Grounds
|
|
1. This reference for a preliminary ruling concerns the interpretation of Article 8(1) of Council Directive 2000/43/EC of 29 June 2000 implementing the principle of equal treatment between persons irrespective of racial or ethnic origin (OJ 2000 L 180, p. 22), Article 10(1) of Council Directive 2000/78/EC of 27 November 2000 establishing a general framework for equal treatment in employment and occupation (OJ 2000 L 303, p. 16) and Article 19(1) of Directive 2006/54/EC of the European Parliament and of the Council of 5 July 2006 on the implementation of the principle of equal opportunities and equal treatment of men and women in matters of employment and occupation (OJ 2006 L 204, p. 23).
|
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U. L 180, s. 22), art. 10 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 303, s. 16) i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 204, s. 23).
|
|
2. The reference has been made in proceedings between Ms Meister and Speech Design Carrier Systems GMbH (‘Speech Design’) concerning the discrimination on the grounds of sex, age and ethnic origin that she claims to have suffered during a recruitment procedure.
|
2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy G. Meister a Speech Design Carrier Systems GmbH (zwaną dalej „Speech Design”) w przedmiocie podniesionej przez G. Meister dyskryminacji ze względu na płeć, wiek i pochodzenie etniczne, która, jej zdaniem, została wobec niej zastosowana w ramach postępowania rekrutacyjnego.
|
|
Legal context
|
Ramy prawne
|
|
European Union legislation
|
Uregulowania Unii
|
|
Directive 2000/43
|
Dyrektywa 2000/43
|
|
3. Recital 15 in the preamble to Directive 2000/43 states that ‘[t]he appreciation of the facts from which it may be inferred that there has been direct or indirect discrimination is a matter for national judicial or other competent bodies, in accordance with rules of national law or practice. Such rules may provide in particular for indirect discrimination to be established by any means including on the basis of statistical evidence’.
|
3. Motyw 15 dyrektywy 2000/43 stanowi, że „ocena faktów, które nasuwają przypuszczenie istnienia bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji, należy do sądu krajowego lub innego właściwego organu, zgodnie z zasadami prawa krajowego lub praktyką krajową. Zasady te mogą przewidywać w szczególności, że fakt występowania dyskryminacji pośredniej można udowodnić z wykorzystaniem wszelkich środków, również na podstawie danych statystycznych”.
|
|
4. Under Recital 21 of that directive, ‘[t]he rules on the burden of proof must be adapted when there is a prima facie case of discrimination and, for the principle of equal treatment to be applied effectively, the burden of proof must shift back to the respondent when evidence of such discrimination is brought.’
|
4. Z motywu 21 wspomnianej dyrektywy wynika, że „dostosowanie przepisów dotyczących ciężaru dowodu wymaga, od momentu zaistnienia domniemania dyskryminacji i w przypadkach gdy fakt ten zostanie potwierdzony, skutecznego stosowania zasady równego traktowania, w której ciężar dowodu spoczywa na [stronie pozwanej]”.
|
|
5. Under Article 1 of the directive:
|
5. Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi:
|
|
‘The purpose of this Directive is to lay down a framework for combating discrimination on the grounds of racial or ethnic origin, with a view to putting into effect in the Member States the principle of equal treatment.’
|
„Niniejsza dyrektywa ma na celu wyznaczenie ram walki z dyskryminacją ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne oraz wprowadzenie w życie w państwach członkowskich zasady równego traktowania”.
|
|
6. Article 3(1) of the same directive provides:
|
6. Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy stanowi:
|
|
‘Within the limits of the areas of competence conferred on the Community, this Directive shall apply to all persons, as regards both the public and private sectors, including public bodies, in relation to:
|
„W granicach kompetencji powierzonych Wspólnocie niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi, w odniesieniu do:
|
|
(a) conditions for access to employment, to self-employment and to occupation, including selection criteria and recruitment conditions, whatever the branch of activity and at all levels of the professional hierarchy, including promotion;
|
a) warunków dostępu do zatrudnienia, do prowadzenia działalności na własny rachunek oraz uprawiania zawodu, włączając również kryteria selekcji i warunki rekrutacji, niezależnie od rodzaju działalności i na wszystkich szczeblach hierarchii zawodowej, również w odniesieniu do awansu zawodowego;
|
|
…’
|
[…]”.
