Help Print this page 
Title and reference
Κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) ( οδηγία ΦΠΑ )

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) ( οδηγία ΦΠΑ )

Το κοινό σύστημα ΦΠΑ εφαρμόζεται στην παραγωγή και στη διανομή αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζονται και πωλούνται προς κατανάλωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Για να εξασφαλιστεί η ουδετερότητα του φόρου ανεξαρτήτως του αριθμού των πραγματοποιουμένων πράξεων, οι υποκείμενοι στον φόρο μπορούν να εκπέσουν από τον χρεωστικό τους ΦΠΑ το ποσό του φόρου που έχουν καταβάλει σε άλλους υποκειμένους. Ο ΦΠΑ βαρύνει τον τελικό καταναλωτή ως ποσοστό επί της τελικής τιμής του αγαθού ή της υπηρεσίας.

ΠΡΑΞΗ

Οδηγία 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006 , σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας [Βλέπε πράξεις τροποποίησης].

ΣΥΝΟΨΗ

Ο φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) είναι ένας γενικός φόρος κατανάλωσης που επιβάλλεται στις εμπορικές δραστηριότητες οι οποίες αφορούν την παραγωγή και τη διανομή αγαθών και την παροχή υπηρεσιών. Η παρούσα οδηγία ΦΠΑ κωδικοποιεί τις διατάξεις για τη δημιουργία του κοινού συστήματος ΦΠΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).

Το κοινό σύστημα ΦΠΑ εφαρμόζεται στα αγαθά και τις υπηρεσίες που αγοράζονται και πωλούνται προς κατανάλωση στην ΕΕ. Ο φόρος υπολογίζεται σε συνάρτηση με την αξία που προστίθεται στα αγαθά ή τις υπηρεσίες σε κάθε στάδιο της παραγωγής και της αλυσίδας διανομής.

Ο φόρος εισπράττεται τμηματικά μέσω ενός συστήματος τμηματικών πληρωμών που επιτρέπει στους υποκειμένους στον ΦΠΑ (επιχειρήσεις που διαθέτουν αριθμό φορολογικού μητρώου ΦΠΑ) να εκπίπτουν από το χρεωστικό τους υπόλοιπο ΦΠΑ το ποσό του φόρου που κατέβαλαν σε άλλους υποκείμενους στον φόρο επί των αγορών στις οποίες προέβησαν για τους σκοπούς της επαγγελματικής τους δραστηριότητας στο προηγούμενο στάδιο. Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει να εξασφαλιστεί η ουδετερότητα του φόρου ανεξαρτήτως του αριθμού των πράξεων.

Ο ΦΠΑ βαρύνει τον τελικό καταναλωτή ως ποσοστό επί της τελικής τιμής του προϊόντος ή της υπηρεσίας. Αυτή η τελική τιμή είναι το άθροισμα των αξιών που προστίθενται σε κάθε στάδιο παραγωγής και διανομής. Ο προμηθευτής των αγαθών ή των υπηρεσιών (ο υποκείμενος στον φόρο) καταβάλλει στην εθνική φορολογική αρχή τον ΦΠΑ που έχει εισπράξει για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες αφού εκπέσει τον ΦΠΑ που κατέβαλε στους προμηθευτές του.

Πεδίο εφαρμογής

Στον ΦΠΑ υπόκεινται οι πράξεις που πραγματοποιούνται εξ επαχθούς αιτίας στο έδαφος μιας χώρας της ΕΕ από υποκείμενο στον φόρο που ενεργεί με την ιδιότητα αυτή, καθώς και οι εισαγωγές που πραγματοποιούνται από οποιονδήποτε.

Στις φορολογητέες συναλλαγές περιλαμβάνονται :

  • οι παραδόσεις αγαθών από υποκείμενο στον φόρο·
  • οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών προερχόμενων από μια χώρα της ΕΕ στο έδαφος άλλης χώρας της ΕΕ·
  • οι παροχές υπηρεσιών από υποκείμενο στον φόρο·
  • οι εισαγωγές αγαθών εκτός ΕΕ (από τρίτα εδάφη ή χώρες εκτός ΕΕ).

Ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών πρόκειται μόνον όταν τα αγαθά μεταφέρονται από μια χώρα της ΕΕ σε άλλη. Πραγματοποιείται όταν τα αγαθά τα οποία πωλούνται από υποκείμενο στον φόρο στην ευρωπαϊκή χώρα αναχώρησης αποκτώνται σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα άφιξης από υποκείμενο στον φόρο που ενεργεί με την ιδιότητά του αυτή ή από μη υποκείμενο στον φόρο νομικό πρόσωπο, καθώς και όταν αποκτώνται από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο καινούργια μεταφορικά μέσα και προϊόντα που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

Δεν υπόκεινται σε ΦΠΑ οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών από νομικά πρόσωπα μη υποκείμενα στον φόρο και από ορισμένες κατηγορίες απαλλασσομένων υποκειμένων, εφόσον δεν υπερβαίνουν ένα κατώτατο όριο 10 000 ευρώ ετησίως, εκτός αν ο αγοραστής επιλέξει να υπαχθεί στον φόρο.

