[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

[pic] | COMISSÃO DAS COMUNIDADES EUROPEIAS |

Brussel, 16.7.2008

Bruxelas, 16.7.2008

COM(2008) 466 definitief

COM(2008) 466 final

GROENBOEK

LIVRO VERDE

Auteursrecht in de kenniseconomie

O Direito de Autor na Economia do Conhecimento

GROENBOEK

LIVRO VERDE

Auteursrecht in de kenniseconomie

O Direito de Autor na Economia do Conhecimento

INHOUDSOPGAVE

ÍNDICE

1. Inleiding 3

1. Introdução 3

1.1 Doel van het Groenboek 3

1.1. Objectivo do Livro Verde 3

1.2 Bestek van het Groenboek 4

1.2. Âmbito do Livro Verde 3

2. Algemene vraagstukken 5

2. Questões Gerais 4

3. Beperkingen: Specifieke vraagstukken 6

3. Excepções: questões específicas 6

3.1 Beperkingen ten gunste van bibliotheken en archieven 7

3.1. Excepções a favor de bibliotecas e arquivos 7

3.1.1 Digitalisering (bewaring) 8

3.1.1. Digitalização (preservação) 8

3.1.2 De beschikbaarstelling van gedigitaliseerde werken 10

3.1.2. Disponibilização de obras digitalizadas 10

3.1.3 Verweesde werken 10

3.1.3. Obras órfãs 10

3.2 Beperking ten behoeve van mensen met een handicap 13

3.2. Excepção a favor de pessoas portadoras de deficiências 12

3.3 Verspreiding van werken voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden 15

3.3. Difusão de obras para efeitos de ensino e investigação 16

3.4 Door de gebruiker gemaakte inhoud 19

3.4. Conteúdos criados pelos utilizadores 19

4. Verzoek om commentaar 20

4. Convite à apresentação de comentários 21

1. INLEIDING

1. Introdução

1.1. Doel van het Groenboek

1.1. Objectivo do Livro Verde

Het Groenboek wil een debat bevorderen over de manier waarop kennis voor onderzoek, wetenschap en onderwijs optimaal kan worden verspreid in de e-omgeving. Het Groenboek is erop gericht om een aantal vraagstukken te beschrijven in verband met de rol van het auteursrecht in de "kenniseconomie"[1] en heeft de bedoeling om overleg over deze vraagstukken op gang te brengen.

O objectivo do Livro Verde é promover um debate sobre a melhor forma de difusão dos conhecimentos no ambiente em linha para fins científicos, pedagógicos e de investigação. O Livro Verde tem como objectivo apresentar uma série de questões ligadas ao papel do direito de autor na "economia do conhecimento"[1] e pretende lançar uma consulta sobre esta matéria.

Het Groenboek is in twee delen ingedeeld. Het eerste deel behandelt algemene vraagstukken in verband met restricties op de exclusieve rechten die werden ingevoerd in het belangrijkste Europese rechtsinstrument inzake het auteursrecht – Richtlijn 2001/29/EG betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij ("de Richtlijn")[2]. Het andere rechtsinstrument inzake het auteursrecht dat van belang is voor de kenniseconomie, Richtlijn 96/9/EG betreffende de rechtsbescherming van databanken[3], werd geanalyseerd in een afzonderlijk verslag[4]. Sommige aspecten van deze richtlijn, zoals de beperkingen en restricties, zullen echter ook in dit verslag worden besproken.

O Livro Verde está essencialmente dividido em duas partes. A primeira parte trata das questões gerais relativas a excepções a direitos exclusivos introduzidas no principal diploma legislativo europeu em matéria de direito de autor - a Directiva relativa à harmonização de certos aspectos do direito de autor e dos direitos conexos na sociedade da informação ("a Directiva")[2]. O outro diploma legislativo em matéria de direito de autor relevante para a economia do conhecimento, a Directiva 96/9/CE relativa à protecção jurídica das bases de dados[3], foi analisado num relatório separado[4]. Não obstante, alguns aspectos desta directiva, como as excepções e limitações, serão também abordados no presente relatório.

Het tweede deel behandelt specifieke vraagstukken in verband met de beperkingen en restricties die het meest relevant zijn voor de verspreiding van kennis en de vraag of deze restricties moeten evolueren in het tijdperk van digitale verspreiding.

A segunda parte trata de questões específicas relacionadas com as excepções e limitações mais relevantes para a difusão dos conhecimentos, bem como da possibilidade de fazer evoluir estas excepções na era da difusão digital.

Het Groenboek zal alle vraagstukken op een evenwichtige wijze behandelen, rekening houdend met het standpunt van uitgevers, bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea, archieven, onderzoekers, personen met een handicap en het grote publiek.

O Livro Verde abordará todas as questões de uma forma equilibrada, tomando em consideração a perspectiva dos editores, bibliotecas, estabelecimentos de ensino, museus, arquivos, investigadores, pessoas portadoras de deficiências e público em geral.

1.2. Bestek van het Groenboek

1.2. Âmbito do Livro Verde

In haar beoordeling van de interne markt[5] onderstreepte de Commissie de noodzaak om het vrije verkeer van kennis en innovatie te bevorderen als de "vijfde vrijheid" van de interne markt. Het Groenboek zal de aandacht vooral richten op de manier waarop onderzoek, wetenschap en educatief materiaal worden verspreid onder het publiek en of er vrij verkeer van kennis bestaat in de interne markt. Maar het Groenboek beperkt zich niet tot wetenschappelijk en educatief materiaal. Materiaal dat niet binnen deze parameters valt maar dat waardevol is voor het verbeteren van de kennis, valt ook binnen het bestek van dit Groenboek.

Na sua análise do mercado único[5], a Comissão destacou a necessidade de promover a livre circulação de conhecimentos e de inovação como a "quinta liberdade" no mercado único. O Livro Verde examinará o modo como os materiais científicos, pedagógicos e de investigação são difundidos ao público e se os conhecimentos circulam livremente no mercado interno. Mas o Livro Verde não se limita ao material científico e pedagógico. Os materiais não abrangidos por estes parâmetros, mas importantes para o aumento dos conhecimentos, são também alvo de atenção no presente Livro Verde.

Het "publiek" dat in dit Groenboek wordt aangesproken omvat wetenschappers, onderzoekers en studenten, maar ook personen met een handicap en het grote publiek – kortom, alle mensen die hun kennis en opleidingsniveau willen verbeteren met behulp van het internet. Een ruimere spreiding van kennis draagt bij tot een meer inclusieve en samenhangende maatschappij die gelijke kansen bevordert in overeenstemming met de prioriteiten van de komende hernieuwde sociale agenda.

O "público" visado no presente Livro Verde inclui cientistas, investigadores, estudantes e também pessoas portadoras de deficiências ou o público em geral que desejem aumentar os seus conhecimentos e níveis de instrução utilizando a Internet. Uma mais ampla difusão dos conhecimentos contribui para sociedades mais inclusivas e coesas, promovendo a igualdade de oportunidades em consonância com as prioridades da futura Agenda Social renovada.

Een hoog niveau van bescherming van het auteursrecht is van fundamenteel belang voor intellectuele schepping. Het auteursrecht waarborgt de instandhouding en ontwikkeling van creativiteit in het belang van auteurs, producenten, consumenten en het grote publiek. Een strikt en doeltreffend stelsel ter bescherming van het auteursrecht en de naburige rechten is noodzakelijk om auteurs en producenten te belonen voor hun creatieve inspanningen en om producenten en uitgevers aan te moedigen om te investeren in creatieve werken (zie overwegingen 10 en 11 van de Richtlijn). De uitgeverssector levert een belangrijke bijdrage aan de Europese economie[6]. Bij de bescherming van het auteursrecht wordt ook rekening gehouden met de noodzaak om vooruitgang en innovatie te bevorderen De Commissie wil graag de standpunten van onderzoekers vernemen over nieuwe manieren om digitale inhoud te leveren, die de consumenten en onderzoekers in staat moeten stellen om met volledige eerbiediging van het auteursrecht toegang te krijgen tot beschermde inhoud.

Um elevado nível de protecção do direito de autor é de importância crucial para a criação intelectual. O direito de autor garante a manutenção e desenvolvimento da criatividade no interesse dos autores, produtores, consumidores e público em geral. É necessário um sistema rigoroso e eficaz de protecção do direito de autor e dos direitos conexos para recompensar os autores e produtores pelos seus esforços criativos e incentivar os produtores e editores a investir em obras criativas (ver considerandos 10 e 11 da Directiva). O sector editorial dá um contributo importante para a economia europeia[6]. A política em matéria de direito de autor é também uma política consentânea com o imperativo de promover o progresso e a inovação. A Comissão convida os investigadores a apresentar os seus pontos de vista sobre novas formas de fornecimento de conteúdos digitais. Estes novos modos de fornecimento deveriam permitir aos consumidores e investigadores aceder a conteúdos protegidos no pleno respeito do direito de autor.

De bestaande auteursrechtwetgeving heeft van oudsher geprobeerd om een evenwicht te vinden tussen het verschaffen van een beloning voor een voltooid creatief proces en gedane investeringen en de toekomstige verspreiding van kennisproducten door een lijst met beperkingen en restricties in te voeren die bepaalde, specifieke activiteiten mogelijk maken met betrekking tot het wetenschappelijk onderzoek, de activiteiten van bibliotheken en voor personen met een handicap. In dat verband heeft de Richtlijn een uitputtende opsomming van beperkingen en restricties ingevoerd. Deze restricties zijn echter niet verplicht voor de lidstaten en, zelfs als de lidstaten restricties aannemen op nationaal vlak, dan hebben ze vaak restricties geformuleerd die strikter zijn dan de restricties die in de Richtlijn worden toegestaan.

A legislação em matéria de direitos de autor em vigor tem tradicionalmente procurado o equilíbrio entre a recompensa pela criação e pelos investimentos do passado e a difusão futura de produtos do conhecimento mediante a adopção de uma lista de excepções e limitações a fim de permitir determinadas actividades específicas no âmbito da investigação científica, das actividades das bibliotecas e das pessoas portadoras de deficiências. Quanto a este aspecto, a Directiva definiu uma lista exaustiva de excepções e limitações. Todavia essas excepções não são de cumprimento obrigatório pelos Estados-Membros e, visto que as excepções são adoptadas a nível nacional, os Estados-Membros estabeleceram frequentemente excepções mais limitadas que as permitidas na Directiva.

2. ALGEMENE VRAAGSTUKKEN

2. Questões Gerais

De Richtlijn heeft het reproductierecht, het recht van mededeling aan het publiek, het recht van beschikbaarstelling voor het publiek en het distributierecht geharmoniseerd. Het basisprincipe dat aan deze harmonisering ten grondslag lag, was de rechthebbenden een hoog beschermingsniveau te bieden; daarom was het toepassingsgebied van exclusieve rechten zeer ruim afgebakend. Sommige belanghebbenden vragen zich af of de invoering van exclusieve rechten wel voor alle categorieën van rechthebbenden wordt omgezet in een billijk aandeel in de inkomsten. Auteurs (zoals componisten, filmregisseurs en journalisten) en vooral uitvoerende kunstenaars beweren dat het nieuwe recht op "beschikbaarstelling" in verband met het onlinegebruik van hun werken hun geen noemenswaardige inkomsten heeft opgeleverd.

A Directiva harmonizou o direito de reprodução, o direito de comunicação ao público, o direito de disponibilização ao público e o direito de distribuição. O princípio básico subjacente ao esforço de harmonização foi proporcionar aos detentores de direitos de autor um elevado nível de protecção, razão pela qual o âmbito dos direitos exclusivos foi definido de forma muito ampla. Algumas partes interessadas interrogam-se se a introdução de direitos exclusivos se traduz numa quota-parte justa de rendimento para todas as categorias de titulares de direitos. Os autores (como compositores, realizadores de filmes e jornalistas) e, em particular, os artistas intérpretes ou executantes argumentam que não obtiveram nenhum rendimento significativo com o exercício do novo direito de "disponibilização" ligado à exploração em linha das suas obras.

Afgezien van de aanpassing van de exclusieve rechten aan de e-omgeving heeft de Richtlijn een uitputtende opsomming geïntroduceerd van restricties op de bescherming van het auteursrecht hoewel hiertoe geen internationale verplichting bestond. De belangrijkste reden voor deze opsomming van restricties is kennelijk de lidstaten te beperken in hun mogelijkheden om nieuwe restricties in te voeren of het toepassingsgebied van de bestaande restricties ruimer te maken dan de Richtlijn toestaat. Tijdens de wetgevingsprocedure voerden de lidstaten geleidelijk aan de huidige opsomming in waarin één verplichte en 20 facultatieve restricties zijn opgenomen.

Para além da adaptação dos direitos exclusivos ao ambiente em linha, a Directiva introduziu uma lista exaustiva de excepções à protecção do direito de autor, embora não exista uma obrigação internacional nesse sentido. A principal razão dessa lista de excepções parece ser a de limitar a capacidade dos Estados-Membros para introduzir novas excepções ou alargar o âmbito das existentes para além do que é permitido ao abrigo da Directiva. No processo legislativo, os Estados-Membros introduziram gradualmente a actual lista, composta por uma excepção obrigatória e por 20 excepções opcionais.

De toepassingsvoorwaarden van de restricties zijn opgesteld in vrij algemene bewoordingen. De door de redacteuren gekozen aanpak heeft de lidstaten aantoonbaar veel flexibiliteit geboden bij de toepassing van de restricties die in de Richtlijn zijn opgenomen. Behalve voor de beperking op reproductiehandelingen van voorbijgaande aard, kan de nationale wetgeving strikter zijn dan de Richtlijn voor wat betreft het toepassingsgebied van de restricties. De lijst van restricties in de Richtlijn heeft echter in zoverre tot een zekere mate van harmonisatie geleid dat de lidstaten geen restricties mogen invoeren of handhaven die niet in de lijst zijn opgenomen.

As condições de aplicação das excepções estão redigidas em termos bastante gerais. Pode argumentar-se que a abordagem escolhida pelos redactores dotou os Estados-Membros de grande flexibilidade na aplicação das excepções constantes da Directiva. Para além da excepção relativa à reprodução transitória, a legislação nacional pode ser mais restritiva que a Directiva quanto ao âmbito das excepções. A lista de excepções constante da Directiva permitiu um certo grau de harmonização: a criação de uma lista exaustiva de excepções não permite aos Estados-Membros manter ou criar excepções que não estejam enumeradas.

Bovendien bepaalt artikel 5, lid 5 van de Richtlijn dat de door de Richtlijn toegestane beperkingen en restricties slechts in bepaalde bijzondere gevallen mogen worden toegepast mits daarbij geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal en de wettige belangen van de rechthebbende niet onredelijk worden geschaad. Deze bepaling is bekend als de "driestappentoets".

Além disso, o n.° 5 do artigo 5.° da Directiva estabelece que as excepções e limitações permitidas pela Directiva deverão ser aplicadas em certos casos especiais que não entrem em conflito com uma exploração normal da obra ou de outro material e não prejudiquem irrazoavelmente os legítimos interesses do titular do direito. Esta disposição é conhecida como a "tripla condição".

