Grounds
|
|
1. This reference for a preliminary ruling concerns the interpretation of Articles 2 TEU, 6 TEU, 18 TFEU, 45 TFEU and 49 TFEU, 21 and 34 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union (‘the Charter’) and the provisions of Council Directive 2000/43/EC of 29 June 2000, implementing the principle of equal treatment between persons irrespective of racial or ethnic origin (OJ 2000 L 180, p. 22) and Council Directive 2003/109/EC of 25 November 2003 concerning the status of third-country nationals who are long-term residents (OJ 2004 L 16, p. 44). The referring court also raises questions concerning Articles 14 of the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, signed at Rome on 4 November 1950 (‘the ECHR’), and Article 1 of Protocol No 12 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, signed at Rome on 4 November 2000 (‘Protocol No 12’).
|
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 TUE i 6 TUE, art. 18 TFUE, 45 TFUE i 49 TFUE, art. 21 i 34 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) oraz przepisów dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U. L 180, s. 22), a także dyrektywy Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.U. 2004, L 16, s. 44). Sąd krajowy podnosi także kwestie dotyczące art. 14 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), oraz art. 1 protokołu nr 12 do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanego w Rzymie w dniu 4 listopada 2000 r. (zwanego dalej „protokołem nr 12”).
|
|
2. The reference has been made in proceedings between Mr Kamberaj and the Istituto per l’Edilizia sociale della Provincia autonoma di Bolzano (the Social Housing Institute of the Autonomous Province of Bolzano; ‘the IPES’), the Giunta della Provincia autonoma di Bolzano (Government of the Autonomous Province of Bolzano; ‘the Giunta’) and the Provincia autonoma di Bolzano (Autonomous Province of Bolzano) on account of the rejection by the IPES of his application for housing benefit for the year 2009, on the ground that the Autonomous Province of Bolzano’s budget for the grant of that benefit to third-country nationals was exhausted.
|
2. Wniosek ten został złożony na kanwie sporu między S. Kamberajem a Istituto per l’Edilizia sociale della Provincia autonoma di Bolzano (instytutem budownictwa społecznego autonomicznej prowincji Bolzano, zwanym dalej „IPES”), Giunta della Provincia autonoma di Bolzano (radą autonomicznej prowincji Bolzano, zwaną dalej „Giunta”), a także Provincia autonoma di Bolzano (autonomiczną prowincją Bolzano) dotyczącego odmowy przyznania przez IPES dodatku mieszkaniowego za 2009 r. z tego powodu, że środki budżetowe Provincia autonoma di Bolzano przewidziane na wypłatę takiej pomocy obywatelom państw trzecich zostały wyczerpane.
|
|
Legal context
|
Ramy prawne
|
|
European Union legislation
|
Uregulowania Unii
|
|
Directive 2000/43
|
Dyrektywa 2000/43
|
|
3. Article 1 of Directive 2000/43 states that the ‘purpose of this Directive is to lay down a framework for combating discrimination on the grounds of racial or ethnic origin, with a view to putting into effect in the Member States the principle of equal treatment’.
|
3. Dyrektywa 2000/43 zgodnie z jej art. 1 „ma na celu wyznaczenie ram walki z dyskryminacją ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne oraz wprowadzenie w życie w państwach członkowskich zasady równego traktowania”.
|
|
4. Article 2(1) and (2) of that directive provides:
|
4. Artykuł 2 ust. 1 i 2 tej dyrektywy stanowi:
|
|
‘1. For the purposes of this Directive, the principle of equal treatment shall mean that there shall be no direct or indirect discrimination based on racial or ethnic origin.
|
„1. Do celów niniejszej dyrektywy zasada równego traktowania oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne.
|
|
2. For the purposes of paragraph 1:
|
2. Do celów ust. 1:
|
|
(a) direct discrimination shall be taken to occur where one person is treated less favourably than another is, has been or would be treated in a comparable situation on grounds of racial or ethnic origin;
|
a) dyskryminacja bezpośrednia ma miejsce, gdy ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne osoba traktowana jest mniej przychylnie niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w podobnej sytuacji;
|
|
(b) indirect discrimination shall be taken to occur where an apparently neutral provision, criterion or practice would put persons of a racial or ethnic origin at a particular disadvantage compared with other persons, unless that provision, criterion or practice is objectively justified by a legitimate aim and the means of achieving that aim are appropriate and necessary.’
|
b) dyskryminacja pośrednia ma miejsce, gdy pozornie neutralny przepis, kryterium lub praktyka mogą doprowadzić do szczególnie niekorzystnej sytuacji dla osób danego pochodzenia rasowego lub etnicznego w stosunku do innych osób, chyba że taki przepis, kryterium lub praktyka są obiektywnie uzasadnione legalnym celem, a środki mające służyć osiągnięciu tego celu są odpowiednie i konieczne”.
|
|
5. Article 3(2) of Directive 2000/43 provides that it ‘does not cover difference of treatment based on nationality and is without prejudice to provisions and conditions relating to the entry into and residence of third-country nationals and stateless persons on the territory of Member States, and to any treatment which arises from the legal status of the third-country nationals and stateless persons concerned.’
|
5. Artykuł 3 ust. 2 dyrektywy 2000/43 stanowi, że „nie obejmuje [ona] różnego traktowania ze względu na obywatelstwo i pozostaje ona bez uszczerbku dla przepisów i warunków dotyczących wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców na terytorium państw członkowskich i wszelkiego traktowania związanego ze statusem prawnym danych obywateli państw trzecich i bezpaństwowców”.
|
|
6. Article 15 of Directive 2000/43 provides:
|
6. Artykuł 15 tej dyrektywy brzmi następująco:
|
|
‘Member States shall lay down the rules on sanctions applicable to infringements of the national provisions adopted pursuant to this Directive and shall take all measures necessary to ensure that they are applied. The sanctions, which may comprise the payment of compensation to the victim, must be effective, proportionate and dissuasive. The Member States shall notify those provisions to the Commission by 19 July 2003 at the latest and shall notify it without delay of any subsequent amendment affecting them.’
|
„Państwa członkowskie ustanawiają zasady stosowania sankcji obowiązujących wobec naruszeń przepisów krajowych przyjętych na mocy niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia ich stosowania. Sankcje, które mogą nakazywać wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Do dnia 19 lipca 2003 r. państwa członkowskie powiadamiają o tych przepisach Komisję, a o wszystkich późniejszych ich zmianach tak szybko, jak to możliwe”.
|
|
Directive 2003/109
|
Dyrektywa 2003/109
|
|
7. Recitals 2 to 4, 6, 12 and 13 in the preamble to Directive 2003/109 are worded as follows:
|
7. Motywy 2–4, 6, 12 i 13 dyrektywy 2003/109 mają następujące brzmienie:
|
|
‘(2) The European Council, at its special meeting in Tampere on 15 and 16 October 1999, stated that the legal status of third-country nationals should be approximated to that of Member States’ nationals and that a person who has resided legally in a Member State for a period of time to be determined and who holds a long-term residence permit should be granted in that Member State a set of uniform rights which are as near as possible to those enjoyed by citizens of the European Union.
|
„(2) Rada Europejska podczas szczególnego szczytu w Tampere w dniach 15 i 16 października 1999 r. oświadczyła, że status prawny obywateli państw trzecich powinien zostać zbliżony do statusu obywateli państw członkowskich oraz że osoba, która zamieszkiwała legalnie na terytorium państwa członkowskiego przez określony czas i która posiada zezwolenie na pobyt długoterminowy, powinna uzyskać w tym państwie członkowskim zestaw jednolitych praw, jak najbardziej zbliżonych do praw przyznanych obywatelom Unii Europejskiej.
|
|
(3) This Directive respects the fundamental rights and observes the principles recognised in particular by the [ECHR] and the [Charter].
|
(3) Niniejsza dyrektywa szanuje prawa podstawowe oraz przestrzega zasad uznanych w szczególności w [EKPC] oraz w [karcie].
|
|
(4) The integration of third-country nationals who are long-term residents in the Member States is a key element in promoting economic and social cohesion, a fundamental objective of the Community stated in the [EC] Treaty.
|
(4) Integracja obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi w państwach członkowskich jest kluczowym elementem wspierania spójności gospodarczej i społecznej, która stanowi podstawowy cel Wspólnoty określony w traktacie [WE].
|
|
…
|
[…]
|
|
(6) The main criterion for acquiring the status of long-term resident should be the duration of residence in the territory of a Member State. Residence should be both legal and continuous in order to show that the person has put down roots in the country. …
|
(6) Głównym kryterium uzyskania statusu rezydenta długoterminowego powinien być czas zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego. Zamieszkanie powinno być zarówno legalne, jak i nieprzerwane, w celu wykazania, że związki danej osoby z tym państwem mają charakter trwały. […]
|
|
…
|
[…]
|
|
(12) In order to constitute a genuine instrument for the integration of long-term residents into the society in which they live, long-term residents should enjoy equality of treatment with citizens of the Member State in a wide range of economic and social matters, under the relevant conditions defined by this Directive.
|
(12) W celu ustanowienia rzeczywistego instrumentu integracji rezydentów długoterminowych ze społeczeństwem, w którym żyją, rezydenci długoterminowi powinni korzystać z równego traktowania z obywatelami państwa członkowskiego w szerokim zakresie spraw gospodarczych i społecznych, zgodnie z odpowiednimi warunkami określonymi w niniejszej dyrektywie.
|
|
(13) With regard to social assistance, the possibility of limiting the benefits for long-term residents to core benefits is to be understood in the sense that this notion covers at least minimum income support, assistance in case of illness, pregnancy, parental assistance and long-term care. The modalities for granting such benefits should be determined by national law.’
|
(13) W odniesieniu do pomocy społecznej możliwość ograniczenia świadczeń dla rezydentów długoterminowych do świadczeń podstawowych ma być rozumiana w taki sposób, że pojęcie to obejmuje co najmniej minimalny dochód, pomoc w przypadku choroby, ciąży, pomoc rodzicom oraz stałą opiekę. Warunki przyznawania takich świadczeń powinny być określone przez prawo krajowe”.
|
|
8. Chapter II of Directive 2003/109 concerns the grant of long-term resident status in a Member State.
|
8. Rozdział II dyrektywy 2003/109 dotyczy przyznawania statusu rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim.
|
|
9. According to Article 4(1) of Directive 2003/109, which is part of Chapter II, Member States are to grant long-term resident status to third-country nationals who have resided legally and continuously within their territory for five years immediately prior to the submission of the relevant application.