Δεν υπόκεινται στον ΦΠΑ οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις μεταχειρισμένων αγαθών και αντικειμένων καλλιτεχνικής, συλλεκτικής ή αρχαιολογικής αξίας, εφόσον ο πωλητής είναι υποκείμενος στον φόρο μεταπωλητής ή διοργανωτής δημοπρασιών και εφόσον τα αγαθά αυτά έχουν υπαχθεί σε ΦΠΑ, σύμφωνα με το καθεστώς του περιθωρίου κέρδους.

Εδαφική εφαρμογή

Ο ΦΠΑ της ΕΕ δεν εφαρμόζεται στα τρίτα εδάφη, δηλαδή:

  • τη νήσο Ελιγολάνδη, την περιοχή του Μπύζιγκεν, τη Θέουτα, τη Μελίλια, το Λιβίνιο, την Καμπιόνε ντ’ Ιτάλια και τα ιταλικά ύδατα της λίμνης του Λουγκάνο (εδάφη που δεν αποτελούν τμήμα του τελωνειακού εδάφους της ΕΕ)·
  • το Άγιον Όρος, τις Κανάριες νήσους, τα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα, τις νήσους Ώλαντ (Åland) και τις αγγλονορμανδικές νήσους (εδάφη που αποτελούν τμήμα του τελωνειακού εδάφους της ΕΕ).

Κατόπιν των διατάξεων της Συνθήκης, ο ΦΠΑ δεν εφαρμόζεται επίσης στο Γιβραλτάρ, καθώς και στο τμήμα της Κύπρου επί του οποίου δεν ασκεί ουσιαστικό έλεγχο η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι περιοχές αυτές θεωρούνται τρίτα εδάφη.

Το Πριγκιπάτο του Μονακό, η νήσος του Μαν και οι ζώνες κυριαρχίας του Ηνωμένου Βασιλείου στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια δεν θεωρούνται ως χώρες εκτός ΕΕ· συνεπώς ο ΦΠΑ εφαρμόζεται σε αυτά.

Υποκείμενοι στον φόρο

Υποκείμενος στον φόρο είναι το πρόσωπο που ασκεί κατά τρόπο ανεξάρτητο και σε οποιονδήποτε τόπο, οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από τον επιδιωκόμενο σκοπό και τα αποτελέσματα της δραστηριότητας αυτής. Ως οικονομική δραστηριότητα θεωρείται κάθε δραστηριότητα του παραγωγού, του εμπόρου ή του παρέχοντος υπηρεσίες, περιλαμβανομένων και των δραστηριοτήτων εξόρυξης, των αγροτικών δραστηριοτήτων καθώς και των δραστηριοτήτων των ελεύθερων επαγγελμάτων. Δεν θεωρείται ότι ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα οι μισθωτοί και λοιπά πρόσωπα εφόσον συνδέονται με τον εργοδότη τους με σύμβαση εργασίας ή με οποιαδήποτε άλλη νομική σχέση που δημιουργεί δεσμούς εξάρτησης.

Ως υποκείμενο στον φόρο θεωρείται επίσης κάθε άλλο πρόσωπο το οποίο διενεργεί ευκαιριακά παράδοση καινούργιου μεταφορικού μέσου που μεταφέρεται σε άλλη χώρα της ΕΕ.

Οι χώρες της ΕΕ μπορούν επίσης να θεωρούν υποκείμενο στον φόρο οποιονδήποτε πραγματοποιεί ευκαιριακά πράξη σχετική με οικονομική δραστηριότητα, και ιδίως παράδοση κτιρίων ή τμημάτων κτιρίων και του συνεχόμενου με αυτά εδάφους, η οποία πραγματοποιείται πριν από την πρώτη εγκατάσταση σε αυτά ή παράδοση γηπέδων προς οικοδόμηση.

Τα κράτη, οι περιφέρειες, οι νομοί, οι δήμοι και κοινότητες και οι λοιποί οργανισμοί δημοσίου δικαίου δεν θεωρούνται ως υποκείμενοι στον φόρο για τις δραστηριότητες ή πράξεις, τις οποίες πραγματοποιούν ως δημόσια εξουσία, εκτός αν η μη υπαγωγή τους στον φόρο θα οδηγούσε σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Σε κάθε περίπτωση, οι οργανισμοί αυτοί θεωρούνται υποκείμενοι στον φόρο όταν πραγματοποιούν ορισμένες εμπορικές πράξεις.

Φορολογητέες πράξεις

Ως παράδοση αγαθών θεωρείται η μεταβίβαση του δικαιώματος να διαθέτει κάποιος, ως κύριος, ενσώματο αγαθό.

Ως παροχή υπηρεσιών νοείται κάθε πράξη η οποία δεν αποτελεί παράδοση αγαθών.

