Oznámenie Komisie – Usmernenia EÚ s osvedčenými postupmi v oblasti dobrovoľných systémov certifikácie poľnohospodárskych výrobkov a potravín

Komunikat Komisji – Wytyczne UE dotyczące najlepszych praktyk dla dobrowolnych systemów certyfikacji produktów rolnych i środków spożywczych

2010/C 341/04

2010/C 341/04

1. ÚVOD

1. WPROWADZENIE

V posledných rokoch bol zaznamenaný značný nárast dobrovoľných systémov certifikácie poľnohospodárskych výrobkov a potravín. Register vypracovaný pre Komisiu v roku 2010 [1] obsahuje viac ako 440 rôznych systémov, z ktorých väčšina vznikla v priebehu posledného desaťročia.

Ostatnie lata pokazały znaczny wzrost liczby dobrowolnych systemów certyfikacji produktów rolnych i środków spożywczych. Podczas ostatniego spisu przeprowadzonego dla Komisji w 2010 r. [1] okazało się, że istnieje ponad 440 różnych systemów, z których większość została stworzona w ostatniej dekadzie.

Systémy certifikácie poľnohospodárskych výrobkov a potravín poskytujú záruku (prostredníctvom mechanizmu certifikácie), že sa sledovali určité vlastnosti alebo znaky výrobku alebo jeho spôsob či systém výroby, ustanovený v špecifikáciách. Patrí sem široká škála rôznych iniciatív ktoré fungujú v rôznych etapách potravinového reťazca (pred vstupom do poľnohospodárskeho podniku alebo po opustení poľnohospodárskeho podniku; zahŕňajú celý potravinový reťazec alebo jeho časť; ovplyvňujú všetky sektory alebo len jeden segment trhu atď.). Môžu pôsobiť na medzipodnikovej úrovni (kde je predpokladaným konečným príjemcom informácie supermarket alebo spracovateľský podnik) alebo na úrovni medzi podnikmi a spotrebiteľmi. Môžu využívať logá, aj keď mnohé systémy, najmä tie, ktoré pôsobia na úrovni medzi podnikmi, ich nevyužívajú.

Systemy certyfikacji produktów rolnych i środków spożywczych dają gwarancję (poprzez mechanizm certyfikacji), że określone właściwości i cechy danego produktu, a także metody i proces jego wytwarzania są zgodne ze specyfikacją. Systemy certyfikacji obejmują szeroką gamę rozmaitych inicjatyw i funkcjonują na różnych etapach łańcucha dostaw żywności (przed lub po wyjściu z gospodarstwa, wzdłuż całości łańcucha dostaw lub na którymś jego odcinku, we wszystkich lub tylko w jednym segmencie rynku itp.). Systemy te wykorzystuje się w stosunkach między przedsiębiorstwami (ang. business-to-business, B2B) lub w relacji przedsiębiorstwo-konsument (ang. business-to-consumer, B2C). Systemy te mogą używać logo, wiele z nich jednak, zwłaszcza na poziomie B2B, z nich nie korzysta.

Zatiaľ čo sa v systémoch certifikácie podľa definície využíva potvrdenie tretej strany, na trhu existujú ďalšie systémy, ktoré fungujú na základe etikety alebo loga (často zaregistrovaného ako ochranná známka) bez toho, že by zahŕňali akýkoľvek mechanizmus certifikácie. Dodržiavanie týchto systémov sa uskutočňuje prostredníctvom vlastného vyhlásenia alebo prostredníctvom výberu zo strany vlastníka systému. V súlade s definíciami uvedenými v bode 2 sa tieto systémy budú uvádzať ako systémy na základe vlastného vyhlásenia. Použitie certifikácie je najvhodnejšie, keď sú prijaté záväzky zložité, stanovené v podrobných špecifikáciách a keď sa pravidelne kontrolujú. Vlastné vyhlásenie je vhodnejšie v prípade pomerne jednoduchých (s jedným zameraním) tvrdení.

Podczas gdy systemy certyfikacji z definicji korzystają z certyfikatu wystawianego przez osobę trzecią, na rynku funkcjonują także inne systemy, których podstawę stanowią etykiety lub logo (przeważnie rejestrowane jako znak towarowy) niezwiązane z żadnym z mechanizmów certyfikacji. Do takiego systemu przystępują albo sami producenci w drodze deklaracji własnej, albo zostają włączeni dzięki temu, że wybrał ich właściciel systemu. Zgodnie z definicjami podanymi w sekcji 2 systemy te nazywa się systemami opartymi na deklaracji własnej. Korzystanie z certyfikacji jest najwłaściwsze w przypadku złożonego produktu o właściwościach określonych w szczegółowej specyfikacji, którego zgodność z nią jest co jakiś czas kontrolowana. Deklaracja własna producenta jest odpowiedniejsza w przypadku produktu, którego gwarantowane zalety można prosto sformułować (dotyczą jednego aspektu produktu).

Rozvoj systémov certifikácie je podnecovaný hlavne takými faktormi, ako sú spoločenské požiadavky na určité vlastnosti [2] výrobku alebo jeho výrobného procesu na jednej strane (najmä v prípade systémov na úrovni medzi podnikmi a spotrebiteľmi), a na druhej strane takým faktorom, ako je odhodlanie prevádzkovateľov zabezpečiť, aby ich dodávatelia spĺňali stanovené požiadavky (väčšinou v prípade systémov na úrovni medzi podnikmi). V oblasti potravinovej bezpečnosti sa nariadením (ES) č. 178/2002, ktorým sa ustanovujú všeobecné zásady a požiadavky potravinového práva [3], prisudzuje primárna zodpovednosť za zabezpečenie toho, aby potraviny a krmivá spĺňali požiadavky potravinového práva a za overovanie, či prevádzkovateľovi potravinárskeho a krmovinárskeho podniku také požiadavky plnia. Veľkí hráči v rámci potravinového reťazca sa často spoliehajú hlavne na systémy certifikácie s cieľom ubezpečiť sa, že výrobok spĺňa požiadavky a s cieľom chrániť svoje dobré meno a zodpovednosť v prípade incidentu súvisiaceho s bezpečnosťou potravín.

Rozwój systemów certyfikacji napędzany jest z jednej strony głównie zapotrzebowaniem społecznym na produkt o określonych właściwościach [2] lub procesie produkcyjnym (dotyczy to głównie systemów działających na poziomie B2C), z drugiej zaś strony dążeniem przedsiębiorców, by zyskać pewność, że ich dostawcy spełniają określone wymagania (dotyczy to głównie systemów B2B). W dziedzinie bezpieczeństwa żywności rozporządzenie (WE) nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego [3] nakłada na przedsiębiorców prowadzących działalność związaną z żywnością i paszami główną odpowiedzialność za zagwarantowanie, że żywność i pasza spełniają wymogi prawa żywnościowego i za weryfikację przestrzegania tych wymogów. Zwłaszcza duże podmioty uczestniczące w łańcuchu dostaw żywności często polegają na systemach certyfikacji, by zyskać pewność, że produkt spełnia wymogi oraz by chronić swoją reputację i uniknąć odpowiedzialności prawnej za wypadki związane z bezpieczeństwem żywności.

Je zrejmé, že súkromná certifikácia nie je potrebná na preukazovanie dodržiavania súladu s požiadavkami právnych predpisov. Akýkoľvek súkromný systém certifikácie, pokiaľ ide o poľnohospodársky a potravinársky sektor, musí zostať dobrovoľný. V prípade, že prevádzkovatelia využívajú certifikáciu dodržiavania súladu so základnými požiadavkami v snahe zjednodušiť transakcie s ostatnými účastníkmi potravinového reťazca, malo by byť jasné, že tento postup sa nemôže uplatňovať na rozlišovanie výrobkov na trhu.

Prywatne systemy certyfikacji nie są oczywiście niezbędne, by wykazać zgodność z wymogami prawnymi. Przystępowanie do prywatnych systemów certyfikacji w sektorze rolnym i spożywczym musi pozostać dobrowolne. W przypadku, gdy przedsiębiorcy korzystają z certyfikacji zgodności z podstawowymi wymogami, by łatwiej zawierać transakcje z innymi uczestnikami łańcucha żywnościowego, powinno być jasne, że praktyka ta nie może być wykorzystywana do różnicowania produktów na rynku.

Systémy certifikácie môžu priniesť výhody:

Systemy certyfikacji mogą przynieść korzyść:

- bezprostredným účastníkom v potravinovom reťazci, a zabezpečením noriem, a tým aj ochrany zodpovednosti a dobrého mena v prípade informácií o výrobku a informácií na etikete,

- pośrednikom w łańcuchu dostaw żywności, którzy zyskują gwarancję przestrzegania norm przez producentów, dzięki czemu mogą uniknąć odpowiedzialności, a także ochronę reputacji produktu i jego zalet gwarantowanych na etykiecie,

- výrobcom prostredníctvom zvýšenia prístupu na trh, podielu na trhu a produktových marží v prípade certifikovaných výrobkov; a tiež potenciálne prostredníctvom zvýšenia efektívnosti a zníženia nákladov na transakcie,

- producentom – poprzez zwiększanie dostępu do rynku, udziału w nim i marż z certyfikowanych produktów, a także ewentualnie przez wzrost wydajności i zmniejszenie kosztów transakcji, oraz

- spotrebiteľom prostredníctvom poskytovania spoľahlivých a dôveryhodných informácií o vlastnostiach výrobku a výrobného procesu.