|
|
7. Article 7(1) of Directive 2000/43 provides:
|
7. Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 2000/43 stanowi:
|
|
‘Member States shall ensure that judicial and/or administrative procedures, including where they deem it appropriate conciliation procedures, for the enforcement of the obligations under this Directive are available to all persons who consider themselves wronged by failure to apply the principle of equal treatment to them, even after the relationship in which the discrimination is alleged to have occurred has ended.’
|
„Państwa członkowskie zapewniają, że procedury sądowe i/lub administracyjne, włączając, o ile uznają to za właściwe, procedury pojednawcze, których celem jest doprowadzenie do przestrzegania obowiązków wynikających z niniejszej dyrektywy, są dostępne dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone nieprzestrzeganiem wobec nich zasady równego traktowania, nawet po zakończeniu kontaktów, w których przypuszczalnie miała miejsce dyskryminacja”.
|
|
8. Article 8 of that directive, entitled ‘Burden of proof’, is worded as follows:
|
8. Artykuł 8 dyrektywy zatytułowany „Ciężar dowodu” brzmi następująco:
|
|
‘1. Member States shall take such measures as are necessary, in accordance with their national judicial systems, to ensure that, when persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been applied to them establish, before a court or other competent authority, facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination, it shall be for the respondent to prove that there has been no breach of the principle of equal treatment.
|
„1. Państwa członkowskie podejmują takie środki, które są niezbędne, zgodnie z ich krajowymi systemami prawnymi, w celu zapewnienia, że gdy osoba, która uważa się za pokrzywdzoną nieprzestrzeganiem wobec niej zasady równego traktowania i przedstawia przed sądem lub właściwym organem fakty, z których można domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, to na stronie pozwanej ciąży udowodnienie, że zasada równego traktowania nie została naruszona.
|
|
2. Paragraph 1 shall not prevent Member States from introducing rules of evidence which are more favourable to plaintiffs.
|
2. Przepisy ust. 1 nie stanowią przeszkody dla ustanawiania przez państwa członkowskie zasad dowodowych korzystniejszych dla powoda.
|
|
3. Paragraph 1 shall not apply to criminal procedures.
|
3. Przepisów ust. 1 nie stosuje się do postępowań karnych.
|
|
4. Paragraphs 1, 2 and 3 shall also apply to any proceedings brought in accordance with Article 7(2).
|
4. Przepisy ust. 1, 2 i 3 stosuje się również do każdego postępowania wszczętego zgodnie z art. 7 ust. 2.
|
|
5. Member States need not apply paragraph 1 to proceedings in which it is for the court or other competent authority to investigate the facts of the case.’
|
5. Państwa członkowskie mogą nie stosować przepisów ust. 1 do postępowań, w których ustalenie faktów należy do sądu lub właściwego organu”.
|
|
Directive 2000/78
|
Dyrektywa 2000/78
|
|
9. Recital 15 in the preamble to Directive 2000/78 states that ‘[t]he appreciation of the facts from which it may be inferred that there has been direct or indirect discrimination is a matter for national judicial or other competent bodies, in accordance with rules of national law or practice. Such rules may provide in particular for indirect discrimination to be established by any means including on the basis of statistical evidence’.
|
9. Motyw 15 dyrektywy 2000/78 stanowi, że „ocena stanu faktycznego, który nasuwa przypuszczenie o istnieniu bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, należy do sądu krajowego lub innego właściwego organu, zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową, które mogą przewidywać, w szczególności, że fakt występowania dyskryminacji pośredniej można udowodnić z wykorzystaniem wszelkich środków, również na podstawie danych statystycznych”.
|
|
10. Recital 31 of that directive states that ‘[t]he rules on the burden of proof must be adapted when there is a prima facie case of discrimination and, for the principle of equal treatment to be applied effectively, the burden of proof must shift back to the respondent when evidence of such discrimination is brought. However, it is not for the respondent to prove that the plaintiff adheres to a particular religion or belief, has a particular disability, is of a particular age or has a particular sexual orientation’.
