποία αναζητούν εργασία (βλ. άρθρο 7, παράγραφο 3).

Δικαίωμα μόνιμης διαμονής

Κάθε πολίτης της ΕΕ και τα μέλη της οικογένειάς του αποκτούν το δικαίωμα μόνιμης διαμονής στη χώρα υποδοχής εφόσον έχουν διαμείνει νομίμως και επί συνεχές διάστημα 5 ετών στο έδαφος της εν λόγω χώρας και εφόσον δεν έχει ληφθεί κατά αυτών κάποιο μέτρο απέλασης. Το δικαίωμα μόνιμης διαμονής δεν υπόκειται πλέον σε κανέναν όρο. Αποκτηθέν δικαίωμα μόνιμης διαμονής, αυτό χάνεται αποκλειστικά σε περίπτωση απουσίας από τη χώρα υποδοχής για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τα 2 συναπτά έτη.

Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορούν πρόσωπα να απολαύουν το δικαίωμα μόνιμης διαμονής σε μια χώρα της ΕΕ πριν από τη συμπλήρωση πέντε ετών διαμονής.

Διατάξεις κοινές για το δικαίωμα διαμονής και το δικαίωμα μόνιμης διαμονής

Κάθε πολίτης της ΕΕ που έχει δικαίωμα διαμονής ή δικαίωμα μόνιμης διαμονής, καθώς και τα μέλη της οικογενείας του, απολαύει ίσης μεταχείρισης σε σύγκριση με τους ημεδαπούς στον τομέα εφαρμογής της Συνθήκης. Ωστόσο, η χώρα υποδοχής δεν είναι υποχρεωμένη να χορηγεί δικαίωμα παροχών κοινωνικής πρόνοιας κατά τους πρώτους 3 μήνες διαμονής, παρά μόνο στα πρόσωπα που είναι μισθωτοί ή μη μισθωτοί εργαζόμενοι και στα μέλη των οικογενειών τους. Οι χώρες υποδοχής επίσης δεν είναι υποχρεωμένες να χορηγήσουν στα άτομα αυτά ενισχύσεις για σπουδές ούτε για επαγγελματική κατάρτιση υπό μορφή υποτροφιών ή δανείων πριν από την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής. Τα μέλη των οικογενειών τους, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, έχουν δικαίωμα να ασκήσουν μισθωτή ή μη μισθωτή οικονομική δραστηριότητα.

Περιορισμός του δικαιώματος εισόδου και διαμονής για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας

Ο πολίτης της ΕΕ ή μέλος της οικογενείας του μπορεί να απομακρυνθεί από την επικράτεια της χώρας υποδοχής για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας. Η απόφαση δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να στηρίζεται σε οικονομικούς λόγους. Όλα τα μέτρα που αναφέρονται στην ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή πρέπει να θεμελιώνονται με βάση την προσωπική συμπεριφορά του ατόμου. Η προσωπική συμπεριφορά πρέπει να συνιστά πραγματική, άμεση χρονικά και αρκούντως σοβαρή απειλή, στρεφόμενη κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας.

Προηγούμενες ποινικές καταδίκες δεν αποτελούν αυτομάτως λόγο απομάκρυνσης. Η λήξη ισχύος του εγγράφου που επέτρεψε την είσοδο στη χώρα υποδοχής δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο λήψης τέτοιου είδους μέτρου.

Σε κάθε περίπτωση, πριν από τη λήψη απόφασης απομάκρυνσης του ενδιαφερομένου από την επικράτειά της, η χώρα υποδοχής οφείλει να αξιολογήσει ορισμένα στοιχεία όπως τη διάρκεια διαμονής του στην επικράτειά της, την ηλικία, την κατάσταση της υγείας του, την οικογενειακή και οικονομική του κατάσταση, την κοινωνική και πολιτιστική ένταξή του στη χώρα υποδοχής και τους δεσμούς του με τη χώρα καταγωγής. Το επίπεδο προστασίας πολίτη της ΕΕ κατά της απέλασης αυξάνεται αναλογικά με τη διάρκεια διαμονής. Εάν, συνεπώς, ο πολίτης της ΕΕ διέμενε στη χώρα υποδοχής για 10 έτη (ή είναι ανήλικος), λαμβάνεται απόφαση απέλασης μόνο εάν βασίζεται σε επιτακτικούς λόγους δημόσιας ασφάλειας.