Νοείται ως ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών η απόκτηση του δικαιώματος να διαθέτει κάποιος, ως κύριος, κινητό ενσώματο αγαθό που αποστέλλεται στον αποκτώντα, σε χώρα της ΕΕ άλλη από τη χώρα της ΕΕ από την οποία αναχώρησε η αποστολή του αγαθού.

Ως εισαγωγή αγαθών νοείται η είσοδος, στο εσωτερικό της ΕΕ, αγαθού που δεν έχει τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία. Εισαγωγή αγαθών θεωρείται επίσης η είσοδος εντός της Κοινότητας αγαθού που έχει τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία και προέρχεται από τρίτο έδαφος.

Τόπος των φορολογητέων πράξεων

Ο τόπος παράδοσης των αγαθών θεωρείται ότι βρίσκεται:

  • στον τόπο όπου βρίσκονται τα αγαθά κατά το χρόνο της παράδοσής τους (εφόσον τα αγαθά δεν αποστέλλονται ούτε μεταφέρονται)·
  • στον τόπο όπου βρίσκονται τα αγαθά κατά τον χρόνο αναχώρησης της αποστολής ή της μεταφοράς με προορισμό τον αποκτώντα (σε περίπτωση αποστολής ή μεταφοράς των αγαθών)·
  • στον τόπο αναχώρησης της μεταφοράς επιβατών (εφόσον το αγαθό πωλείται πάνω σε πλοίο, αεροσκάφος ή τρένο)·
  • στον τόπο όπου βρίσκεται ο αγοραστής (σε περίπτωση παράδοσης αερίου μέσω συστήματος διανομής φυσικού αερίου εντός της ΕΕ ή οποιουδήποτε δικτύου συνδέεται με το εν λόγω σύστημα, παράδοσης ηλεκτρικής ενέργειας ή παράδοσης ενέργειας θέρμανσης ή ψύξης μέσω δικτύων θέρμανσης η ψύξης).

Ως τόπος ενδοκοινοτικής απόκτησης αγαθών θεωρείται ο τόπος όπου βρίσκονται τα αγαθά κατά τον χρόνο άφιξης της αποστολής ή της μεταφοράς προς τον αποκτώντα.

Ο τόπος παροχής υπηρεσιών σε υποκείμενους στο φόρο είναι η έδρα της οικονομικής δραστηριότητας του αποκτώντα ή, εφόσον οι υπηρεσίες παρέχονται σε μόνιμη εγκατάσταση που ο αποκτών διατηρεί αλλού, ο τόπος όπου βρίσκεται η εν λόγω μόνιμη εγκατάσταση ή, ελλείψει εγκατάστασης, ο τόπος όπου ο αποκτών έχει τη μόνιμη κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του. Ο τόπος παροχής υπηρεσιών σε μη υποκείμενους στο φόρο θεωρείται ότι είναι ο τόπος όπου ο προμηθευτής έχει την έδρα της οικονομικής του δραστηριότητας, ή, εφόσον οι υπηρεσίες παρέχονται από μόνιμη εγκατάσταση που ο προμηθευτής διατηρεί αλλού, ο τόπος όπου βρίσκεται η εν λόγω μόνιμη εγκατάσταση, ο τόπος όπου ο προμηθευτής έχει τη μόνιμη κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του.

Εντούτοις, προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις σε αυτούς τους γενικούς κανόνες, οι οποίες αφορούν, μεταξύ άλλων, τις παροχές υπηρεσιών που συνδέονται με ακίνητα, μεταφορά επιβατών και μεταφορά αγαθών, τις παροχές υπηρεσιών σχετικά με πολιτιστικές, καλλιτεχνικές, αθλητικές, επιστημονικές, εκπαιδευτικές, ψυχαγωγικές δραστηριότητες, τις παροχές υπηρεσιών εστίασης και τροφοδοσίας καθώς και βραχυπρόθεσμης ενοικίασης μεταφορικών μέσων. Κύριος στόχος των εξαιρέσεων αυτών είναι να εξασφαλιστεί ότι η υπηρεσία φορολογείται στον τόπο στον οποίο θα καταναλωθεί πράγματι η υπηρεσία.

Στις σχέσεις με τις χώρες εκτός ΕΕ, και προκειμένου να αποφευχθούν περιπτώσεις διπλής φορολόγησης, μη φορολόγησης ή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, οι χώρες της ΕΕ μπορούν να θεωρούν:

  • ότι ο τόπος παροχής ορισμένων υπηρεσιών, ο οποίος βρίσκεται στο έδαφός τους, βρίσκεται εκτός ΕΕ, όταν η πραγματική χρησιμοποίηση και εκμετάλλευση πραγματοποιείται εκτός ΕΕ·
  • ότι ο τόπος παροχής ορισμένων υπηρεσιών, ο οποίος βρίσκεται εκτός ΕΕ, βρίσκεται στο έδαφός της χώρας της ΕΕ, όταν η πραγματική χρησιμοποίηση και εκμετάλλευση πραγματοποιείται στο έδαφός της χώρας της ΕΕ.