- konsumentom, dzięki temu, że otrzymują rzetelne i wiarygodne informacje dotyczące właściwości produktu i metod jego wytwarzania.

Niektorí účastníci trhu tvrdili, že systémy certifikácie môžu mať nedostatky:

Niektóre zainteresowane podmioty wysuwały argument, że systemy certyfikacji mogą mieć słabe strony. Wśród nich wymienione zostały:

- hrozby pre jednotný trh [4],

- zagrożenie dla jednolitego rynku [4],

- otázky, spojené s transparentnosťou požiadaviek systému a hodnovernosťou informácií, zvlášť v prípade systémov, ktorými sa certifikuje dodržiavanie súladu so základnými požiadavkami,

- wątpliwości dotyczące przejrzystości wymogów systemu i wiarygodności gwarantowanych przez niego zalet, zwłaszcza w przypadku systemów, które poświadczają zgodność z podstawowymi wymogami,

- potenciál na uvádzanie spotrebiteľov do omylu,

- możliwość wprowadzenia w błąd konsumentów,

- náklady a zaťaženie pre poľnohospodárov, najmä ak sa musia zapojiť do niekoľkých systémov, aby splnili požiadavky svojich zákazníkov,

- koszty i obciążenia dla rolników, zwłaszcza gdy są zmuszeni do przystąpienia do kilku systemów, by odpowiedzieć na zapotrzebowanie ze strony nabywców,

- riziko odmietnutia zo strany trhu tých výrobcov, ktorí nie sú účastníkmi hlavných systémov certifikácie a

- ryzyko wykluczenia z rynku producentów nieuczestniczących w głównych systemach certyfikacji, oraz

- vplyvy na medzinárodný obchod, zvlášť na obchod s rozvojovými krajinami [5].

- wpływ na handel międzynarodowy, zwłaszcza z krajami rozwijającymi się [5].

Komisia zaznamenala, že otázky uvedenia spotrebiteľov do omylu vyplývajúcej z rôznych systémov s podobnými cieľmi sa chopili súkromné iniciatívy [6], ktorých cieľom je vytvorenie "Kódexu osvedčených postupov" pre súkromné organizácie, ktoré stanovujú normy hlavne v sociálnej oblasti a v oblasti životného prostredia. Určití zástancovia súčasných systémov už okrem toho podnikli kroky na zosúladenie požiadaviek s podobnými systémami a niektoré súčasné systémy certifikácie (väčšinou na úrovni medzi podnikmi) vznikli z procesu harmonizácie rôznych individuálnych noriem.

Komisja odnotowuje, że problem dezorientacji konsumenta w zetknięciu z różnymi systemami o podobnych celach został podjęty w ramach prywatnych inicjatyw [6], mających na celu stworzenie kodeksów dobrych praktyk dla organizacji ustalających normy własne, zwłaszcza w dziedzinie spraw społecznych i ochrony środowiska. Niektórzy zwolennicy funkcjonujących systemów poczynili już kroki w kierunku ujednolicenia wymogów w podobnych systemach. Niektóre systemy certyfikacji (głównie na poziomie B2B) powstały dzięki procesowi ujednolicania różnych odrębnych norm.

1.1. Druhy systémov

1.1. Rodzaje systemów

Systémy sa vyznačujú veľkou rôznorodosťou z hľadiska svojho rozsahu pôsobnosti, cieľov, štruktúry a pracovných postupov. Ako sa uvádza v predchádzajúcom texte, jeden dôležitý rozdiel medzi systémami spočíva v tom, či sa opierajú o postup spojený s potvrdením tretej strany, čím sa zaraďujú do skupiny systémov na základe vlastného vyhlásenia na jednej strane a na strane druhej, do skupiny systémov certifikácie. Systémy certifikácie sa ďalej môžu rozlišovať na základe toho, či pôsobia na úrovni medzi podnikmi, alebo či sú zamerané na poskytovanie informácií z podnikového reťazca spotrebiteľovi.

Systemy są niezwykle zróżnicowane pod względem zakresu, celów, struktury i sposobów działania. Jak wspomniano wcześniej, systemy można rozróżniać przede wszystkim w zależności od tego, czy opierają się na procedurze poświadczania przez osobę trzecią, czy też nie, zalicza je to albo do grupy systemów opartych na deklaracji własnej, albo do systemów opartych na certyfikacji. Systemy certyfikacji można dalej klasyfikować w zależności od tego, czy dotyczą stosunków między przedsiębiorstwami (business-to-business, B2B), czy też mają na celu przekazanie informacji od przedsiębiorcy do konsumenta (business-to-consumer, B2C).

Ďalšie dôležité klasifikačné kritérium sa týka toho, či sa v systéme posudzujú výrobky a postupy (väčšinou na úrovni medzi podnikmi a spotrebiteľmi), alebo systémy riadenia (väčšinou na úrovni medzi podnikmi). Z hľadiska stanovených požiadaviek sa v systémoch môže potvrdzovať dodržiavanie súladu s ustanoveniami stanovenými štátnymi orgánmi (základné požiadavky) alebo sa do nich môžu doplniť kritériá, ktoré sú nad rámec požiadaviek právnych predpisov (viac ako základné požiadavky). Nie je vždy ľahké rozlišovať medzi týmito dvomi druhmi systémov: na jednej strane, v systémoch sa často spájajú základné kritériá v niektorých oblastiach s vyššími požiadavkami v iných oblastiach; na druhej strane, určité základné požiadavky najmä v oblasti životného prostredia a hospodárenia vyžadujú, aby prevádzkovatelia využívali osvedčené a najlepšie postupy a vykonali hodnotenie, pokiaľ ide o náležitú starostlivosť, aby konkrétne kroky, ktoré sa majú prijať, umožnili rozlišovať medzi účastníkmi a členskými štátmi. Skutočne, prevádzkovatelia využívajú technické požiadavky niektorých systémov certifikácie na interpretáciu a konkretizovanie týchto všeobecných záväzkov.

Kolejnym istotnym kryterium klasyfikacji jest to, czy system ocenia produkty i procesy (głównie B2C), czy też systemy zarządzania (głównie B2B). Jeśli chodzi o określone wymogi, systemy mogą poświadczać zgodność z przepisami ustanowionymi przez organy rządowe (podstawowymi wymogami) lub mogą wprowadzać dodatkowe kryteria wykraczające poza przepisy prawa (dodatkowe wymogi). Nie zawsze łatwo jest dokonać rozróżnienia między tymi dwoma rodzajami systemów. Z jednej strony systemy często ustanawiają podstawowe kryteria w jednej dziedzinie a wyższe wymagania w innej; z drugiej zaś strony niektóre wymogi podstawowe, szczególnie w dziedzinie ochrony środowiska i rolnictwa, wymagają od producentów, by stosowali dobre lub najlepsze praktyki i sami osądzali, co rozumieją przez należytą staranność, tak więc konkretne podejmowane przez nich działania mogą się różnić w zależności od podmiotu lub państwa członkowskiego. Stąd też przedsiębiorcy korzystają z wymogów technicznych niektórych systemów certyfikacji, by móc zinterpretować te ogólne obowiązki i ustalić, co konkretnie oznaczają.

Klasifikácia je znázornená v tejto tabuľke:

Poniższa tabela przedstawia tę klasyfikację:

Klasifikácia systémov

Klasyfikacja systemów

Druh potvrdenia: | Vlastné vyhlásenie | Certifikácia (potvrdenie tretej strany) |

Rodzaj poświadczenia: | deklaracja własna | certyfikacja (poświadczenie przez osobę trzecią) |

Cieľové skupiny: | medzi podnikmi a spotrebiteľmi | medzi podnikmi a spotrebiteľmi | medzi podnikmi |

Grupa docelowa: | B2C | B2C | B2B |

Ciele stanovených požiadaviek: | výrobky a postupy | prevažne výrobky (vrátane služieb) a postupy | prevažne systémy riadenia |

Przedmiot określonych wymogów: | produkty i procesy | głównie produkty (w tym usługi) i procesy | głównie systemy zarządzania |

Obsah požiadaviek: | prevažne viac ako základné | prevažne viac ako základné | základné a viac ako základné |

Zakres wymagań: | głównie dodatkowe | głównie dodatkowe | podstawowe i dodatkowe |

Usmernenia sa budú zameriavať na systémy certifikácie uvedené na pravej strane tabuľky.

Niniejsze wytyczne skupiają się na systemach certyfikacji przedstawionych po prawej stronie powyższej tabeli.

1.2. Cieľ usmernenia

1.2. Cel wytycznych

Komisia vo svojom oznámení o politike kvality poľnohospodárskych výrobkov [7] uviedla, že vzhľadom na vývoj a iniciatívy v súkromnom sektore neboli legislatívne kroky s cieľom riešiť potenciálne nedostatky systémov certifikácie v tejto etape opodstatnené [8]. Komisia, ktorá vychádzala z pripomienok zúčastnených strán, sa namiesto toho zaviazala vypracovať usmernenia k systémom certifikácie týkajúcim sa poľnohospodárskych výrobkov a potravín po porade s oficiálnou Poradnou skupinou pre kvalitu poľnohospodárskej produkcie [9].