|
9. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy, zawartym we wspomnianym rozdziale II, państwa członkowskie przyznają status rezydenta długoterminowego obywatelom państw trzecich, którzy zamieszkiwali legalnie i nieprzerwanie na terytorium tych państw przez okres pięciu lat, bezpośrednio poprzedzający złożenie właściwego wniosku.
|
|
10. Article 5 of Directive 2003/109 provides for the conditions for acquiring long‑term resident status. Pursuant to Article 5(1)(a) and (b), Member States are to require third-country nationals to provide evidence that they have, for themselves and for dependent family members, first, stable and regular resources sufficient to maintain himself/herself and the members of his/her family, without recourse to the social assistance system of the Member State concerned and, second, sickness insurance in respect of all risks normally covered for his/her own nationals in the Member State concerned.
|
10. Artykuł 5 dyrektywy 2003/109 określa warunki uzyskania statusu rezydenta długoterminowego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a) i b) państwa członkowskie powinny żądać od obywatela państwa trzeciego przedstawienia dowodów, że posiada on, w odniesieniu do siebie i do członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu: po pierwsze, stałe i regularne dochody wystarczające do utrzymania jego i członków jego rodziny, bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego, oraz, po drugie, ubezpieczenie zdrowotne w odniesieniu do wszystkich ryzyk zwykle pokrywanych dla obywateli w danym państwie członkowskim.
|
|
11. Article 5(2) of Directive 2003/109 provides that Member States may require third‑country nationals to comply with integration conditions, in accordance with national law.
|
11. Zgodnie z art. 5 ust. 2 tej dyrektywy państwa członkowskie mogą również wymagać od obywateli państwa trzeciego, aby spełniali oni warunki integracji zgodnie z prawem krajowym.
|
|
12. Although Member States may, under Article 6(1) of Directive 2003/109, refuse to grant long-term resident status on grounds of public policy or public security, Article 6(2) states that such a refusal may not be founded on economic considerations.
|
12. O ile zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2003/109 państwa członkowskie mogą odmówić przyznania statusu rezydenta długoterminowego ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, o tyle art. 6 ust. 2 tej dyrektywy stanowi jednak, że odmowa taka nie może być oparta na względach ekonomicznych.
|
|
13. Pursuant to Article 7(1) Directive 2003/109, to acquire long-term resident status, the third-country national concerned is to lodge an application with the competent authorities of the Member State in which he/she resides, accompanied by documentary evidence to be determined by national law that he/she meets the conditions set out in Articles 4 and 5 of that directive.
|
13. Zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/109 w celu uzyskania statusu rezydenta długoterminowego zainteresowany obywatel państwa trzeciego powinien złożyć wniosek do właściwych organów państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje, dołączając do tego wniosku dokumenty określone w prawie krajowym, potwierdzające, że wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 4 i 5 tej dyrektywy.
|
|
14. Article 11(1) of Directive 2003/109 is worded as follows:
|
14. Artykuł 11 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
|
|
‘Long-term residents shall enjoy equal treatment with nationals as regards:
|
„Rezydent długoterminowy korzysta z równego traktowania z obywatelami danego państwa pod względem:
|
|
…
|
[…]
|
|
d) social security, social assistance and social protection as defined by national law;
|
d) zabezpieczenia społecznego, pomocy społecznej i ochrony socjalnej, określonych przez prawo krajowe;
|
|
…
|
[…]
|
|
f) access to goods and services and the supply of goods and services made available to the public and to procedures for obtaining housing;
|
f) dostępu do towarów i usług oraz dostaw towarów i świadczenia usług udostępnianych powszechnie oraz do procedur uzyskania zakwaterowania;
|
|
…’
|
[…]”.
|
|
15. Under Article 11(4) of Directive 2003/109 ‘Member States may limit equal treatment in respect of social assistance and social protection to core benefits’.
|
15. Artykuł 11 ust. 4 tej dyrektywy stanowi, że „[p]aństwa członkowskie mogą ograniczyć równe traktowanie w odniesieniu do pomocy społecznej i ochrony socjalnej do świadczeń podstawowych”.
|
|
16. Article 12(1) of Directive 2003/109 provides that Member States may take a decision to expel a long-term resident solely where he/she constitutes an actual and sufficiently serious threat to public policy or public security. Article 12(2) lays down that the expulsion decision may not be founded on economic considerations.
|
16. Zgodnie z art. 12 ust. 1 dyrektywy 2003/109 państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o wydaleniu rezydenta długoterminowego, wyłącznie jeżeli osoba ta stanowi faktyczne i wystarczająco poważne zagrożenie dla porządku publicznego lub dla bezpieczeństwa publicznego. W art. 12 ust. 2 dodano, że decyzja o wydaleniu nie może być oparta na względach ekonomicznych.
|
|
17. According to the first paragraph of Article 26 of Directive 2003/109, the Member States were to bring into force the laws, regulations and administrative provisions necessary to comply with that directive by 23 January 2006 at the latest.
|
17. Zgodnie z art. 26 akapit pierwszy dyrektywy 2003/109 państwa członkowskie powinny wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania tej dyrektywy najpóźniej do dnia 23 stycznia 2006 r.
|
|
National legislation
|
Uregulowania krajowe
|
|
The Italian constitution
|
Konstytucja włoska
|
|
18. According to Article 117 of the Italian constitution, the State has exclusive power to legislate in the field of social assistance only in order to determine the minimum level of benefits concerning the civil and social rights which must be guaranteed throughout the national territory. Competence is reserved to the regions in relation to matters extending beyond that objective.
|
18. Zgodnie z art. 117 konstytucji Włoch wyłączne uprawnienia ustawodawcze w dziedzinie pomocy społecznej przysługują państwu jedynie w zakresie określenia podstawowych poziomów świadczeń dla zapewnienia praw obywatelskich i socjalnych, które muszą być gwarantowane na całym terytorium krajowym. W zakresie wykraczającym poza ten cel właściwe są regiony.
|
|
Legislative decree No 286/1998
|
Dekret ustawodawczy nr 286/1998
|
|
19. Legislative decree No 3 of 8 January 2007, transposing Directive 2003/109 concerning the status of third-country nationals who are long-term residents (GURI No 24 of 30 January 2007, p. 4) incorporated the provisions of that directive into the provisions of Legislative Decree No 286 of 25 July 1998, consolidating the provisions regulating immigration and the rules relating to the status of foreign national (Ordinary Supplement to GURI No 191 of 18 August 1998; ‘legislative decree No 286/1998’).
|
19. Dekret ustawodawczy nr 3 z dnia 8 stycznia 2007 r., transponujący dyrektywę 2003/109/WE dotyczącą statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (GURI nr 24 z dnia 30 stycznia 2007 r., s. 4), włączył przepisy tej dyrektywy do dekretu ustawodawczego nr 286 z dnia 25 lipca 1998 r., zawierającego tekst jednolity przepisów regulujących imigrację i status cudzoziemca (dodatek zwykły do GURI nr 191 z dnia 18 sierpnia 1998 r., zwanego dalej „dekretem ustawodawczym nr 286/1998”).
|
|
20. Article 9(1) of legislative decree No 286/1998 provides:
|
20. Artykuł 9 ust. 1 dekretu ustawodawczego nr 286/1998 stanowi:
|
|
‘A foreign national who, for at least five years, has held a valid residence permit, who shows that he has an income of not less than the annual amount of the social benefits and, regarding an application concerning members of his family, a sufficient income … and appropriate accommodation satisfying the minimum conditions [of national law], may request the prefect of police to issue him with a long-term EC residence permit for himself and his family members …’
|
„Cudzoziemiec, który posiada od co najmniej pięciu lat ważne pozwolenie na pobyt i który wykaże dochód w wysokości co najmniej rocznej kwoty zasiłku socjalnego, a w przypadku wniosku dotyczącego członków swojej rodziny wykaże wystarczający dochód [...] oraz odpowied nie zakwaterowanie spełniające minimalne warunki przewidziane we [właściwych przepisach prawa krajowego], może zwrócić się do prefekta policji o wydanie pozwolenia na pobyt dla rezydenta długoterminowego WE dla siebie i członków swojej rodziny […]”.
|
|
21. Article 9(12) of legislative decree No 268/1998 provides:
|
21. Artykuł 9 ust. 12 dekretu ustawodawczego nr 286/1998 stanowi:
|
|
‘In addition to the provisions laid down with respect to foreign nationals lawfully residing in Italy in national territory, the holder of a long-term residence permit may:
|
„W uzupełnieniu przepisów dotyczących cudzoziemców legalnie przebywających na terytorium Włoch osoba posiadająca pozwolenie na pobyt dla rezydenta długoterminowego WE może:
|
|
…
|
[…]
|
|
c) be entitled to social assistance and social security benefits and to those relating to subsidies for health, education and social matters, and those relating to access to goods and services made available to the public, including access to the procedure for obtaining accommodation managed by the public authorities, unless otherwise provided and on condition that it is shown that the foreign national actually resides in national territory …’
|
c) korzystać ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej, zabezpieczenia społecznego, ze świadczeń w zakresie dofinansowania świadczeń zdrowotnych, edukacyjnych i społecznych, ze świadczeń w zakresie dostępu do publicznych dóbr i usług, w tym z dostępu do procedur w sprawie uzyskania mieszkania publicznego budownictwa mieszkaniowego, chyba że przepisy stanowią inaczej i pod warunkiem że zostanie wykazane, iż cudzoziemiec rzeczywiście zamieszkuje na terytorium krajowym […]”.
|
|
Presidential decree No 670/1972
|
Dekret prezydenta nr 670/1972
|
|
22. Under the third paragraph of Article 3 of the Presidential Decree of 31 August 1972, concerning the special status laid down for the Trentino-South Tyrol region (GURI No 301 of 20 November 1972; ‘presidential decree No 670/1972’), which has constitutional status, the Autonomous Province of Bolzano, on account of the specific composition of its population which is divided into three linguistic groups (Italian-, German- and Ladin-speaking) (‘the three linguistic groups’) enjoys specific conditions of autonomy.
|
22. Zgodnie z art. 3 akapit trzeci dekretu prezydenta nr 670 z dnia 31 sierpnia 1972 r. w sprawie szczególnego statusu regionu Trydent-Górna Adyga (GURI nr 301 z dnia 20 listopada 1972 r., zwanego dalej „dekretem prezydenta nr 670/1972”), który stanowi źródło prawa rangi konstytucyjnej, Provincia autonoma di Bolzano z uwagi na szczególną strukturę społeczności podzieloną na trzy grupy językowe, posługujące się językami włoskim, niemieckim i ladyńskim, korzysta ze szczególnej autonomii.