Ο τόπος εισαγωγή αγαθών είναι η χώρα της ΕΕ στο έδαφος της οποίας βρίσκονται τα αγαθά κατά τον χρόνο εισόδου τους στην ΕΕ.

Γενεσιουργός αιτία και απαιτητό του φόρου

Η γενεσιουργός αιτία του φόρου επέρχεται και ο φόρος καθίσταται απαιτητόςκατά τον χρόνο πραγματοποίησης της παράδοσης αγαθών ή της παροχής υπηρεσιών, εκτός ορισμένων περιπτώσεων που απαριθμούνται περιοριστικά.

Για τις ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών, η γενεσιουργός αιτία του φόρου επέρχεται κατά τον χρόνο πραγματοποίησης της ενδοκοινοτικής απόκτησης αγαθών. Ο φόρος καθίσταται απαιτητός στις 15 του μήνα που ακολουθεί το μήνα κατά τον οποίο επήλθε η γενεσιουργός αιτία. Αν το τιμολόγιο εκδοθεί πριν από την ημερομηνία αυτή, ο φόρος καθίσταται απαιτητός κατά την έκδοση του τιμολογίου.

Ωστόσο, από την 1η Ιανουαρίου 2013, οπότε τίθεται σε ισχύ η οδηγία 2010/45/ΕΕ, ο φόρος κατέστη απαιτητός κατά την έκδοση του τιμολογίου ή κατά τη λήξη της προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 222 της εν λόγω οδηγίας, αν δεν έχει εκδοθεί τιμολόγιο έως την προθεσμία αυτή.

Όσον αφορά την εισαγωγή αγαθών, η γενεσιουργός αιτία επέρχεται και ο φόρος καθίσταται απαιτητός κατά το χρόνο εισαγωγής του αγαθού στο εσωτερικό χώρας της ΕΕ.

Βάση επιβολής του φόρου

Όσον αφορά την παροχή αγαθών και υπηρεσιών και τις ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών, η βάση επιβολής του φόρου περιλαμβάνει οτιδήποτε αποτελεί την αντιπαροχή, την οποία έλαβε ή πρόκειται να λάβει για τις πράξεις αυτές ο προμηθευτής ή ο παρέχων τις υπηρεσίες από τον αποκτώντα, περιλαμβανομένων των επιδοτήσεων που συνδέονται άμεσα με την τιμή των πράξεων αυτών. Στη βάση επιβολής του φόρου περιλαμβάνονται επίσης τα τέλη, δικαιώματα, εισφορές και φόροι (με εξαίρεση τον ΦΠΑ) και τα παρεπόμενα έξοδα με τα οποία επιβαρύνει ο προμηθευτής ή ο παρέχων υπηρεσίες τον αποκτώντα, αλλά δεν περιλαμβάνονται ορισμένες μειώσεις της τιμής, εκπτώσεις και επιστροφές τιμήματος ή τα ποσά τα οποία λαμβάνει ο υποκείμενος στον φόρο από τον αποκτώντα ή το λήπτη, για κάλυψη εξόδων.

Η βάση επιβολής του φόρου για τις εισαγωγές αγαθών συνίσταται στο ποσό που καθορίζεται ως δασμολογητέα αξία. Στη βάση επιβολής του φόρου περιλαμβάνονται και οι δασμοί, τέλη, δικαιώματα, εισφορές και άλλοι φόροι που οφείλονται εκτός της ευρωπαϊκής χώρας εισαγωγής καθώς και όσα οφείλονται λόγω της εισαγωγής (με εξαίρεση τον ΦΠΑ), καθώς και τα παρεπόμενα έξοδα (συσκευασία, μεταφορά κλπ).

Συντελεστές ΦΠΑ

Οι φορολογητέες πράξεις φορολογούνται με τους συντελεστές και τις προϋποθέσεις που ισχύουν στη χώρα της ΕΕ στην οποία πραγματοποιούνται. Ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ καθορίζεται ως ποσοστό της βάσης επιβολής του φόρου και έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015 δεν μπορεί να είναι κατώτερος του 15 %.

Οι χώρες της ΕΕ μπορούν να εφαρμόζουν έναν ή δύο συντελεστές μειωμένους κατά ποσοστό το οποίο δεν μπορεί να είναι κατώτερο του 5 %. Οι μειωμένοι συντελεστές εφαρμόζονται μόνο στις παραδόσεις αγαθών και στις παροχές υπηρεσιών των κατηγοριών που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας ΦΠΑ (όπως αυτή τροποποιήθηκε τελικά από την οδηγία 2009/47/ΕΚ).

Επίσης,οι χώρες της ΕΕ μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να εφαρμόζουν μειωμένο συντελεστή στην προμήθεια φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας ή τηλεθέρμανσης.