|
10. W motywie 31 wspomnianej dyrektywy sprecyzowano, że „wprowadzenie przepisów dotyczących ciężaru dowodu wymaga, od momentu zaistnienia domniemania dyskryminacji i, w przypadkach, gdy fakt ten zostanie potwierdzony, skutecznego stosowania zasady równego traktowania, w której ciężar dowodu [spoczywa] na [stronie pozwanej]. Jednakże [strona pozwana] nie ma obowiązku udowodnienia, że powód jest wyznawcą danej religii, posiada określone przekonania, jest w szczególny sposób niepełnosprawny, jest w danym wieku lub określonej orientacji seksualnej”.
|
|
11. Under Article 1 of the directive:
|
11. Artykuł 1 dyrektywy stanowi:
|
|
‘The purpose of this Directive is to lay down a general framework for combating discrimination on the grounds of religion or belief, disability, age or sexual orientation as regards employment and occupation, with a view to putting into effect in the Member States the principle of equal treatment’.
|
„Celem niniejszej dyrektywy jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania”.
|
|
12. Article 3(1) of the same directive provides:
|
12. Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy stanowi:
|
|
‘Within the limits of the areas of competence conferred on the Community, this Directive shall apply to all persons, as regards both the public and private sectors, including public bodies, in relation to:
|
„W granicach kompetencji Wspólnoty niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi, w odniesieniu do:
|
|
(a) conditions for access to employment, to self-employment and to occupation, including selection criteria and recruitment conditions, whatever the branch of activity and at all levels of the professional hierarchy, including promotion;
|
a) warunków dostępu do zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w tym również kryteriów selekcji i warunków rekrutacji, niezależnie od dziedziny działalności i na wszystkich szczeblach hierarchii zawodowej, również w odniesieniu do awansu zawodowego;
|
|
…’
|
[…]”.
|
|
13. Article 9(1) of Directive 2000/78 provides:
|
13. Artykuł 9 ust. 1 dyrektywy 2000/78 stanowi:
|
|
‘Member States shall ensure that judicial and/or administrative procedures, including where they deem it appropriate conciliation procedures, for the enforcement of the obligations under this Directive are available to all persons who consider themselves wronged by failure to apply the principle of equal treatment to them, even after the relationship in which the discrimination is alleged to have occurred has ended.’
|
„Państwa członkowskie zapewnią, aby procedury sądowe i/lub administracyjne oraz, w przypadku gdy uznają to za właściwe, procedury pojednawcze, których celem jest doprowadzenie do stosowania zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy, były dostępne dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone w związku z naruszeniem wobec nich zasady równego traktowania, nawet po zakończeniu [kontaktów], w których przypuszczalnie miała miejsce dyskryminacja”.
|
|
14. Article 10 of the directive, entitled ‘Burden of proof’, states:
|
14. Artykuł 10 dyrektywy zatytułowany „Ciężar dowodu” stanowi:
|
|
‘1. Member States shall take such measures as are necessary, in accordance with their national judicial systems, to ensure that, when persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been applied to them establish, before a court or other competent authority, facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination, it shall be for the respondent to prove that there has been no breach of the principle of equal treatment.
|
„1. Zgodnie z ich krajowymi systemami sądowymi państwa członkowskie podejmują niezbędne środki dla zapewnienia, aby strona pozwana musiała udowodnić, że nie wystąpiło pogwałcenie zasady równego traktowania, w przypadku gdy osoby, które uważają się za pokrzywdzone w związku z nieprzestrzeganiem wobec nich zasady równego traktowania, ustalą przed sądem lub innym właściwym organem fakty, które nasuwają przypuszczenie o zaistnieniu bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji.
|
|
2. Paragraph 1 shall not prevent Member States from introducing rules of evidence, which are more favourable to plaintiffs.
|
2. Ustęp 1 nie stanowi przeszkody dla ustanowienia przez państwa członkowskie zasad dowodowych korzystniejszych dla strony skarżącej.