W swoim komunikacie w sprawie polityki jakości produktów rolnych [7] Komisja wyraziła opinię, że w świetle zmian i inicjatyw w sektorze prywatnym, celem opracowywanych przez nią aktów ustawodawczych na tym etapie nie jest zajęcie się słabymi stronami prywatnych systemów certyfikacji [8]. Zamiast tego – w oparciu o uwagi zainteresowanych podmiotów – Komisja zobowiązała się do opracowania, w porozumieniu z grupą doradczą ds. jakości [9], wytycznych dla systemów certyfikacji produktów rolnych i środków spożywczych.

Tieto usmernenia sú navrhnuté s cieľom opísať existujúci právny rámec a pomôcť zlepšiť transparentnosť, hodnovernosť a účinnosť dobrovoľných systémov certifikácie a zabezpečiť, aby neboli v rozpore s regulačnými požiadavkami. Kladie sa v nich dôraz na osvedčené postupy vo fungovaní takých systémov, čím poskytujú usmernenie, pokiaľ ide o to, ako:

Wytyczne te zostały opracowane, aby opisać obowiązujące ramy prawne oraz zwiększyć przejrzystość, wiarygodność i skuteczność dobrowolnych systemów certyfikacji i dopilnować, aby nie były sprzeczne z uregulowaniami prawnymi. W wytycznych tych przedstawione są dobre praktyki stosowane w funkcjonujących systemach, które pozwalają:

- predchádzať uvádzaniu spotrebiteľov do omylu a zvyšovať transparentnosť a jasnosť požiadaviek systému,

- uniknąć zdezorientowania konsumentów i zwiększyć przejrzystość i zrozumiałość wymogów systemu,

- znižovať administratívne a finančné zaťaženie poľnohospodárov a výrobcov, vrátane poľnohospodárov a výrobcov v rozvojových krajinách a

- zmniejszyć obciążenia administracyjne i finansowe rolników i producentów, w tym z krajów rozwijających się, oraz

- zabezpečovať dodržiavanie súladu s pravidlami a zásadami vnútorného trhu EÚ v oblasti certifikácie.

- zapewnić zgodność z zasadami i normami certyfikacji obowiązującymi na rynku wewnętrznym UE.

Tieto usmernenia sú zamerané hlavne na projektantov a prevádzkovateľov systémov.

Wytyczne skierowane są głównie do podmiotów tworzących systemy i odpowiedzialnych za ich funkcjonowanie.

Prevzatie usmernení je dobrovoľné. Dodržiavanie týchto usmernení neznamená, že Komisia schválila požiadavky, ktoré sa stanovujú v týchto systémoch. Súčasné usmernenia nemajú ani právny štatút v EÚ ani nie sú určené nahradiť požiadavky podľa legislatívy EÚ.

Stosowanie się do wytycznych jest dobrowolne. Przestrzeganie tych wytycznych przez dany system nie jest równoznaczne z zatwierdzeniem przez Komisję jego wymogów. Niniejsze wytyczne nie mają statusu prawnego w UE, ani celem ich nie jest zmiana wymogów określonych w ustawodawstwie UE.

Tieto usmernenia by sa nakoniec nemali považovať za právny výklad legislatívy EÚ, keďže také právomoci prináležia výhradne Súdnemu dvoru Európskej únie.

Wytycznych tych nie należy jednak traktować jako prawnej interpretacji prawodawstwa UE, ponieważ taka interpretacja należy do wyłącznych kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

2. ROZSAH PÔSOBNOSTI A VYMEDZENIE POJMOV

2. ZAKRES I DEFINICJE

2.1. Rozsah pôsobnosti

2.1. Zakres

Tieto usmernenia sa môžu uplatňovať na dobrovoľné systémy certifikácie, ktoré sa vzťahujú na:

Wytyczne mają zastosowanie do dobrowolnych systemów certyfikacji obejmujących:

- poľnohospodárske výrobky určené alebo neurčené na ľudskú spotrebu (vrátane krmív),

- produkty rolne, zarówno przeznaczone, jak i nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi (włącznie z paszą),

- potraviny, na ktoré sa vzťahuje článok 2 nariadenia (ES) č. 178/2002 a

- środki spożywcze objęte przepisami art. 2 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, oraz

- postupy a systémy riadenia, ktoré sa týkajú výroby a spracovávania poľnohospodárskych výrobkov a potravín.

- procesy i systemy zarządzania w produkcji i przetwórstwie produktów rolnych i środków spożywczych.

Tieto usmernenia sa neuplatňujú na úradné kontroly vykonávané orgánmi verejnej správy.

Wytyczne te nie stosują się do urzędowych kontroli prowadzonych przez organy publiczne.

2.2. Vymedzenie pojmov [10]

2.2. Definicje pojęć [10]

1. Špecifická požiadavka : Potreba alebo očakávanie, ktoré sa stanoví.

1. Określony wymóg : potrzeba lub oczekiwanie, które zostały wyrażone.

2. Posudzovanie zhody : Preukázanie, že boli splnené špecifické požiadavky týkajúce sa výrobku, postupu, systému, osoby alebo orgánu.

2. Ocena zgodności : wykazanie, że dany produkt, proces, system, osoba lub organ spełniają określone wymogi.

3. Preskúmanie : Overovanie vhodnosti, primeranosti a účinnosti činností spojených s výberom a určovaním a výsledkov týchto činností so zreteľom na splnenie špecifických požiadaviek.

3. Przegląd : weryfikacja przydatności, odpowiedniości i skuteczności działań mających na celu wybór produktów i ustalenie zgodności, oraz sprawdzenie wyników tych działań, pod kątem spełniania określonych wymogów.

4. Osvedčenie : Vydanie potvrdenia založeného na rozhodnutí po preskúmaní, že sa preukázalo splnenie špecifických požiadaviek.

4. Poświadczenie : wydanie oświadczenia w oparciu o podjętą w następstwie przeglądu decyzję, że dowiedziono spełnienia określonych wymogów.

5. Vyhlásenie : Potvrdenie prvej strany. Na účely týchto usmernení sa pojem "systémy na základe vlastného vyhlásenia" používa v prípade kolektívnych systémov a informácií na etiketách, ktoré nie sú certifikované a ktoré sa opierajú o vlastné vyhlásenie výrobcu.

5. Deklaracja : poświadczenie własne. Dla celów niniejszych wytycznych termin "systemy oparte na deklaracji własnej" stosuje się do zbiorowych systemów i do gwarantowanych zalet przedstawionych na etykietach, które nie podlegają certyfikacji i które opierają się na deklaracji własnej producenta.

6. Certifikácia : Osvedčenie tretej strany týkajúce sa výrobkov, postupov, systémov alebo osôb.

6. Certyfikacja : poświadczenie wydane przez osobę trzecią odnoszące się do produktów, procesów, systemów lub osób.

7. Akreditácia : Potvrdenie tretej strany, ktoré sa týka orgánu formálne preukazujúceho svoju spôsobilosť vykonávať konkrétne úlohy. Akreditácia v rámci EÚ [11] je potvrdenie vnútroštátneho akreditačného orgánu o tom, že orgán hodnotenia zhody spĺňa požiadavky stanovené v harmonizovaných normách a, pokiaľ je to vhodné, akýchkoľvek dodatočných požiadaviek vrátane tých stanovených v príslušných sektorových systémoch na špecifické zhodnotenie zhody.

7. Akredytacja : poświadczenie wydane przez osobę trzecią dotyczące danego podmiotu, które służy formalnemu wykazaniu jego kompetencji do wykonywania konkretnych zadań. W UE [11] akredytacja oznacza poświadczenie wydane przez krajowy organ akredytacyjny, że jednostka oceniająca zgodność spełnia wymogi określone w zharmonizowanych normach i, w stosownych przypadkach, wszelkie dodatkowe wymogi włącznie z określonymi w odpowiednich systemach sektorowych dotyczące przeprowadzania określonych działań oceny zgodności.

8. Inšpekcia : Preskúmanie návrhu výrobku, výrobku, procesu alebo inštalácie a stanovenie jeho zhody so špecifickými požiadavkami alebo zhody so všeobecnými požiadavkami na základe odborného úsudku.

8. Kontrola : zbadanie wzoru produktu, samego produktu, procesów lub instalacji stosowanych w produkcji i ustalenie ich zgodności z określonymi wymogami lub, w oparciu o wiedzę zawodową, z ogólnymi wymogami.

9. Audit : Systematický, nezávislý, zdokumentovaný postup na účely získania záznamov, faktických výpovedí alebo iných príslušných informácií a ich objektívneho posúdenia s cieľom stanoviť rozsah, do akého sú splnené špecifické požiadavky.

9. Audyt : systematyczny niezależny udokumentowany proces uzyskiwania zapisów, wiedzy o okolicznościach faktycznych lub innych mających znaczenie informacji, a także ich obiektywna ocena w celu ustalenia zakresu, w jakim spełnione są określone wymogi.