Τέλος, κατά παρέκκλιση από τους γενικούς κανόνες, ορισμένες χώρες της ΕΕ εξουσιοδοτήθηκαν να διατηρήσουν μειωμένους συντελεστές, ακόμα και κάτω από το κατώτατο όριο, ή μηδενικούς συντελεστές σε ορισμένους τομείς.

Ορισμένες από αυτές τις απαλλαγές που προβλέπονται από την πράξη προσχώρησης των δέκα χωρών της ΕΕ που εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1η Μαΐου του 2004 εφαρμόστηκαν μόνον έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2010. Άλλες παρατάθηκαν ή συμπεριλήφθηκαν στους γενικούς κανόνες μέσω της οδηγίας 2009/47/ΕΚ.

Απαλλαγές

Τα αγαθά και οι υπηρεσίες που απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ πωλούνται στον τελικό καταναλωτή χωρίς επιβολή ΦΠΑ επί των πωλήσεων. Εντούτοις, αν ο υποκείμενος στον φόρο απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ για την παράδοση των αγαθών ή την παροχή των υπηρεσιών, δεν έχει δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ που βαρύνει τις αγορές. Στην περίπτωση μιας τέτοιας απαλλαγής χωρίς δικαίωμα έκπτωσης, η τιμή που καταβάλλει ο τελικός καταναλωτής συνεχίζει συνεπώς να ενσωματώνει έναν κρυφό ΦΠΑ. Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της απαλλαγής αυτής και του μηδενικού συντελεστή ΦΠΑ, ο οποίος διατηρείται κατά παρέκκλιση σε ορισμένες χώρες της ΕΕ. Αυτός έχει ως αποτέλεσμα η τελική τιμή που ζητείται από τον καταναλωτή να μην ενσωματώνει υπολειπόμενο ΦΠΑ.

Υπάρχουν επίσης απαλλαγές με δικαίωμα έκπτωσης, ο κύριος στόχος των οποίων είναι να λαμβάνεται υπόψη ο τόπος στον οποίο τεκμαίρεται ότι καταναλώνονται, και συνεπώς ότι φορολογούνται, τα αγαθά και οι υπηρεσίες: οι συναλλαγές αυτές απαλλάσσονται ολοσχερώς από τον ΦΠΑ στην ευρωπαϊκή χώρα προέλευσης, διότι φορολογούνται στη χώρα προορισμού.

Απαλλαγές χωρίς δικαίωμα έκπτωσης

Για κοινωνικοοικονομικούς λόγους, προβλέπονται απαλλαγές για:

  • ορισμένες κοινωφελείς δραστηριότητες (όπως για παράδειγμα η νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη, οι παροχές υπηρεσιών και οι παραδόσεις αγαθών οι οποίες συνδέονται με την κοινωνική πρόνοια και ασφάλιση, η σχολική ή πανεπιστημιακή εκπαίδευση, ορισμένες παροχές υπηρεσιών πολιτιστικού χαρακτήρα)·
  • ορισμένες πράξεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, τις ασφαλίσεις, τη χορήγηση πιστώσεων, ορισμένες τραπεζικές υπηρεσίες, τις παραδόσεις γραμματοσήμων, τα στοιχήματα και τα τυχερά παιχνίδια, καθώς και ορισμένες παραδόσεις ακινήτων·

Για τη διευκόλυνση των συναλλαγών, απαλλάσσονται ορισμένες εισαγωγές αγαθών προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ, όπως για παράδειγμα οι οριστικές εισαγωγές αγαθών, των οποίων η παράδοση απαλλάσσεται στην ευρωπαίκή χώρα εισαγωγής, ή οι εισαγωγές αγαθών που διέπονται από τις οδηγίες 2007/74/ΕΚ (αγαθά που μεταφέρονται σε αποσκευές επιβατών), 2009/132/ΕΚ (αγαθά που εισάγονται για μη εμπορικούς σκοπούς) και 2006/79/ΕΚ (αγαθά που εισάγονται υπό μορφή μικροδεμάτων μη εμπορικού χαρακτήρα).

Απαλλαγές με δικαίωμα έκπτωσης

Προκειμένου να ληφθεί υπόψη ο τόπος όπου τα αγαθά και οι υπηρεσίες τεκμαίρεται ότι καταναλώνονται, και συνεπώς φορολογούνται, απαλλάσσονται οι ακόλουθες πράξεις, με δικαίωμα έκπτωσης του φόρου:

  • οι ενδοκοινοτικές παραδόσεις αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των καινούργιων μεταφορικών μέσων και των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης, τα οποία αποστέλλονται από μια χώρα της ΕΕ σε άλλη ·
  • οι εξαγωγές αγαθών από την ΕΕ σε τρίτο έδαφος ή χώρα·
  • ορισμένες πράξεις που συνδέονται με τις διεθνείς μεταφορές ή εξομοιώνονται με εξαγωγές·
  • οι παροχές υπηρεσιών, οι οποίες πραγματοποιούνται από μεσάζοντες σχετικά με πράξεις συνδέονται με εξαγωγές·
  • ορισμένες πράξεις που συνδέονται με τη διεθνή διακίνηση αγαθών, για παράδειγμα πράξεις που αφορούν τις αποθήκες τελωνειακής αποταμίευσης και παρόμοια καθεστώτα.