In de formulering van artikel 5, lid 5, wordt rekening gehouden met de internationale verplichtingen van de Gemeenschap op het gebied van het auteursrecht en de naburige rechten. De driestappentoets is in vergelijkbare bewoordingen terug te vinden in artikel 9, lid 2, van de Berner Conventie[7] en, vooral, in artikel 13 van de Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom ("de TRIPS-Overeenkomst")[8], waarbij de Gemeenschap partij is[9]. De driestappentoets maakt daarom deel uit van het internationale kader inzake auteursrecht waaraan de Gemeenschap en haar lidstaten gebonden zijn en dat inmiddels een maatstaf is geworden voor alle restricties op dit gebied[10].

A formulação do n.° 5 do artigo 5.° reflecte as obrigações internacionais da Comunidade no domínio do direito de autor e dos direitos conexos. A tripla condição está definida em termos semelhantes no n.° 2 do artigo 9.° da Convenção de Berna[7] e, sobretudo, no artigo 13.° do Acordo sobre Aspectos dos Direitos de Propriedade Intelectual Relacionados com o Comércio (TRIPS) ("o Acordo TRIPS")[8], no qual a Comunidade é Parte[9]. A tripla condição faz, por conseguinte, parte do quadro internacional em matéria de direito de autor que a Comunidade e os seus Estados-Membros estão vinculados a respeitar. Tornou-se um parâmetro de referência para todas as limitações ao direito de autor[10].

Vragen :

Perguntas:

1. Moeten contractuele afspraken tussen rechthebbenden en gebruikers over de toepassing van auteursrechtbeperkingen worden aangemoedigd of moeten daarvoor richtsnoeren worden opgesteld?

1. Deverá haver incentivos ou orientações para as disposições contratuais entre os titulares de direitos e os utilizadores quanto à aplicação das excepções ao direito de autor?

2. Moeten contractuele afspraken tussen rechthebbenden en gebruikers over andere aspecten niet onder de auteursrechtbeperkingen vallen, worden aangemoedigd of moeten daarvoor richtsnoeren of modellicenties worden opgesteld?

2. Deverá haver incentivos, orientações ou licenças-modelo para as disposições contratuais entre os titulares de direitos e os utilizadores sobre outros aspectos não abrangidos pelas excepções ao direito de autor?

3. Is een benadering op basis van een opsomming van niet-verplichte beperkingen passend in het licht van de evoluerende internettechnologie en de heersende economische en sociale verwachtingen?

3. A abordagem assente numa lista de excepções não obrigatórias é adequada tendo em conta a constante evolução das tecnologias da Internet e as expectativas económicas e sociais prevalecentes?

4. Dienen bepaalde categorieën van beperkingen verplicht te worden gesteld om meer rechtszekerheid te waarborgen en de begunstigden van de beperkingen een betere bescherming te garanderen?

4. Deverão determinadas categorias de excepções ser tornadas obrigatórias a fim de garantir uma maior segurança jurídica e uma melhor protecção dos beneficiários das excepções?

5. Zo ja, welke?

5. Em caso afirmativo, quais?

3. BEPERKINGEN: SPECIFIEKE VRAAGSTUKKEN

3. EXCEPÇÕES: QUESTÕES ESPECÍFICAS

Het Groenboek belicht de belangrijkste auteursrechtbeperkingen voor de verspreiding van kennis, namelijk:

O Livro Verde centra a sua atenção nas excepções ao direito de autor mais relevantes para a difusão dos conhecimentos, nomeadamente:

- De beperking ten gunste van bibliotheken en archieven;

- Excepção a favor de bibliotecas e arquivos;

- De beperking die de verspreiding van werken voor onderwijs en onderzoek toestaat;

- Excepção que permite a difusão de obras para efeitos de ensino e investigação;

- De beperking ten behoeve van mensen met een handicap;

- Excepção a favor de pessoas portadoras de deficiências;

- Een mogelijke beperking voor door de gebruiker gemaakte inhoud.

- Possível excepção para conteúdos criados pelos utilizadores.

3.1. Beperkingen ten gunste van bibliotheken en archieven

3.1. Excepções a favor de bibliotecas e arquivos

Wat de bibliotheken en vergelijkbare instellingen betreft, zijn er twee kernproblemen gerezen: de vervaardiging van digitale kopieën van materiaal uit de bibliotheekverzamelingen en de elektronische levering van deze kopieën aan de gebruikers. De digitalisering van boeken, audiovisueel materiaal en andere inhoud kan ingezet worden voor twee doelstellingen – het bewaren van inhoud voor toekomstige generaties en inhoud online beschikbaar stellen voor eindgebruikers.

No que diz respeito às bibliotecas e outros estabelecimentos semelhantes, colocaram-se duas questões essenciais: a produção de cópias digitais de materiais conservados nas colecções das bibliotecas e o fornecimento por via electrónica dessas cópias aos utilizadores. A digitalização de livros, material audiovisual e outros conteúdos pode servir um objectivo duplo - preservação dos conteúdos para gerações futuras e sua disponibilização em linha a utilizadores finais.

In het huidige wettelijke kader genieten bibliotheken en archieven geen algemene beperking op het reproductierecht. Reproducties zijn uitsluitend toegestaan in welbepaalde gevallen, die aantoonbaar bepaalde handelingen omvatten die noodzakelijk zijn voor het behoud van de werken in de bibliotheekcatalogi. Anderzijds zijn de beperking voor bibliotheken en de nationale regels voor de tenuitvoerlegging daarvan niet altijd duidelijk over vraagstukken zoals "formaatwijziging" of het aantal kopieën dat volgens de beperking gemaakt mag worden. Uitvoerige reglementering in dit verband is het resultaat van wetgevende besluiten op nationaal vlak. Sommige lidstaten leggen de bibliotheken restrictieve regels op in verband met de reproducties die zij mogen maken.

Ao abrigo do quadro jurídico actual, as bibliotecas ou arquivos não gozam de uma excepção geral ao direito de reprodução. As reproduções são apenas permitidas em casos específicos que, em princípio, cobririam determinados actos necessários à preservação das obras constantes dos catálogos das bibliotecas. Por outro lado, a excepção a favor das bibliotecas e as regras nacionais de transposição nem sempre são claras quanto a questões como a "mudança de formato" ou o número de cópias que podem ser feitas ao abrigo desta excepção. As regulamentações pormenorizados sobre esta matéria resultam de decisões políticas legislativas tomadas a nível nacional. Alguns Estados-Membros têm regras restritivas no que diz respeito às reproduções que podem ser feitas pelas bibliotecas.

De laatste jaren zijn bibliotheken en andere instellingen van openbaar belang niet alleen steeds meer belangstelling gaan tonen voor de bewaring (het digitaliseren) van werken, maar ook voor het toegankelijk maken van hun collecties via internet. Als dat zou gebeuren, zo redeneren de bibliotheken, dan zouden de onderzoekers zich niet langer naar de gebouwen van de bibliotheek- of archiefinstellingen hoeven te begeven, maar zouden ze de nodige informatie vlot kunnen vinden en downloaden van het internet. Bovendien melden uitgevers dat zij hun eigen catalogi digitaliseren met het oog op de inrichting van interactieve databanken op het internet waar de gebruiker dit materiaal gemakkelijk kan opvragen via zijn computer[11]. Voor deze diensten moet een abonnementsgeld worden betaald.

Nos últimos anos, as bibliotecas e outros estabelecimentos de interesse público têm-se interessado cada vez mais não apenas pela preservação (digitalização) das obras como também pela disponibilização em linha das suas colecções. Se isso fosse feito, argumentam as bibliotecas, os investigadores já não teriam de se deslocar às instalações das bibliotecas ou arquivos, mas poderiam facilmente encontrar e obter a informação necessária na Internet. Também os editores declaram que estão a digitalizar os seus próprios catálogos com vista à criação de bases de dados interactivas em linha nas quais esse material possa ser facilmente consultado a partir do computador pessoal dos utilizadores[11]. Estes serviços implicam o pagamento de uma assinatura.

Volgens de huidige auteursrechtwetgeving genieten openbaar toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, archieven en musea twee beperkingen in de Richtlijn betreffende het auteursrecht:

Ao abrigo da actual legislação em matéria de direito de autor, as bibliotecas, estabelecimentos de ensino, arquivos e museus acessíveis ao público beneficiam de duas excepções ao abrigo da Directiva Direito de Autor:

- een beperking op het reproductierecht ten aanzien van, in welbepaalde gevallen, reproducties voor niet-commerciële doeleinden (artikel 5, lid 2, onder c) van de Richtlijn) en

- Uma excepção ao direito de reprodução para actos específicos de reprodução para fins não comerciais (n.º 2, alínea c), do artigo 5.° da Directiva) e

- een strikt geformuleerde beperking ten aanzien van de mededeling aan of het beschikbaar stellen voor het publiek voor onderzoek of privéstudie via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen (artikel 5, lid 3, onder n) van de Richtlijn).

- Uma excepção, formulada de forma muito estrita, ao direito de comunicação ao público e ao direito de disponibilização para efeitos de investigação ou de estudos privados por meio de terminais destinados para o efeito nas instalações desses estabelecimentos (n.º 3, alínea n), do artigo 5.° da Directiva).

3.1.1. Digitalisering (bewaring)

3.1.1. Digitalização (preservação)

De beperking op het reproductierecht is beperkt tot "reproductie in welbepaalde gevallen". Artikel 5, lid 2, onder c) is daarmee de enige beperking die expliciet verwijst naar de eerste fase van de "driestappentoets" die in artikel 5, lid 5, van de Richtlijn wordt gecodificeerd en op grond waarvan de beperkingen beperkt moet blijven tot "welbepaalde gevallen". Daarom, en zoals overweging 40 van de Richtlijn aangeeft, dient deze beperking beperkt te blijven tot bepaalde bijzondere gevallen en mag zij zich niet uitstrekken tot het gebruik in het kader van de onlinelevering van beschermde werken of fonogrammen.

A excepção ao direito de reprodução está limitada a "actos específicos de reprodução". O n.º 2, alínea c), do artigo 5.° destaca-se assim como a única excepção que se refere explicitamente ao primeiro elemento da "tripla condição", conforme codificado no n.° 5 do artigo 5.° da Directiva, que exige que as excepções sejam limitadas a "certos casos especiais". Nesse sentido, e conforme salientado no considerando 40 da Directiva, esta excepção deverá limitar-se a certos casos especiais e não abranger utilizações feitas no contexto do fornecimento em linha de obras ou fonogramas protegidos.

De zorgvuldige formulering van deze beperking zou dus betekenen dat bibliotheken en andere begunstigden geen algemene beperking op het reproductierecht wordt toegestaan. Reproducties zijn uitsluitend toegestaan in welbepaalde gevallen, die aantoonbaar bepaalde handelingen omvatten die noodzakelijk zijn voor de bewaring van de werken in de bibliotheekcatalogi. Anderzijds bevat deze beperking geen duidelijke regels over vraagstukken zoals de "formaatwijziging" of het aantal kopieën dat volgens deze beperking gemaakt mag worden. Uitvoerige reglementering in dit verband is het resultaat van wetgevende besluiten op nationaal vlak.

A formulação cuidadosa desta excepção implicaria assim que não proporciona às bibliotecas ou outros beneficiários uma excepção geral ao direito de reprodução. As reproduções são apenas permitidas em casos específicos que cobririam, em princípio, determinados actos necessários à preservação das obras constantes dos catálogos das bibliotecas. Por outro lado, esta excepção não estabelece regras claras sobre matérias como a "mudança de formato" ou o número de cópias que podem ser feitas ao abrigo dessa excepção. As regulamentações pormenorizados sobre esta matéria resultam de decisões políticas legislativas tomadas a nível nacional.

Sommige lidstaten leggen de bibliotheken restrictieve regels op in verband met de reproducties die zij mogen maken. De Britse overheid houdt momenteel een raadpleging[12] met het oog op een wijziging van afdeling 42 van de Copyright, Designs and Patents Act (CDPA) die bibliotheken en archieven de toestemming geeft om één kopie te maken van een literair, dramatisch of muzikaal werk dat zij in hun permanente collectie bezitten met de bedoeling om dit werk te bewaren en te vervangen. De overheid stelt voor om de beperking uit te breiden tot het kopiëren en de formaatwijziging van geluidsopnamen, films en uitzendingen en om meer dan één kopie toe te staan wanneer een reeks kopieën nodig kan zijn om de permanente collecties in een toegankelijk formaat te bewaren.

Alguns Estados-Membros adoptaram regras restritivas para as reproduções que podem ser feitas pelas bibliotecas. O Governo do Reino Unido está a realizar uma consulta[12] com vista a alterar a Secção 42 da Lei de Direito de Autor, Projectos e Patentes ( Copyright, Designs and Patents Act - CDPA) que permite às bibliotecas ou arquivos fazerem uma única cópia de uma obra literária, dramática ou musical da sua colecção permanente para efeitos de preservação e substituição. O Governo propõe o alargamento da excepção de modo a permitir a cópia e mudança de formato de gravações sonoras, filmes e emissões, bem como mais de uma cópia quando forem necessárias cópias sucessivas para preservar colecções permanentes num formato acessível.

Wat de bewaring van werken betreft, zijn het bibliotheken, archieven en musea die werken bewaren in een duurzame vorm. Maar ook particuliere ondernemingen, zoals zoekmachines, houden zich steeds meer bezig met grootscheepse digitaliseringsprojecten. Het project Google Book Search bijvoorbeeld ging in 2005 van start met de bedoeling om de inhoud van boeken op het internet doorzoekbaar te maken[13]. Google sluit overeenkomsten met Europese bibliotheken voor de digitalisering van werken die tot het publieke domein behoren[14]. Ook uitgevers zijn aan het experimenteren met gratis onlinetoegang tot delen van boeken of zelfs de volledige teksten ervan, en ontwikkelen momenteel hulpmiddelen waarmee de gebruikers elektronisch door de inhoud van boeken kunnen bladeren[15].

No que diz respeito à preservação das obras, são as bibliotecas, arquivos e museus que preservam as obras num formato duradouro. Mas cada vez mais se verifica que entidades privadas, como os motores de pesquisa, estão também envolvidas em actividades de digitalização em larga escala. A título de exemplo, o projecto de "Pesquisa de Livros do Google" foi lançado em 2005 com o objectivo de permitir a pesquisa na Internet do conteúdo de livros[13]. O Google celebra acordos com bibliotecas europeias que abrangem a digitalização das obras no domínio público[14]. Os editores estão também a fazer experiências de acesso livre em linha de parte ou mesmo do texto integral de livros e estão a desenvolver ferramentas que permitem aos utilizadores "navegar" pelo conteúdo dos livros[15].