|
|
3. Paragraph 1 shall not apply to criminal procedures.
|
3. Ustęp 1 nie ma zastosowania do postępowań karnych.
|
|
4. Paragraphs 1, 2 and 3 shall also apply to any proceedings brought in accordance with Article 9(2).
|
4. Przepisy ust. 1, 2 i 3 stosuje się również do każdej procedury sądowej wszczętej zgodnie z art. 9 ust. 2.
|
|
5. Member States need not apply paragraph 1 to proceedings in which it is for the court or other competent authority to investigate the facts of the case.’
|
5. Państwa członkowskie mogą nie stosować przepisu ust. 1 do procedur sądowych, w których ustalenie okoliczności faktycznych sprawy należy do sądu lub właściwego organu”.
|
|
Directive 2006/54
|
Dyrektywa 2006/54
|
|
15. Recital 30 in the preamble to Directive 2006/54 is worded as follows:
|
15. Motyw 30 dyrektywy 2006/54 brzmi następująco:
|
|
‘The adoption of rules on the burden of proof plays a significant role in ensuring that the principle of equal treatment can be effectively enforced. As the Court of Justice has held, provision should therefore be made to ensure that the burden of proof shifts to the respondent when there is a prima facie case of discrimination, except in relation to proceedings in which it is for the court or other competent national body to investigate the facts. It is however necessary to clarify that the appreciation of the facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination remains a matter for the relevant national body in accordance with national law or practice. Further, it is for the Member States to introduce, at any appropriate stage of the proceedings, rules of evidence which are more favourable to plaintiffs.’
|
„Przyjęcie przepisów dotyczących ciężaru dowodu odgrywa znaczącą rolę w zapewnieniu, aby zasada równego traktowania była skutecznie egzekwowana. Jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości, należy przyjąć przepisy w celu zagwarantowania przeniesienia ciężaru dowodu na pozwanego, jeżeli w sprawie istnieje domniemanie faktyczne wskazujące na wystąpienie dyskryminacji, z wyjątkiem postępowań, w których zadaniem sądu lub innego właściwego organu krajowego jest zbadanie okoliczności faktycznych. Należy jednak zaznaczyć, że ocena faktów, z których można domniemywać, że doszło do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, pozostaje w gestii właściwych organów krajowych, zgodnie z prawem lub zwyczajem krajowym. Ponadto do państw członkowskich należy wprowadzenie, na jakimkolwiek właściwym stadium postępowania, zasad dowodowych, które są korzystniejsze dla powoda”.
|
|
16. Under Article 1 of that directive:
|
16. Artykuł 1 wspomnianej dyrektywy stanowi:
|
|
‘The purpose of this Directive is to ensure the implementation of the principle of equal opportunities and equal treatment of men and women in matters of employment and occupation.
|
„Celem niniejszej dyrektywy jest wprowadzenie w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy.
|
|
To that end, it contains provisions to implement the principle of equal treatment in relation to:
|
W tym celu zawiera ona przepisy dotyczące wprowadzenia w życie zasady równego traktowania w odniesieniu do:
|
|
(a) access to employment, including promotion, and to vocational training;
|
a) dostępu do zatrudnienia, w tym do awansu zawodowego i szkolenia zawodowego;
|
|
…’
|
[…]”.
|
|
17. Article 14(1) of the same directive states:
|
17. Artykuł 14 ust. 1 dyrektywy stanowi:
|
|
‘There shall be no direct or indirect discrimination on grounds of sex in the public or private sectors, including public bodies, in relation to:
|
„Zakazuje się wszelkiej bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć w sektorze prywatnym i publicznym, w tym w instytucjach publicznych, w odniesieniu do:
|
|
(a) conditions for access to employment, to self-employment or to occupation, including selection criteria and recruitment conditions, whatever the branch of activity and at all levels of the professional hierarchy, including promotion;
|
a) warunków dostępu do zatrudnienia, do prowadzenia działalności na własny rachunek oraz wykonywania zawodu, w tym kryteriów selekcji i warunków rekrutacji, niezależnie od rodzaju działalności i na wszystkich szczeblach hierarchii zawodowej, włącznie z awansem zawodowym;
|
|
…’
|
[…]”.