Εκπτώσεις

Στο βαθμό που τα αγαθά και οι υπηρεσίες χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της οικονομικής του δραστηριότητας, ο υποκείμενος στον φόρο έχει το δικαίωμα, στη χώρα της ΕΕ στην οποία πραγματοποιεί τις πράξεις του, να εκπίπτει τον ΦΠΑ. Η επιστροφή του ΦΠΑ στον υποκείμενο ο οποίος δεν είναι εγκαταστημένος στη χώρα της ΕΕ όπου κατέβαλε ΦΠΑ πραγματοποιείται με ειδική ηλεκτρονική διαδικασία . Δεν γεννάται δικαίωμα έκπτωσης για απαλλασσόμενες οικονομικές δραστηριότητες ή αν ο υποκείμενος υπάγεται σε ειδικό καθεστώς (για παράδειγμα, απαλλαγή από το ΦΠΑ για μικρές επιχειρήσεις).

Η έκπτωση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να περιορίζεται ή να διακανονίζεται. Για την άσκηση του δικαιώματος έκπτωσης, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, και ιδίως να έχει εκδοθεί τιμολόγιο.

Υποχρεώσεις των υποκειμένων στον φόρο και ορισμένων προσώπων μη υποκειμένων στον φόρο

Ο ΦΠΑ οφείλεται:

  • από τον υποκείμενο στον φόρο ο οποίος πραγματοποιεί φορολογητέα παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών, εκτός ορισμένων συγκεκριμένων περιπτώσεων στις οποίες ο φόρος οφείλεται από άλλο πρόσωπο, και συγκεκριμένα από τον πελάτη του που κάνει χρήση του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης·
  • από το πρόσωπο που πραγματοποιεί φορολογητέα ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών·
  • κατά την εισαγωγή, από το πρόσωπο το οποίο ορίζεται ή αναγνωρίζεται ως υπόχρεος για την καταβολή του φόρου από την ευρωπαϊκή χώρα εισαγωγής.

Κάθε υποκείμενος στον φόρο δηλώνει την έναρξη, τη μεταβολή ή την παύση της δραστηριότητάς του ως υποκείμενου στον φόρο και υποχρεούται να τηρεί επαρκώς λεπτομερή βιβλία.

Κάθε υποκείμενος στον φόρο οφείλει να εξασφαλίζει την έκδοση επαρκώς λεπτομερούς τιμολογίου για τις παραδόσεις αγαθών ή τις παροχές υπηρεσιών, τις οποίες πραγματοποιεί προς άλλον υποκείμενο στον φόρο ή προς μη υποκείμενο στον φόρο νομικό πρόσωπο. Τιμολόγιο πρέπει να εκδίδεται και σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις.

Παρεκκλίσεις

Οι χώρες της ΕΕ μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να εισαγάγουν μέτρα παρεκκλίσεων για την απλούστευση της είσπραξης του ΦΠΑ ή για την πρόληψη της φοροδιαφυγής ή της φοροαποφυγής.

Ειδικά καθεστώτα

Προβλέπονται ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ τα οποία εφαρμόζονται:

Καταναλωτές

Ορισμένα καθεστώτα ΦΠΑ δεν αφορούν μόνον απευθείας τις επιχειρήσεις, αλλά και τους ιδιώτες και τους τελικούς καταναλωτές. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, όταν ο ιδιώτης αγοράζει αγαθά σε άλλη χώρα της ΕΕ. Όταν ο καταναλωτής μεταφέρει το αγαθό στην κατοικία του, ο ΦΠΑ καταβάλλεται στη χώρα της ΕΕ στην οποία το αγαθό πωλήθηκε και αγοράστηκε (δηλαδή στον τόπο καταγωγής). Ορισμένοι απαλλασσόμενοι υποκείμενοι στον φόρο και μη υποκείμενα νομικά πρόσωπα έχουν επίσης το δικαίωμα να αποκτήσουν περιορισμένη ποσότητα αγαθών σε άλλη χώρα της ΕΕ. Αυτό αποτελεί συνέπεια των ισχυόντων κανόνων φορολόγησης των συναλλαγών μεταξύ χωρών της ΕΕ. Για τα πρόσωπα αυτά, το καθεστώς βασίζεται ήδη στην αρχή της φορολόγησης στην ευρωπαϊκή χώρα καταγωγής των αγαθών που παραδίδονται και των υπηρεσιών που παρέχονται (βλ. τέλος αυτής της περίληψης).