Er zij evenwel op gewezen dat activiteiten van particuliere ondernemingen, zoals zoekmachines, niet in aanmerking kunnen komen voor de beperking van artikel 5, lid 2, onder c), die beperkt is tot voor het publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen of musea, of tot archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven. Digitalisering vooronderstelt het reproductierecht[16] omdat omzetting van een werk van een analoog in een digitaal formaat een reproductie van dat werk vereist. Zo moet een boek bijvoorbeeld gescand worden voordat het gedigitaliseerd kan worden. Als dit scannen gebeurt door particuliere ondernemingen en onder omstandigheden die niet vallen onder artikel 5, lid 2, onder c), moeten de rechthebbenden vooraf toestemming geven voor een dergelijke reproductie. Ook voor de beschikbaarstelling van een gedigitaliseerd werk op het internet moet vooraf de toestemming van de rechthebbende(n) worden gevraagd.

É de salientar que as actividades de entidades privadas, como os motores de pesquisa, não podem beneficiar da excepção estabelecida no n.º 2, alínea c), do artigo 5.°, a qual está limitada a bibliotecas, estabelecimentos de ensino e museus ou arquivos acessíveis ao público e abrange apenas actos que não tenham por objectivo a obtenção de uma vantagem económica ou comercial, directa ou indirecta. A digitalização envolve o direito de reprodução[16], dado que a mudança de formato de uma obra da forma analógica para a digital implica a reprodução da obra. Por exemplo, é necessário fazer o reconhecimento óptico de um livro para que este possa ser digitalizado. Se o reconhecimento óptico for realizado por entidades e em circunstâncias não abrangidas pelo n.º 2, alínea c), do artigo 5.°, os detentores do direito de autor têm de dar autorização prévia para essa reprodução. Do mesmo modo, a disponibilização em linha de uma obra digitalizada exige o consentimento prévio do(s) detentor(es) do direito de autor.

Het scannen van werken die in bibliotheken worden bewaard, om hun inhoud doorzoekbaar te maken op het internet, wordt doorgaans onderscheiden van linken, dieplinken, interlinken of indexeren, allemaal activiteiten die betrekking hebben tot werken die al beschikbaar zijn op het internet. Wat bijvoorbeeld hyperlinks betreft (een elektronische verbinding met een bestand op het internet), besliste het Duitse hooggerechtshof dat werken niet worden gereproduceerd via linken of dieplinken (een koppeling die de internetgebruiker leidt naar een andere webpagina op een website)[17]. In de Amerikaanse zaak Perfect 10 v. Google and Amazon [18], besliste het hof dat doorlinken naar de volledige afbeelding op een andere website, waarvoor geen reproductie van de oorspronkelijke afbeelding noodzakelijk is, geen inbreuk vormt op het reproductierecht. Sommige rechtbanken menen weliswaar dat miniaturen ("thumbnails"), namelijk reproducties van kleine afbeeldingen die de koppeling naar andere websites op het internet vergemakkelijken, een inbreuk vormen op het exclusieve reproductierecht[19], maar de regionale rechtbank van Erfurt[20] meende dat het gebruik van miniaturen om koppelingen tot stand te brengen geen reden was om aansprakelijkheid voor het auteursrecht in te roepen indien het werk door de rechthebbende of met diens toestemming op het internet was geplaatst[21].

O reconhecimento óptico de obras conservadas em bibliotecas com vista a tornar o seu conteúdo consultável na Internet é geralmente distinguido da ligação (" linking") , ligação directa (" deep linking") , interligação (" interlinking") ou indexação, que são actividades que se referem a obras que já estão acessíveis em linha. Por exemplo, no que diz respeito às hiperligações (uma ligação electrónica a um ficheiro colocado na Internet), o Supremo Tribunal de Justiça Alemão decidiu que a criação de uma ligação ou ligação directa (uma ligação que leva o utilizador para outra página Web dentro de um sítio Web ) não constitui uma reprodução de obras[17]. No processo americano Perfect 10 contra Google e Amazon [18], o tribunal decidiu que a ligação interna para a imagem em tamanho real situada num outro sítio Web, que não exija a reprodução das imagens originais, não infringe o direito de reprodução. Embora alguns tribunais considerem as miniaturas (" thumbnails "), ou seja, reproduções de pequenas imagens para facilitar as ligações a outros sítios Web na Internet, como uma infracção ao direito exclusivo de reprodução[19], o Tribunal Regional de Erfurt[20] decidiu que a utilização de miniaturas para o estabelecimento de ligações não constitui uma infracção ao direito de autor se a obra tiver sido colocada na Internet pelo detentor do direito de autor ou com o seu consentimento[21].

Er wordt echter vaak beweerd dat het project Google Book Search verder gaat dan de zoekmachine die aan de orde is in de zaak Paperboy [22] bij het Duitse hooggerechtshof of in de zaak Perfect 10 . De zoekmachine in de zaak Paperboy bracht koppelingen tot stand met websites die beschermde werken bevatten die op het internet beschikbaar werden gesteld met de toestemming van de rechthebbenden. De service van Paperboy steunde op werken die door anderen beschikbaar waren gesteld en zou niet langer in staat zijn om een koppeling tot stand te brengen met een werk dat door de rechthebbende was ingetrokken. De service hield ook niet in dat het werk in het cachegeheugen werd opgeslagen aangezien de koppeling niet langer functioneerde zodra het origineel was ingetrokken.

Contudo, argumenta-se frequentemente que o projecto "Pesquisa de Livros do Google" vai mais longe que o motor de pesquisa em causa nos processos Paperboy [22] ou Perfect 10 julgados pelo Supremo Tribunal de Justiça alemão. No processo Paperboy, o motor de pesquisa estabeleceu ligações a sítios Web que continham obras protegidas que foram disponibilizadas em linha com o consentimento dos detentores dos direitos. O serviço Paperboy baseava-se em obras disponibilizadas por terceiros e deixaria de poder criar uma ligação a uma obra que tivesse sido retirada pelo detentor dos direitos. O serviço também não implicava a armazenagem temporária (" caching" ) da obra, dado que a ligação deixaria de funcionar uma vez que o original fosse retirado.

3.1.2. De beschikbaarstelling van gedigitaliseerde werken

3.1.2. Disponibilização de obras digitalizadas

Volgens de huidige auteursrechtwetgeving genieten voor het publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea en archieven een strikt geformuleerde beperking op het recht van mededeling van werken aan het publiek en het recht van beschikbaarstelling van werken of ander materiaal voor het publiek, als dit gebeurt voor onderzoek of privéstudie via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen (artikel 5, lid 3, onder n) van de Richtlijn).

Ao abrigo da actual legislação em matéria de direitos de autor, as bibliotecas, estabelecimentos de ensino ou museus e arquivos acessíveis ao público beneficiam de uma excepção, formulada em termos muito estritos, ao direito de comunicação ao público ou de disponibilização ao público de obras ou outro material para efeitos de investigação ou estudos privados por meio de terminais destinados para o efeito nas instalações desses estabelecimentos (n.º 3, alínea n) do artigo 5.° da Directiva).

Deze beperking, zo kan worden gesteld, behelst niet de elektronische levering van documenten aan eindgebruikers op afstand. Wat de elektronische levering van materiaal aan eindgebruikers betreft, vermeldt overweging 40 van de Richtlijn dat de beperking voor bibliotheken en archieven zich niet mag uitstrekken tot "het gebruik in het kader van de onlinelevering van beschermde werken en ander materiaal".

Pode-se argumentar que esta excepção não cobriria o fornecimento electrónico à distância de documentos a utilizadores finais. No que diz respeito ao fornecimento electrónico de materiais a utilizadores finais, o considerando 40 da Directiva afirma que a excepção aplicável a bibliotecas e arquivos não deve abranger "utilizações no contexto do fornecimento em linha de obras ou outro material protegido".

3.1.3. Verweesde werken

3.1.3. Obras órfãs

Een vraagstuk dat opdook in grootschalige digitaliseringsprojecten is het verschijnsel van de zogenoemde "verweesde werken". Verweesde werken zijn werken waarop nog auteursrecht geldt, maar waarvan de eigenaars niet kunnen worden geïdentificeerd of opgespoord. Er is een grote vraag naar de verspreiding via het internet van werken of geluidsopnames met een educatieve, historische of culturele waarde tegen een relatief lage kostprijs onder een breed publiek. Vaak wordt beweerd dat die projecten worden tegengehouden doordat er geen bevredigende oplossing is voor het probleem van de verweesde werken. Beschermde werken kunnen verweesde werken worden als de gegevens over de auteur en/of andere relevante rechthebbende(n) (zoals uitgevers of filmproducenten) ontbreken of verouderd zijn. Dat is vaak het geval met werken die niet langer commercieel worden geëxploiteerd.

Uma questão que surgiu em projectos de digitalização em larga escala é o fenómeno das chamadas obras órfãs. As obras órfãs são obras ainda protegidas pelo direito de autor, mas cujos detentores do direito não podem ser identificados ou localizados. Existe uma procura significativa de difusão de obras ou gravações sonoras de valor educativo, histórico ou cultural a um custo relativamente baixo para um vasto público em linha. Alega-se frequentemente que esses projectos sofrem atrasos devido à ausência de uma solução satisfatória para a questão das obras órfãs. As obras protegidas podem tornar-se órfãs caso os dados sobre o autor e/ou outro(s) detentor(es) dos direitos de autor relevante(s) (como editores ou produtores de filme) se percam ou desactualizem. É frequentemente o caso com obras que deixaram de ser exploradas comercialmente.

Naast boeken berusten er momenteel ook duizenden verweesde werken in de vorm van foto's en audiovisuele werken in bibliotheken, musea en archieven. Het gebrek aan gegevens over hun eigendomsrechten kan een belemmering vormen voor de openbare beschikbaarstelling van die werken op het internet en kan digitale restauratiepogingen verhinderen. Dat geldt vooral voor verweesde films.

Para além dos livros, há actualmente milhares de obras órfãs, como fotografias e obras audiovisuais, em bibliotecas, museus ou arquivos. A falta de dados sobre o detentor dos direitos de autor pode constituir um obstáculo à disponibilização em linha ao público dessas obras e pode impedir actividades de restauro digital. Este é particularmente o caso dos filmes órfãos.

Het vraagstuk van de verweesde werken is vooral een probleem inzake rechtenvereffening, namelijk hoe moeten we ervoor zorgen dat gebruikers die verweesde werken beschikbaar stellen niet aansprakelijk worden gesteld voor overtreding van de auteursrechten wanneer de rechthebbende opnieuw opduikt en zijn rechten over het werk laat gelden. Naast overwegingen in verband met de aansprakelijkheid, kunnen de tijd en de kosten die nodig zijn om de rechthebbenden op te sporen of te identificeren, vooral als het gaat om werken met verschillende auteurs, te hoog zijn om deze inspanningen te rechtvaardigen. Dit blijkt vooral zo te zijn voor rechten op geluidsopnames en audiovisuele werken die momenteel worden bewaard in de archieven van omroeporganisaties. De vereffening van het auteursrecht op verweesde werken kan een belemmering vormen voor de verspreiding van waardevolle inhoud en kan worden gezien als een hinderpaal voor de daaropvolgende creativiteit. Het is echter niet duidelijk in welke mate verweesde werken momenteel het gebruik van werken verhinderen. Economische gegevens aan de hand waarvan het probleem gekwantificeerd zou kunnen worden voor de hele Europese Unie zijn schaars.

A questão das obras órfãs é principalmente uma questão de autorização dos direitos de autor ( "copyright clearance"), ou seja, dos meios para assegurar que os utilizadores que disponibilizam obras órfãs não sejam considerados responsáveis por infracção aos direitos de autor quando o detentor dos direitos reaparece e faz valer os seus direitos sobre a obra. Para além das questões de responsabilidade, o custo e o tempo necessários para localizar ou identificar os detentores do direito de autor, especialmente no caso de obras em co-autoria, podem ser demasiados para justificar o esforço. Este parece ser especialmente o caso dos direitos de gravações sonoras e obras audiovisuais que estão actualmente conservadas em arquivos de organismos de radiodifusão. A questão da autorização dos direitos de autor sobre obras órfãs pode impedir a difusão de conteúdos valiosos e ser considerada um obstáculo à sua utilização como fonte de inspiração. Contudo, não é claro em que medida as obras órfãs impedem realmente a utilização das obras. Faltam os dados económicos necessários para poder quantificar o problema a nível pan-europeu.

Het probleem van de verweesde werken wordt momenteel bestudeerd op nationaal[23] en EU-niveau. Ook de VS[24] en Canada[25] hebben initiatieven genomen in verband met verweesde werken. De benaderingen van deze kwestie verschillen weliswaar, maar de voorgestelde oplossingen zijn doorgaans gebaseerd op hetzelfde principe; de gebruiker moet redelijke zoekinspanningen leveren om de rechthebbende(n) op te sporen of te identificeren.

A questão das obras órfãs está a ser actualmente considerada tanto a nível nacional[23] como da UE. Os EUA[24] e o Canadá[25] tomaram também iniciativas nesta matéria. Embora as abordagens sejam diferentes, as soluções propostas baseiam-se em grande parte num princípio comum: o utilizador tem de efectuar uma pesquisa razoável a fim de tentar identificar ou localizar o(s) detentor(es) dos direitos de autor.

In 2006 gaf de Commissie een aanbeveling[26] waarin zij de lidstaten aanmoedigde om regelingen te creëren om het gebruik van verweesde werken te vergemakkelijken en de beschikbaarheid van lijsten van bekende verweesde werken te stimuleren. Er werd een deskundigengroep op hoog niveau voor digitale bibliotheken opgericht, waarin vertegenwoordigers van de betrokken belangengroepen zitting hebben. De Groep nam een eindverslag aan onder de titel "Final Report on Digital Preservation, Orphan Works and Out-of-Print Works" ("Eindverslag over digitale bewaring, verweesde werken en uitverkochte werken") en er werd een "Memorandum of Understanding on orphan works" ("Memorandum van overeenstemming over verweesde werken") ondertekend door vertegenwoordigers van bibliotheken, archieven en rechthebbenden[27]. Het memorandum bevat een reeks richtlijnen over het zorgvuldig zoeken naar rechthebbenden en algemene beginselen inzake databanken van verweesde werken en regelingen voor de vereffening van rechten. Uitvoerige oplossingen moeten op nationaal vlak worden uitgewerkt.

A Comissão adoptou uma Recomendação[26] em 2006 que incentiva os Estados-Membros a criar mecanismos para facilitar a utilização de obras órfãs e promover a disponibilidade de listas de obras órfãs conhecidas. Foi criado o Grupo de Peritos de Alto Nível sobre Bibliotecas Digitais que reúne as partes interessadas em matéria de obras órfãs. O Grupo emitiu um relatório final sobre preservação digital, obras órfãs e obras esgotadas e foi assinado um memorando de entendimento sobre obras órfãos por representantes de bibliotecas, arquivos e detentores de direitos de autor[27]. O memorando contém um conjunto de orientações para a pesquisa diligente dos detentores dos direitos de autor e princípios gerais sobre bases de dados de obras órfãs e mecanismos de autorização de direitos de autor. As soluções específicas devem ser desenvolvidas a nível nacional.