3. EXISTUJÚCE PRÁVNE USTANOVENIA NA ÚROVNI EÚ

3. OBOWIĄZUJĄCE PRZEPISY UNIJNE

3.1. Pravidlá týkajúce sa fungovania systémov

3.1. Zasady dotyczące funkcjonowania systemów

Systémy certifikácie fungujúce v EÚ podliehajú nasledovným základným ustanoveniam EÚ:

Systemy certyfikacji funkcjonujące w UE podlegają następującym podstawowym przepisom prawa UE:

- Pravidlá vnútorného trhu. Poskytovatelia služieb v oblasti certifikácie môžu využívať výhody slobody usadiť sa a slobody poskytovať služby zakotvenej v článku 49 a 56 Zmluvy o fungovaní Európskej únie (ZFEÚ) a príslušných ustanovení smernice o službách [12]. Keď sa usadia v iných členských štátoch, nesmú čeliť žiadnym neodôvodneným obmedzeniam. Rovnako by nemali čeliť žiadnym neodôvodneným obmedzeniam, keď poskytujú cezhraničné služby. Systémy certifikácie tiež nesmú mať za následok skutočné prekážky obchodu s tovarom na vnútornom trhu.

- zasadom funkcjonowania rynku wewnętrznego. Autorzy systemów certyfikacji mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług zagwarantowanych w art. 49 i 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i właściwych przepisach dyrektywy usługowej [12]. Nie wolno w sposób nieuzasadniony ograniczać możliwości zakładania przez nich działalności w innym państwie członkowskim. Podobnie nie wolno nakładać nieuzasadnionych ograniczeń w korzystaniu przez nich ze swobody świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych państwach członkowskich. Systemy certyfikacji nie mogą skutkować powstaniem faktycznych barier w handlu towarami na rynku wewnętrznym,

- Pravidlá zapojenia štátu do systémov. Systémy certifikácie, ktoré podporujú orgány verejnej správy, ako sú napríklad regionálne alebo vnútroštátne orgány, nesmú viesť k obmedzeniam založeným na vnútroštátnom pôvode výrobcov alebo inak prekážať jednotnému trhu. Akákoľvek podpora systémov certifikácie, ktorú poskytne členský štát alebo ktorá sa poskytne prostredníctvom štátnych zdrojov v zmysle článku 107 ZFEÚ, musí byť v súlade s pravidlami štátnej správy.

- zasadom udziału państwa w systemach. Systemy certyfikacji wspierane przez organy publiczne, takie jak władze regionalne lub krajowe, nie mogą prowadzić do ograniczeń dotyczących pochodzenia producentów lub w inny sposób utrudniać obrotu handlowego na jednolitym rynku. Wszelka pomoc przyznawana systemom certyfikacji przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych, w rozumieniu art. 107 TFUE, musi być zgodna z zasadami dotyczącymi pomocy państwa,

- Pravidlá hospodárskej súťaže. Systémy certifikácie nesmú viesť k protisúťažnému správaniu, okrem iného najmä k:

- zasadom konkurencji. Systemy certyfikacji nie mogą prowadzić do zachowań niekonkurencyjnych, obejmujących w szczególności choć nie tylko:

- horizontálnym alebo vertikálnym dohodám obmedzujúcim hospodársku súťaž,

- porozumienia horyzontalne lub wertykalne ograniczające konkurencję,

- uzavretiu trhu pred konkurenčnými podnikmi jedným podnikom alebo viacerými podnikmi so značnou trhovou silou (ako je napríklad zabránenie prístupu konkurenčným zákazníkom k dodávkam a/alebo prístupu konkurenčných dodávateľov k distribučným kanálom),

- wykluczenia konkurencyjnych przedsiębiorstw przez jedno lub więcej przedsiębiorstw posiadających znaczącą pozycję na rynku, (np. poprzez utrudnianie konkurencyjnym nabywcom dostępu do dostaw lub konkurencyjnym dostawcom dostępu do kanałów dystrybucji),

- k zabráneniu prístupu k systému certifikácie zo strany trhových subjektov, ktoré spĺňajú uplatniteľné nevyhnutné predpoklady,

- uniemożliwianie dostępu do systemu certyfikacji podmiotom rynkowym spełniającym warunki wstępne mające zastosowanie w tych systemach,

- bráneniu zúčastneným stranám systému alebo iným tretím stranám vo vývoji, výrobe a uvádzaní na trh alternatívnych výrobkov, ktoré nevyhovujú špecifikáciám systému.

- uniemożliwianie podmiotom uczestniczącym w systemie lub innym stronom trzecim opracowywanie, produkowanie i wprowadzanie do obrotu produktów alternatywnych niezgodnych ze specyfikacją określoną w systemie;

- Spotrebiteľské informácie a požiadavky na označovanie [13]. Označovanie, reklama a prezentácia potravín nesmú byť také, aby mohli uviesť kupujúceho v značnej miere do omylu, najmä:

- wymogom dotyczącym informacji dla konsumentów i etykietowania [13]. Etykietowanie, prezentacja i reklama środków spożywczych nie mogą wprowadzać nabywcy w błąd, w szczególności:

- pokiaľ ide o vlastnosti potraviny a hlavne druhu, identity, vlastností, zloženia, množstva, trvanlivosti, pôvodu alebo miesta pôvodu, spôsobu výroby alebo produkcie,

- co do cech środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji,

- pripisovaním takých účinkov alebo vlastností potravine, ktoré nemá,

- poprzez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada,

- poukazovaním, že potravina má osobitné vlastnosti, keď v skutočnosti všetky podobné potraviny majú takéto charakteristiky.

- poprzez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne cechy, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości.

Schémy, ktoré osvedčujú len zhodu s právnymi požiadavkami nemajú vzbudzovať dojem, že certifikované výrobky majú zvláštne vlastnosti, ktoré sa odlišujú od vlastností podobných výrobkov. Systémy by tiež nemali poškodzovať povesť, ani viesť k poškodeniu povesti iných výrobkov na trhu a nemali by spochybňovať ani viesť k spochybneniu úradných kontrol.

Systemy certyfikujące jedynie zgodność z wymogami prawnymi nie powinny sprawiać wrażenia, że certyfikowane produkty mają wyjątkowe właściwości, które odróżniają je od takich samych lub podobnych produktów. Systemy te nie powinny także dyskredytować innych produktów na rynku lub zmierzać do tego, ani podważać wiarygodność urzędowych kontroli.

Okrem toho podľa ustanovení smernice o nekalých obchodných praktikách [14] nesmie označovanie potravín, ich obchodná úprava a súvisiaca reklama uvádzať spotrebiteľa do omylu.

Ponadto – zgodnie z przepisami dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych [14] – etykietowanie, prezentacja i reklama środków spożywczych nie mogą wprowadzać nabywcy w błąd.

- Keď EÚ zavádza postup posudzovania zhody do daného právneho predpisu, berie do úvahy svoje medzinárodné záväzky, hlavne požiadavky stanovené v Dohode Svetovej obchodnej organizácie o technických prekážkach obchodu.

- Przy wprowadzaniu w danym akcie prawodawczym procedury oceny zgodności, instytucje UE uwzględniają swoje zobowiązania międzynarodowe, w szczególności wymogi ustanowione w Porozumieniu WTO w sprawie barier technicznych w handlu.

3.2. Pravidlá týkajúce sa obsahu systémov

3.2. Zasady dotyczące zakresu systemów

Okrem toho existujú aj osobitné právne predpisy, ktoré sa týkajú mnohých tém, na ktoré sa vzťahujú požiadavky systémov certifikácie (napríklad regulačné požiadavky na bezpečnosť a hygienu potravín [15], ekologické poľnohospodárstvo, dobré podmienky zvierat, ochranu životného prostredia, normy uvádzania na trh pre špecifické výrobky).

Ponadto wiele kwestii objętych zasadami systemów certyfikacji (np. wymogi prawne dotyczące bezpieczeństwa i higieny żywności [15], rolnictwa ekologicznego, dobrostanu zwierząt, ochrony środowiska i norm handlowych) podlega przepisom szczegółowym.

V oblastiach, kde existujú príslušné normy alebo právne predpisy, musia tvrdenia tieto normy alebo právne predpisy zohľadňovať, byť s nimi v súlade a odkazovať na ne v špecifikáciách (napríklad pokiaľ ide o systém vytvárania tvrdení v oblasti ekologického poľnohospodárstva, musí byť založený na nariadení (ES) č. 834/2007 o ekologickej výrobe a označovaní ekologických produktov [16]; systémy vytvárajúce tvrdenia o výžive a zdraví musia byť v súlade s nariadením (ES) č. 1924/2006 [17] a prechádzať príslušným vedeckým posúdením EFSA.

W dziedzinach, w których obowiązują normy lub przepisy prawa, należy je uwzględnić przy określaniu gwarantowanych zalet i zachować zgodność z nimi, a także zawrzeć odesłanie do tych przepisów (np. jeśli system gwarantuje zalety rolnictwa ekologicznego, powinien opierać się na rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych [16]; zaś systemy, które gwarantują zalety żywieniowe i zdrowotne powinny być zgodne z rozporządzeniem (WE) nr 1924/2006 [17] i podlegać obowiązkowej ocenie naukowej dokonywanej przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA).

Pokiaľ ide o bezpečnosť a hygienu potravín, platí najmä:

W szczególności w odniesieniu do bezpieczeństwa i higieny żywności:

- Systémy sa nesmú dotknúť platných úradných noriem a/alebo požiadaviek ani by nemali slúžiť na ich nahradenie alebo vzbudzovať zdanie, že nahrádzajú úradné kontroly vykonávané príslušnými orgánmi s cieľom úradného overenia zhody s povinnými úradnými normami a požiadavkami.