Εντούτοις, η αρχή της καταγωγής δεν εφαρμόζεται όταν τα αγαθά πωλούνται εξ αποστάσεως, δηλαδή όταν ο πωλητής και ο αγοραστής βρίσκονται σε διαφορετική χώρα της ΕΕκαι τα αγαθά αποστέλλονται. Αν η αξία των αγαθών που πωλούνται σε ετήσια βάση υπερβαίνει ένα ορισμένο κατώτατο όριο (35 000 ευρώ ή 100 000 ευρώ ανάλογα με τη χώρα της ΕΕ), ο προμηθευτής πρέπει να εφαρμόσει την αρχή του προορισμού. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να εφαρμόσει την αρχή αυτή στις εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών υποκειμένων σε ειδικό φόρο κατανάλωσης. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ο προμηθευτής αποδίδει λογαριασμό για τον ΦΠΑ στην ευρωπαϊκή χώρα προορισμού με τον συντελεστή που ισχύει στην εν λόγω χώρα της ΕΕ.

Η αρχή της καταγωγής δεν εφαρμόζεται στην αγορά καινούργιων μεταφορικών μέσων σε άλλη χώρα της ΕΕ. Στην περίπτωση αυτή, ο ΦΠΑ καταβάλλεται στην ευρωπαϊκή χώρα προορισμού από τον αγοραστή.

Καταπολέμηση της απάτης

Η φοροδιαφυγή εμποδίζει την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, δημιουργώντας αδικαιολόγητες ροές αγαθών και επιτρέποντας τη διάθεση αγαθών στην αγορά σε τιμές αφύσικα χαμηλές.

Για την καταπολέμηση αυτής της μάστιγας, η οδηγία 2008/117/ΕΚ προβλέπει τα ακόλουθα μέτρα:

  • τη θέσπιση προθεσμίας 1 μηνός όσον αφορά τις πληροφορίες για τις ενδοκοινοτικές παραδόσεις αγαθών•
  • τη δημιουργία της ίδιας φορολογικής περιόδου τόσο για τους προμηθευτές όσο και για τον αγοραστή ή τον λήπτη στο πλαίσιο των ενδοκοινοτικών πράξεων•
  • τη μείωση των διοικητικών επιβαρύσεων•
  • τη δυνατότητα να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να υποβάλλουν ανά τρίμηνο τους ανακεφαλαιωτικούς πίνακες για τις ενδοκοινοτικές παραδόσεις αγαθών.

Καταπολέμηση απάτης στον τομέα του ΦΠΑ

Η οδηγία 2013/42/EΕ ενσωματώνει εντός της οδηγίας για το ΦΠΑ έναν μηχανισμό ταχείας αντίδρασης (ΜΤΑ), ο οποίος, σε πολύ συγκεκριμένες περιστάσεις, επιτρέπει σε χώρες της ΕΕ να λαμβάνουν άμεσα μέτρα σε περίπτωση αιφνίδιας και μαζικής κλίμακας απάτης στον τομέα του ΦΠΑ.

Οι χώρες της ΕΕ που επιθυμούν να εφαρμόσουν κάποιο ειδικό μέτρο ΜΤΑ πρέπει να στείλουν ειδοποίηση στην Επιτροπή χρησιμοποιώντας μια τυποποιημένη φόρμα και ταυτόχρονα να τη στείλουν στις άλλες χώρες της ΕΕ. Πρέπει να δοθούν στην Επιτροπή πληροφορίες που ονομάζουν τον τομέα που αφορά το μέτρο, το είδος και τα χαρακτηριστικά της απάτης, την ύπαρξη λόγων κατεπείγουσας ανάγκης, την αιφνίδια και μαζικής κλίμακας φύση της απάτης, όπως και τις επιπτώσεις από άποψη σημαντικής και ανεπανόρθωτης οικονομικής ζημίας. Στη συνέχεια, η Επιτροπή έχει περιθώριο ενός μήνα, για να επιβεβαιώσει αν θα εγείρει ένσταση ή όχι, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις των άλλων χωρών.

Η σχετική οδηγία 2013/43/ΕΕ τροποποιεί την οδηγία για το ΦΠΑ, όσον αφορά μια προαιρετική και προσωρινή εφαρμογή του μηχανισμού αντίστροφης επιβάρυνσης, σε σχέση με την προμήθεια ορισμένων αγαθών και υπηρεσιών που είναι ευάλωτα σε απάτη. Επιτρέπει σε χώρες της ΕΕ να εφαρμόζουν -σε προαιρετική και προσωρινή βάση- μια αντιστροφή της ευθύνης για την πληρωμή του ΦΠΑ κατά την προμήθεια ορισμένων αγαθών και υπηρεσιών (μηχανισμός αντίστροφης επιβάρυνσης).