|
|
18. Article 17(1) of Directive 2006/54 provides:
|
18. Artykuł 17 ust. 1 dyrektywy 2006/54 stanowi:
|
|
‘Member States shall ensure that, after possible recourse to other competent authorities including where they deem it appropriate conciliation procedures, judicial procedures for the enforcement of obligations under this Directive are available to all persons who consider themselves wronged by failure to apply the principle of equal treatment to them, even after the relationship in which the discrimination is alleged to have occurred has ended.’
|
„Państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie osoby, które uważają się za pokrzywdzone w swoich prawach poprzez niestosowanie do nich zasady równego traktowania, mogły dochodzić swoich roszczeń, wynikających z niniejszej dyrektywy, przed sądem po ewentualnym zwróceniu się do innych właściwych organów, jak również, o ile państwa te uznają to za właściwe, po wykorzystaniu procedury pojednawczej, nawet wówczas gdy zakończeniu uległ stosunek, w ramach którego dyskryminacja miała mieć miejsce”.
|
|
19. Article 19 of that directive, entitled ‘Burden of proof’, is worded as follows:
|
19. Artykuł 19 dyrektywy zatytułowany „Ciężar dowodu” brzmi następująco:
|
|
‘1. Member States shall take such measures as are necessary, in accordance with their national judicial systems, to ensure that, when persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been applied to them establish, before a court or other competent authority, facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination, it shall be for the respondent to prove that there has been no breach of the principle of equal treatment.
|
„1. Państwa członkowskie podejmą takie działania, które są niezbędne, zgodnie z ich krajowymi systemami sądowymi, w celu zapewnienia, aby – jeżeli osoby, które uznają się za poszkodowane z powodu niezastosowania do nich zasady równego traktowania, uprawdopodobnią przed sądem lub innym właściwym organem okoliczności pozwalające domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji – do pozwanego należało udowodnienie, że nie nastąpiło naruszenie zasady równego traktowania.
|
|
2. Paragraph 1 shall not prevent Member States from introducing rules of evidence which are more favourable to plaintiffs.
|
2. Ustęp 1 nie stanowi przeszkody, aby państwa członkowskie wprowadziły reguły dowodowe korzystniejsze dla powoda.
|
|
3. Member States need not apply paragraph 1 to proceedings in which it is for the court or competent body to investigate the facts of the case.
|
3. Państwa członkowskie mogą odstąpić od stosowania ust. 1 do postępowań, w których ustalenie stanu faktycznego należy do sądu lub innego właściwego organu.
|
|
4. Paragraphs 1, 2 and 3 shall also apply to:
|
4. Ustępy 1, 2 i 3 stosuje się również do:
|
|
(a) the situations covered by Article 141 of the [EC] Treaty and, insofar as discrimination based on sex is concerned, by Directives 92/85/EEC and 96/34/EC;
|
a) sytuacji objętych art. 141 traktatu [WE] oraz – w zakresie, w jakim dotyczy to dyskryminacji ze względu na płeć – objętych przepisami dyrektyw 92/85/EWG i 96/34/WE;
|
|
(b) any civil or administrative procedure concerning the public or private sector which provides for means of redress under national law pursuant to the measures referred to in (a) with the exception of out-of-court procedures of a voluntary nature or provided for in national law.
|
b) każdego postępowania cywilnego lub administracyjnego, dotyczącego sektora publicznego lub prywatnego, które przewiduje środki zadośćuczynienia zgodnie z prawem krajowym, stosownie do kwestii, o których mowa w lit. a), z wyjątkiem postępowań pozasądowych o charakterze dobrowolnym albo przewidzianych w prawie krajowym.
|
|
5. This Article shall not apply to criminal procedures, unless otherwise provided by the Member States.’
|
5. Niniejszego artykułu nie stosuje się do postępowań karnych, chyba że państwa członkowskie postanowią inaczej”.
|
|
National legislation
|
Uregulowania krajowe
|
|
20. Paragraph 1 of the General Law on equal treatment (Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz), of 14 August 2006 (BGBl. 2006 I, p. 1897), in the version applicable at the material time (‘the AGG’), is worded as follows:
|
20. Paragraf 1 Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (ogólnej ustawy o równym traktowaniu) z dnia 14 sierpnia 2006 r. (BGBl. 2006 I, s. 1897), w wersji obowiązującej w czasie wystąpienia okoliczności rozpatrywanych przez sąd krajowy (zwanej dalej „AGG”) brzmiał następująco:
|
|
‘The purpose of this Law is to prevent or to eliminate discrimination on the grounds of race or ethnic origin, gender, religion or belief, disability, age or sexual orientation.’