|
|
23. Under Article 8(25) of presidential decree No 670/1972, that autonomy includes the power to adopt legislative provisions concerning public assistance and allowances.
|
23. Na podstawie art. 8 pkt 25 dekretu nr 670/1972 w zakres tej autonomii wchodzi między innymi uprawnienie do wydawania aktów prawodawczych w dziedzinie świadczeń pomocowych i pomocy publicznej.
|
|
24. The second paragraph of Article 15 of presidential decree No 670/1972 provides that the Autonomous Province of Bolzano is to use its funds, apart from exceptional cases, for welfare, social and cultural aims, in direct proportion to the size of each linguistic group and in accordance with the extent of the needs of each group.
|
24. Artykuł 15 ust. 2 dekretu nr 670/1972 stanowi, że Provincia autonoma di Bolzano, z zastrzeżeniem przypadków szczególnych, wykorzystuje swe środki przeznaczone na cele pomocy, cele społeczne i kulturalne wprost proporcjonalnie do liczebności wszystkich trzech grup językowych i w odniesieniu do ich potrzeb.
|
|
Provincial law
|
Ustawa prowincjonalna
|
|
25. A housing benefit is provided for in Article 2(1)(k) of Provincial Law No 13 of 17 December 1998, in the version in force at the date of the facts in the main proceedings (‘the provincial law’). That benefit, which is a contribution to the payment of the rent for low income tenants to enable them to meet those costs, is allocated among the three linguistic groups in accordance with Article 15(2) of presidential decree No 670/1972.
|
25. Dodatek mieszkaniowy jest przewidziany w art. 2 akapit pierwszy lit. k) legge provinciale n° 13 (ustawy prowincjonalnej nr 13) z dnia 17 grudnia 1998 r. w brzmieniu obowiązującym w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych w sprawie głównej (zwanej dalej „ustawą prowincjonalną”). Dodatek ten, stanowiący dopłatę do czynszu na rzecz najuboższych lokatorów, umożliwiającą im uiszczenie tego czynszu, jest rozdzielany między wszystkie trzy grupy językowe zgodnie z art. 15 ust. 2 dekretu prezydenta nr 670/1972.
|
|
26. Article 5(1) of the provincial law provides that the funds for the actions referred to in Article 2(1)(k) thereof must be allocated among the applicants from the three linguistic groups in proportion to the weighted average of their numbers and the needs of each group. According to Article 5(2) of the provincial law, the needs of each linguistic group are determined annually on the basis of the applications submitted in the last ten years.
|
26. Artykuł 5 ust. 1 ustawy prowincjonalnej stanowi, że fundusze na działania, o których mowa w art. 2 akapit pierwszy lit. k) tej ustawy, powinny być rozdzielone pomiędzy wnioskodawców z trzech grup językowych proporcjonalnie do średniej ważonej ustalonej na podstawie liczebności tych grup oraz potrzeb każdej z nich. Zgodnie z art. 5 ust. 2 tego uregulowania potrzeby każdej grupy językowej określane są corocznie na podstawie wniosków złożonych w ostatnich dziesięciu latach.
|
|
27. It is apparent from the order for reference that the calculation of the numerical size of each linguistic group is made on the basis of the latest general population census and declarations of belonging to one of the three linguistic groups that all Italian nationals over the age of 14 and residing in the Autonomous Province of Bolzano are required to make.
|
27. Z postanowienia odsyłającego wynika, że liczebność każdej z grup językowych oblicza się na podstawie ostatniego powszechnego spisu ludności oraz oświadczeń w sprawie przynależności do jednej z grup językowych. Do przedstawienia tych oświadczeń zobowiązani są wszyscy obywatele włoscy w wieku powyżej 14 lat mieszkający na terytorium Provincia autonoma di Bolzano.
|
|
28. Citizens of the Union who reside and work in the provincial territory, and who satisfy the other conditions to which the grant of housing benefit is subject must, in accordance with Article 5(6) of the provincial law, produce a declaration that they belong to or elect to join one of the three linguistic groups.
|
28. Zamieszkujący na terytorium prowincji obywatele Unii, którzy pracują i spełniają pozostałe warunki, od których ustawa uzależnia przyznanie pomocy mieszkaniowej, muszą na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy prowincjonalnej złożyć oświadczenie o przynależności lub o przystąpieniu do jednej z trzech grup językowych.
|
|
29. Pursuant to Article 5(7) of the provincial law, the Government determines each year the amount of funds reserved for third-country nationals and stateless persons who, on the date of submission of their application, have resided permanently and lawfully in the provincial territory for at least five years and who have worked there for at least three years. The number of rented dwellings which may be allocated to those nationals and stateless persons is also determined in proportion to the weighted average between, first, the number of third-country nationals and stateless persons who satisfy the abovementioned criteria and second, their needs.
|
29. Zgodnie z art. 5 ust. 7 ustawy prowincjonalnej Giunta co roku określa wysokość środków zarezerwowanych dla obywateli państw trzecich i bezpaństwowców, którzy w dniu złożenia wniosku przebywają w sposób ciągły i legalnie od co najmniej pięciu lat na terytorium prowincji oraz którzy przepracowali na terytorium prowincji co najmniej trzy lata. Liczbę mieszkań do wynajmu, które mogą być przydzielone obywatelom państw trzecich i bezpaństwowcom, określa się proporcjonalnie do średniej ważonej obejmującej, po pierwsze, liczebność takich obywateli spełniających ww. warunki, i po drugie, ich potrzeby.
|
|
Decision No 1885
|
Decyzja nr 1885
|
|
30. It is apparent from Decision No 1885 of the Government of 20 July 2009 relating to the amount of funds for third-country nationals and stateless persons for 2009 (‘decision No 1885’) that, with respect to the weighted average, their numerical importance was accorded a multiplier of 5, whereas their needs were given a multiplier of 1.
|
30. Z decyzji nr 1885 wydanej przez Giunta w dniu 20 lipca 2009 r., dotyczącej kwoty środków przeznaczonych w 2009 r. dla obywateli państw trzecich i bezpaństwowców, wynika, że w ramach średniej ważonej ich liczebność uzyskała współczynnik 5, podczas gdy ich potrzeby uzyskały współczynnik 1.
|
|
The dispute in the main proceedings and the questions referred for a preliminary ruling
|
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
|
|
31. Mr Kamberaj is an Albanian national who has resided and been employed in the Autonomous Province of Bolzano since the year 1994. According to the order for reference, he is the holder of a residence permit for an indefinite period.
|
31. Servet Kamberaj jest obywatelem albańskim zamieszkującym i posiadającym stałe zatrudnienie na terytorium Provincia autonoma di Bolzano od 1994 r. Z postanowienia odsyłającego wynika, że posiada on pozwolenie na pobyt na czas nieokreślony.
|
|
32. The applicant in the main proceedings received, in respect of the years 1998 to 2008, the housing benefit provided for under Article 2(1)(k) of the provincial law.
|
32. W latach 1998–2008 skarżący w sprawie przed sądem krajowym korzystał z dodatku mieszkaniowego przewidzianego w art. 2 akapit pierwszy lit. k) ustawy prowincjonalnej.
|
|
33. By letter of 22 March 2010, the IPES informed the applicant in the main proceedings that his application for benefit for the year 2009 had been rejected, on the ground that the funds for third-country nationals, determined in accordance with decision No 1885, were exhausted.
|
33. Pismem z dnia 22 marca 2010 r. IPES poinformował skarżącego w sprawie przed sądem krajowym o oddaleniu jego wniosku o dodatek za 2009 r., uzasadniając swoją decyzję tym, że ustanowiony zgodnie z decyzją nr 1885 budżet przeznaczony dla obywateli państw trzecich został wyczerpany.
|
|
34. By action brought on 8 October 2010, the applicant in the main proceedings sought a declaration from the Tribunale di Bolzano that the rejection decision amounted to discrimination against him by the defendants in the main proceedings. According to him, national legislation such as that contained in the provincial law and decision No 1885 is incompatible inter alia with Directives 2000/43 and 2003/109, to the extent that the treatment of third-country nationals who are long-term residents is less favourable than that granted to citizens of the Union with regard to housing benefit.
|
34. W skardze z dnia 8 października 2010 r. skarżący w sprawie przed sądem krajowym zwrócił się do Tribunale di Bolzano o orzeczenie, że wspomniana decyzja odmowna stanowi akt dyskryminacji wobec niego ze strony pozwanych w sprawie głównej. Jego zdaniem uregulowanie takie jak zawarte w ustawie prowincjonalnej oraz w decyzji nr 1885 jest sprzeczne w szczególności z dyrektywami 2000/43 i 2003/109 w zakresie, w jakim obywatele państw trzecich będący rezydentami długoterminowymi są traktowani mniej korzystnie niż obywatele Unii w kwestii dodatków mieszkaniowych.
|
|
35. Before the referring court, the Autonomous Province of Bolzano argues that a proportionate allocation of benefit to the province’s linguistic groups is necessary in order to preserve social peace among persons seeking social assistance.
|
35. Provincia autonoma di Bolzano stwierdziła przed sądem odsyłającym, że w celu zapewnienia pokoju społecznego pomiędzy osobami wnioskującymi o pomoc socjalną konieczne jest proporcjonalne rozdzielenie pomocy między grupy językowe zamieszkujące na terytorium tej prowincji.
|
|
36. The referring court explains that, under the provincial law, the resident population of the Autonomous Province of Bolzano is divided into two categories, that is to say, citizens of the Union (whether Italians or not) who, without distinction, must, in order to obtain the housing benefit, produce the declaration that they belong to one of the three linguistic groups, and third-country nationals, who do not have to make that declaration.
|
36. Sąd odsyłający wyjaśnia, że na podstawie ustawy prowincjonalnej ludność zamieszkującą Provincia autonoma di Bolzano dzieli się na dwie kategorie, a mianowicie na obywateli Unii – Włochów i pozostałych – dla których dostęp do dodatku mieszkaniowego jest tak samo uzależniony od złożenia oświadczenia o przynależności do jednej z trzech grup językowych, i na obywateli państw trzecich, dla których nie ma takiego wymogu.
|
|
37. The national court states that, in 2009, in order to satisfy all needs for access to rented or owner-occupied housing, grants in the total sum of EUR 90 812 321.57, of which EUR 21 546 197.57 was housing benefit and EUR 69 266 124 allowances for the purchase, construction or renovation of dwellings for primary housing need, were approved for the first category abovementioned, that is citizens of the Union (whether Italians or not), and grants totalling EUR 11 604 595, of which EUR 10 200 000 was housing benefit and EUR 1 404 595 allowances for the purchase, construction or renovation of dwellings for primary housing need, were approved for the second category, that is to say third-country nationals.