De meeste lidstaten hebben nog geen regelgeving ontwikkeld in verband met het vraagstuk van verweesde werken. De mogelijk grensoverschrijdende aard van dit vraagstuk vereist mogelijk een geharmoniseerde aanpak.

A maioria dos Estados-Membros ainda não desenvolveu uma abordagem regulamentar quanto à questão das obras órfãs. A potencial natureza transfronteiras desta questão parece exigir uma abordagem harmonizada.

Vragen :

Perguntas:

6. Dient de beperking voor bibliotheken en archieven ongewijzigd te blijven omdat de uitgevers zelf onlinetoegang tot hun catalogi zullen ontwikkelen?

6. Deverá a excepção a favor a bibliotecas e arquivos permanecer inalterada dado que serão os próprios editores a desenvolver o acesso em linha aos seus catálogos?

7. Moeten voor het publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea en archieven licentieregelingen aangaan met de uitgevers om de toegankelijkheid van de werken te verhogen? Zijn er voorbeelden van succesvolle licentieregelingen voor de onlinetoegang tot bibliotheekverzamelingen?

7. A fim de aumentar o acesso às obras, deverão as bibliotecas, estabelecimentos de ensino, museus e arquivos acessíveis ao público estabelecer regimes de concessão de licenças com os editores? Há exemplos de regimes de concessão de licenças bem sucedidos para o acesso em linha a colecções de bibliotecas?

8. Moet het toepassingsgebied van de beperking voor publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea en archieven worden verduidelijkt met betrekking tot:

8. Deverá o âmbito da excepção a favor das bibliotecas, estabelecimentos de ensino, museus e arquivos acessíveis ao público ser clarificado no que diz respeito a:

9. formaatwijziging;

9. Mudança do formato;

10. het aantal kopieën dat toegestaan is volgens de beperking;

10. Número de cópias que podem ser feitas ao abrigo da excepção;

11. het scannen van volledige verzamelingen in het bezit van bibliotheken?

11. Reconhecimento óptico de colecções inteiras conservadas em bibliotecas;

12. Dient de wet te worden verduidelijkt in verband met de vraag of het scannen van werken in het bezit van bibliotheken met het doel om de inhoud ervan doorzoekbaar te maken op het internet, buiten het toepassingsgebied valt van de huidige beperkingen op het auteursrecht?

12. Deverá a lei ser clarificada a fim de determinar se o reconhecimento óptico de obras conservadas em bibliotecas para permitir a pesquisa do seu conteúdo na Internet excede o âmbito das actuais excepções ao direito de autor?

13. Is er nog een wettelijk instrument van de Gemeenschap nodig om het probleem van de verweesde werken te behandelen, dat verder gaat dan de Aanbeveling van de Commissie van 24 augustus 2006 (2006/585/EG)?

13. É necessário um outro instrumento jurídico comunitário para tratar do problema das obras órfãs, que exceda o âmbito da Recomendação 2006/585/CE da Comissão de 24 de Agosto de 2006?

14. Indien dat het geval is, moet dit dan gebeuren via een wijziging van de Richtlijn van 2001 betreffende het auteursrecht in de informatiemaatschappij of v ia een afzonderlijk instrument?

14. Em caso afirmativo, deverá optar-se pela alteração da Directiva de 2001 relativa ao direito de autor na sociedade da informação ou por um instrumento autónomo?

15. Hoe moeten de grensoverschrijdende aspecten van het vraagstuk van de verweesde werken worden aangepakt om ervoor te zorgen dat de oplossingen waarvoor in de verschillende lidstaten wordt gekozen in de hele EU worden erkend?

15. De que modo deverão ser abordados os aspectos transfronteiras da questão das obras órfãs a fim de assegurar o reconhecimento em toda a UE das soluções adoptados em diferentes Estados-Membros?

3.2. Beperking ten behoeve van mensen met een handicap

3.2. Excepção a favor de pessoas portadoras de deficiências

Mensen met een handicap moeten de kans krijgen om hun voordeel te doen met de kenniseconomie. Daartoe hebben zij niet alleen fysieke toegang nodig tot de gebouwen van onderwijsinstellingen of bibliotheken, maar moeten zij ook beschikken over de mogelijkheid om toegang te krijgen tot werken in formaten die aangepast zijn aan hun behoeften (bijvoorbeeld braille, groteletterboeken, audioboeken en toegankelijke elektronische boeken).

As pessoas portadoras de deficiências deveriam ter a oportunidade de beneficiar da economia do conhecimento. Com esse fim em vista, não só necessitam de ter acesso físico às instalações dos estabelecimentos de ensino ou bibliotecas, como também de ter possibilidade de aceder a obras em formatos que sejam adaptados às suas necessidades (por exemplo Braille , impressão em caracteres grandes, livros áudio e livros electrónicos acessíveis).

De Richtlijn bevat een beperking op het reproductierecht en het recht van mededeling aan het publiek ten gunste van mensen met een handicap. Alle lidstaten hebben deze beperking ten uitvoer gelegd. In sommige nationale wetgevingen is zij echter beperkt tot bepaalde categorieën van mensen met een handicap (de beperking geldt bijvoorbeeld alleen voor mensen met een visuele handicap). Sommige lidstaten verlangen betaling van een vergoeding aan de rechthebbenden voor het gebruik van werken die onder de beperking vallen.

A Directiva prevê uma excepção ao direito de reprodução e de comunicação ao público em favor de pessoas portadoras de deficiências. Esta excepção foi transposta para o direito nacional por todos os Estados-Membros, no entanto, em algumas legislações nacionais, está limitada a determinadas categorias de pessoas portadoras de deficiências (por exemplo, a excepção abrange apenas os deficientes visuais). Alguns Estados-Membros exigem o pagamento de uma compensação aos detentores dos direitos de autor pela utilização de obras ao abrigo da excepção.

Een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang voor de mensen met een handicap zijn de kosten in tijd en geld voor het toegankelijk maken van kopieën van boeken die alleen beschikbaar zijn op papier of in een digitale formaat dat niet gemakkelijk in braille omgezet kan worden. De rechthebbenden menen dat gepaste bescherming tegen piraterij en misbruik gegarandeerd moet worden, vooral als het gaat om de levering van digitale formaten die gemakkelijk gereproduceerd en onmiddellijk verspreid kunnen worden via het internet.

Uma preocupação comum para as pessoas portadoras de deficiências consiste nos custos, em termos de tempo e de dinheiro, envolvidos na colocação à disposição de cópias de livros que só estão disponíveis em formato papel ou num formato digital não facilmente convertível em Braille. Os detentores dos direitos de autor consideram que tem de ser garantida uma protecção adequada contra a pirataria e a utilização indevida, especialmente quando se trata do fornecimento em formatos digitais, que podem ser facilmente reproduzidos e instantaneamente difundidos na Internet.

Artikel 5, lid 3, onder b), van de Richtlijn staat het gebruik van niet-commerciële aard toe dat direct met de handicap verband houdt en voor zover het wegens de handicap noodzakelijk is. Overweging 43 van de Richtlijn beklemtoont dat de lidstaten alle passende maatregelen dienen te treffen om de toegang tot de werken te bevorderen voor mensen die door een handicap worden belemmerd van de werken zelf gebruik te maken, met bijzondere aandacht voor een toegankelijk formaat. De beperking ten gunste van mensen met een handicap valt onder de restricties van algemeen belang waarbij de lidstaten worden aangemoedigd om passende maatregelen te treffen indien de rechthebbenden zelf geen vrijwillige maatregelen treffen, en ervoor te zorgen dat de begunstigden toegang krijgen tot werken die beschermd zijn met technologische middelen.

O n.º 3, alínea b), do artigo 5.° da Directiva permite utilizações não comerciais directamente relacionadas com a deficiência e na medida justificada pela deficiência. O considerando 43 da Directiva salienta que os Estados-Membros devem adoptar todas as medidas adequadas para favorecer o acesso às obras por parte dos portadores de uma deficiência que constitua obstáculo à sua utilização das obras e ter especialmente em conta os formatos acessíveis. A excepção a favor das pessoas portadoras de deficiências encontra-se entre as excepções de interesse público em que os Estados-Membros são incentivados a adoptar medidas adequadas, na ausência de medidas voluntárias adoptadas pelos detentores dos direitos de autor, a fim de garantir que os beneficiários tenham acesso a obras protegidas por medidas tecnológicas.

Alle lidstaten hebben deze beperking ten uitvoer gelegd, maar in bepaalde nationale wetgevingen blijft zij beperkt tot bepaalde categorieën van mensen met een handicap (bv. in het Verenigd Koninkrijk[28] en Bulgarije, waar zij uitsluitend geldt voor mensen met een visuele handicap, in Letland[29], Litouwen en Griekenland[30] waar zij geldt voor mensen met een visuele en/of een auditieve handicap). In Litouwen is de beperking verder beperkt tot doelstellingen van educatieve aard en voor wetenschappelijk onderzoek[31]. In Griekenland geldt de beperking alleen voor reproducties en niet voor de mededeling van de werken.

Esta excepção foi transposta para o direito nacional por todos os Estados-Membros, embora em algumas legislações nacionais esteja limitada a determinadas categorias de pessoas portadoras de deficiências (por exemplo, no Reino Unido[28] e na Bulgária só é aplicável a deficientes visuais, na Letónia[29], Lituânia e Grécia[30] apenas a deficientes visuais e auditivos). Na Lituânia, a excepção está, além disso, limitada para efeitos de ensino e investigação e científica[31]. Na Grécia, a excepção apenas abrange as reproduções e não inclui a comunicação das obras.

Volgens overweging 36 van de Richtlijn kunnen de lidstaten een billijke compensatie voorschrijven wanneer zij de facultatieve bepalingen toepassen inzake de beperkingen. Sommige lidstaten, zoals Duitsland, Oostenrijk en Nederland, verlangen betaling van een vergoeding aan de rechthebbenden voor het gebruik van werken die onder de beperking vallen. Gezien de kostprijs voor het omzetten van werken naar een toegankelijk formaat en de beperkte beschikbare middelen, rijst de vraag of aan de begunstigden van de beperking betaling van een vergoeding aan de rechthebbende dient te worden gevraagd dan wel of zij van die verplichting vrijgesteld moeten worden.

De acordo com o considerando 36 da Directiva, os Estados-Membros podem prever uma compensação justa ao aplicarem as disposições opcionais em matéria de excepções. Alguns Estados-Membros, como a Alemanha, a Áustria e os Países Baixos, exigem o pagamento de uma compensação aos detentores dos direitos de autor pela utilização de obras ao abrigo da excepção. Tendo em conta o custo da conversão das obras em formatos acessíveis e os escassos recursos disponíveis, é de perguntar se os beneficiários da excepção devem pagar uma compensação aos detentores dos direitos de autor ou se devem estar isentos dessa obrigação.

Volgens een onderzoek van de WIPO[32] is een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang de uitgaven en de tijd die nodig zijn om kopieën van boeken toegankelijk te maken die alleen beschikbaar zijn op papier of in een digitaal formaat dat niet gemakkelijk in braille kan worden omgezet. De Richtlijn vereist niet dat de rechthebbenden een werk beschikbaar stellen in een welbepaald formaat. Het gaat erom hoe organisaties voor blinden en slechtzienden kunnen worden voorzien van een niet-beschermde digitale kopie voor het maken van toegankelijke formaten op een manier die tegemoetkomt aan de bezorgdheid van uitgevers over de veiligheid en bescherming van het auteursrecht in de werken.

De acordo com um estudo da OMPI[32], uma preocupação comum é o custo e o tempo necessários para a colocação à disposição de livros que só estão disponíveis em formato papel ou num formato digital não facilmente convertível para Braille. A Directiva não exige que os detentores dos direitos de autor disponibilizem uma obra num formato específico. Trata-se de encontrar a forma de fornecer às organizações em causa uma cópia digital não protegida para criação de formatos acessíveis tendo em conta as preocupações dos editores sobre a segurança e a protecção dos seus direitos de autor sobre essas obras.

Er bestaan voorbeelden van succesvolle samenwerking tussen uitgevers en organisaties die de visueel gehandicapten vertegenwoordigen. In Denemarken zijn e-boeken of audioboeken die door de Deense Blindenbibliotheek worden gemaakt, voorzien van een unieke identificatiecode aan de hand waarvan het gebruik van het werk kan worden gecontroleerd en mogelijke overtreders kunnen worden opgespoord. In Frankrijk zijn overeenkomsten gesloten tussen BrailleNet, een organisatie zonder winstoogmerk, en uitgevers betreffende de levering van digitale kopieën van werken die opgeslagen zijn op een gespecialiseerde beveiligde server die uitsluitend toegankelijk is voor gecertificeerde organisaties.

Há exemplos de cooperação bem sucedida entre editores e organizações que representam os deficientes visuais. Na Dinamarca, os livros electrónicos ou livros áudio produzidos pela Biblioteca Dinamarquesa para Cegos estão equipados com um bilhete de identidade único que permite o controlo da utilização e da obra, bem como a detecção de possíveis infractores. Em França, existem acordos entre uma agência sem fins lucrativos, BrailleNet, e editores para o fornecimento de cópias digitais de obras que são armazenadas num servidor especializado em condições de segurança e apenas acessíveis a organizações certificadas.

De rechthebbenden menen dat gepaste bescherming tegen piraterij en misbruik gegarandeerd moet worden, vooral als het gaat om de levering van digitale formaten die gemakkelijk gereproduceerd en onmiddellijk verspreid kunnen worden via het internet. Een uitvoerbare aanpak kan bestaan uit een systeem van vertrouwde tussenpersonen, zoals gespecialiseerde bibliotheken of organisaties die mensen met een handicap vertegenwoordigen, die kunnen onderhandelen met de rechthebbenden en overeenkomsten met hen kunnen sluiten. Zulke overeenkomsten voorzien in verschillende soorten restricties en garanties voor de rechthebbenden die misbruik moeten voorkomen.

Os detentores de direitos de autor consideram que tem de ser garantida uma protecção adequada contra a pirataria e a má utilização, especialmente quando se trata do fornecimento em formatos digitais, que podem ser facilmente reproduzidos e instantaneamente difundidos na Internet. Uma abordagem exequível parece ser um sistema de intermediários de confiança, como bibliotecas ou organizações especializadas que representam as pessoas portadoras de deficiências, as quais podem negociar com os detentores dos direitos de autor e celebrar acordos. Esses acordos prevêem diferentes tipos de restrições e garantias aos detentores dos direitos de autor a fim de impedir abusos.

In dit verband doet zich ook het probleem voor dat de beperking voor mensen met een handicap niet specifiek bepaald is in Richtlijn 96/9/EG betreffende de rechtsbescherming van databanken[33]. Artikel 6, lid 2, van deze Richtlijn voorziet in restricties voor onderwijs of wetenschappelijk onderzoek, en reproducties voor particuliere doeleinden, maar niet in een beperking voor mensen met een handicap. Dit kan ertoe leiden dat de beperking voor mensen met een handicap in artikel 5, lid 3, onder b), van Richtlijn 2001/29/EG kan worden ondermijnd door een beroep te doen op de bescherming van databanken op grond van het feit dat een welbepaald literair werk tegelijkertijd beschermd is als databank. Zoals de diensten van de Commissie hebben opgemerkt in een werkdocument van 19 juli 2004, kan deze situatie zich voordoen wanneer het literaire werk, bijvoorbeeld een encyclopedie, tegelijkertijd beschermd is als werk en als databank.