- systemy nie powinny naruszać ani zastępować obowiązujących norm lub wymogów prawnych, nie powinny także wywoływać mylnego wrażenia, że zastępują urzędowe kontrole prowadzone przez właściwe organy w celu urzędowej weryfikacji zgodności z obowiązkowymi normami i wymogami prawa,

- Reklama ani propagácia produktu predávaného v rámci systémov, ktoré stanovujú bezpečnostné a hygienické normy nad rámec právnych požiadaviek nesmú poškodzovať povesť, ani viesť k poškodzovaniu povesti iných produktov na trhu a nesmú spochybňovať ani viesť k spochybneniu spoľahlivosti úradných kontrol.

- produkty wprowadzane na rynek w ramach systemów, które w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny żywności ustanawiają normy wykraczające poza wymogi prawne, nie mogą być reklamowane lub promowane w sposób dyskredytujący lub zmierzający do zdyskredytowania bezpieczeństwa innych produktów na rynku, ani podważający wiarygodność urzędowych kontroli.

3.3. Pravidlá upravujúce posudzovanie zhody, certifikáciu a akreditáciu

3.3. Zasady przeprowadzania oceny zgodności, certyfikacji i akredytacji

Pravidlá organizácie a fungovania akreditácie orgánov, ktoré vykonávajú činnosti posudzovania zhody v upravenej oblasti, sa stanovujú v nariadení (ES) č. 765/2008. Hoci toto nariadenie neobsahuje požiadavku, aby boli orgány posudzovania zhody akreditované, taká požiadavka je súčasťou niektorých iných právnych predpisov EÚ [18].

Zasady organizacji i przeprowadzania akredytacji jednostek oceniających zgodność z określonymi uregulowaniami prawnymi zostały ustanowione w rozporządzeniu (WE) nr 765/2008. Mimo że to rozporządzenie nie zawiera wymogu, by jednostki oceniające zgodność podlegały akredytacji, taki obowiązek określony jest w innych przepisach prawa UE [18].

Medzinárodne uznávané pravidlá fungovania systémov certifikácie výrobkov/postupov sú okrem toho stanovené v pokyne č. 65 (EN 45011) alebo, v prípade certifikácie systémov, v norme ISO 17021 Medzinárodnej organizácie pre normalizáciu (ISO). Zatiaľ čo systémy certifikácie výrobkov/postupov alebo systémov sú dobrovoľnými iniciatívami, certifikačné orgány, aby mohli vydávať certifikáty o certifikácii výrobkov/postupov alebo systémov, musia byť akreditované na základe EN 45011/ISO 65 alebo ISO 17021.

Ponadto międzynarodowe uznane zasady działania systemów certyfikacji produktów, procesów lub systemów zostały określone odpowiednio w przewodniku 65 (EN 45011) Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) lub normie ISO 17021. Podczas gdy systemy certyfikacji produktów, procesów lub systemów są dobrowolnymi inicjatywami, aby uzyskać akredytację, na mocy której można wydawać certyfikaty dotyczące produktu, procesu lub systemu, jednostki certyfikujące muszą być akredytowane zgodnie z normą EN 45011/ISO 65 lub ISO 17021.

Uvedené skutočnosti sú však bez vplyvu na všetky uplatniteľné požiadavky potravinového práva EÚ vrátane všeobecných cieľov stanovených v článku 5 ods. 1 nariadenia (ES) č. 178/2002:

Jednakże powyższe nie wpływa na stosowanie obowiązujących przepisów prawa żywnościowego UE, w tym ogólnych celów określonych w art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, który stanowi:

"Potravinové právo bude sledovať jeden alebo viacero všeobecných cieľov vysokej úrovne ochrany života a zdravia ľudí a ochrany záujmov spotrebiteľa, vrátane čestných postupov v obchode s potravinami, berúc do úvahy, ak to bude potrebné, ochranu zdravotného stavu a ochrany zvierat, zdravotného stavu rastlín a životného prostredia."

"Prawo żywnościowe ma za zadanie realizację jednego lub więcej ogólnych celów dotyczących wysokiego poziomu ochrony zdrowia i życia ludzi oraz ochrony interesów konsumentów, z uwzględnieniem uczciwych praktyk w handlu żywnością, biorąc pod uwagę, tam gdzie jest to właściwe, ochronę zdrowia i warunków życia zwierząt, zdrowia roślin i środowiska naturalnego".

V tomto rámci nariadenie Európskeho parlamentu a Rady (ES) č. 882/2004 [19] o úradných kontrolách uskutočňovaných s cieľom zabezpečiť overenie dodržiavania potravinového a krmivového práva a predpisov o zdraví zvierat a o starostlivosti o zvieratá zahrnuje určité pravidlá delegovania úloh úradnej kontroly na nezávislé tretie strany (vrátane povinností v oblasti akreditácie a podávania správ) príslušnými orgánmi.

W tym zakresie rozporządzenie (WE) nr 882/2004 [19] Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt ustanawia zasady dotyczące delegowania przez właściwe organy określonych zadań związanych z kontrolą (w tym obowiązków akredytacyjnych i sprawozdawczych) na rzecz niezależnych osób trzecich.

Záruky, ktoré poskytujú činnosti úradnej kontroly, sú základom, popri ktorom môžu dobrovoľne fungovať špecifické systémy certifikácie, pričom je potrebné mať na pamäti, že každé porušenie podlieha potravinovému právu. Posudzovanie zhody so základnými požiadavkami prostredníctvom certifikácie nezbavuje orgány úradnej kontroly ich zodpovednosti.

Urzędowe kontrole gwarantują spełnienie podstawowych wymogów, których naruszenie skutkuje odpowiedzialnością za łamanie prawa żywnościowego. Dodatkowymi wymogami zajmują się określone systemy certyfikacji, które funkcjonują na zasadzie dobrowolności. Ocenianie zgodności z podstawowymi wymogami przez systemy certyfikacji nie zwalnia urzędowych organów kontrolnych z ich obowiązków.

4. ODPORÚČANIA TÝKAJÚCE SA ÚČASTI V SYSTÉME A ROZVOJA SYSTÉMU

4. ZALECENIA DOTYCZĄCE UCZESTNICTWA W SYSTEMACH I ICH TWORZENIA

1. Systémy by mali byť otvorené za transparentných a nediskriminačných podmienok pre všetkých účastníkov, ktorí sú ochotní a schopní dodržiavať špecifikácie.

1. Systemy powinny być otwarte dla wszystkich uczestników pragnących zachować zgodność ze specyfikacjami na podstawie przejrzystych i niedyskryminujących kryteriów i będących w stanie to zrobić.

2. Systémy by mali mať štruktúru dohľadu, ktorá umožňuje príspevok všetkých zainteresovaných strán v potravinovom reťazci (poľnohospodárov a ich organizácií [20], poľnohospodárskych a poľnohospodársko-potravinárskych obchodníkov, potravinárskeho odvetvia, veľkoobchodníkov, maloobchodníkov a v prípade potreby aj spotrebiteľov) do rozvoja systému a do rozhodovania reprezentatívnym a vyváženým spôsobom. Mechanizmy účasti zainteresovaných strán a organizácie, ktorých sa to týka, by mali byť zdokumentované a verejne prístupné.

2. Systemy powinny dysponować strukturą nadzoru, która umożliwia wkład wszystkich uczestników łańcucha żywieniowego (w zależności od potrzeb: rolników i ich organizacji [20], podmiotów zajmujących się handlem produktami rolnymi i spożywczymi, przedstawicieli przemysłu spożywczego, hurtowników, detalistów i konsumentów) w rozwój systemu i w proces decyzyjny w sposób zapewniający reprezentatywność i równowagę. Procedury umożliwiające uczestnictwo zainteresowanych podmiotów i organizacji powinny być udokumentowane i publicznie dostępne.

3. Riadiaci pracovníci systémov fungujúcich v rôznych krajinách a regiónoch by mali umožniť účasť všetkých zainteresovaných strán z týchto regiónov na rozvoji systémov.

3. Kierownicy systemów funkcjonujących w różnych krajach i regionach powinni ułatwiać wszystkim zainteresowanym podmiotom z tych regionów udział w tworzeniu tych systemów.

4. Požiadavky systému by mali vypracovať technické výbory zložené z odborníkov a predložiť ich širšej skupine zainteresovaných strán na účely vstupov.

4. Wymogi danego systemu powinny być opracowywane przez komitety techniczne ekspertów i przedkładane szerszemu gronu zainteresowanych podmiotów w celu otrzymania uwag.

5. Riadiaci pracovníci systémov by mali zabezpečiť účasť zainteresovaných strán na vypracovaní inšpekčných kritérií a kontrolných zoznamov, ako aj na navrhovaní a stanovení prahov pre sankcie.

5. Prowadzący systemy certyfikacji powinni zapewnić udział zainteresowanych podmiotów w tworzeniu kryteriów i list kontrolnych do celów inspekcji, a także w opracowywaniu i określaniu progów, których przekroczenie skutkuje nałożeniem kary.