|
37. Sąd ten wskazuje, że w 2009 r., w celu zaspokojenia całego zapotrzebowania na dostęp do mieszkań pod wynajem lub na własność, pierwszej kategorii, to jest obywatelom Unii – Włochom i pozostałym – przyznano środki na łączną kwotę 90 812 321,57 EUR, w tym 21 546 197,57 EUR tytułem dodatku mieszkaniowego oraz 69 266 124 EUR tytułem dofinansowania nabycia, budowy i remontu mieszkań służących za główne miejsce zamieszkania, natomiast drugiej kategorii, złożonej z obywateli państw trzecich, przyznano ogółem 11 604 595 EUR, w tym 10 200 000 EUR tytułem dodatku mieszkaniowego oraz 1 404 595 EUR tytułem dofinansowania nabycia, budowy i remontu mieszkań służących za główne miejsce zamieszkania.
|
|
38. According to the order for reference, the Tribunale di Bolzano acknowledged that the applicant in the main proceedings was, provisionally, entitled to receive the housing benefit applied for in respect of the period from October 2009 to June 2010, that is to say, EUR 453.62 per month.
|
38. Z postanowienia odsyłającego wynika, że Tribunale di Bolzano wydał na wniosek skarżącego w sprawie przed sądem krajowym postanowienie o zabezpieczeniu żądanego dodatku mieszkaniowego za okres od października 2009 r. do czerwca 2010 r. w kwocie 453,62 EUR miesięcznie.
|
|
39. Taking the view that resolution of the dispute before it called for an interpretation of European Union law, the Tribunale di Bolzano decided to stay the proceedings and to refer the following questions to the Court for a preliminary ruling:
|
39. Tribunale di Bolzano, uznawszy, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu uzależnione jest od wykładni prawa Unii, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
|
|
‘(1) Does the principle of the primacy of European Union law oblige a national court to give full and immediate effect to provisions of European Union law having direct effect, by disapplying provisions of domestic law in conflict with European Union law, even if they were adopted in accordance with fundamental principles of the Member State’s constitutional system?
|
„1) Czy zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga od sądu krajowego pełnego i natychmiastowego stosowania bezpośrednio skutecznych przepisów prawa Unii oraz odstąpienia od stosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem Unii, nawet jeżeli zostały one przyjęte w wykonaniu podstawowych zasad porządku konstytucyjnego państwa członkowskiego?
|
|
(2) When there is a conflict between a provision of domestic law and the ECHR, does the reference to the ECHR in Article 6 TEU oblige the national court to apply Articles 14 ECHR and Article 1 of [Protocol No 12] directly, disapplying the incompatible source of domestic law, without having first to raise the issue of constitutionality before the national constitutional court?
|
2) Czy w przypadku sprzeczności pomiędzy przepisem krajowym i EKPC dokonane w art. 6 TUE odesłanie do EKPC wymaga od sądu krajowego zastosowania bezpośrednio art. 14 EKPC i art. 1 [protokołu nr 12] i odstąpienia od stosowania niezgodnego krajowego źródła prawa bez konieczności uprzedniego wystąpienia do krajowego trybunału konstytucyjnego o zbadanie jego zgodności z konstytucją?
|
|
(3) Does European Union law, in particular, Articles 2 [TEU] and 6 TEU, Articles 21 and 34 of the Charter and Directives 2000/43 … and 2003/109, preclude a provision of national [more correctly: regional] law, such as that contained in Article 15[2] of presidential decree No 670/1972 read in conjunction with Articles 1 and 5 of the provincial law … and in [Decision No 1865], inasmuch as that provision, with regard to the allowances concerned, and in particular the so-called ‘housing benefit’, attaches importance to nationality by treating long-term resident workers not belonging to the European Union or stateless persons worse than resident Community nationals (whether or not Italian)?
|
3) Czy prawo Unii, a w szczególności art. 2 [TUE] i 6 TUE, art. 21 i 34 karty oraz dyrektywy 2000/43[...] i 2003/109[...], stoi na przeszkodzie przepisom krajowym (lub, bardziej precyzyjnie, prowincjonalnym) takim jak zawarte w art. 15 ust. [2] [dekretu nr 670/1972] w związku z art. 1 i 5 ustawy prowincjonalnej [...] oraz w [decyzji nr 1865] w części, w której w odniesieniu do korzyści przez nie przewidzianych, a w szczególności do »dodatku mieszkaniowego«, nadają one znaczenie przynależności państwowej, zastrzegając dla pracowników będących rezydentami długoterminowymi niepochodzącymi z Unii lub dla bezpaństwowców traktowanie mniej korzystne niż dla obywateli Wspólnoty (Włochów lub innych) będących rezydentami?
|
|
If the foregoing questions should be answered in the affirmative:
|
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytania:
|
|
(4) In the case of an infringement of general principles of the European Union, such as the prohibition of discrimination and the requirement of legal certainty, when there exists national implementing legislation permitting the court to “order the cessation of the damaging conduct and adopt any other suitable measure, according to the circumstances, [to put an end to] the effects of the discrimination”, requiring the court to “order the discriminatory conduct, behaviour or action, if still subsisting, to cease and its effects to be eliminated” and permitting the court to order “a plan for the suppression of the discrimination found to exist, in order to prevent its repetition, within the period fixed in the measure”, must Article 15 of Directive 2000/43 …, in so far as it provides that sanctions must be effective, proportionate and dissuasive, be interpreted as including, in discrimination found to exist and effects to be eliminated, and in order to avoid unjustified reverse discrimination, all infringements affecting the persons discriminated against, even if they are not parties to the dispute?
|
4) Czy w przypadku naruszenia ogólnych zasad Unii, takich jak zakaz dyskryminacji i wymóg pewności prawa, jeżeli istnieją krajowe przepisy wykonawcze pozwalające sądowi »nakazać zaprzestanie szkodliwego zachowania i wydać każde inne [...] postanowienie, zależnie od okoliczności [mogące spowodować ustanie] skutków dyskryminacji« oraz wymagające od niego »nakazania zaprzestania zachowania, postępowania lub cofnięcia dyskryminującego aktu, jeżeli nadal on istnieje, jak również usunięcia skutków« i pozwalające zarządzić »w celu uniemożliwienia ponownego wystąpienia – w terminie określonym w postanowieniu – plan usunięcia stwierdzonych przypadków dyskryminacji«, wykładni art. 15 dyrektywy 2000/43[...] w części, w której przewiduje on, że sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, należy dokonywać w ten sposób, iż pomiędzy stwierdzonymi przypadkami dyskryminacji i skutkami, jakie mają być usunięte również w celu uniknięcia nieuzasadnionej dyskryminacji odwrotnej, obejmuje on wszystkie naruszenia oddziaływujące na osoby, których dotyczy dyskryminacja, chociażby nie były [stronami] sporu?
|
|
If the previous question (4) is answered in the affirmative:
|
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie:
|
|
(5) Is it contrary to European Union law, in particular, to Articles 2 [TEU] and 6 TEU, Articles 21 and 34 of the Charter and Directives 2000/43 … and 2003/109 …, for a provision of national [more correctly: provincial] law to require non-Community nationals only and not Community nationals also (whether or not Italian) – who receive equal treatment merely in respect of the obligation to have resided for more than 5 years in the territory of the province – to satisfy the further condition that they should have completed three years of work in order to be eligible for housing benefit?
|
5) Czy prawo Unii, a w szczególności art. 2 [TUE] i 6 TUE, art. 21 i 34 karty oraz dyrektywy 2000/43[...] i 2003/109[...], stoi na przeszkodzie przepisom krajowym (lub, bardziej precyzyjnie, prowincjonalnym), które wymagają jedynie od osób pochodzących spoza Wspólnoty, a nie od obywateli Wspólnoty (Włochów i innych) – zrównanych jedynie w zakresie obowiązku zamieszkiwania na terytorium prowincji przez okres dłuższy niż pięć lat – spełniania dodatkowego wymogu, polegającego na przepracowaniu trzech lat w celu korzystania z dostępu do dodatku mieszkaniowego?
|
|
(6) Is it contrary to European Union law, in particular, to Articles 2 [TEU] and 6 TEU, and Articles 18 [TFEU], 45 [TFEU] and 49 [TFEU], read in conjunction with Articles 1, 21 and 34 of the Charter, for a provision of national [more correctly: provincial] law to require Community nationals (whether or not Italian) to declare that they ethnically belong to or elect to join one of the three linguistic groups of Alto Adige/South Tyrol in order to be eligible for housing benefit?
|
6) Czy prawo Unii, a w szczególności art. 2 [TUE] i 6 TUE, art. 18 [TFUE], 45 [TFUE] i 49 TFUE w związku z art. 1, 21 i 34 karty, stoi na przeszkodzie przepisom krajowym (lub, bardziej precyzyjnie, prowincjonalnym), które przewidują, że obywatele Wspólnoty (Włosi i inni) mają obowiązek złożenia oświadczenia o przynależności lub przystąpieniu do jednej z grup językowych obecnych w Górnej Adydze / Południowym Tyrolu w celu korzystania z dostępu do dodatku mieszkaniowego?
|
|
(7) Is it contrary to European Union law, in particular, to Articles 2 [TEU] and 6 TEU, and to Articles 18 [TFEU], 45 [TFEU] and 49 TFEU, read in conjunction with Articles 21 and 34 of the Charter, for a provision of national [more correctly: provincial] law to impose on Community nationals (whether or not Italian) the obligation to have resided or worked in the territory of the province for at least five years in order to be eligible for housing benefit?
|
7) Czy prawo Unii – a w szczególności art. 2 [TUE] i 6 TUE, art. 18 [TFUE], 45 [TFUE] i 49 TFUE w związku z art. 21 i 34 karty – stoi na przeszkodzie przepisom krajowym ((lub, bardziej precyzyjnie, prowincjonalnym), które nakładają na obywateli Wspólnoty (Włochów i innych) obowiązek zamieszkiwania lub pracy na terytorium prowincji od co najmniej pięciu lat w celu korzystania z dostępu do dodatku mieszkaniowego?”.
|
|
Consideration of the questions referred
|
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
|
|
Admissibility of the first and of the fourth to seventh questions
|
W przedmiocie dopuszczalności pytania pierwszego i pytań od czwartego do siódmego
|
|
40. It should be recalled as a preliminary point that, according to settled case-law, within the framework of the cooperation between the Court and national courts and tribunals established by Article 267 TFEU, it is solely for the national court before which the dispute has been brought and which must assume responsibility for the subsequent judicial decision to determine, in the light of the particular circumstances of the case, both the need for a preliminary ruling in order to enable it to deliver judgment and the relevance of the questions which it submits to the Court. Consequently, where the questions submitted concern the interpretation of European Union law, the Court is in principle bound to give a ruling (see, inter alia, Case C-212/04 Adeneler [2006] ECR I-6057, paragraph 41 and case-law cited).