Um problema conexo reside no facto de a excepção aplicável a pessoas portadoras de deficiências não estar especificamente prevista na Directiva 96/9/CE relativa à protecção jurídica das bases de dados[33]. O n.° 2 do artigo 6.° da referida directiva estabelece excepções aplicáveis às reproduções para efeitos de ensino ou investigação científica, bem como às reproduções para uso privado, mas não prevê uma excepção para pessoas portadoras de deficiências. Este facto levanta a questão de a excepção aplicável a pessoas portadoras de deficiências prevista no n.º 3, alínea b), do artigo 5.° da Directiva 2001/29 poder ficar comprometida pela invocação da protecção da base de dados, argumentado que uma obra literária específica está simultaneamente protegida enquanto base de dados. Conforme salientado no documento de trabalho dos serviços da Comissão de 19 de Julho de 2004, esta situação pode surgir quando a obra literária, como por exemplo uma enciclopédia, está simultaneamente protegida como obra e como base de dados.

Vragen :

Perguntas:

16. Moeten mensen met een handicap licentieregelingen sluiten met de uitgevers om hun toegang tot werken te verbeteren? Zo ja, welke vormen van licentieregeling zouden hier het beste passen? Bestaan er al licentieregelingen om mensen met een handicap een betere toegang te verlenen tot werken?

16. Deverão as pessoas portadoras de deficiências estabelecer regimes de concessão de licenças com os editores a fim de obter um maior acesso às obras? Em caso afirmativo, que tipos de licenças seriam mais adequados? Já existem regimes de concessão de licenças destinados a aumentar o maior acesso às obras por parte das pessoas portadoras de deficiências?

17. Dienen er dwingende voorschriften te zijn die bepalen dat werken in een welbepaald formaat beschikbaar moeten worden gemaakt voor mensen met een handicap?

17. Deverá haver disposições obrigatórias que estabeleçam que as obras devem ser disponibilizadas a pessoas portadoras de deficiências num formato específico?

18. Moet er een verduidelijking komen dat de huidige beperking voor mensen met een handicap van toepassing is op andere handicaps dan visuele en auditieve handicaps?

18. Deverá haver uma clarificação da actual excepção no sentido de definir que esta é aplicável a pessoas portadoras de deficiências para além de deficiências visuais e auditivas?

19. Zo ja, welke andere handicaps moeten worden opgenomen als zijnde relevant voor de verspreiding van kennis via het internet?

19. Em caso afirmativo, quais são as outras deficiências que deverão ser incluídas como relevantes para a difusão de conhecimentos em linha?

20. Moeten de nationale wetgevingen verduidelijken dat aan de begunstigden van de beperking voor mensen met een handicap geen vergoeding mag worden gevraagd voor het gebruik van een werk om dit in een toegankelijk formaat te laten omzetten?

20. Deverão as legislações nacionais clarificar que os beneficiários da excepção aplicável a pessoas portadoras de deficiências não devem ter de pagar uma remuneração pela utilização de uma obra para fins da sua conversão num formato acessível?

21. Moet Richtlijn 96/9/EG betreffende de rechtsbescherming van databanken een specifieke beperking bevatten ten gunste van mensen met een handicap die zowel zou gelden voor originele als sui generis databanken?

21. Deverá a Directiva 96/9/CE relativa à protecção jurídica das bases de dados prever uma excepção específica a favor de pessoas portadoras de deficiências que seja aplicável tanto a bases de dados originais como a bases de dados sui generis ?

3.3. Verspreiding van werken voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden

3.3. Difusão de obras para efeitos de ensino e investigação

Zowel docenten als studenten maken steeds meer gebruik van digitale technologie om toegang te krijgen tot lesmateriaal of om dit te verspreiden. Het gebruik van e-leren maakt momenteel een groot deel uit van de gewone onderwijsprogramma's. De verspreiding van leermiddelen via onlinenetwerken kan weliswaar een gunstig effect hebben op de kwaliteit van het Europese onderwijs en onderzoek, maar het brengt ook het gevaar van overtreding van de auteursrechten met zich mee wanneer de digitalisering en/of de beschikbaarstelling van kopieën van onderzoeks- en leermateriaal onder de auteursrechten vallen.

Tanto os professores como os estudantes dependem cada vez mais da tecnologia digital para aceder a materiais didácticos ou para os difundir. A utilização da aprendizagem em rede representa actualmente uma parte significativa das actividades curriculares normais. Embora a difusão de materiais de estudo através de redes em linha possa ter um efeito benéfico na qualidade do ensino e da investigação na Europa, pode também comportar um risco de infracção aos direitos de autor quando a digitalização e/ou a disponibilização de cópias de materiais de investigação e de estudo estão protegidas pelo direito de autor.

De beperking in het algemeen belang voor onderwijs en onderzoek was bedoeld om de rechtmatige belangen van de rechthebbenden te verzoenen met de bredere doelstelling van toegang tot kennis. De Richtlijn betreffende het auteursrecht biedt de lidstaten de mogelijkheid om te voorzien in beperkingen en restricties op het reproductierecht en het recht van mededeling aan het publiek wanneer een werk wordt gebruikt "uitsluitend als toelichting bij het onderwijs of ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek, op voorwaarde dat de bron, waaronder de naam van de auteur, wordt vermeld, tenzij dit niet mogelijk blijkt". Deze beperking is vaak in een strikte betekenis ten uitvoer gelegd en leren op afstand of e-leren thuis valt er niet onder. De beperking heeft vaak ook alleen betrekking op het kopiëren van uittreksels uit het onderzoeksmateriaal en niet op het hele werk. Soms hebben de lidstaten gekozen voor een beperking ten behoeve van het onderwijs, maar hebben ze geen beperking voor onderzoek toegepast.

A excepção de interesse público para efeitos de ensino e investigação foi estabelecida a fim de conciliar os interesses legítimos dos detentores de direitos de autor com o objectivo mais amplo do acesso ao conhecimento. A Directiva Direito de Autor permite aos Estados-Membros estabelecer excepções ou limitações aos direitos de reprodução e de comunicação ao público quando uma obra é utilizada "unicamente com fins de ilustração para efeitos de ensino ou investigação científica, desde que seja indicada, excepto quando tal se revele impossível, a fonte, incluindo o nome do autor". Esta excepção tem sido frequentemente aplicada num sentido estrito e não abrange a aprendizagem à distância ou em casa através da Internet. Além disso, a excepção abrange apenas a cópia de excertos do material de investigação e não a obra na sua integralidade. Por vezes, os Estados-Membros optaram por uma excepção aplicável ao ensino, sem prever uma excepção aplicável à investigação.

Ten tijde van de vaststelling van de Richtlijn werd er rekening gehouden met zowel het klassieke lesgeven in een klaslokaal als met de moderne e-leermethodes. Daarom vermeldt overweging 42 dat artikel 5, lid 3, onder a), ook van toepassing is op het afstandsonderwijs. Dit is echter niet terug te vinden in de bewoordingen van artikel 5, lid 3, onder a), zelf, aangezien daar geen definitie wordt gegeven van de termen "onderwijs", "wetenschappelijk onderzoek" of "toelichting" en er ook geen verdere verduidelijking wordt verstrekt over het toepassingsgebied van de beperking. Overweging 42 verwijst naar de niet-commerciële aard van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek als het bepalende criterium voor de toepassing van de beperking, ongeacht de organisatiestructuur en de financiering van de instelling waar deze activiteiten worden ondernomen. Zo heeft de Richtlijn de lidstaten dus een grote mate van vrijheid gegeven bij de tenuitvoerlegging, aangezien zij de grenzen van toegelaten gebruik volgens de beperking zelf mogen afbakenen.

Quando da adopção da Directiva, foram tidos em conta o ensino tradicional na sala de aula e os métodos modernos de aprendizagem electrónica. O considerando 42 declara assim que o n.º 3, alínea a), do artigo 5.° pode também ser aplicado ao ensino à distância. Contudo, esta noção não se reflecte depois na redacção do n.° 3, alínea a), do artigo 5.° em si mesmo, dado que este não inclui a definição dos conceitos de "ensino", "investigação científica" ou "ilustração", nem qualquer outro esclarecimento quanto ao âmbito da excepção. O considerando 42 refere o carácter não comercial do ensino e da investigação científica como o critério determinante para a aplicação da excepção, independentemente da estrutura organizativa e dos meios de financiamento do estabelecimento em que essas actividades são realizadas. A Directiva concede assim aos Estados-Membros uma grande liberdade na aplicação, permitindo-lhes determinar os limites da utilização permissível ao abrigo da excepção.

Het gebruik van werken als toelichting bij het onderwijs of wetenschappelijk onderzoek wordt door de lidstaten verschillend behandeld. Sommige landen zoals Denemarken, Finland, Zweden en Frankrijk (tot januari 2009) maken het gebruik van werken als toelichting bij het onderwijs of wetenschappelijk onderzoek afhankelijk van de afsluiting van uitgebreide collectieve overeenkomsten tussen de incasso-organisaties en de onderwijsinstellingen. Ondanks de voordelen van een systeem van uitgebreide collectieve licenties (de instellingen kunnen overeenkomsten onderhandelen die optimaal aan hun behoeften tegemoetkomen), houdt deze vorm van licenties het risico in dat er geen of een eerder beperkende overeenkomst wordt bereikt, waardoor de onderwijsinstellingen geen rechtszekerheid hebben[34].

A utilização de obras com fins de ilustração para efeitos de ensino ou investigação científica é tratada de forma diferente pelos Estados-Membros. Em alguns países, como a Dinamarca, a Finlândia, a Suécia e a França (até Janeiro de 2009), a utilização de obras para fins de ilustração para efeitos de ensino e investigação está sujeita à celebração de convenções colectivas alargadas entre as sociedades de gestão colectiva e os estabelecimentos de ensino. Apesar das vantagens de um sistema de concessão de licenças colectivas alargadas (as instituições podem negociar os contratos que se adaptem melhor às suas necessidades), esta forma de concessão de licenças apresenta o risco de não se chegar a acordo ou de se obter um acordo bastante restritivo, criando assim insegurança jurídica para os estabelecimentos de ensino[34].

In de lidstaten waar de beperking voor onderwijs en onderzoek in de nationale wetgeving is opgenomen, verschillen de betrokken bepalingen aanzienlijk. Terwijl sommige landen de beperking uitbreiden tot het recht van mededeling en beschikbaarstelling aan het publiek (bijvoorbeeld België, Luxemburg, Malta en Frankrijk (vanaf januari 2009)), beperken anderen deze tot het reproductierecht (Griekenland, Slovenië) of laten ze mededeling aan het publiek uitsluitend toe op voorwaarde dat deze niet kan worden ontvangen buiten de gebouwen van de onderwijsinstelling (het Verenigd Koninkrijk). Duitsland van zijn kant maakt een onderscheid tussen onderwijs en onderzoek; voor onderwijs is het gebruik van beschermde werken alleen toegestaan voor onderwijs in het klaslokaal en via het intranet wanneer dit beperkt blijft tot een groep studenten die een welbepaalde cursus volgen. De aanpak van onderzoek is minder beperkend omdat de werken "ten behoeve van het eigen onderzoek" beschikbaar mogen worden gesteld en aan "een beperkt aantal deelnemers"[35].

Nos Estados-Membros em que a excepção para efeitos de ensino e investigação foi transposta para a legislação nacional, as disposições relevantes diferem de forma significativa. Enquanto alguns países alargam a excepção aos direitos de comunicação e de disponibilização ao público (por exemplo, Bélgica, Luxemburgo, Malta e França (a partir de Janeiro de 2009)), outros restringem-na ao direito de reprodução (Grécia, Eslovénia) ou permitem a comunicação ao público apenas na condição de esta não poder ser recebida fora das instalações do estabelecimento de ensino (Reino Unido). A Alemanha, por outro lado, faz uma distinção entre actividades de ensino e de investigação. Para as actividades de ensino, permite a utilização de obras protegidas apenas para ensino na sala de aula e pela Intranet limitada a um grupo de estudantes que frequentam um determinado curso. Quanto à investigação, a abordagem é menos restritiva, dado permitir a disponibilização de obras "para fins de investigação própria" e "para um número limitado de participantes"[35].

Wat de manier van kopiëren betreft, maken de meeste lidstaten geen onderscheid tussen analoge en digitale kopieën, die dus beide in de beperking zijn opgenomen. De formulering van de Hongaarse wet op het auteursrecht beperkt het toepassingsgebied echter uitsluitend tot analoge reproducties. In Denemarken is er geen overeenkomst over digitaal kopiëren tussen de beheerders van collectieve rechten en de onderwijsinstellingen. Universiteiten en scholen hebben een licentie gekregen die uitsluitend het kopiëren van uittreksels van werken op papier betreft. De enige uitgebreide collectieve licentie die activiteiten omvat zoals scannen, afdrukken, via e-mail verzenden, downloaden en opslaan werd afgegeven in verband met het gebruik van werken op het internet in zogenoemde opleidingsinstellingen voor docenten.

No que diz respeito ao modo de cópia, a maioria dos Estados-Membros não faz distinção entre cópias analógicas e digitais, pelo que ambas estão abrangidas pela excepção. Contudo, a forma como a lei húngara em matéria de direitos de autor está redigida restringe o âmbito da excepção apenas a reproduções analógicas. Além disso, na Dinamarca, não se chegou a acordo sobre a cópia digital entre as sociedades de gestão colectiva e os estabelecimentos de ensino. Foi concedida uma licença às universidades e escolas que abrange apenas as cópias em papel de excertos das obras. A única licença colectiva alargada que inclui actividades como o reconhecimento óptico, a impressão, o envio por correio electrónico, o telecarregamento e o arquivo foi emitida para a utilização de obras na Internet no âmbito dos chamados centros de formação de professores.

Een verschillende behandeling van dezelfde handeling in verschillende lidstaten kan leiden tot rechtsonzekerheid met betrekking tot wat er is toegestaan volgens de beperking, vooral wanneer onderwijs en onderzoek worden uitgevoerd in een transnationaal kader. Een toenemend aantal studenten en onderzoekers verkiest niet alleen in een traditionele klassikale omgeving toegang te krijgen tot relevante leermiddelen, maar ook met behulp van onlinenetwerken, zonder restricties in tijd of plaats. Bepalingen die uitsluitend toestaan dat werken reprografisch worden gekopieerd of die vereisen dat de studenten zich daadwerkelijk in de gebouwen van de onderwijsinstellingen bevinden, beletten deze instellingen om de mogelijkheden van de nieuwe technologieën te benutten en studieprogramma's op afstand aan te bieden. Zoals in Gowers Review wordt gesteld: "dit betekent dat studenten op afstand worden benadeeld ten opzichte van studenten op de campus. Bijgevolg hebben deze restricties een onevenredig grote invloed op studenten met een handicap die op afstand zouden kunnen werken. (…) De betrokken beperking op het auteursrecht zou uitgebreid moeten worden tot het toestaan van passages uit werken die via e-mail of virtuele leeromgevingen beschikbaar gesteld worden voor de studenten"[36].

