Help Print this page 
Title and reference
Περιβαλλοντική ευθύνη

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
BG ES CS DA DE ET EL EN FR GA HR IT LV LT HU MT NL PL PT RO SK SL FI SV
HTML html ES html CS html DA html DE html EL html EN html FR html IT html HU html NL html PL html PT html RO html FI html SV
Multilingual display
Text

Περιβαλλοντική ευθύνη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) θεσπίζει ένα κοινό πλαίσιο ευθύνης για την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούνται στα ζώα, στα φυτά, στους φυσικούς οικοτόπους και στους υδάτινους πόρους, καθώς και στο έδαφος.

ΠΡΑΞΗ

Οδηγία 2004/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας.

ΣΥΝΟΨΗ

Η οδηγία διαμορφώνει ένα πλαίσιο για την περιβαλλοντική ευθύνη βάσει της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει, με σκοπό την πρόληψη και την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών.

Πεδίο εφαρμογής και καθεστώς ευθύνης

Για τους σκοπούς της οδηγίας, οι περιβαλλοντικές ζημίες ορίζονται ως:

  • οι άμεσες ή έμμεσες ζημίες που προκαλούνται στο υδάτινο περιβάλλον που καλύπτεται από την κοινοτική νομοθεσία στον τομέα της διαχείρισης των υδάτων και από την οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική·
  • οι άμεσες οι έμμεσες ζημίες που προκαλούνται στα είδη και στα φυσικά ενδιαιτήματα που προστατεύονται σε κοινοτικό επίπεδο από την οδηγία περί άγριων πτηνών και από την οδηγία περί φυσικών ενδιαιτημάτων·
  • η άμεση ή έμμεση μόλυνση του εδάφους η οποία δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.

Πεδίο εφαρμογής της αρχής της ευθύνης

Η αρχή της ευθύνης εφαρμόζεται στις περιβαλλοντικές ζημίες και στις επικείμενες απειλές τέτοιων ζημιών που οφείλονται σε επαγγελματικές δραστηριότητες, εφόσον είναι δυνατόν να αποδειχθεί η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ζημίας και των εν λόγω δραστηριοτήτων.

Στην οδηγία γίνεται διάκριση μεταξύ δύο συμπληρωματικών καταστάσεων, στις οποίες έχει εφαρμογή διαφορετικό καθεστώς ευθύνης: αφενός, στην περίπτωση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων που απαριθμούνται ρητώς στην οδηγία και, αφετέρου, στην περίπτωση άλλων επαγγελματικών δραστηριοτήτων.

Το πρώτο καθεστώς ευθύνης έχει εφαρμογή στις επικίνδυνες ή εν δυνάμει επικίνδυνες επαγγελματικές δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα III της οδηγίας. Πρόκειται κυρίως για:

  • τις γεωργικές ή βιομηχανικές δραστηριότητες που προϋποθέτουν άδεια, σύμφωνα με την οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης·
  • δραστηριότητες που έχουν ως συνέπεια την απόρριψη βαρέων μετάλλων στα ύδατα ή στον ατμοσφαιρικό αέρα·
  • δραστηριότητες παραγωγής επικίνδυνων χημικών ουσιών·
  • δραστηριότητες διαχείρισης αποβλήτων (κυρίως χώροι υγειονομικής ταφής και μονάδες αποτέφρωσης)· καθώς και
  • δραστηριότητες συνδεόμενες με γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς και μικροοργανισμούς.

Σύμφωνα με το πρώτο αυτό καθεστώς ευθύνης, ο φορέας εκμετάλλευσης μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος ακόμη και αν δεν έχει ενεργήσει εκ δόλου.