|
40. Na wstępie należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionej na mocy art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed który wytoczono powództwo i który musi wziąć odpowiedzialność za wydane w następstwie tego orzeczenie, należy ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, po to by mógł on rozstrzygnąć sprawę, jak również zasadności pytań, które przedkłada on Trybunałowi. W konsekwencji, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 lipca 2006 r. w sprawie C‑212/04 Adeneler i in., Zb.Orz. s. I‑6057, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
|
|
41. However, the Court must examine the circumstances in which cases are referred to it by the national court in order to assess whether it has jurisdiction. The spirit of cooperation which must prevail in the preliminary ruling procedure requires the national court for its part to have regard to the function entrusted to the Court of Justice, which is to contribute to the administration of justice in the Member States and not to give advisory opinions on general or hypothetical questions (see Adeneler and Others , paragraph 42).
|
41. Jednakże w celu określenia swojej właściwości Trybunał powinien zweryfikować okoliczności, w jakich zwrócił się do niego sąd krajowy. Atmosfera współpracy, na której powinno opierać się postępowanie w trybie prejudycjalnym, wymaga bowiem, aby sąd krajowy uwzględnił ze swej strony rolę, jaka została powierzona Trybunałowi, polegającą na wspieraniu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, a nie na formułowaniu doradczych opinii w odniesieniu do pytań o charakterze ogólnym czy hipotetycznym (zob. ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 42).
|
|
42. In that regard, a reference from a national court may be refused only if it is quite obvious that the interpretation of European Union law sought bears no relation to the actual facts of the main action or to its purpose, or where the problem is hypothetical or the Court does not have before it the factual or legal material necessary to give a useful answer to the questions submitted to it (Case C-238/05 Asnef-Equifax and Administración del Estado [2006] ECR I-11125, paragraph 17).
|
42. W tej kwestii należy wskazać, że oddalenie wniosku sądu krajowego jest możliwe jedynie wtedy, gdy wykładnia prawa Unii, o którą sąd ten się zwrócił, pozostaje w sposób oczywisty bez związku ze stanem faktycznym czy z przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, gdy problem ma charakter hipotetyczny lub gdy Trybunał nie dysponuje informacjami o okolicznościach faktycznych i prawnych niezbędnymi do udzielenia przydatnej odpowiedzi na pytania, które zostały mu postawione (zob. wyrok z dnia 23 listopada 2006 r. w sprawie C‑238/05 Asnef‑Equifax i Administración del Estado, Zb.Orz. s. I‑11125, pkt 17).
|
|
43. It is in the light of those principles that the Court must examine the admissibility of some of the questions referred by the referring court.
|
43. To właśnie w świetle tych zasad Trybunał powinien zbadać dopuszczalność niektórych pytań sądu odsyłającego.
|
|
The first question
|
W przedmiocie pytania pierwszego
|
|
44. By its first question, the national court asks whether the principle of the primacy of European Union law obliges a national court to apply provisions of European Union law having direct effect, disapplying provisions of domestic law in conflict with those European Union law provisions even if the national law provisions were adopted in accordance with fundamental principles of the constitutional system of the Member State concerned.
|
44. Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga od sądu krajowego stosowania bezpośrednio skutecznych przepisów prawa Unii oraz odstąpienia od stosowania wszelkich przepisów prawa krajowego sprzecznych z prawem Unii, nawet jeżeli te przepisy krajowe zostały przyjęte na podstawie podstawowych zasad porządku konstytucyjnego danego państwa członkowskiego.
|
|
45. That question concerns the principle of the protection of linguistic minorities which, according to the referring court, is a fundamental principle of the constitutional system of that Member State. That principle is, however, only relevant in the main proceedings in relation to Italian nationals and citizens of the European Union who, as is apparent from paragraphs 26 to 28 above, in order to obtain the housing benefit, must merely declare that they belong to one of the three linguistic groups, whereas third-country nationals, such as the applicant in the main proceedings, do not have to make that declaration.
|
45. Pytanie to wiąże się z zasadą ochrony mniejszości językowych, która zdaniem sądu odsyłającego jest jedną z podstawowych zasad systemu konstytucyjnego tego państwa członkowskiego. Zasada ta ma jednak znaczenie dla niniejszej sprawy jedynie w odniesieniu do obywateli włoskich i do obywateli Unii, dla których – jak wynika z pkt 26–28 niniejszego wyroku – dostęp do pomocy mieszkaniowej jest w równym stopniu uzależniony od przedstawienia oświadczenia o przynależności do jednej z trzech grup językowych, podczas gdy takie oświadczenie nie jest wymagane od obywateli państw trzecich, takich jak skarżący w sprawie przed sądem krajowym.
|
|
46. Since the first question seeks, in reality, to obtain from the Court an advisory opinion on a general question which bears no relation to the actual facts or purpose of the proceedings pending before the national court, that question must be regarded as inadmissible.
|
46. Skoro zatem pytanie pierwsze zmierza w rzeczywistości do uzyskania od Trybunału doradczej opinii w odniesieniu do pytania o charakterze ogólnym, dotyczącego sytuacji pozostającej w sposób oczywisty bez związku ze stanem faktycznym czy z przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem odsyłającym, należy uznać, że pytanie to jest niedopuszczalne.
|
|
The fourth question
|
W przedmiocie pytania czwartego
|
|
47. By its fourth question, the national court asks, in essence, whether Article 15 of Directive 2000/43, which provides that the sanctions for infringement of the principle of non-discrimination on grounds of racial or ethnic origin must be effective, proportionate and dissuasive, requires the national court, when finding such an infringement, to put an end to all the infringements affecting the persons discriminated against, even if they are not parties to the dispute.
|
47. Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 15 dyrektywy 2000/43, który przewiduje, że sankcje za naruszenie zasady niedyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, nakłada na sąd krajowy, który stwierdzi takie naruszenie, obowiązek spowodowania zaprzestania wszelkich naruszeń oddziałujących na ofiary dyskryminacji, chociażby nie były one stroną sporu.
|
|
48. In the present case, it is clear both from the order for reference and the observations submitted to the Court that the discrimination of which the applicant in the main proceedings claims to be victim compared to Italian nationals is based on his status as a third-country national.
|
48. W niniejszej sprawie zarówno z postanowienia odsyłającego, jak i z uwag przedstawionych Trybunałowi wyraźnie wynika, że różnica w traktowaniu, której skarżący w sprawie przed sądem krajowym, jak twierdzi, stał się ofiarą, wynika z jego statusu obywatela państwa trzeciego.
|
|
49. Under Articles 1 and 2(1) and (2) of Directive 2000/43, the directive applies only to direct or indirect discrimination based on racial or ethnic origin. Article 3(2) of the Directive states that it does not cover difference of treatment based on nationality and is without prejudice to provisions and conditions relating to the entry into and residence of third-country nationals and stateless persons on the territory of Member States, and to any treatment which arises from the legal status of third-country nationals or stateless persons.
|
49. Tymczasem zgodnie z art. 1 oraz z art. 2 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/43 dyrektywa ta znajduje zastosowanie wyłącznie do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne. W art. 3 ust. 2 tej dyrektywy dodano, że nie dotyczy ona odmiennego traktowania ze względu na przynależność państwową i nie narusza przepisów oraz warunków odnoszących się do wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców na terytorium państw członkowskich i wszelkiego traktowania związanego ze statusem prawnym obywateli państw trzecich i bezpaństwowców.
|
|
50. Accordingly the discrimination claimed by the applicant in the main proceedings does not fall within the scope of Directive 2000/43 and the fourth question is inadmissible.
|
50. Wynika stąd, że akt dyskryminacji podnoszony przez skarżącego w sprawie przed sądem krajowym nie wchodzi w zakres zastosowania dyrektywy 2000/43, a pytanie czwarte jest niedopuszczalne.
|
|
The fifth question
|
W przedmiocie pytania piątego
|
|
51. By its fifth question, the referring court asks, in essence, whether the provisions of European Union law and, in particular, of Directives 2000/43 and 2003/109, preclude national or provincial legislation which requires of third-country nationals only and not of citizens of the Union (whether or not Italian), the further condition – going beyond the condition of having resided for more than 5 years in the Autonomous Province of Bolzano – that they should have completed three years of work in order to be eligible for housing benefit.
|
51. Poprzez pytanie piąte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy przepisy prawa Unii, w szczególności dyrektyw 2000/43 i 2003/109, stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu lub regionalnemu, które do celów uzyskania dodatku mieszkaniowego nakłada jedynie na obywateli państw trzecich – a nie na obywateli Unii, niezależnie od tego, czy są Włochami czy nie – dodatkowy w stosunku do obowiązku zamieszkiwania na terytorium Provincia autonoma di Bolzano przez okres ponad pięciu lat obowiązek wykonywania aktywności zawodowej od co najmniej trzech lat.
|
|
52. According to the order for reference, the dispute in the main proceedings concerns discrimination alleged by the applicant in the main proceedings arising from the mechanism for allocation of the funds for housing benefit provided for under the provincial law and decision No 1885.
|
52. Należy przypomnieć, że – jak wynika z postanowienia odsyłającego – sprawa główna dotyczy podnoszonej przez skarżącego przed sądem krajowym dyskryminacji wynikającej z mechanizmu podziału funduszy przeznaczonych na dodatki mieszkaniowe prze widzianego w ustawie prowincjonalnej i w decyzji nr 1885.
|
|
53. It is not in dispute that, in the main proceedings, the condition imposed on third‑country nationals under Article 5(7) of the provincial law, that is to have completed at lease three years of work in the Autonomous Province of Bolzano, was satisfied by the applicant in the main proceedings and that his application for housing benefit was not rejected on the ground that he did not satisfy such a condition.
|
53. Poza sporem jest, że w sprawie głównej warunek narzucony obywatelom państw w art. 5 ust. 7 ustawy prowincjonalnej, to jest warunek dotyczący obowiązku wykonywania aktywności zawodowej na terenie Provincia autonoma di Bolzano przez okres co najmniej trzech lat, był przez skarżącego w sprawie przed sądem krajowym spełniony, a jego wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie został oddalony z tego powodu, iż wnioskodawca tego warunku nie spełniał.