Um tratamento diferente da mesma lei em diferentes Estados-Membros pode dar origem a insegurança jurídica quanto ao que é permitido ao abrigo da excepção, especialmente quando as actividades de ensino e investigação são realizadas num âmbito transnacional. Um número crescente de estudantes e investigadores prefere ter acesso a recursos de aprendizagem relevantes não apenas num ambiente tradicional de sala de aula, mas também através de redes em linha, sem quaisquer condicionalismos geográficos ou de tempo. As disposições que permitem a cópia reprográfica de obras ou que exigem a presença física dos estudantes nas instalações dos estabelecimentos de ensino não autorizam esses estabelecimentos a explorar o potencial das novas tecnologias e a realizar programas de ensino à distância. Conforme salientado no Relatório Gowers : "isto significa que os estudantes em ensino à distância se encontram em desvantagem em comparação com os presentes no campus, pelo que estes condicionalismos afectam desproporcionalmente os estudantes com deficiências que poderiam trabalhar a partir de outros locais. (…) A excepção ao direito de autor em causa deveria ser alargada a fim de permitir a disponibilização de excertos de obras a estudantes por correio electrónico ou em ambientes de aprendizagem virtuais"[36].

Een ander verschil tussen de lidstaten betreft de lengte van de uittreksels van werken die gereproduceerd of beschikbaar gesteld mogen worden voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden. Zo kan de beperking het hele werk betreffen (Malta), of tijdschriftartikelen en korte uittreksels uit werken (België, Duitsland of Frankrijk) of alleen korte uittreksels uit werken, waarbij er geen onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende soorten (en lengtes) van werken (Luxemburg). Wat dit laatste voorbeeld betreft, vallen werken zoals tijdschriftartikelen in de praktijk niet onder het toepassingsgebied van de beperking omdat het normaal gezien weinig zin heeft om alleen een kort fragment van een tijdschriftartikel te gebruiken voor onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

Outra divergência entre os Estados-Membros diz respeito à dimensão dos excertos das obras passível de reprodução ou disponibilização para efeitos de ensino e investigação. Verifica-se assim que a excepção pode abranger toda a obra (Malta), artigos de periódicos e pequenos excertos de obras (Bélgica, Alemanha ou França) ou apenas pequenos excertos de obras, sem qualquer distinção entre os diferentes tipos (e dimensão) das obras (Luxemburgo). Neste último caso, há obras, como artigos de periódicos, que podem ser consideradas em termos práticos como excluídas do âmbito da excepção, visto que há normalmente pouco interesse, para efeitos de ensino e investigação científica, em utilizar apenas um curto fragmento de um artigo de um periódico.

Wat betreft de instellingen die zouden kunnen profiteren van de beperking voor onderwijs en wetenschappelijk onderzoek hebben de lidstaten ook voor verschillende oplossingen gekozen. Terwijl de Duitse wet op het auteursrecht verwijst naar "scholen, universiteiten, postsecundaire instellingen en niet-commerciële instellingen voor beroepsopleiding", gebruiken andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, de algemene term "onderwijsinstelling" zonder verdere precisering, en geeft de Franse wet op de intellectuele eigendom niet aan op welke instellingen de beperking van toepassing is, maar volgt ze de formulering van artikel 5, lid 3, onder a): "toelichting bij het onderwijs of ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek". In Spanje en Griekenland heeft de vrijstelling uitsluitend betrekking op onderwijs, niet op onderzoeksactiviteiten.

No que se refere às instituições que poderiam beneficiar da excepção para efeitos de ensino e investigação científica, os Estados-Membros têm também adoptado soluções diferentes. Enquanto a Lei do Direito de Autor alemã refere as "escolas, universidades, estabelecimentos de ensino pós-secundário e instituições de formação profissional não comerciais", outros países como o Reino Unido utilizam o termo genérico "estabelecimentos de ensino" sem quaisquer outras indicações, enquanto o Código de Propriedade Intelectual francês não dá qualquer indicação quanto às instituições abrangidas pela excepção e segue a redacção do n.º 3, alínea a) do artigo 5.°: "ilustração para efeitos de ensino ou investigação". Em Espanha e na Grécia, a isenção cobre apenas o ensino, excluindo assim as actividades de investigação.

Naast een bepaalde mate van rechtsonzekerheid door dit gebrek aan harmonisatie, kunnen bovenvermelde verschillen ook een probleem vormen wanneer studenten zich inschrijven op cursussen in andere landen, in het kader van leren op afstand, of wanneer docenten en onderzoekers hun activiteiten uitoefenen aan verschillende instellingen die gevestigd zijn in verschillende landen. Dezelfde activiteit kan wettig of onwettig zijn, afhankelijk van het land. De oorzaken van dit probleem zijn gelegen in de verschillende wijzen waarop de lidstaten de beperking in hun nationale wetgeving ten uitvoer hebben gelegd. Daarom werd er al verzocht om een verplichte beperking in te voeren voor onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, met een welbepaald toepassingsgebied in de Richtlijn. Gowers Review bijvoorbeeld beveelt aan om de educatieve beperking "te definiëren volgens categorie van gebruik en activiteit en niet volgens drager of plaats"[37].

Para além de um certo grau de insegurança jurídica decorrente de uma harmonização limitada, as diferenças supramencionadas podem constituir um problema quando os estudantes se inscrevem em cursos noutros países, no âmbito do ensino à distância, ou quando os professores e investigadores exercem as suas actividades em diversas instituições situadas em diferentes países. Em função do país, actos idênticos poderão ser lícitos ou ilícitos. As raízes deste problema residem nas diferentes formas como os Estados-Membros transpuseram a excepção para o direito nacional. Em consequência, tem havido apelos para que seja introduzida uma excepção obrigatória para efeitos de ensino e investigação científica, com um âmbito claramente definido na Directiva. Por exemplo, o Relatório Gowers recomenda que a excepção relativa ao ensino "seja definida por categoria de utilização e actividade e não pelo meio utilizado ou pela localização[37]."

Door echter de beperking verplicht te stellen en het toepassingsgebied ervan verder te preciseren wordt zij niet uitgebreid, omdat de belangen van de rechthebbenden in aanmerking genomen moeten worden. Met betrekking tot de beperking op het recht van mededeling aan het publiek ten behoeve van toelichting voor onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, meent Gowers Review dat "het nodig zal zijn om ervoor te zorgen dat de toegang tot dergelijk (leer- en onderzoeks-) materiaal niet beschikbaar wordt gesteld voor het grote publiek"[38] maar alleen voor een beperkte doelgroep van studenten en onderzoekers. Volgens deze gedachtegang stelt overweging 44 van de Richtlijn betreffende het auteursrecht: "de lidstaten moeten, wanneer zij in dergelijke beperkingen of restricties voorzien, daarbij met name naar behoren rekening houden met de sterkere economische uitwerking welke die beperkingen of restricties in de nieuwe elektronische omgeving kunnen hebben. Bijgevolg zal het toepassingsgebied van bepaalde beperkingen of restricties nog beperkter dienen te zijn, wanneer het gaat om bepaalde nieuwe vormen van gebruik van door het auteursrecht beschermde werken en ander materiaal". Er moet een juist evenwicht worden gevonden tussen het waarborgen van een gepaste bescherming van de exclusieve rechten enerzijds en de bevordering van de concurrentievermogen van het Europese onderwijs en onderzoek anderzijds.

Contudo, tornar a excepção obrigatória e clarificar melhor o seu âmbito não implica o seu alargamento, dado que os interesses dos detentores dos direitos de autor devem ser tidos em consideração. Por exemplo, no que se refere à isenção que autoriza a comunicação ao público para fins de ilustração para efeitos de ensino e investigação, o Relatório Gowers declara que "será necessário assegurar que o acesso a esse material (de ensino e investigação) não esteja disponível ao público em geral"[38], mas que seja apenas limitado a uma audiência restrita de estudantes e investigadores. Nesta linha, o considerando 44 da Directiva Direito de Autor estabelece que "a previsão de tais excepções e limitações pelos Estados-Membros deve, em especial, reflectir devidamente o maior impacto económico que elas poderão ter no contexto do novo ambiente electrónico. Consequentemente, o alcance de certas excepções ou limitações poderá ter que ser ainda mais limitado em relação a certas novas utilizações de obras e outro material protegido." É necessário obter um bom equilíbrio entre a garantia de um nível de protecção adequado dos direitos exclusivos e simultaneamente a promoção da competitividade do ensino e investigação europeus.

Vragen :

Perguntas:

22. Moet de wetenschappelijke en onderzoeksgemeenschap licentieregelingen afsluiten met uitgevers om hun toegang tot werken voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden te verbeteren? Zijn er voorbeelden van succesvolle licentieregelingen die het onlinegebruik van werken voor onderwijs en onderzoek mogelijk maken?

22. Deverá a comunidade científica e de investigação estabelecer regimes de concessão de licenças com os editores a fim de aumentar o acesso a obras para efeitos de ensino ou investigação? Há exemplos de regimes de concessão de licenças bem sucedidos que permitem a utilização em linha de obras para efeitos de ensino ou investigação?

23. Moet de beperking voor onderwijs en onderzoek worden verduidelijkt om tegemoet te komen aan moderne vormen van leren op afstand?

23. Deverá a excepção aplicável ao ensino e investigação ser clarificada a fim de contemplar formas modernas de ensino à distância?

24. Moet er worden verduidelijkt dat de beperking voor onderwijs en onderzoek niet alleen betrekking heeft op materiaal dat in klaslokalen of onderwijsinstellingen wordt gebruikt, maar ook voor gebruik van werken voor thuisstudie?

24. Deverá clarificar-se que a excepção aplicável ao ensino e investigação abrange não apenas o material utilizado nas salas de aula ou nas instalações dos estabelecimentos de ensino, mas também a utilização de obras em casa para estudo?

25. Moeten er verplichte minimumvoorschriften komen ten aanzien van de lengte van de uittreksels van werken die gereproduceerd of beschikbaar gesteld mogen worden voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden?

25. Deverá haver regras mínimas obrigatórias quanto à dimensão dos excertos das obras que pode ser reproduzida ou disponibilizada para efeitos de ensino e investigação?

26. Moet er een verplichte minimumvereiste zijn dat de beperking zowel betrekking heeft op onderwijs als op onderzoek?

26. Deverá haver um requisito mínimo obrigatório que estabeleça que a excepção abrange o ensino e a investigação?

3.4. Door de gebruiker gemaakte inhoud

3.4. Conteúdos criados pelos utilizadores

De consument is niet langer alleen maar een gebruiker van inhoud, maar wordt ook steeds meer de maker ervan. Convergentie leidt momenteel tot de ontwikkeling van nieuwe toepassingen die voortbouwen op de mogelijkheden van ICT om de gebruiker te betrekken bij het maken en verspreiden van inhoud. Web 2.0-toepassingen zoals blogs, podcasts, wiki of het delen van videobestanden stellen de gebruiker in staat om vlot teksten, video's of beelden te maken en uit te wisselen en om een actievere rol te spelen en meer samen te werken bij het maken van inhoud en het verspreiden van kennis. Er is echter een groot verschil tussen door de gebruiker gemaakte inhoud en bestaande inhoud die gewoon door de gebruikers wordt geüpload en die doorgaans beschermd is door het auteursrecht. In een studie van de OESO werd door de gebruiker gemaakte inhoud gedefinieerd als "inhoud die via het internet aan het grote publiek beschikbaar wordt gesteld, die de uitdrukking is van een zekere mate van creatieve inspanning en die is gecreëerd buiten de beroepsmatige routine en werkwijzen om"[39].

Os consumidores são não só utilizadores, mas também, e cada vez, mais criadores de conteúdos. A convergência está a desenvolver novas aplicações baseadas na capacidade das TIC de envolver os utilizadores na criação e distribuição de conteúdos. Aplicações da Web 2.0, como os blogues, podcasts , wiki, ou partilha de vídeos, permitem aos utilizadores criar e partilhar facilmente textos, vídeos ou imagens e desempenhar um papel mais activo e em colaboração na criação de conteúdos e na difusão de conhecimentos. Contudo, há uma diferença significativa entre conteúdos criados pelo utilizador e conteúdos existentes que são simplesmente carregados pelos utilizadores e estão normalmente protegidos por direitos de autor. Num estudo da OCDE, os conteúdos criados pelos utilizadores foram definidos como "conteúdos colocados à disposição do público na Internet que reflectem um certo nível de esforço criativo e que são criados fora do âmbito de rotinas e práticas profissionais"[39].

De Richtlijn bevat momenteel geen beperking die het gebruik van bestaande, door het auteursrecht beschermde inhoud toestaat voor het maken van nieuwe of afgeleide werken. De verplichting om de rechten te vereffenen voordat er transformatieve inhoud beschikbaar mag worden gemaakt, kan worden gezien als een belemmering van innovatie omdat dit belet dat nieuwe, mogelijk waardevolle werken worden verspreid. Voordat er echter een beperking voor transformatieve werken kan worden ingevoerd, moet er zorgvuldig worden bepaald onder welke voorwaarden een transformatief gebruik toegestaan zou zijn, zodat dit niet in strijd is met de economische belangen van de rechthebbenden van het originele werk.

Neste momento, a Directiva não prevê uma excepção que permita a utilização de conteúdos existentes protegidos por direitos de autor para a criação de novas obras ou obras derivadas. A obrigação de autorização prévia sem a qual não é possível colocar à disposição conteúdos transformados pode ser entendida como um obstáculo à inovação na medida em que bloqueia a possibilidade de difusão de obras novas e potencialmente de valor. Contudo, antes da eventual criação de uma excepção aplicável a obras transformadas, seria necessário determinar cuidadosamente as condições em que essa utilização transformada seria permitida, a fim de não entrar em conflito com os interesses económicos dos detentores dos direitos de autor da obra original.

Er werd al verzocht om een beperking te aanvaarden voor transformatieve, door de gebruiker gemaakte inhoud. Gowers Review met name gaf de aanbeveling om een beperking in te voeren voor "creatieve, transformatieve of afgeleide werken"[40], binnen de parameters van de driestappentoets van de Berner Conventie. De Review beseft dat dit tegen de Richtlijn zou indruisen en verzoekt derhalve om een wijziging ervan. Met een dergelijke beperking zou worden beoogd het innovatieve gebruik van werken te bevorderen en de productie van toegevoegde waarde te stimuleren[41].