ΠΛΑΙΣΙΟ

Αυτή η οδηγία ΦΠΑ αποτελεί νέα εκδοχή της έκτης οδηγίας 77/388/ΕΟΚ για το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας και την ενιαία φορολογική βάση, η οποία έχει τροποποιηθεί περισσότερες από 30 φορές από την έκδοσή της. Κωδικοποιεί τις διατάξεις της οδηγίας 77/388/ΕΟΚ από την 1η Ιανουαρίου 2007 χωρίς να τροποποιεί επί της ουσίας την ισχύουσα νομοθεσία.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Πράξη

Έναρξη ισχύος

Προθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των χωρών της ΕΕ

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οδηγία 2006/112/ΕΚ

1.1.2007

1.1.2008

ΕΕ L 347 της 11.12.2006

Τροποποιητική(ές) πράξη(εις)

Έναρξη ισχύος - Ημερομηνία λήξης ισχύος

Προθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των χωρών της ΕΕ

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οδηγία 2006/138/ΕΚ

29.12.2006

1.1.2007

ΕΕ L 384 της 29.12.2006

Οδηγία 2007/75/ΕΚ

29.12.2007-

-

ΕΕ L 346 της 29.12.2007

Οδηγία 2008/8/ΕΚ

20.2.2008

Ανάλογα με τις διατάξεις, μεταξύ 1.1.2009 και 1.1.2015

ΕΕ L 44 της 20.2.2008

Οδηγία 2008/117/ΕΚ

21.1.2009

1.1.2010

ΕΕ L 14 της 20.1.2009

Οδηγία 2009/47/ΕΚ

1.6.2009

-

ΕΕ L 116 της 9.5.2009

Οδηγία 2009/69/ΕΕ

24.7.2009

1.1.2011

ΕΕ L 175, 4.7.2009

Οδηγία 2009/162/ΕΕ

15.1.2010

1.1.2011

ΕΕ L 10, 15.1.2010

Οδηγία 2010/23/ΕΕ

9.4.2010 - 30.6.2015

-

ΕΕ L 72, 20.3.2010

Οδηγία 2010/45/ΕΕ

11.08.2010

31.12.2012

ΕΕ L 189, 22.7.2010

Οδηγία 2010/88/EE

11.12.2010

-

EE L 326, 10.12.2010

Οδηγία 2013/42/ΕΕ

15.8.2013

-

ΕΕ L 201, 26.7.2013

Οδηγία 2013/43/ΕΕ

15.8.2013 έως 31.12.2018

-

ΕΕ L 201, 26.7.2013

Οδηγία 2013/61/ΕΕ

1.1.2014

-

ΕΕ L 353, 28.12.2013

Οι διαδοχικές τροποποιήσεις και διορθώσεις της οδηγίας 2006/112/ΕΚ έχουν ενσωματωθεί στο βασικό κείμενο. Η ενοποιημένη αυτή έκδοση έχει μόνον αξία τεκμηρίωσης.

ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Οδηγία 2009/132/ΕΚ του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 2009 για καθορισμό του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 143 στοιχεία β) και γ) της οδηγίας 2006/112/ΕΚ όσον αφορά την απαλλαγή από τον φόρο προστιθέμενης αξίας ορισμένων οριστικών εισαγωγών αγαθών (ΕΕ L 292 της 10.11.2009).

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 2ας Ιουλίου 2009 για τη δυνατότητα ομαδοποίησης του ΦΠΑ που προβλέπεται στο άρθρο 11 της οδηγίας 2006/112/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας [COM(2009) 325 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο της 28ης Ιανουαρίου 2009 - Οι τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα της ηλε-τιμολόγησης και μέτρα για την περαιτέρω απλοποίηση, εκσυγχρονισμό και εναρμόνιση των κανόνων τιμολόγησης ΦΠΑ [COM(2009) 20 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Οδηγία 2008/9/ΕΚ του Συμβουλίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008 για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων σχετικά με την επιστροφή του φόρου προστιθέμενης αξίας, που προβλέπεται στην οδηγία 2006/112/ΕΚ, σε υποκείμενους στο φόρο μη εγκατεστημένους στην ευρωπαϊκή χώρα επιστροφής αλλά εγκατεστημένους σε άλλη χώρα της ΕΕ (Επίσημη Εφημερίδα L 44 της 20.2.2008).

Οδηγία 2007/74/ΕΚ του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 2007 για την απαλλαγή από το φόρο προστιθέμενης αξίας και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης των εμπορευμάτων που εισάγονται από πρόσωπα που ταξιδεύουν από τρίτες χώρες (ΕΕ L 346 της 29.12.2007).

Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 5ης Ιουλίου 2007, προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους συντελεστές ΦΠΑ εκτός των κανονικών συντελεστών ΦΠΑ [COM(2007) 380 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Οδηγία 2006/79/ΕΚ του Συμβουλίου, της 5ης Οκτωβρίου 2006 , περί των φορολογικών ατελειών των χορηγουμένων κατά την εισαγωγή εμπορευμάτων υπό μορφή μικροδεμάτων μη εμπορικού χαρακτήρα, προελεύσεως τρίτων χωρών (Κωδικοποιημένη έκδοση) (Επίσημη Εφημερίδα L 286 du 17.10.2006).

Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1789/2003 του Συμβουλίου της 7ης Οκτωβρίου 2003 για τη διοικητική συνεργασία στον τομέα του φόρου προστιθέμενης αξίας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 218/92 (Επίσημη Εφημερίδα L 264 της 15.10.2003).

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 09.03.2014

Top