|
|
54. Accordingly, it must be held that the fifth question, which bears no relation to the actual facts or to the purpose of the proceedings pending before the referring court, must be rejected as inadmissible.
|
54. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że pytanie piąte, które nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym czy z przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, należy uznać za niedopuszczalne.
|
|
The sixth and seventh questions
|
W przedmiocie pytań szóstego i siódmego
|
|
55. By its sixth and seventh questions, which should be examined together, the referring court asks, in essence, whether European Union law and, in particular, Articles 2 TEU, 6 TEU, 18 TFEU, 45 TFEU and 49 TFEU, read in conjunction with Articles 1, 21 and 34 of the Charter, must be interpreted as precluding national or regional legislation which requires citi zens of the European Union, in order to be eligible for the housing benefit provided for under that legislation, first, to have resided or worked in the territory of the Autonomous Province of Bolzano for at least five years and, second, to have declared that they belong to or elect to join one of the three linguistic groups present on that territory.
|
55. Poprzez pytania szóste i siódme, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy prawo Unii, a w szczególności art. 2 TUE i 6 TUE, art. 18 TFUE, 45 TFUE i 49 TFUE w związku z art. 1, 21 i 34 karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie przepisom krajowym lub regionalnym, które przewidują, że obywatele Unii, aby uzyskać dostęp do dodatku mieszkaniowego przewidzianego w tym uregulowaniu, mają, po pierwsze, obowiązek zamieszkiwania lub pracy na terytorium Provincia autonoma di Bolzano od co najmniej pięciu lat, a po drugie, obowiązek złożenia oświadczenia o przynależności lub o przystąpieniu do jednej z grup językowych występujących na tym terytorium.
|
|
56. In that regard, it should be noted that, as is apparent from paragraphs 31 and 52 above, the applicant in the main proceedings is a third-country national who has resided, for a number of years, in the territory of the Autonomous Province of Bolzano and that the dispute in the main proceedings relates to the rejection of his application for housing benefit on the ground that the budget for third-country nationals was exhausted leaving no funds available to pay that benefit to them.
|
56. W tej kwestii należy przypomnieć, że – jak wynika z pkt 31 i 52 niniejszego wyroku – skarżący w sprawie przed sądem krajowym jest obywatelem państwa trzeciego, który od wielu lat zamieszkuje na terytorium Provincia autonoma di Bolzano, oraz że sprawa główna dotyczy odmowy przyznania mu dodatku mieszkaniowego z tego powodu, iż budżet przeznaczony dla obywateli państw trzecich został wyczerpany i fundusze niezbędne w celu wypłacenia im tego dodatku nie były już dostępne.
|
|
57. The referring court has not established why the annulment, on the basis of European Union law, of the residence or linguistic conditions imposed on citizens of the European Union in order to be entitled to the housing benefit provided for under the legislation established by the Autonomous Province of Bolzano could bear any relation to the actual facts or purpose of the proceedings pending before it.
|
57. Sąd krajowy nie wykazał, z jakiego powodu podważenie – na podstawie prawa Unii – warunków dotyczących miejsca zamieszkania lub językowych, nałożonych przez uregulowanie Provincia autonoma di Bolzano na obywateli Unii do celów uzyskania dodatku mieszkaniowego, mogłoby mieć związek ze stanem faktycznym lub z przedmiotem zawisłego przed nim sporu.
|
|
58. Accordingly, the sixth and seventh questions referred by that court must be declared inadmissible.
|
58. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przedstawione przez ten sąd pytania szóste i siódme są niedopuszczalne.
|
|
Substance
|
Co do istoty
|
|
The second question
|
W przedmiocie pytania drugiego
|
|
59. By its second question, the referring court asks in essence whether, in case of conflict between the provision of domestic law and the ECHR, the reference to the latter in Article 6 TEU obliges the national court to apply the provisions of the ECHR – in the present case Article 14 ECHR and Article 1 of Protocol No 12 – directly, disapplying the incompatible source of domestic law, without having first to raise the issue of constitutionality before the Corte costituzionale (Constitutional Court).
|
59. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy w przypadku sprzeczności pomiędzy przepisem krajowym i EKPC dokonane w art. 6 TUE odesłanie do EKPC wymaga od sądu krajowego zastosowania bezpośrednio postanowień konwencji, konkretnie art. 14 EKPC i art. 1 protokołu nr 12, oraz odstąpienia od stosowania niezgodnej z tą konwencją krajowej normy prawnej bez konieczności uprzedniego wystąpienia do Corte costituzionale o zbadanie jego zgodności z konstytucją.
|
|
60. According to Article 6(3) TEU, fundamental rights, as guaranteed by the ECHR and as they result from the constitutional traditions common to the Member States, are to constitute general principles of the Union’s law.
|
60. Zgodnie z art. 6 ust. 3 TUE prawa podstawowe zagwarantowane w EKPC oraz te wynikające z tradycji konstytucyjnych państw członkowskich należą do ogólnych zasad prawa Unii Europejskiej.
|
|
61. That provision of the Treaty on European Union reflects the settled case-law of the Court according to which fundamental rights form an integral part of the general principles of law the observance of which the Court ensures (see, inter alia, Case C-521/09 P Elf Aquitaine v Commission [2011] ECR I-0000, paragraph 112).
|
61. To postanowienie TUE znajduje odbicie w utrwalonym orzecznictwie Trybunału, zgodnie z którym prawa podstawowe stanowią integralną część ogólnych zasad prawa, których przestrzeganie zapewnia Trybunał (zob. w szczególności wyrok z dnia 29 września 2011 r. w sprawie C‑521/09 P Elf Aquitaine przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 112).
|
|
62. However, Article 6(3) TEU does not govern the relationship between the ECHR and the legal systems of the Member States and nor does it lay down the consequences to be drawn by a national court in case of conflict between the rights guaranteed by that convention and a provision of national law.
|
62. Artykuł 6 ust. 3 TUE nie reguluje jednak stosunków między EKPC a porządkami prawnymi państw członkowskich i nie określa konsekwencji, jakie sąd krajowy powinien wyciągnąć w razie sprzeczności między prawami gwarantowanymi w tej konwencji a normą prawa krajowego.
|
|
63. The answer to the second question must therefore be that the reference made by Article 6(3) TEU to the ECHR does not require the national court, in case of conflict between a provision of national law and the ECHR, to apply the provisions of that convention directly, disapplying the provision of national law incompatible with the convention.
|
63. Na pytanie drugie należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, że w przypadku sprzeczności pomiędzy przepisem krajowym i EKPC dokonane w art. 6 TUE odesłanie do EKPC nie wymaga od sądu krajowego zastosowania bezpośrednio postanowień tej konwencji oraz odstąpienia od stosowania niezgodnej z nią krajowej normy prawnej.
|
|
The third question
|
W przedmiocie pytania trzeciego
|
|
64. By its third question, the referring court asks, in essence, whether European Union law, inter alia Directives 2000/43 and 2003/109, must be interpreted as precluding national or regional legislation such as that at issue in the main proceedings which provides, with regard to the grant of housing benefit, different treatment for long‑term third-country nationals compared to that accorded to citizens of the Union (whether Italian or not) residing in the territory of the Autonomous Province of Bolzano.
|
64. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy prawo Unii, a w szczególności dyrektywy 2000/43 i 2003/109, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie istnieniu uregulowania krajowego lub regionalnego takiego jak rozpatrywane w sprawie głównej, które w zakresie przyznawania dodatku mieszkaniowego traktuje obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi inaczej niż obywateli Unii zamieszkujących na terytorium Provincia autonoma di Bolzano, niezależnie od tego, czy są oni obywatelami włoskimi.
|
|
65. For the reasons already given in paragraphs 48 to 50 above, the discrimination alleged by the applicant in the main proceedings does not fall within the scope of Directive 2000/43.
|
65. Z przyczyn przedstawionych już w pkt 48–50 niniejszego wyroku należy stwierdzić, że dyskryminacja podnoszona przez skarżącego w sprawie przed sądem krajowym nie wchodzi w zakres zastosowania dyrektywy 2000/43.
|
|
66. With regard to Directive 2003/109, it should be noted, as a preliminary point, that the system put in place by that directive clearly makes the acquisition of the status of long-term resident conferred by that directive subject to a specific procedure and, in addition, to fulfilment of all the conditions set out in Chapter II of that directive.
|
66. Jeżeli chodzi o dyrektywę 2003/109, należy na wstępie przypomnieć, że wprowadzony nią system wyraźnie wskazuje, iż nabycie statusu rezydenta długoterminowego podlega szczególnej procedurze, a także obowiązkowi spełnienia warunków określonych w rozdziale II tej dyrektywy.
|
|
67. Thus, Article 4 of Directive 2003/109 provides that the Member States are to grant long-term resident status to third-country nationals who have resided legally and continuously on their territory for five years immediately prior to the submission of the relevant application. Article 5 of the directive makes the acquisition of long-term resident status conditional upon evidence that the third-country nationals who wish to enjoy that status have sufficient resources and sickness insurance. Finally, Article 7 of the directive lays down the procedural requirements for acquisition of that status.
|
67. I tak, zgodnie z art. 4 dyrektywy 2003/109 państwa członkowskie zastrzegają przyznanie statusu rezydenta długoterminowego obywatelom państw trzecich, którzy zamieszkiwali legalnie i nieprzerwanie na terytorium tych państw członkowskich przez okres pięciu lat bezpośrednio poprzedzający złożenie właściwego wniosku. Artykuł 5 tej dyrektywy uzależnia nabycie tego statusu od przedstawienia przez obywatela państwa trzeciego występującego z takim wnioskiem dowodu, że posiada on wystarczające dochody oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wreszcie art. 7 dyrektywy określa wymogi proceduralne, jakie należy spełnić w celu uzyskania tego statusu.
|
|
68. Accordingly, it is for the national court to determine whether the applicant in the main proceedings enjoys the status of long-term resident, enabling him to claim, pursuant to that directive, equal treatment with nationals of the Member State concerned in accordance with Article 11(1) thereof.
|
68. W tych okolicznościach do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy skarżący w sprawie przed sądem krajowym posiada status rezydenta długoterminowego, co oznaczałoby, że może on ubiegać się na podstawie omawianej dyrektywy o traktowanie go na równi z obywatelami danego państwa członkowskiego – zgodnie z art. 11 ust. 1 tej dyrektywy.
|
|
69. It must therefore be examined whether a mechanism for allocation of funds for housing benefit such as that in question in the main proceedings is in conformity with the principle of equal treatment enshrined in Article 11 of Directive 2003/109.