Tem havido apelos no sentido de ser aceite uma excepção aplicável a conteúdos transformados, criados pelos utilizadores. O Relatório Gowers, em particular, recomendou a criação de uma excepção para "trabalhos criativos, transformados ou derivados"[40], no âmbito dos parâmetros da tripla condição da Convenção de Berna. O Relatório reconhece que esta medida seria contrária à Directiva, pelo que apela para a sua alteração. O objectivo da criação dessa excepção seria favorecer utilizações inovadoras de obras e incentivar a produção de valor acrescentado[41].

Volgens de Berner Conventie zou transformatief gebruik op het eerste gezicht vallen onder het reproductierecht[42] en het recht van aanpassing. Een beperking op deze rechten zou de driestappentoets moeten doorstaan. Zij zou met name preciezer moeten zijn en moeten verwijzen naar een specifieke beleidsmotivering of vormen van gemotiveerd gebruik. Zij zou ook beperkt moeten zijn tot korte overnames (korte passages, waarbij bijzonder onderscheidende opnames worden vermeden), zodat het recht van aanpassing niet wordt overtreden[43].

Ao abrigo da Convenção de Berna, uma utilização transformada seria, prima facie, abrangida pelo direito de reprodução[42] e pelo direito de adaptação. Uma excepção a estes direitos teria de respeitar a tripla condição. Em particular, teria de ser mais precisa e fundamentar-se numa justificação política específica ou em tipos de utilizações justificadas. Teria igualmente de ser limitada a trechos curtos (passagens curtas, excluindo trechos particularmente distintivos), pelo que não infringiria o direito de adaptação[43].

Volgens de Richtlijn bieden bepaalde beperkingen mogelijk enige mate van flexibiliteit in verband met het vrije gebruik van werken. Naast de eerder genoemde beperkingen staat artikel 5, lid 3, onder d), het citeren toe "ten behoeve van kritieken en recensies en voor soortgelijke doeleinden ". Kritieken en recensies zijn dus slechts voorbeelden van mogelijke motiveringen voor citaten. Dit betekent dat artikel 5, lid 3, onder d), een ruim toepassingsgebied kan krijgen, ook al moet het citeren "door het bijzondere doel (worden) gerechtvaardigd" en "naar billijkheid" geschieden. Het "bijzondere doel" van het commentaar hoeft niet de analyse van het werk zelf te zijn. Een overname die billijk is in een commentaar op dat specifieke werk is mogelijk echter niet langer billijk als zij dient voor commentaar over een ruimer onderwerp. Een andere beperking die enige flexibiliteit toelaat is artikel 5, lid 3, onder k), van de Richtlijn, dat een beperking introduceert voor het gebruik "voor karikaturen, parodieën of pastiches". Deze vormen van gebruik worden weliswaar niet gedefinieerd, maar zij maken het de gebruiker mogelijk om elementen van vorige werken opnieuw te gebruiken voor hun eigen creatieve en transformatieve doelstellingen.

Ao abrigo da Directiva, determinadas excepções podem proporcionar uma certa flexibilidade quanto à liberdade de utilização das obras. Para além das excepções supramencionadas, o n.º 3, alínea d), do artigo 5.° permite citações "para fins [ como ] de crítica ou análise". A crítica e a análise são, por conseguinte, apenas exemplos das justificações possíveis para as citações. Isso implica que pode ser dada uma interpretação lata do n.º 3, alínea d), do artigo 5.°, embora a citação se deva limitar à "medida justificada pelo fim a atingir" e de acordo com os "usos" equitativos. O "fim a atingir" do comentário não precisa de ser a análise da própria obra. Contudo, um certo nível de citação que seja equitativo num comentário sobre essa obra específica pode deixar de o ser se tiver por fim o comentário de uma questão mais ampla. Outra excepção que permite uma certa flexibilidade é o n.º 3, alínea k), do artigo 5.° da Directiva que isenta as utilizações "para efeitos de caricatura, paródia ou pastiche". Embora estas utilizações não estejam definidas, permitem todavia aos utilizadores reutilizar elementos de obras anteriores para os seus próprios fins criativos ou de transformação.

Vragen :

Perguntas:

27. Moeten er nauwkeuriger regels zijn over de handelingen die eindgebruikers al dan niet mogen verrichten wanneer ze gebruik maken van materiaal dat door het auteursrecht is beschermd?

27. Deverá haver regras mais precisas sobre os actos que são permitidos aos utilizadores quando utilizam materiais protegidos por direitos de autor?

28. Moet er in de Richtlijn een beperking worden opgenomen voor door de gebruiker gemaakte inhoud?

28. Deverá ser introduzida na Directiva uma excepção aplicável aos conteúdos criados pelos utilizadores?

4. VERZOEK OM COMMENTAAR

4. CONVITE À APRESENTAÇÃO DE COMENTÁRIOS

DE COMBINATIE VAN BREDE EXCLUSIEVE RECHTEN MET SPECIFIEKE EN beperkte beperkingen roept de vraag op of de uitputtende opsomming van beperkingen in de Richtlijn leidt tot "een rechtvaardig evenwicht van rechten en belangen […] tussen de verschillende categorieën rechthebbenden en gebruikers"[44].

Dada a aplicação combinada de direitos exclusivos amplos e de excepções específicas, importa verificar se a lista exaustiva de excepções ao abrigo da Directiva salvaguarda "um justo equilíbrio de direitos e interesses entre […] as diferentes categorias de titulares de direitos e utilizadores…"[44].

Een toekomstgerichte analyse vergt aandacht voor de vraag of het evenwicht dat door de Richtlijn wordt geboden nog overeenstemt met de snel evoluerende omgeving. Technologieën en sociale en culturele praktijken stellen het in de wetgeving gevonden evenwicht voortdurend op de proef, terwijl nieuwe marktspelers, zoals zoekmachines, ernaar streven om deze wijzigingen toe te passen op nieuwe bedrijfsmodellen. Zulke ontwikkelingen bevatten ook de mogelijkheid om een waardeverschuiving tot stand te brengen tussen de verschillende entiteiten die actief zijn in de onlineomgeving en om het evenwicht aan te tasten tussen degenen die de rechten op de digitale inhoud bezitten en degenen die technologieën beschikbaar stellen om op het internet te surfen.

Para efectuar uma análise prospectiva, é necessário examinar se o equilíbrio proporcionado pela Directiva continua em consonância com o ambiente em rápida mudança. As tecnologias e práticas sociais e culturais desafiam constantemente o equilíbrio obtido na legislação, enquanto novos operadores do mercado, como os motores de pesquisa, procuram aplicar essas mudanças a novos modelos comerciais. Esses desenvolvimentos podem também implicar uma deslocação de valor entre as diferentes entidades que operam no ambiente em linha e afectar o equilíbrio entre quem detém direitos sobre conteúdos digitais e quem fornece tecnologias para navegar na Internet.

Daarom wil de Commissie via dit Groenboek de standpunten vernemen van alle belanghebbenden inzake de hierboven beschreven technologische en wettelijke ontwikkelingen. De voorgelegde vragen zijn uitsluitend bedoeld als leidraad en de belanghebbenden mogen ook commentaar indienen over alle andere vraagstukken die in dit Groenboek worden besproken of aangeroerd.

É nestas circunstâncias que o presente Livro Verde procura recolher os pontos de vista de todas as partes interessadas sobre a evolução tecnológica e legislativa supramencionada. As perguntas formuladas são apenas de natureza indicativa e as partes interessadas são livres de apresentar comentários sobre quaisquer outras questões abordadas ou evocadas no presente Livro Verde.

Antwoorden en opmerkingen met betrekking tot alle bovenstaande vraagstukken of een beperkt aantal daarvan dienen uiterlijk op 30 november 2008 te worden toegezonden aan het volgende adres:

As respostas e comentários, que podem abranger a totalidade ou apenas um número limitado das questões supramencionadas, devem chegar ao seguinte endereço até 30 de Novembro de 2008.

markt-d1@ec.europa.eu.

markt-d1@ec.europa.eu.

Indien de belanghebbenden vertrouwelijke antwoorden wensen in te dienen, moeten zij duidelijk aangeven welk gedeelte van hun reactie vertrouwelijk is en niet op de website van de Commissie mag worden bekendgemaakt. Alle andere reacties, die niet uitdrukkelijk als vertrouwelijk zijn aangeduid, mogen door de Commissie worden bekendgemaakt.

Se as partes interessadas desejarem enviar respostas confidenciais, deverão indicar claramente a parte dos seus comentários que é confidencial e que não deve ser publicada no sítio Web da Comissão. Todas as outras respostas que não estejam claramente identificadas como confidenciais podem ser publicadas pela Comissão.

[1] De term "kenniseconomie" wordt doorgaans gebruikt om economische activiteiten te beschrijven die niet berusten op "natuurlijke" rijkdommen (zoals land of mineralen) maar wel op intellectuele rijkdommen zoals knowhow en deskundigheid. Een sleutelbegrip in de kenniseconomie is dat kennis en opleiding (ook "menselijk kapitaal" genoemd) kunnen worden behandeld als een commercieel vermogen of als educatieve en intellectuele producten en diensten die kunnen worden uitgevoerd met een hoog waarderendement. Het ligt voor de hand dat de kenniseconomie veel belangrijker is voor regio's waar weinig natuurlijke rijkdommen te vinden zijn.

[1] O termo "economia do conhecimento" é geralmente utilizado para descrever a actividade económica assente não em recursos "naturais" (como a terra ou os minerais) mas sim em recursos intelectuais como o know-how e as competências especializadas. Um conceito-chave da economia do conhecimento é que o conhecimento e o ensino (também designados "capital humano") podem ser tratados como um activo comercial ou como produtos e serviços educativos e intelectuais que podem ser exportados com uma rentabilidade elevada. É óbvio que a economia do conhecimento é bastante mais importante para as regiões cujos recursos naturais são escassos.

[2] Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij, PB L 167 van 22.6.2001, blz. 10-19. In 2007 heeft de Commissie een verslag gepubliceerd met een beoordeling van de omzetting van de artikelen 5, 6 en 8 van de richtlijn door de lidstaten en de toepassing ervan door de nationale rechter; zie het Report to the Council, the European Parliament and the Economic and Social Committee on the application of Directive 2001/29/EC on the harmonisation of certainaspects of copyright and related rights in the information society, beschikbaar op http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/copyright-infso/copyright-infso_en.htm.

[2] Directiva 2001/29/CE do Parlamento Europeu e do Conselho, de 22 de Maio de 2001, relativa à harmonização de certos aspectos do direito de autor e dos direitos conexos na sociedade da informação, JO L 167 de 22.6.2001, p. 10-19. Em 2007, a Comissão publicou um relatório de avaliação do modo como os artigos 5.°, 6.º e 8.º da directiva foram transpostos pelos Estados-Membros e aplicados pelos tribunais nacionais. Ver o relatório sobre a aplicação da Directiva relativa à harmonização de certos aspectos do direito de autor e dos direitos conexos na sociedade da informação (2001/29/CE) ( Report on the application of the Directive on the harmonisation of certain aspects of copyright and related rights in the information society ), disponível emhttp://ec.europa.eu/internal_market/copyright/copyright-infso/copyright-infso_en.htm.

[3] Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken, PB L 77 van 27.3.1996, blz. 20-28.

[3] Directiva 96/9/CE do Parlamento Europeu e do Conselho, de 11 de Março de 1996, relativa à protecção jurídica das bases de dados, JO L 77 de 27.3.1996, p. 20-28.

[4] http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/prot-databases/prot-databases_en.htm.

[4] http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/prot-databases/prot-databases_en.htm

[5] COM(2007) 724 definitief van 20.11.2007 – Een interne markt voor het Europa van de 21e eeuw.

[5] COM(2007) 724 de 20.11.2007 - Um mercado único para a Europa do século XXI

[6] Volgens een door de Federatie van Europese Uitgevers uitgevoerde enquête bedroeg de jaaromzet van het uitgeverijbedrijf in 2004 22 268 miljoen euro. In 2004 werden ruim 620 000 nieuwe boeken of heruitgaven gepubliceerd en telde de uitgeverij rond 123 000 voltijdsbanen. Zie http://www.fep-fee.be/.

[6] Segundo uma avaliação realizada pela Federação dos Editores Europeus, a receita anual de vendas da edição de livros atingiu 22 268 milhões de euros em 2004. Em 2004 foram publicados mais de 620 000 novos livros ou novas edições e o sector da edição de livros emprega cerca de 123 000 trabalhadores a tempo inteiro. Ver http://www.fep-fee.be/.

[7] Hoewel de Gemeenschap geen partij is bij de Berner Conventie (en ook niet kan zijn omdat het lidmaatschap van de Berner Unie voorbehouden is aan staten), is zij krachtens artikel 9 van de TRIPS-Overeenkomst wel verplicht de conventie na te leven.

[7] Embora a Comunidade não seja parte na Convenção de Berna (nem, aliás, o possa ser, dado que a participação na União de Berna está limitada a Estados), está vinculada ao cumprimento da Convenção por força do artigo 9.º do Acordo TRIPS.

[8] Die overeenkomst is te vinden in bijlage 1C bij de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie.

[8] Esse Acordo consta do Anexo 1C do Acordo que institui a Organização Mundial do Comércio.

[9] Artikel 13 van de TRIPS-Overeenkomst, getiteld "Beperkingen en beperkingen", is de algemene beperkingsclausule die van toepassing is op de exclusieve rechten van de houders van een auteursrecht. Artikel 13 van de TRIPS-Overeenkomst is uitgelegd in een uitspraak van het Orgaan voor geschillenbeslechting van de WTO over afdeling 110(5) van de US Copyright Act. Het panel was van oordeel dat de werkingssfeer van een toelaatbare beperking krachtens artikel 13 restrictief dient te zijn en beperkt dient te worden tot "de minimis"-gebruik. De drie voorwaarden, namelijk 1) bepaalde bijzondere gevallen; 2) geen afbreuk aan de normale exploitatie van werken; en 3) de wettige belangen van de rechthebbende worden niet onredelijk geschaad, zijn cumulatief.

[9] O artigo 13.º do Acordo TRIPS, designado "Limitações e Excepções", é a cláusula de excepção geral aplicável a direitos exclusivos dos titulares de direitos de autor. O artigo 13.° do Acordo TRIPS foi interpretado por uma decisão do Órgão de Resolução de Litígios da OMC referente à Secção 110 (5) da Lei de Direito de Autor dos EUA. O Painel decidiu que o âmbito de qualquer excepção permissível ao abrigo do artigo 13.° deve ser limitado e restringido à utilização de minimis . As três condições, nomeadamente: 1) certos casos especiais, 2) ausência de conflito com a exploração normal da obra e 3) ausência de prejuízo irrazoável dos interesses legítimos do titular dos direitos, são cumulativas.

[10] Zie de uitspraak van het Orgaan voor geschillenbeslechting van de WTO United States – Section 110(5) of the US Copyright Act , WT/DS160/R, van 15 juni 2000.

[10] Ver a decisão do Órgão de Resolução de Litígios da OMC sobre o processo United States – Section 110(5) of the US Copyright Act, WT/DS160/R , de 15 de Junho de 2000.