6. Riadiaci pracovníci systémov by si mali osvojiť prístup nepretržitého rozvoja, v rámci ktorého existujú spätné väzby s cieľom pravidelne preskúmavať pravidlá a požiadavky spôsobom participácie. Účastníci systému by sa mali hlavne zapájať do budúceho rozvoja systému.

6. Prowadzący systemy powinni przyjąć podejście ukierunkowane na stały rozwój, w którym działają procedury przekazywania informacji zwrotnej służące regularnemu przeglądowi zasad i wymogów z uwzględnieniem uczestnictwa zainteresowanych stron. W przyszłości w tworzenie systemu powinni być zaangażowani w szczególności jego uczestnicy.

7. Zmeny požiadaviek systému sa musia uskutočňovať, len ak sú odôvodnené, aby sa účastníci systému vyhli zbytočným nákladom na prispôsobenie. Účastníci systému musia dostať príslušné oznámenie o všetkých zmenách požiadaviek systému.

7. Zmiany w wymogach systemu mogą być wprowadzane jedynie wtedy, gdy są uzasadnione, by uniknąć ponoszenia przez uczestników systemu niepotrzebnych kosztów dostosowywania się. Uczestnicy systemu powinni być powiadamiani z odpowiednim wyprzedzeniem o wszelkich zmianach w wymogach danego systemu.

8. Systémy by mali obsahovať kontaktné informácie o akejkoľvek dokumentácii spojenej so systémom (vrátane informácií na webovej stránke) a mali by mať zavedený postup prijímania pripomienok k systému a odpovedania na ne.

8. Wszelkie dokumenty związane z danym systemem (w tym strona internetowa) powinny zawierać dane kontaktowe. Należy ustanowić procedurę przyjmowania uwag dotyczących systemu i odpowiadania na nie.

5. ODPORÚČANIA TÝKAJÚCE SA POŽIADAVIEK SYSTÉMU A ZODPOVEDAJÚCICH TVRDENÍ

5. ZALECENIA DOTYCZĄCE WYMOGÓW SYSTEMU I ODPOWIADAJĄCYCH IM GWARANTOWANYCH ZALET

5.1. Jasnosť a transparentnosť požiadaviek systému a uvedených tvrdení

5.1. Zrozumiałość i przejrzystość wymogów systemu i deklarowanych gwarantowanych zalet

1. V systémoch by sa mali presne uvádzať spoločenské, environmentálne, hospodárske a/alebo právne ciele.

1. Systemy powinny jasno określać swoje cele społeczne, środowiskowe, gospodarcze i prawne.

2. Tvrdenia a požiadavky by mali byť jasne spojené s cieľmi systému.

2. Gwarantowane zalety i wymogi systemów powinny być wyraźnie powiązane z jego celami.

3. Rozsah pôsobnosti systému z hľadiska výrobkov a/alebo postupov by mal byť jednoznačne vymedzený.

3. Zakres stosowania systemu w odniesieniu do produktów lub procesów powinien zostać jasno określony.

4. Špecifikácie systému [21], vrátane verejného zhrnutia, by mali byť voľne prístupné (napríklad na webovej stránke).

4. Dostęp do specyfikacji produktów objętych danym systemem [21], w tym do ich dostępnych publicznie streszczeń, powinien być swobodny (np. na stronie internetowej).

5. V prípade, že potenciálni účastníci alebo certifikačné orgány predložia náležite odôvodnenú žiadosť, systémy pôsobiace v rôznych krajinách by mali poskytovať preklady špecifikácií.

5. Prowadzący systemy certyfikacji funkcjonujące w różnych krajach powinni zapewnić tłumaczenie specyfikacji na uzasadnioną prośbę potencjalnych uczestników lub jednostek certyfikujących.

6. Špecifikácie systému by mali byť presné, dostatočne podrobné a ľahko zrozumiteľné.

6. Specyfikacje systemów powinny być przejrzyste, dostatecznie szczegółowe i łatwo zrozumiałe.

7. Systémy, v ktorých sa používajú logá alebo etikety, by mali poskytovať informácie o tom, kde môžu spotrebitelia nájsť ďalšie podrobné údaje o systéme, ako je napríklad adresa webovej stránky, a to na obale výrobku alebo pri predaji.

7. Systemy stosujące logo lub etykiety powinny informować na opakowaniu produktu lub w punkcie sprzedaży, gdzie konsumenci mogą uzyskać bliższe informacje na temat danego systemu np. adres strony internetowej.

8. Systémy by mali jednoznačne uvádzať (napríklad na svojej webovej stránke), že vyžadujú certifikáciu nezávislým orgánom a poskytovať kontaktné údaje certifikačných orgánov, ktoré zabezpečujú túto službu.

8. Systemy muszą wyraźnie określać (np. na stronie internetowej), czy wymagają certyfikacji przez niezależne jednostki i przedstawić dane kontaktowe jednostek certyfikujących, które jej dokonują.

5.2. Údajová základňa tvrdení a požiadaviek systémov

5.2. Dowodzenie gwarantowanych zalet i wymogów

1. Všetky tvrdenia by sa mali zakladať na objektívnych a overiteľných dôkazoch a vedecky podloženej dokumentácii. Tieto dokumenty by mali byť voľne prístupné napríklad na webovej stránke [22].

1. Wszystkie gwarantowane zalety powinny opierać się na obiektywnych i sprawdzalnych dowodach oraz uzasadnionej naukowo dokumentacji. Dokumenty te powinny być ogólnie dostępne np. na stronie internetowej [22].

2. Systémy pôsobiace v rôznych krajinách a regiónoch by mali prispôsobiť svoje požiadavky v súlade s príslušnými miestnymi poľnohospodársko-ekologickými, sociálno-ekonomickými a právnymi podmienkami a poľnohospodárskymi postupmi a zároveň zabezpečiť spoľahlivé výsledky v rôznych súvislostiach.

2. Systemy działające w różnych krajach i regionach powinny dostosować swoje wymogi do odpowiednich lokalnych warunków rolno-środowiskowych, społeczno-ekonomicznych i prawnych oraz do obowiązujących praktyk rolniczych, zapewniając – niezależnie od tych warunków – spójne wyniki.

3. V systémoch by sa malo jasne uvádzať (napríklad na webovej stránke) či, kde a v akom rozsahu ich špecifikácie presahujú rámec príslušných právnych požiadaviek, v prípade potreby aj vrátane oblastí, ktoré sa týkajú podávania správ a inšpekcií.

3. W systemach należy jasno wskazywać (np. na stronie internetowej) czy, gdzie i w jakim zakresie ich specyfikacje wykraczają poza wymogi prawne obowiązujące w danej dziedzinie, w tym, w stosownych przypadkach, w dziedzinie sprawozdawczości i kontroli.

6. ODPORÚČANIA TÝKAJÚCE SA CERTIFIKÁCIE A INŠPEKCIÍ

6. ZALECENIA DOTYCZĄCE CERTYFIKACJI I KONTROLI

6.1. Nestrannosť a nezávislosť certifikácie

6.1. Bezstronność i niezależność certyfikacji

1. Certifikáciu súladu s požiadavkami systému by mal vykonávať nezávislý orgán akreditovaný

1. Certyfikacja zgodności z wymogami systemu powinna być przeprowadzana przez niezależną jednostkę akredytowaną przez:

- vnútroštátnym akreditačným orgánom vymenovaným členskými štátmi podľa nariadenia (ES) č. 765/2008, v súlade s príslušnými európskymi a medzinárodnými normami a pokynmi, ktoré stanovujú všeobecné požiadavky na orgány vykonávajúce systém certifikácie produktov alebo

- krajową jednostkę akredytującą wyznaczoną przez państwo członkowskie, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 765/2008, zgodnie z odpowiednimi europejskimi lub międzynarodowymi normami i wytycznymi określającymi ogólne wymogi dla podmiotów prowadzących systemy certyfikacji produktów, lub

- akreditačným orgánom, signatárom mnohostrannej dohody o uznávaní (MLA) pre certifikáciu výrobkov Medzinárodného akreditačného fóra (IAF).

- jednostkę akredytującą będącą sygnatariuszem wielostronnego uzgodnienia dotyczącego uznawania certyfikacji produktów w ramach Międzynarodowego Forum Akredytacji (IAF).

2. Systémy by mali byť prístupné na účely certifikácie zo strany ktoréhokoľvek kvalifikovaného a akreditovaného certifikačného orgánu bez stanovenia zemepisných obmedzení.

2. Systemy powinny akceptować certyfikację dokonaną przez każdą uznaną lub akredytowaną jednostkę certyfikującą, bez narzucania ograniczeń geograficznych.

6.2. Inšpekcie

6.2. Kontrole

Vo všeobecnosti by inšpekcie mali byť účinné, jasné, transparentné, založené na zdokumentovaných postupoch a mali by sa týkať overiteľných kritérií, ktoré sú základom tvrdení uvedených v systéme certifikácie. Neuspokojivé výsledky inšpekcie by mali viesť k príslušnému opatreniu.

Zasadniczo kontrole powinny być skuteczne, jasne, przejrzyste, oparte na udokumentowanych procedurach i odnosić się do możliwych do weryfikacji kryteriów będących podstawą zalet gwarantowanych przez dany system certyfikacji. Niezadowalające wyniki kontroli powinny prowadzić do podjęcia właściwych działań.