|
69. Na tym etapie należy zbadać, czy mechanizm podziału funduszy przeznaczonych na dodatki mieszkaniowe, taki jak ten, którego dotyczy sprawa główna, jest zgodny z zasadą równości traktowania ustanowioną w art. 11 dyrektywy 2003/109.
|
|
– The difference in treatment and the comparability of the situations at issue
|
– W przedmiocie różnicy w traktowaniu i w przedmiocie porównywalności rozpatrywanych sytuacji
|
|
70. It must be observed, first, that in the main proceedings, both for citizens of the Union (whether Italians or not) and third-country nationals, the provincial law allocates the funds for housing benefit on the basis of a weighted average determined with reference to the numerical size and needs of each category.
|
70. Po pierwsze, należy zauważyć, że w sprawie głównej fundusze przeznaczone na dodatki mieszkaniowe dzielone są – zarówno w odniesieniu do obywateli Unii, niezależnie od tego, czy są oni Włochami, jak i w odniesieniu do obywateli państw trzecich – w oparciu o średnią ważoną ustalaną na podstawie liczebności każdej kategorii oraz jej potrzeb.
|
|
71. However, whereas for Italian citizens and citizens of the Union – for whom, as is apparent from paragraphs 26 to 28 above, access to housing benefit is subject without distinction to production of a declaration of belonging to one of the three linguistic groups – the two factors taken into account when determining the weighted average are subject to the same multiplier, that is 1, for third-country nationals, pursuant to Decision No 1885, the element relating to their numerical size is subject to a multiplier of 5, whereas their needs are subject to a multiplier of 1.
|
71. Jednak o ile – w odniesieniu do obywateli włoskich i obywateli Unii, których dostęp do pomocy mieszkaniowej, jak wynika z pkt 26–28 niniejszego wyroku, jest w równej mierze uzależniony od przedłożenia oświadczenia o przynależności do jednej z trzech grup językowych – do obu czynników uwzględnianych przy obliczaniu średniej ważonej stosuje się ten sam współczynnik, to jest współczynnik 1, o tyle na podstawie decyzji nr 1885 w odniesieniu do obywateli państw trzecich do czynnika związanego z liczebnością stosuje się współczynnik 5, natomiast do ich potrzeb – współczynnik 1.
|
|
72. As is apparent from the order for reference, starting from 2009, the determination of the part of the funds granted, as housing benefit, to citizens of the Union on the one hand and third-country nationals on the other hand, has been made subject to different methods of calculation. The effect of applying different multipliers is to disadvantage the category of third-country nationals, since the budget available to satisfy their demands for housing benefit is smaller than that for Union citizens and thus likely to be used up more quickly than theirs.
|
72. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, począwszy od roku 2009, podział części funduszy przyznanych jako pomoc mieszkaniowa z jednej strony obywatelom Unii i z drugiej strony obywatelem państw trzecich następował na podstawie różnych metod obliczeń. Skutkiem zastosowania różnych współczynników było mniej korzystne potraktowanie kategorii złożonej z obywateli państw trzecich, ponieważ środki budżetowe będące w dyspozycji na realizację wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego są bardziej ograniczone, a zatem istnieje ryzyko szybszego ich wyczerpania niż środków przeznaczonych dla obywateli Unii.
|
|
73. Thus, the difference between the multipliers concerning the numbers of third‑country nationals, on the one hand, and of Union citizens (whether Italian or not), belonging to the three linguistic groups, on the other, creates a difference in treatment between the two categories of beneficiaries.
|
73. Należy zatem wskazać, że zróżnicowanie współczynników dotyczących liczebności z jednej strony obywateli państw trzecich i z drugiej strony obywateli Unii, niezależnie od tego, czy są oni Włochami, należących do jednej z trzech grup językowych, powoduje odmienne traktowanie tych dwóch kategorii beneficjentów.
|
|
74. With regard to the comparison between citizens of the Union (whether Italian or not) and third-country nationals, the Autonomous Province of Bolzano contends that the use of different methods in order to determine the numerical size of those two categories and to quantify their needs shows that they are not in a comparable situation.
|
74. Jeżeli chodzi o porównanie obywateli Unii, niezależnie od tego, czy są oni Włochami, oraz obywateli państw trzecich, Provincia autonoma di Bolzano podnosi, że wykorzystanie różnych mechanizmów w celu ustalenia liczebności tych dwóch kategorii lub w celu liczbowego ujęcia ich potrzeb wykazuje, iż nie znajdują się oni w porównywalnej sytuacji.
|
|
75. However, even assuming the existence of statistical or administrative difficulties, as claimed by the Autonomous Province of Bolzano, in managing the applications for housing benefit made in particular by third-country nationals, those difficulties do not explain the reason why the situation of such nationals – where they have acquired the status conferred by Directive 2003/109, complied both with the procedure and the conditions provided for under that directive and do not have sufficient resources to cover housing costs – is not comparable to that of a citizen of the Union with the same economic need.
|
75. Jednak nawet przy założeniu, że – jak podnosi Provincia autonoma di Bolzano – istnieją trudności statystyczne lub administracyjne w opracowywaniu wniosków o dodatek mieszkaniowy składanych w szczególności przez obywateli państw trzecich, trudności te nie tłumaczą, dlaczego sytuacja tych obywateli – skoro uzyskali oni status wynikający z dyrektywy 2003/109, spełnili zarówno wymogi formalne, jak i warunki ustanowione w dyrektywie i nie posiadają środków wystarczających na pokrycie wydatków mieszkaniowych – nie jest porównywalna z sytuacją obywatela Unii mającego takie same potrzeby ekonomiczne.
|
|
– The difference in treatment in the light of Article 11(1) of Directive 2003/109
|
– W przedmiocie różnicy w traktowaniu w świetle art. 11 ust. 1 dyrektywy 2003/109
|
|
76. Second, it must be established whether, as the Autonomous Province of Bolzano contests, the difference in treatment thus determined falls within the scope of Directive 2003/109, in particular its Article 11(1)(d), which provides that long‑term residents are to enjoy equal treatment with nationals as regards social security, social assistance and social protection, as those concepts are defined by national law.
|
76. Po drugie, należy ustalić, czy – czemu Provincia autonoma di Bolzano zaprzecza – stwierdzona w ten sposób różnica w traktowaniu wchodzi w zakres zastosowania dyrektywy 2003/109, w szczególności jej art. 11, w którego ust. 1 lit. d) przewidziano, że rezydenci długoterminowi korzystają z równego traktowania pod względem zabezpieczenia społecznego, pomocy społecznej i ochrony socjalnej w znaczeniu, w jakim pojęcia te określone są przez prawo krajowe.
|
|
77. In that regard, it must be noted that, when the European Union legislature has made an express reference to national law, as in Article 11(1)(d) of Directive 2003/109, it is not for the Court to give the terms concerned an autonomous and uniform definition under European Union law (see, to that effect, Case 327/82 Ekro [1984] ECR 107, paragraph 14). Such a reference means that the European Union legislature wished to respect the differences between the Member States concerning the meaning and exact scope of the concepts in question.
|
77. W tej kwestii należy przypomnieć, że kiedy prawodawca Unii odsyła wprost do prawa krajowego, a tak jest w wypadku art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109, definiowanie określonych pojęć tego prawa w sposób autonomiczny i jednolity zgodnie z prawem Unii nie jest zadaniem Trybunału (zob. podobnie wyrok z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie 327/82 Ekro, Rec. s. 107, pkt 14). Takie odesłanie oznacza bowiem, że wolą prawodawcy Unii było poszanowanie wciąż istniejących różnic między państwami członkowskimi w zakresie definicji i zakresu takich pojęć.
|
|
78. However, the absence of such an autonomous and uniform definition under European Union law of the concepts of social security, social assistance and social protection and the reference to national law in Article 11(1)(d) of Directive 2003/109 concerning those concepts do not mean that the Member States may undermine the effectiveness of Directive 2003/109 when applying the principle of equal treatment provided for in that provision.
|
78. Jednak zarówno brak autonomicznej i jednolitej, zgodnej z prawem Unii definicji pojęć z zakresu zabezpieczenia społecznego, pomocy społecznej i ochrony socjalnej, jak i odesłanie do prawa krajowego zawarte w art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109 dotyczącym tych pojęć nie oznaczają, że państwa członkowskie przy stosowaniu zasady równości traktowania przewidzianej w tym przepisie mogą osłabiać skuteczność (effet utile) dyrektywy 2003/109.
|
|
79. According to recital 3 in the preamble to Directive 2003/109, the directive respects the fundamental rights and observes the principles recognised, inter alia, by the Charter which, according to the first subparagraph of Article 6(1) TEU, is to have the same legal value as the Treaties. Pursuant to Article 51(1) of the Charter, the Charter’s provisions are addressed to the Member States when they are implementing European Union law.
|
79. Z motywu 3 dyrektywy 2003/109 wynika, że szanuje ona prawa podstawowe oraz przestrzega zasad uznanych w szczególności w karcie, która zgodnie z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy TUE ma taką samą moc prawną jak traktaty. Zgodnie z art. 51 ust. 1 karty jej postanowienia znajdują zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim państwa te stosują prawo Unii.
|
|
80. It follows that, when determining the social security, social assistance and social protection measures defined by their national law and subject to the principle of equal treatment enshrined in Article 11(1)(d) of Directive 2003/109, the Member States must comply with the rights and observe the principles provided for under the Charter, including those laid down in Article 34 thereof. Under Article 34(3) of the Charter, in order to combat social exclusion and poverty, the Union (and thus the Member States when they are implementing European Union law) ‘recognises and respects the right to social and housing assistance so as to ensure a decent existence for all those who lack sufficient resources, in accordance with the rules laid down by European Union law and national laws and practices’.
|
80. Wynika stąd, że przy określaniu – zdefiniowanych w prawie krajowym i podlegających zasadzie równości traktowania z art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109 – środków z zakresu zabezpieczenia społecznego pomocy społecznej i ochrony socjalnej państwa członkowskie powinny szanować prawa i przestrzegać zasad ustanowionych w karcie, w szczególności w jej art. 34. Zgodnie z art. 34 ust. 3 karty w celu zwalczania wykluczenia społecznego i ubóstwa Unia – a zatem i państwa członkowskie, gdy wdrażają jej prawo – „uznaje i szanuje prawo do pomocy społecznej i mieszkaniowej dla zapewnienia, zgodnie z zasadami ustanowionymi w prawie Unii oraz ustawodawstwach i praktykach krajowych, godnej egzystencji wszystkim osobom pozbawionym wystarczających środków”.