[11] Zo heeft Elsevier, uitgever van 2 200 tijdschriften, bijvoorbeeld ScienceDirect opgericht, een dienst die 10 miljoen wetenschappers en onderzoekers via hun computer toegang geeft tot 8,7 miljoen tijdschriftartikelen. In 2004 startte Elsevier met de databank "Scopus", die 16 000 tijdschriften omvat van alle belangrijke uitgevers van wetenschappelijke, technologische en medische publicaties. Elsevier biedt via het internet ook "MD Consult", een service die bedoeld is voor personen werkzaam in de gezondheidszorg en die de belangrijkste medische informatiebronnen in zich verenigt.

[11] Por exemplo, a Elsevier, uma editora de 2200 periódicos criou a ScienceDirect , um serviço mediante o qual é concedido a 10 milhões de cientistas e investigadores o acesso a partir do seu computador pessoal a um serviço que oferece 8,7 milhões de artigos publicados em periódicos. Em 2004, a Elsevier lançou a base de dados " Scopus " que abrange 16 000 periódicos de todos os grandes editores nas áreas da edição científica, tecnológica e médica. Fornecem igualmente um serviço em linha designado " MD Consult ", dirigido aos profissionais de cuidados de saúde, que reúne os principais recursos médicos.

[12] http://www.ipo.gov.uk/about/about-consult/about-formal/about-formal-current/consult-copyrightexceptions.htm.

[12] http://www.ipo.gov.uk/about/about-consult/about-formal/about-formal-current/consult-copyrightexceptions.htm

[13] http://books.google.com.

[13] http://books.google.pt

[14] Zie de door de Oxford Library verstrekte informatie:http://www.bodley.ox.ac.uk/librarian/CNIGoogle/CNIGoogle.htm.

[14] Ver a informação facultada pela Biblioteca de Oxford:http://www.bodley.ox.ac.uk/librarian/CNIGoogle/CNIGoogle.htm

[15] Zo is HarperCollins onlangs een aantal van dergelijke initiatieven gestart, namelijk: het programma voor "full access" (volledige teksten van geselecteerde boeken zijn gedurende een beperkte periode gratis beschikbaar), een "Sneak Peek"-programma (de lezers kunnen 20% bekijken van de inhoud van tal van boeken twee weken voor hun verschijningsdatum) en het "Browse Inside"-programma (de lezers kunnen 20% van de inhoud van boeken bekijken na hun verschijning). Deze programma's zijn beschikbaar op www.HarperCollins.com .

[15] Por exemplo, a HarperCollins lançou recentemente uma série dessas iniciativas, nomeadamente: o programa de acesso pleno (" full acces") (os textos integrais de livros seleccionados estão disponíveis gratuitamente durante um período de tempo limitado), o programa " Sneak Peek " (os leitores podem ver 20% do conteúdo de muitos livros duas semanas antes da sua publicação) e o programa de navegação interna "Browse Inside" (os leitores podem navegar em 20% do conteúdo dos livros após a sua publicação). Estes serviços estão disponíveis em www.HarperCollins.com .

[16] Zie de gemeenschappelijke verklaring betreffende artikel 1, lid 4, van de WCT: "Het reproductierecht, zoals geformuleerd in artikel 9 van de Berner Conventie, en de daardoor toegestane beperkingen zijn volledig van toepassing op de digitale omgeving, meer bepaald op het gebruik van werken in digitale vorm. Aangenomen wordt dat de opslag van een beschermd werk in digitale vorm op een elektronische drager een reproductie vormt in de zin van artikel 9 van de Berner Conventie".

[16] Ver a declaração comum referente ao n.° 4 do artigo 1.° do Tratado da OMPI sobre os direitos de autor : "O direito de reprodução, tal como estabelecido no artigo 9.º da Convenção de Berna, bem como as excepções previstas nessa disposição, são plenamente aplicáveis ao ambiente digital, em especial no que se refere à utilização de obras sob forma digital. Considera-se que a armazenagem de uma obra protegida sob forma digital num suporte electrónico constitui um acto de reprodução na acepção do artigo 9.º da Convenção de Berna."

[17] BGH, 17 juli 2003, zaak I WR 259/00, Paperboy (zaak gevonnist vóór de tenuitvoerlegging van de Richtlijn).

[17] BGH, 17 de Julho de 2003, processo I WR 259/00, Paperboy (processo julgado antes da aplicação da Directiva).

[18] Zaak 06-55405, 9th Cir., 16 mei 2007.

[18] Processo 06-55405, 9th Cir., de 16 de Maio de 2007.

[19] Regionale rechtbank van Bielefeld, 8 november 2005, JurPC Web-Dok. 106/2006 en regionale rechtbank van Hamburg, 5 september 2003, JurPC Web-Dok 146/2004.

[19] Tribunal Regional de Bielefeld, 8 de Novembro de 2005, JurPC Web-Dok. 106/2006 e Tribunal Regional de Hamburg, 5 de Setembro de 2003, JurPC Web-Dok 146/2004 .

[20] Regionale rechtbank van Erfurt, 15 maart 2007, 3 O 1108/05 - Bildersuche Suchmaschine Haftung.

[20] Tribunal Regional de Erfurt, 15 de Março de 2007, 3 O 1108/05 - Bildersuche Suchmaschine Haftung .

[21] Op basis van een gelijkaardige redenering vragen zoekmachines geen voorafgaande toestemming van de eigenaars van het auteursrecht om de inhoud van webpagina’s te indexeren. Zoekmachines redeneren dat, als een eigenaar van inhoud niet wil dat de inhoud van de webpagina wordt geïndexeerd, hij de boodschap kan invoeren in een tekstbestand met de naam "robots.txt" waardoor hij ervoor kiest om de zoekmachine te verhinderen inhoud te kopiëren. Als die technologie niet wordt toegepast, menen zij dat dit neerkomt op een stilzwijgende toestemming aan zoekmachines om inhoud te kopiëren en te indexeren.

[21] Do mesmo modo, os motores de pesquisa não estão a pedir a autorização prévia aos detentores de direitos de autor para fins de indexação do conteúdo das páginas Web. Os motores de pesquisa argumentam que, se um proprietário de conteúdos não desejar que o conteúdo da sua página Web seja indexado, pode codificar a mensagem num ficheiro de texto chamado "robots.txt" a fim de se excluir da indexação e de não permitir ao motor de pesquisa copiar o conteúdo. Se essa tecnologia não for aplicada, consideram que isso significa uma licença implícita para o motor de pesquisa copiar e indexar.

[22] BGH, 17 juli 2003, zaak I WR 259/00, Paperboy.

[22] BGH, 17 de Julho de 2003, processo I WR 259/00, Paperboy.

[23] Bijvoorbeeld in het Britse "Gowers Review of Intellectual Property" is een aanbeveling opgenomen dat de Commissie Richtlijn 2001/29/EG dient te wijzigen en een beperking dient in te voeren voor verweesde werken. Denemarken en Hongarije hebben oplossingen bedacht voor verweesde werken (de Deense oplossing gaat uit van uitgebreide collectieve licenties en de Hongaarse van licenties uitgegeven door een overheidsinstantie).

[23] Por exemplo, no Relatório Gowers sobre Propriedade Intelectual do Reino Unido, é emitida uma recomendação no sentido de a Comissão alterar a Directiva 2001/29/CE e criar uma excepção aplicável a obras órfãs. A Dinamarca e a Hungria desenvolveram soluções para as obras órfãs (a solução dinamarquesa baseia-se em licenças colectivas alargadas e a solução húngara em licenças emitidas por um organismo público).

[24] Het US Copyright Office heeft in januari 2006 een verslag over verweesde werken gepubliceerd. Op 24 april 2008 werden er twee wetsvoorstellen ingediend in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden (resp. de "Shawn Bentley Orphan Works Act" en de "Orphan Works Act of 2008"). Beide stellen voor om titel 17 van de Amerikaanse wetgeving te wijzigen door een hoofdstuk toe te voegen over "beperkingen op rechtsmiddelen in gevallen waarbij verweesde werken betrokken zijn".

[24] O Serviço de Direitos de Autor dos EUA publicou um relatório sobre obras órfãs em Janeiro de 2006. Foram agendadas duas leis para apreciação em 24 de Abril de 2008 no Senado e na Câmara de Representantes (" Shawn Bentley Orphan Works Act " e " Orphan Works Act of 2008 ", respectivamente). Ambas as leis são propostas de alteração do título 17 do Código dos EUA, acrescentando uma secção relativa a limitações sobre soluções em casos que envolvam obras órfãs ("limitations on remedies in cases involving orphan works ")

[25] De Canadese oplossing is gebaseerd op niet-exclusieve licenties uitgegeven door de Canadese Copyright Board.

[25] A solução canadiana baseia-se em licenças não exclusivas emitidas pelo Conselho de Direitos de Autor ( Copyright Board ) do Canadá.

[26] Aanbeveling van de Commissie van 24 augustus 2006 betreffende de digitalisering en toegankelijkheid online van cultureel materiaal en digitale bewaring, 2006/585/EG, PB L 236, blz. 28.

[26] Recomendação 2006/585/CE da Comissão de 24 de Agosto de 2006 sobre a digitalização e a acessibilidade em linha de material cultural e a preservação digital, JO L 236, p.28.

[27] http://ec.europa.eu/information_society/activities/digital_libraries/hleg/hleg_meetings/index_en.htm.

[27] " Final Report on Digital Preservation, Orphan Works and Out-of-Print Works " e " Memorandum of Understanding on orphan works " disponível em:http://ec.europa.eu/information_society/activities/digital_libraries/hleg/hleg_meetings/index_en.htm.

[28] Afdelingen 31A-31F van de Wet op het auteursrecht (mensen met een visuele handicap) 2002.

[28] Secções 31A-31F da Lei do Direito de Autor (Pessoas Deficientes Visuais de 2002 ( Copyright (Visually Impaired Persons Act 2002 ) .

[29] Afdeling 19, lid 1, onder 3), en afdeling 22 van de Wet op het auteursrecht 2004.

[29] Secção 19 (1)(3) e Secção 22 da Lei do Direito de Autor de 2004.

[30] Artikel 28A van Wet 2121/1993.

[30] Artigo 28.º-A da Lei n.° 2121/1993.

[31] Artikel 22, lid 1, onder 2), van de Wet op het auteursrecht 2003.

[31] Artigo 22(1)(2) da Lei do Direito de Autor de 2003.

[32] Study on Copyright Limitations and Exceptions for the Visually Impaired, opgesteld door J. Sullivan voor het Permanent Comité Auteursrecht en naburige rechten van de WIPO (2006), blz. 71-72.

[32] Estudo sobre limitações e excepções aos direitos de autor aplicáveis a deficientes visuais (" Study on Copyright Limitations and Exceptions for the Visually Impaired "), elaborado por J. Sullivan para o Comité Permanente da OMPI sobre Direito de Autor e Direitos Conexos (2006), p. 71-72.

[33] Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken, PB L 77 van 27.3.1996, blz. 20-28.

[33] Directiva 96/9/CE do Parlamento Europeu e do Conselho, de 11 de Março de 1996, relativa à protecção jurídica das bases de dados, JO L 77 de 27.3.1996, p. 20-28.

[34] Dit was het geval in Frankrijk, waar pas in 2005 vijf sectorspecifieke overeenkomsten betreffende het gebruik van werken als toelichting bij het onderwijs of wetenschappelijk onderzoek werden afgesloten, na een gemeenschappelijke verklaring van het Ministerie van Onderwijs als vertegenwoordiger van de onderwijsinstellingen en het Ministerie van Cultuur als vertegenwoordiger van de rechthebbenden. Tijdens de tenuitvoerleggingsprocedure van de Richtlijn werd er als gevolg van de interventie van onderwijsinstellingen en dan vooral de universiteiten in de Franse wetgeving betreffende intellectuele eigendom voor het eerst een beperking ingevoerd ten aanzien van het gebruik van werken als toelichting bij het onderwijs of het wetenschappelijk onderzoek; deze bepaling, die het eerdere contractuele stelsel vervangt, zal in januari 2009 in werking treden.

[34] Foi o que sucedeu em França, onde foram celebrados cinco acordos sectoriais referentes à utilização de obras para fins de ilustração em actividades de ensino e investigação apenas em 2005, na sequência de uma declaração conjunta do Ministério da Educação Nacional, que representa os estabelecimentos de ensino, e do Ministério da Cultura, que representa os detentores de direitos de autor. No processo de aplicação da Directiva, na sequência da intervenção dos estabelecimentos de ensino e, em particular, das universidades, foi pela primeira vez introduzida no Código de Propriedade Intelectual francês uma excepção que rege a utilização de obras para fins de ilustração para efeitos de ensino e investigação científica. Esta disposição, que substitui o anterior sistema contratual, entrará em vigor em Janeiro de 2009.

[35] Afdeling §52a van de UrhG (de Duitse wet op het auteursrecht) vereist ook dat de gebruikers aan de rechthebbenden een billijke vergoeding betalen voor de beschikbaarstelling van een werk.

[35] A Secção §5à da UrhG (lei alemã relativa ao direito de autor) estabelece também que os utilizadores devem pagar uma compensação justa aos detentores de direitos pela disponibilização da obra.

[36] Gowers Review of Intellectual Property 2006, paragrafen 4.17 en 4.19.

[36] Gowers Review of Intellectual Property 2006, pontos 4.17 e 4.19.

[37] Gowers Review of Intellectual Property 2006, paragraaf 4.15.

[37] Gowers Review of Intellectual Property 2006, para. 4.15.

[38] Gowers Review of Intellectual Property 2006, paragraaf 4.18.

[38] Gowers Review of Intellectual Property 2006, para. 4.18.

[39] Participative Web and User-Created Content, OESO 2007, blz. 9.

[39] Participative Web and User-Created Content , OCDE 2007, p. 9.

[40] Aanbeveling 11.

[40] Recomendação 11.

[41] De Review verwees duidelijk naar "transformatief gebruik" volgens het Amerikaanse recht en naar het voorbeeld van sampling in de hiphopmuziek. Volgens het Amerikaanse recht kan men zich bij overtreding van het auteursrecht niet op transformatief gebruik alleen beroepen. Het is wel een van de voorwaarden om gebruik aan te merken als "fair use" in de zin van artikel 107 van de Amerikaanse wet op het auteursrecht.

[41] O Relatório referiu claramente a "utilização transformadora" (" transformative use ") ao abrigo do direito dos EUA e o exemplo do " sampling" na indústria musical de Hip Hop. Contudo, ao abrigo do direito dos EUA, a utilização transformadora por si só não justifica uma infracção aos direitos de autor. Pelo contrário, é uma das condições necessárias para que uma utilização possa ser invocada como equitativa ao abrigo da secção 107 da Lei do Direito de Autor dos EUA.

[42] Artikel 9 van de Berner Conventie.

[42] Artigo 9.° da Convenção de Berna.

[43] Berner Conventie, artikel 12, Recht van aanpassing, ordening en andere wijzigingen.

[43] Artigo 12.º da Convenção de Berna: Direito sobre Adaptações, Arranjos e Outras Alterações.

[44] Overweging 31.

[44] Considerando 31.