Η δημόσια υγεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας μόνο εάν αφορά ασθένειες που εγκλείουν κίνδυνο επιδημίας (όπως ορίζονται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας), καθώς και άλλες λοιμώδεις νόσους ή μεταδοτικές παρασιτικές ασθένειες.

Κάθε απόφαση περί άρνησης εισόδου ή απομάκρυνσης από την επικράτεια χώρας της ΕΕ πρέπει να κοινοποιείται εγγράφως στον ενδιαφερόμενο κατά τρόπο που να του επιτρέπει να κατανοήσει το περιεχόμενο και τις συνέπειες της απόφασης. Πρέπει να είναι αιτιολογημένη και να αναφέρει τα μέσα προσφυγής και τις προθεσμίες που πρέπει να τηρηθούν. Εκτός από περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, η προθεσμία για την εγκατάλειψη της επικράτειας δεν μπορεί να είναι μικρότερη του 1 μηνός από την ημερομηνία κοινοποίησης.

Σε καμία περίπτωση δεν είναι δυνατόν να ληφθεί το μέτρο της ισόβιας απαγόρευσης εισόδου στην επικράτεια του κράτους μέλους. Ο ενδιαφερόμενος δύναται να υποβάλει αίτηση επανεξέτασης της κατάστασής του μετά 3 έτη. Επιπλέον, η παρούσα οδηγία προβλέπει σειρά διαδικαστικών εγγυήσεων. Ειδικότερα οι ενδιαφερόμενοι έχουν στη διάθεσή τους τα δικαστικά και ενδεχομένως διοικητικά μέσα παροχής έννομης προστασίας στο κράτος μέλος υποδοχής.

Τελικές διατάξεις

Οι χώρες της ΕΕ μπορούν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να αρνηθούν, να τερματίσουν ή να ανακαλέσουν οποιοδήποτε δικαίωμα αναγνωριζόμενο από την παρούσα οδηγία, σε περίπτωση κατάχρησης δικαιώματος ή σε περίπτωση απάτης, όπως π.χ. σε περίπτωση εικονικού γάμου.

Η οδηγία εφαρμόζεται με την επιφύλαξη ευνοϊκότερων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Πράξη

Έναρξη ισχύος

Προθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών

Επίσημη Εφημερίδα

Οδηγία 2004/38/ΕΚ

30.4.2004

30.4.2006

ΕΕ L 158 της 30.4.2004

ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της 2ας Ιουλίου 2009 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την καλύτερη ενσωμάτωση και εφαρμογή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών [ COM(2009) 313 τελικό - δεν έχει δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Η παρούσα ανακοίνωση καθοδηγεί τα κράτη μέλη όσον αφορά τη βελτίωση της εφαρμογής της οδηγίας 2004/38/ΕΚ.

Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές αποσαφηνίζουν τα δικαιώματα των πολιτών και των μελών των οικογενειών τους και διαφωτίζουν τα κράτη μέλη ως προς τα μέτρα που μπορούν να υιοθετήσουν, ιδιαιτέρως για την καταπολέμηση των καταχρήσεων δικαιωμάτων και των εικονικών γάμων.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ, η Επιτροπή δεσμεύεται να υλοποιήσει τις ακόλουθες πρωτοβουλίες:

  • δημιουργία οδηγού για τους πολίτες, ώστε αυτοί να γνωρίζουν καλύτερα τα δικαιώματά τους·
  • διοργάνωση διμερών συναντήσεων με τα κράτη μέλη.

Οδηγία 2014/54/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014 , περί μέτρων που διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων (ΕΕ L 128, 30.4.2014, σ. 8-14).

04.08.2014

Top