|
|
81. Since both Article 11(1)(d) of Directive 2003/109 and Article 34(3) of the Charter refer to national law, it is for the referring court, taking into account the integration objective pursued by that directive, to assess whether housing benefit such as that provided for under the provincial law falls within one of the categories referred to in Article 11(1)(d), the Autonomous Province of Bolzano arguing that that is not the case.
|
81. Skoro zatem zarówno art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109, jak i art. 34 ust. 3 karty zawierają odniesienie do prawa krajowego, do sądu krajowego należy – z uwzględnieniem integracyjnego celu dyrektywy – dokonanie oceny, czy dodatek mieszkaniowy, taki jak przewidziany przez ustawę prowincjonalną, mieści się w jednej z kategorii wymienionych w art. 11 ust. 1 lit. d), co kwestionuje Provincia autonoma di Bolzano.
|
|
– Article 11(4) of Directive 2003/109
|
– W przedmiocie art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109
|
|
82. Since the national court may consider that the housing benefit in question in the main proceedings falls under Article 11(1)(d) of Directive 2003/109, it must be examined, third, whether the Autonomous Province of Bolzano would be justified, as it argues, in limiting the application of the principle of equal treatment enshrined in Article 11(1), by applying Article 11(4).
|
82. Z uwagi na to, że możliwe jest, by sąd krajowy uznał, iż dodatek mieszkaniowy, którego dotyczy sprawa główna, wchodzi w zakres art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109, należy, po trzecie, zbadać, czy Provincia autonoma di Bolzano ma podstawy – jak twierdzi – by na mocy art. 11 ust. 4 ograniczyć stosowanie zasady równości traktowania z art. 11 ust. 1.
|
|
83. In that regard, it should be recalled that that provision states that Member States may limit the application of that principle in respect of social assistance and social protection to core benefits. Article 11(4) of Directive 2003/109 does not, by contrast, make it possible to derogate from that principle with regard to benefits falling under social security as defined by national law.
|
83. W tej kwestii należy przypomnieć, że art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109 stanowi, iż w dziedzinie pomocy społecznej i ochrony socjalnej państwa członkowskie mogą ograniczyć równe traktowanie do świadczeń podstawowych. Przepis ten nie pozwala natomiast na odstępstwo od tej zasady, jeżeli chodzi o świadczenia z zabezpieczenia społecznego rozumianego zgodnie z prawem krajowym.
|
|
84. It is apparent from recital 13 in the preamble to that directive that the concept of core benefits covers at least minimum income support, assistance in case of illness, pregnancy, parental assistance and long-term care. The modalities for granting such benefits are to be determined, in accordance with that recital, by national law.
|
84. Z motywu 13 tej dyrektywy wynika, że pojęcie świadczeń podstawowych obejmuje co najmniej minimalny dochód, pomoc w przypadku choroby, ciąży, pomoc rodzicom oraz stałą opiekę. Warunki przyznawania takich świadczeń powinny być, zgodnie z tym motywem, określone przez prawo krajowe.
|
|
85. It must, first, be observed that the list set out in recital 13 which illustrates the concept of ‘core benefits’ stated in Article 11(4) of Directive 2003/109 is not exhaustive, as is clear from the use of the wording ‘at least’. The fact that no express reference is made in that recital to housing benefits does not therefore mean that they do not constitute core benefits to which the principle of equal treatment must in any event be applied.
|
85. Przede wszystkim należy zauważyć, że zawarty w motywie 13 wykaz obrazujący pojęcie świadczeń podstawowych z art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109 nie jest wyczerpujący, o czym świadczy użycie wyrażenia „co najmniej”. Okoliczność, że w motywie tym nie zawarto jakiejkolwiek wzmianki o dodatkach mieszkaniowych, nie oznacza więc, iż nie są one świadczeniami podstawowymi, do których zasada równości traktowania powinna być bezwzględnie stosowana.
|
|
86. Second, it must be noted that, since the integration of third-country nationals who are long-term residents in the Member States and the right of those nationals to equal treatment in the sectors listed in Article 11(1) of Directive 2003/109 is the general rule, the derogation provided for in Article 11(4) thereof must be interpreted strictly (see, by analogy, Case C-578/08 Chakroun [2010] ECR I‑1839, paragraph 43).
|
86. Następnie należy zauważyć, że skoro integracja obywateli państw trzecich, którzy są długoterminowymi rezydentami w państwach członkowskich, i prawo tych obywateli do korzystania z równości traktowania w dziedzinach wymienionych w art. 11 ust. 1 dyrektywy 2003/109 stanowią normę ogólną, odstępstwo przewidziane w art. 11 ust. 4 powinno być interpretowane w sposób ścisły (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 marca 2010 r. w sprawie C‑578/08 Chakroun, Zb.Orz. s. I‑1839, pkt 43).
|
|
87. In that regard, it should be held that a public authority, at national, regional or local level, can rely on the derogation provided for in Article 11(4) of Directive 2003/109 only if the bodies in the Member State concerned responsible for the implementation of that directive have stated clearly that they intended to rely on that derogation.
|
87. W tej kwestii należy wskazać, że organ publiczny – czy to na poziomie krajowym, regionalnym, czy lokalnym – może powoływać się na to odstępstwo ustanowione w art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109 jedynie w sytuacji, gdy władze danego państwa członkowskiego właściwe do wprowadzenia w życie tej dyrektywy jasno wyraziły zamiar powołania się na to odstępstwo.
|
|
88. It is not apparent from the file before the Court that the Italian Republic stated that it intended to rely on the derogation from the principle of equal treatment provided for under Article 11(4) of Directive 2003/109.
|
88. Z akt sprawy będących w dyspozycji Trybunału nie wynika, by Republika Włoska wyraziła wolę skorzystania z odstępstwa od zasady równości traktowania przewidzianego w art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109.
|
|
89. Finally, it must be noted that the reference to national law in recital 13 in the preamble to Directive 2003/109 is limited to the modalities of the grant of the benefits in question, that is the laying down of the conditions of access and of the level of such benefits and of the procedures relating thereto.
|
89. Wreszcie należy wskazać, że odesłanie do prawa krajowego zawarte w motywie 13 tej dyrektywy ograniczone jest do szczegółowych zasad przyznawania takich świadczeń, to jest do ustalenia warunków dostępu i poziomu takich świadczeń, jak również odnośnych procedur.
|
|
90. The meaning and scope of the concept of ‘core benefits’ in Article 11(4) of Directive 2003/109 must therefore be sought taking into account the context of that article and the objective pursued by that directive, namely the integration of third-country nationals who have resided legally and continuously in the Member States.
|
90. Znaczenie i zakres pojęcia „świadczenia podstawowe”, zawartego w art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109, należy zatem ustalać z uwzględnieniem kontekstu, w jaki przepis ten się wpisuje, oraz celu dyrektywy, którym jest integracja obywateli państw trzecich, którzy legalnie i długoterminowo zamieszkiwali w państwach członkowskich.
|
|
91. Article 11(4) of Directive 2003/109 must be understood as allowing Member States to limit the equal treatment enjoyed by holders of the status conferred by Directive 2003/109, with the exception of social assistance or social protection benefits granted by the public authorities, at national, regional or local level, which enable individuals to meet their basic needs such as food, accommodation and health.
|
91. Artykuł 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109 należy rozumieć w ten sposób, że pozwala on państwom członkowskim na ograniczenie równości traktowania przysługującej osobom posiadającym status wynikający z dyrektywy 2003/109, z wyłączeniem świadczeń pomocy społecznej lub ochrony socjalnej przyznawanych przez organy publiczne – czy to na poziomie krajowym, regionalnym, czy lokalnym – które przyczyniają się do zaspokojenia przez jednostkę elementarnych potrzeb, takich jak wyżywienie, mieszkanie lub zdrowie.
|
|
92. In that regard, it should be recalled that, according to Article 34 of the Charter, the Union recognises and respects the right to social and housing assistance so as to ensure a decent existence for all those who lack sufficient resources. It follows that, in so far as the benefit in question in the main proceedings fulfils the purpose set out in that article of the Charter, it cannot be considered, under European Union law, as not being part of core benefits within the meaning of Article 11(4) of Directive 2003/109. It is for the referring court to reach the necessary findings, taking into consideration the objective of that benefit, its amount, the conditions subject to which it is awarded and the place of that benefit in the Italian system of social assistance.
|
92. W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z art. 34 karty Unia uznaje i szanuje prawo do pomocy społecznej i mieszkaniowej dla zapewnienia godnej egzystencji wszystkim osobom pozbawionym wystarczających środków. Wynika stąd, że dodatek będący przedmiotem sporu przed sądem krajowym, w zakresie, w jakim odpowiada on celowi wyrażonemu w przytoczonym artykule karty, nie może zostać w prawie Unii uznany za świadczenie niewchodzące w zakres świadczeń podstawowych w rozumieniu art. 11 ust. 4 dyrektywy 2003/109. Do sądu krajowego należy poczynienie niezbędnych ustaleń, z uwzględnieniem celu tego dodatku, jego kwoty, warunków jego przyznawania oraz miejsca tego dodatku we włoskim systemie pomocy społecznej.
|
|
93. In the light of the foregoing considerations, the answer to the third question is that Article 11(1)(d) of Directive 2003/109 must be interpreted as precluding a national or regional law, such as that at issue in the main proceedings, which provides, with regard to the grant of housing benefit, for different treatment for third-country nationals enjoying the status of long-term resident conferred pursuant to the provisions of that directive compared to that accorded to nationals residing in the same province or region when the funds for the benefit are allocated, in so far as such a benefit falls within one of the three categories referred to in that provision and Article 11(4) of that directive does not apply.
|
93. Ze względu na powyższe rozważania na pytanie trzecie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 11 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowania krajowego lub regionalnego takiego jak rozpatrywane w sprawie głównej, które w zakresie przyznawania dodatku mieszkaniowego przewiduje wobec o bywateli państw trzecich posiadających status rezydenta długoterminowego, przyznany zgodnie przepisami tej dyrektywy, traktowanie odmienne w porównaniu z traktowaniem zastrzeżonym dla obywateli krajowych zamieszkujących w tej samej prowincji lub w tym samym regionie przy podziale funduszy przeznaczonych na te dodatki, o ile taka pomoc należy do jednej z trzech kategorii objętych tym przepisem, a art. 11 ust. 4 nie znajduje zastosowania.
|
|
Costs
|
W przedmiocie kosztów
|
|
94. Since these proceedings are, for the parties to the main proceedings, a step in the action pending before the national court, the decision on costs is a matter for that court. Costs incurred in submitting observations to the Court, other than the costs of those parties, are not recoverable.
|
94. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
|