1. Mali by sa vykonávať pravidelné inšpekcie účastníkov systému. Inšpekcie by mali mať stanovené jasné a zdokumentované postupy vrátane frekvencie, odberu vzoriek a laboratórnych/analytických testov ukazovateľov týkajúcich sa rozsahu pôsobnosti systému certifikácie.

1. Powinny być przeprowadzane regularne kontrole podmiotów uczestniczących w systemie. Powinny istnieć jasne i odpowiednio udokumentowane procedury przeprowadzania kontroli określające między innymi parametry dotyczące częstotliwości kontroli, pobierania próbek i testów laboratoryjnych/analitycznych odpowiadające zakresowi systemu certyfikacji.

2. Pokiaľ ide o frekvenciu inšpekcií, mali by sa brať do úvahy výsledky predchádzajúcej inšpekcie, riziká spojené s výrobkom, postupom alebo systémom riadenia ako aj existencia vnútorných auditov v organizáciách kolektívnych výrobcov, ktoré môžu dopĺňať inšpekcie tretej strany. Minimálnu frekvenciu inšpekcií pre všetkých účastníkov systému by mal stanoviť dohľad nad systémom.

2. Częstotliwość kontroli powinna zależeć od wyników poprzednich kontroli, rodzajów ryzyka związanego z produktami, procesami lub systemami zarządzania, jak również faktu prowadzenia audytów wewnętrznych w zbiorowych organizacjach producentów, które mogą stanowić uzupełnienie kontroli przeprowadzanych przez osoby trzecie. Podmiot nadzorujący system powinien ustalić minimalną częstotliwość kontroli.

3. Malo by sa vykonávať systematické hodnotenie výsledkov inšpekcie.

3. Wyniki kontroli powinny być poddawane systematycznej ocenie.

4. Vo väčšine prípadov by sa mali využívať neohlásené inšpekcie a inšpekcie s krátkou lehotou ohlásenia (napríklad do 48 hodín).

4. Zasadniczo powinno się przeprowadzać kontrole niezapowiedziane oraz kontrole zapowiadane z niewielkim wyprzedzeniem (np. 48-godzinnym).

5. Inšpekcie a audity by mali vychádzať z verejne dostupných usmernení, kontrolných zoznamov a plánov. Inšpekčné kritériá by mali byť úzko spojené s požiadavkami systému a zodpovedajúcimi tvrdeniami.

5. Kontrole i audyty powinny opierać się na ogólnie dostępnych wytycznych, listach kontrolnych i planach. Kryteria kontroli powinny mieć bliski związek z wymogami systemu i odpowiadającymi im gwarantowanymi zaletami.

6. Mali by existovať jasné a zdokumentované postupy na riešenie nesúladu, ktoré sa účinne implementujú. Bolo by potrebné definovať vyraďovacie kritériá, ktoré by mohli viesť k:

6. Powinny istnieć jasne, potwierdzone odpowiednimi dokumentami i efektywnie realizowane procedury postępowania w przypadku niezgodności. Należy zdefiniować kryteria wykluczające, które mogą prowadzić do:

- nevydaniu alebo odobratiu certifikátu,

- niewydania lub odebrania certyfikatu,

- zrušeniu členstva alebo

- odebrania członkostwa, lub

- informovaniu príslušného orgánu zodpovedného za presadzovanie.

- zgłoszenia sprawy do właściwego, urzędowego organu wykonawczego.

Tieto vyraďovacie kritéria by mali zahŕňať prinajmenšom neplnenie základných právnych požiadaviek v oblasti, na ktorú sa vzťahuje certifikácia. Prípady nesúladu spolu s nepriaznivými dôsledkami pre ochranu zdravia by sa mali oznámiť príslušným orgánom v súlade s regulačnými požiadavkami.

Kryteria wykluczające powinny obejmować co najmniej niespełnienie podstawowych wymogów prawnych w dziedzinie, której dotyczy certyfikacja. Przypadki niezgodności niosące ze sobą zagrożenie dla ochrony zdrowia powinny zostać zgłoszone do właściwych organów, zgodnie z wymogami prawa.

7. Inšpekcie by sa mali zameriavať na analyzovanie overiteľných kritérií, ktoré sú základom tvrdení uvádzaných certifikačnými systémami.

7. Kontrole powinny przede wszystkim analizować możliwe do zweryfikowania kryteria, które są podstawą gwarantowanych zalet danego systemu certyfikacji.

6.3. Náklady

6.3. Koszty

1. Riadiaci pracovníci systému by mali zverejniť členské príspevky (v prípade, že sú) a požiadať svoje certifikačné orgány, aby uverejnili náklady spojené s certifikáciou a inšpekciou v prípade rôznych typov účastníkov systému.

1. W przypadku istnienia opłat członkowskich administratorzy systemów powinni upublicznić ich wysokość i zobowiązać jednostki certyfikujące do publikowania informacji o kosztach związanych z certyfikacją i kontrolami w podziale na różne rodzaje uczestników systemu.

2. Možné rozdiely v poplatkoch účtovaných rôznym účastníkom systému by mali byť odôvodnené a primerané. Nemali by slúžiť na odradenie určitých skupín potenciálnych účastníkov, napríklad z iných krajín, aby sa zapojili do príslušného systému.

2. Potencjalne różnice w opłatach pobieranych od różnych uczestników systemu powinny być uzasadnione i proporcjonalne. Nie powinny one służyć odstraszaniu pewnych grup potencjalnych uczestników, np. z innych krajów, od przystąpienia do danego systemu.

3. Akékoľvek úspory nákladov vyplývajúce zo vzájomného uznávania a stanovenia kritérií by sa mali ponechať prevádzkovateľom, ktorí sa podrobili inšpekciám a auditom.

3. Wszelkie oszczędności kosztów wynikające z wzajemnego uznawania lub analiz porównawczych powinny być przekazane podmiotom podlegającym kontrolom i audytom.

6.4. Kvalifikácia audítorov/inšpektorov

6.4. Kwalifikacje audytorów/inspektorów

Audítori a inšpektori by vo všeobecnosti mali byť nestranní, kvalifikovaní a kompetentní.

Zasadniczo audytorzy/inspektorzy powinni być bezstronni, kompetentni i posiadać odpowiednie kwalifikacje.

Audítori, ktorí vykonávajú certifikačné audity, by mali mať príslušné poznatky v konkrétnom sektore a musia pracovať pre certifikačné orgány, ktoré sú akreditované podľa príslušných európskych alebo medzinárodných noriem a usmernení pre systémy certifikácie výrobkov a pre systémy certifikácie systémov riadenia. Požadované zručnosti audítorov by mali byť opísané v špecifikáciách systému.

Audytorzy przeprowadzający audyty związane z certyfikacją powinni posiadać stosowną wiedzę dotyczącą danego sektora i pracować dla jednostek certyfikujących akredytowanych na mocy odpowiednich europejskich lub międzynarodowych norm i wytycznych dla systemów certyfikacji produktów i systemów certyfikacji systemów zarządzania. Wymagane umiejętności audytorów powinny być opisane w specyfikacjach systemu.

6.5. Ustanovenia pre malých výrobcov

6.5. Postanowienia dotyczące drobnych producentów

Systémy by mali zahŕňať ustanovenia, ktoré umožňujú podporujú účasť malých výrobcov (zvlášť z rozvojových krajín, pokiaľ sa ich to týka) v systéme.

Systemy powinny zawierać uregulowania umożliwiające udział w systemie i promowanie drobnym producentom (w szczególności z krajów rozwijających się, w stosownych przypadkach).

7. ODPORÚČANIA TÝKAJÚCE SA VZÁJOMNÉHO UZNÁVANIA A STANOVOVANIA KRITÉRIÍ/PREKRÝVANIA SA S INÝMI SYSTÉMAMI

7. ZALECENIA DOTYCZĄCE WZAJEMNEGO UZNAWANIA I ANALIZ PORÓWNAWCZYCH/NAKŁADANIE SIĘ SYSTEMÓW

1. V prípade, že systémy vstupujú do nového sektoru a/alebo sa rozsah ich pôsobnosti rozširuje, mala by sa odôvodniť ich potreba. Riadiaci pracovníci systému by mali, ak je to možné, uvádzať výslovný odkaz (napríklad na svojej webovej stránke) na iné príslušné systémy pôsobiace v rovnakom sektore, v oblasti politiky a v zemepisnom regióne a určiť, kde sa prístupy zbiehajú a zhodujú. Mali by aktívne skúmať možnosti vzájomného uznávania častí požiadaviek systému alebo všetkých požiadaviek systému.

1. W przypadku gdy systemy rozszerzają swoją działalność na nowe sektory lub rozszerzają swój zakres, zapotrzebowanie na taki system powinno być uzasadnione. Prowadzący systemy powinni, w miarę możliwości, przedstawić wyraźne odesłanie (np. na ich stronach internetowych) do innych mających znaczenie systemów działających w tym samym sektorze, obszarze polityki lub regionie geograficznym i wskazać obszary, w których podejścia są zbieżne i zgodne. Prowadzący powinni podjąć kroki w celu przeanalizowania możliwości wzajemnego uznania części lub wszystkich wymogów systemu.