Το δεύτερο καθεστώς ευθύνης έχει εφαρμογή σε όλες τις επαγγελματικές δραστηριότητες πλην εκείνων που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας, αλλά μόνο σε περίπτωση ζημίας ή επικείμενης απειλής ζημίας στα είδη και στα φυσικά ενδιαιτήματα που προστατεύονται από την κοινοτική νομοθεσία. Σύμφωνα με το καθεστώς αυτό, ο φορέας εκμετάλλευσης θεωρείται υπεύθυνος μόνο αν έχει ενεργήσει εκ δόλου ή εξ αμελείας.

Η οδηγία προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις όσον αφορά την περιβαλλοντική ευθύνη. Συγκεκριμένα, το καθεστώς ευθύνης δεν έχει εφαρμογή σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημίας ή επικείμενης απειλής τέτοιας ζημίας που οφείλεται σε ένοπλη σύγκρουση, φυσική καταστροφή, δραστηριότητα που καλύπτεται από τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, δραστηριότητα εξυπηρετούσα σκοπούς εθνικής άμυνας ή διεθνούς ασφάλειας, ή δραστηριότητα που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διεθνών συμβάσεων που απαριθμούνται στο παράρτημα IV.

Πρόληψη και αποκατάσταση ζημιών

Όταν εμφανίζεται μια άμεση απειλή περιβαλλοντικής ζημιάς, η αρμόδια αρχή η οποία έχει διοριστεί από κάθε κράτος μέλος:

  • υποχρεώνει το φορέα εκμετάλλευσης (δυνητικός ρυπαίνων) να λάβει τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα, ή
  • η ίδια η αρχή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα και στη συνέχεια ανακτά τα έξοδα τα οποία σχετίζονται με τα εν λόγω μέτρα.

Όταν επέρχεται η ζημία, η αρμόδια αρχή:

  • υποχρεώνει τον σχετικό φορέα εκμετάλλευσης να λάβει τα κατάλληλα μέτρα αποκατάστασης (τα οποία καθορίζονται βάσει των κανόνων και των αρχών που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας), ή
  • λαμβάνει η ίδια τα κατάλληλα μέτρα και ανακτά στη συνέχεια τα έξοδα. Εάν προκληθούν πολλαπλές ζημιές, η αρμόδια αρχή δύναται να αποφασίσει τη σειρά προτεραιότητας κατά την αποκατάσταση των διαφόρων ζημιών.

Η αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών λαμβάνει διαφορετική μορφή ανάλογα με το χαρακτήρα της ζημίας:

  • για τις ζημίες του εδάφους, ο οδηγία απαιτεί την απορρύπανση των μολυνθέντων εδαφών ούτως ώστε να μην υπάρχει πλέον κανένας κίνδυνος αρνητικών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία·
  • για τις ζημίες που αφορούν ύδατα ή προστατευόμενα βιολογικά είδη και φυσικά ενδιαιτήματα, η οδηγία αποσκοπεί στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος ως είχε πριν από τις ζημίες. Προς τούτο, οι θιγέντες φυσικοί πόροι ή οι υπηρεσίες που υπέστησαν υποβάθμιση επιβάλλεται να αποκατασταθούν ή να αντικατασταθούν με άλλα φυσικά στοιχεία, απολύτως όμοια, αντίστοιχου επιπέδου ή ισοδύναμα, είτε στον τόπο του συμβάντος είτε, εν ανάγκη, σε άλλη τοποθεσία.

Λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με τη μέθοδο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών παρατίθενται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας.