2. V oblastiach, v ktorých sa stanovilo, že systémy sa čiastočne alebo úplne prekrývajú s požiadavkami iných systémov, by systémy mali zahŕňať uznanie alebo čiastočnú či úplnú akceptáciu inšpekcií a auditov, ktoré sa už vykonali v rámci týchto systémov (s cieľom opakovane nevykonávať audit rovnakých požiadaviek).

2. W obszarach, w których zidentyfikowano częściowe lub całkowite nakładanie się wymogów dwóch systemów, systemy te powinny uznać częściowo lub całkowicie zaakceptować kontrole i audyty, które zostały wcześniej przeprowadzone w ramach innego systemu (w celu uniknięcia powtarzania kontroli tych samych wymogów).

3. V prípade, že nie je možné dosiahnuť vzájomnú akceptáciu, riadiaci pracovníci by mali presadzovať kombinované audity založené na kombinovaných kontrolných audítorských zoznamoch (to znamená, jeden kombinovaný kontrolný zoznam a jeden kombinovaný audit pre dva alebo viaceré rôzne systémy).

3. Jeżeli wzajemna akceptacja nie jest możliwa, prowadzący systemy powinni promować łączone audyty oparte na łączonych listach kontrolnych (tzn. jedna łączona lista kontrolna i jeden łączony audyt dla dwóch lub więcej systemów).

4. Správcovia systémov, ktoré sa prekrývajú vo svojich požiadavkách, by mali, pokiaľ je to po praktickej a právnej stránke možné, takisto harmonizovať svoje protokoly o audite a požiadavky na dokumentáciu.

4. Prowadzący systemy, których wymogi nakładają się, powinny w najbardziej praktyczny możliwy sposób i w zakresie, na jaki zezwala prawo, ujednolicić swoje wymogi dotyczące protokołów z audytów i dokumentacji.

[1] Štúdia vypracovaná Areté pre GR pre poľnohospodárstvo; pozri http://ec.europa.eu/agriculture/quality/index_en.htm

[1] Badanie przeprowadzone przez Areté dla DG AGRI; zob. http://ec.europa.eu/agriculture/quality/index_en.htm

[2] Napríklad dobré podmienky zvierat, udržateľnosť životného prostredia, spravodlivý obchod.

[2] Na przykład: dobrostan zwierząt; zrównoważona z punktu widzenia ochrony środowiska metoda produkcji; sprawiedliwy handel.

[3] Ú. v. ES L 31, 1.2.2002, s. 1.

[3] Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

[4] Komisia vo svojom oznámení – Lepšie fungovanie potravinového reťazca v Európe [KOM(2009) 591] – uviedla svoj zámer, že preskúma vybrané environmentálne normy a schémy označovania pôvodu, ktoré by mohli škodiť cezhraničnému obchodu.

[4] W swoim komunikacie "Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie" (COM(2009) 591), Komisja wyraziła zamiar dokonania przeglądu wybranych norm środowiskowych oraz systemów oznaczania pochodzenia, które mogą utrudniać handel transgraniczny.

[5] "Súkromné normy" sa prerokovali vo Výbore WTO pre sanitárne a fytosanitárne opatrenia (SPS).

[5] Kwestia "norm własnych" było omawiana na forum Komitetu WTO ds. Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych.

[6] Napríklad ISEAL Alliance (http://www.isealalliance.org).

[6] Na przykład międzynarodowy sojusz na rzecz społecznej i ekologicznej akredytacji i oznakowania (ISEAL Alliance) (http://www.isealalliance.org).

[7] KOM(2009) 234.

[7] COM(2009) 234.

[8] Tento záver vyplýval z dôkladného posúdenia vplyvu, v ktorom sa skúmali rôzne možnosti napredovania (pozri Systémy certifikácie poľnohospodárskych výrobkov a potravín; http://ec.europa.eu/agriculture/quality/policy/com2009_234/ia_annex_d_en.pdf).

[8] Wniosek ten został oparty na kompleksowej ocenie skutków, w której rozważono różne warianty dalszego działania (zob. "Certification schemes for Agricultural Products and Foodstuffs"; http://ec.europa.eu/agriculture/quality/policy/com2009_234/ia_annex_d_en.pdf).

[9] Poradná skupina pre kvalitu poľnohospodárskej produkcie ustanovená rozhodnutím Komisie 2004/391/ES; (Ú. v. EÚ L 120, 24.4.2004, s. 50).

[9] Grupa doradcza ds. jakości produkcji rolnej ustanowiona decyzją Komisji 2004/391/WE; Dz.U. L 120 z 24.4.2004, s. 50.

[10] Založené na EN ISO/IEC 17000 Posudzovanie zhody – slovník a všeobecné zásady.

[10] Na podstawie EN ISO/IEC 17000 Ocena zgodności – Terminologia i zasady ogólne.

[11] Článok 2 ods. 10 nariadenia (ES) č. 765/2008, ktorým sa stanovujú požiadavky akreditácie a dohľadu nad trhom v súvislosti s uvádzaním výrobkov na trh; (Ú. v. EÚ L 218, 13.8.2008, s. 30).

[11] Art. 2 ust. 10 rozporządzenia (WE) nr 765/2008 ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu; (Dz.U. L 218 z 13.8.2008, s. 30).

[12] Smernica 2006/123/ES z 12. decembra 2006 o službách na vnútornom trhu; Ú. v. EÚ L 376, 27.12.2006, s. 36.

[12] Dyrektywa 2006/123/WE z dnia 12 grudnia 2006 r. dotycząca usług na rynku wewnętrznym; Dz.U. L 376 z 27.12.2006, s. 36.

[13] Článok 2 ods. 1 písm. a) smernice 2000/13/ES o aproximácii právnych predpisov členských štátov, týkajúcich sa označovania, prezentácie a reklamy potravín; Ú. v. ES L 109, 6.5.2000, s. 29.

[13] Art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13/WE w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych; Dz.U. L 109 z 6.5.2000, s. 29.

[14] Smernica 2005/29/ES o nekalých obchodných praktikách podnikateľov voči spotrebiteľom na vnútornom trhu Ú. v. EÚ L 149, 11.6.2005, s. 22 a pokyny k jej vykonávaniu SEK(2009) 1666.

[14] Dyrektywa 2005/29/WE dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych na rynku wewnętrznym; Dz.U. L 149 z 11.6.2005, s. 22 oraz wytyczne dotyczące jej wdrażania: SEC(2009) 1666.

[15] Nariadenie (ES) č. 852/2004 z 29. apríla 2004 o hygiene potravín, nariadenie (ES) č. 853/2004 z 29. apríla 2004, ktorým sa ustanovujú osobitné hygienické predpisy pre potraviny živočíšneho pôvodu a nariadenie (ES) č. 854/2004, ktorým sa ustanovujú osobitné predpisy na organizáciu úradných kontrol produktov živočíšneho pôvodu určených na ľudskú spotrebu; (Ú. v. EÚ L 139, 30.4.2004, s. 1).

[15] Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych; Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego oraz rozporządzenie (WE) nr 854/2004 ustanawiające szczególne przepisy dotyczące organizacji urzędowych kontroli w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia przez ludzi; (Dz.U. L 139 z 30.4.2004, s. 1).

[16] Ú. v. EÚ L 189, 20.7.2007, s. 1.

[16] Dz.U. L 189 z 20.7.2007, s. 1.

[17] Ú. v. EÚ L 404, 30.12.2006, s. 9.

[17] Dz.U. L 404 z 30.12.2006, s. 9.

[18] Napríklad v článku 11 ods. 3 nariadenia (ES) č. 510/2006 o ochrane zemepisných označení a označení pôvodu poľnohospodárskych výrobkov a potravín sa vyžaduje "Certifikačné orgány pre výrobky uvedené v odsekoch 1 a 2 dodržiavajú európsku normu EN 45011 alebo pokyn ISO/IEC č. 65 (Všeobecné požiadavky na orgány prevádzkujúce certifikačné systémy) a od 1. mája 2010 sú v súlade s nimi akreditované."

[18] Na przykład w art. 11 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 510/2006 w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych ustanowiono następujący wymóg: "Jednostki certyfikujące produkty, o których mowa w ust. 1 i 2, spełniają wymogi europejskiej normy EN45011 lub przewodnika 65 ISO/IEC (wymagania ogólne dotyczące jednostek prowadzących systemy certyfikacji wyrobów), a od dnia 1 maja 2010 r. są akredytowane zgodnie z tymi normami."

[19] Ú. v. EÚ L 165, 30.4.2004, s. 1.

[19] Dz.U. L 165 z 30.4.2004, s. 1.

[20] Napríklad družstvá.

[20] Na przykład spółdzielni.

[21] Výnimky by sa mali urobiť v prípade, ak špecifikácie systému vychádzajú z noriem, ktoré nie sú voľne dostupné (napríklad normy ISO a EN).

[21] Wyjątek mogą stanowić specyfikacje w ramach systemów oparte na normach, które nie są ogólnie dostępne (np. normy ISO i EN).

[22] Výnimka by sa mala urobiť v prípade informácií dôverného charakteru a/alebo o majetku, ktoré by mali byť zreteľne označené.

[22] Należy uczynić wyjątek dla informacji poufnych lub zastrzeżonych, co należy wyraźnie zaznaczyć.

--------------------------------------------------

--------------------------------------------------