Δαπάνες σχετικά με την πρόληψη και την αποκατάσταση

Σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή έθεσε σε εφαρμογή τα μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης, η εν λόγω αρχή ανακτά τις δαπάνες στις οποίες υπεβλήθη από το φορέα εκμετάλλευσης που είναι υπεύθυνος για τη ζημία ή για την άμεση απειλή ζημίας. Η ως άνω αρχή ισχύει επίσης σε ό,τι αφορά τις περιβαλλοντικές εκτιμήσεις που διεξάγονται για να καθοριστεί το μέγεθος της ζημίας και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αποκατάστασή της. Η αρμόδια αρχή υποχρεούται να αρχίζει τις διαδικασίες ανάκτησης εντός πέντε ετών από την ημερομηνία έναρξης εφαρμογής του μέτρου πρόληψης ή αποκατάστασης ή από την ημερομηνία κατά την οποία ο υπεύθυνος φορέας εκμετάλλευσης ή τρίτοι έχουν χαρακτηρισθεί ως υπεύθυνοι. Εν τοιαύτη περίπτωση χρησιμοποιείται η πλέον πρόσφατη των προαναφερόμενων ημερομηνιών.

Εάν πολλοί φορείς εκμετάλλευσης είναι συνυπεύθυνοι για κάποια ζημία, οφείλουν να επωμιστούν το κόστος της αποκατάστασης είτε αλληλέγγυα είτε σε αναλογική βάση.

Η οδηγία δεν υποχρεώνει τους φορείς εκμετάλλευσης να συστήσουν χρηματοοικονομική εγγύηση, όπως για παράδειγμα ασφαλίσεις, για να αντιμετωπίζεται ενδεχόμενη αφερεγγυότητά τους. Εντούτοις, τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να ενθαρρύνουν τους φορείς εκμετάλλευσης να αξιοποιούν ανάλογους μηχανισμούς και παράλληλα προωθούν την ανάπτυξη των ως άνω υπηρεσιών.

Αίτηση για ανάληψη δράσης

Τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ενδέχεται να υποστούν τις αρνητικές συνέπειες της περιβαλλοντικής ζημίας και οι οργανισμοί που επιδιώκουν την προστασία του περιβάλλοντος δύνανται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να ζητήσουν από τις αρμόδιες αρχές να αναλάβουν δράση σε περίπτωση ζημιών. Τα πρόσωπα και οι οργανισμοί που έχουν καταθέσει αίτηση ανάληψης δράσης δύνανται να προσφύγουν σε δικαστήριο ή σε έναν ad hoc οργανισμό για να αξιολογηθεί η νομιμότητα των αποφάσεων, πράξεων ή παραλείψεων της αρμόδιας αρχής.

Συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών

Όταν η ζημία ή η απειλή ζημίας ενδέχεται να έχει συνέπειες για πλείονα κράτη μέλη, αυτά συνεργάζονται για την ανάληψη δράσης, πρόληψης ή αποκατάστασης.

Εκθέσεις

Το αργότερο στις 30 Απριλίου 2014, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, συμπεριλαμβάνοντας όλες τις προτεινόμενες τροπολογίες που θεωρεί κατάλληλες.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Πράξη

Έναρξη ισχύος

Προθεσμία για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών

Επίσημη Εφημερίδα

Οδηγία 2004/35/ΕΚ

30.4.2004

30.4.2007

ΕΕ L 143 της 30.4.2004

Πράξη(εις) τροποποίησης

Έναρξη ισχύος

Προθεσμία για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών

Επίσημη Εφημερίδα

Οδηγία 2006/21/ΕΚ

1.5.2006

1.5.2008

ΕΕ L 102 της 11.4.2006

Οδηγία 2009/31/ΕΚ

25.6.2009

25.6.2011

ΕΕ L 140 της 5.6.2009

Οδηγία 2013/30/ΕΕ

18.7.2013

19.7.2015

ΕΕ L 178 της 28.6.2013

Οι διαδοχικές τροποποιήσεις και διορθώσεις της οδηγίας 2004/35/ΕΚ του Συμβουλίου έχουν ενσωματωθεί στο βασικό κείμενο. Η ενοποιημένη αυτή έκδοση έχει μόνον αξία τεκμηρίωσης.

ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών δυνάμει του άρθρου 14 παράγραφος 2 της οδηγίας 2004/35/ΕΚ σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας [COM(2010) 581 τελικό της 12ης Οκτωβρίου 2010].

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 07.04.2014

Top