|
„Niniejsza ustawa ma na celu uniemożliwienie lub wyeliminowanie wszelkich nierówności ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne, płeć, religię lub wyznanie, niepełnosprawność, wiek lub tożsamość płciową”.
|
|
21. Under Paragraph 3(1) of the AGG:
|
21. Zgodnie z § 3 ust. 1 AGG:
|
|
‘Direct discrimination shall be taken to occur where one person is treated less favourably than another is, has been or would be treated in a comparable situation, on any of the grounds referred to in Paragraph 1. Direct discrimination on the ground of sex shall also be taken to occur within the meaning of Paragraph 2(1) Nos 1 to 4 where a woman is treated less favourably on account of pregnancy or maternity.’
|
„Dyskryminacja bezpośrednia ma miejsce, gdy z jednego ze względów wskazanych w § 1 osoba traktowana jest mniej przychylnie, niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w podobnej sytuacji. Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na płeć w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1–4 zachodzi również wówczas, gdy kobieta jest traktowana mniej korzystnie z powodu ciąży lub macierzyństwa”.
|
|
22. Paragraph 6(1) of the AGG states:
|
22. Paragraf 6 ust. 1 AGG stanowi:
|
|
‘For the pur poses of this Law, “worker” means:
|
„W rozumieniu niniejszej ustawy pracownikami są:
|
|
1. persons in salaried employment;
|
1) osoby zatrudnione jako pracownicy najemni;
|
|
2. persons employed for the purposes of their vocational training;
|
2) osoby zatrudnione dla celów kształcenia zawodowego;
|
|
3. persons of similar status to salaried persons on account of their dependent economic status, including those who work from home and those comparable to persons who work from home.
|
3) osoby, których status, z powodu ich zależności finansowej jest porównywalny ze statusem pracowników najemnych, kategoria ta obejmuje w szczególności osoby wykonujące pracę w domu lub osoby porównywalne.
|
|
“Worker” shall also refer to job applicants and persons whose employment relationship has ended.’
|
Za pracowników uważa się również osoby ubiegające się o zatrudnienie, a także osoby, których stosunek pracy uległ zakończeniu”.
|
|
23. Under Paragraph 7(1) of AGG workers must not suffer discrimination on any of the grounds referred to in Paragraph 1. That prohibition also applies where the person responsible for the discrimination merely assumes, when exercising the discrimination, that one of the grounds given in Paragraph 1 exists.
|
23. Zgodnie z § 7 ust. 1 AGG nie można dyskryminować pracowników ze względów wymienionych w § 1. Zakaz ten znajduje również zastosowanie, jeżeli osoba dyskryminująca jedynie zakłada w ramach stosowanej dyskryminacji, że zachodzi jeden z powodów wymienionych w § 1.
|
|
24. Under Paragraph 15(2) of the AGG:
|
24. Paragraf 15 ust. 2 AGG stanowi:
|
|
‘The worker may claim appropriate financial compensation for non-pecuniary damage. In the event of non-recruitment, the compensation shall not exceed three months’ salary if the worker would not have been recruited even if the selection had been free from discrimination.’
|
„W przypadku wyrządzenia szkody o charakterze niemajątkowym osoba zatrudniona może dochodzić stosownego odszkodowania pieniężnego. W razie odmowy zatrudnienia wysokość odszkodowania nie może przekraczać trzech miesięcznych pensji, jeśli dana osoba nie zostałaby zatrudniona także wówczas, gdyby postępowanie rekrutacyjne zostało przeprowadzone w sposób niedyskryminujący”.
|
|
25. Paragraph 22 of the AGG provides:
|
25. Paragraf 22 AGG stanowi:
|
|
‘Where, in the event of conflict, one of the parties is able to establish factual evidence from which it may be presumed that there has been discrimination on one of the grounds referred to in Paragraph 1, it shall be for the other party to prove that there has been no breach of the provisions prohibiting discrimination.’
|
„Jeżeli w toku postępowania jedna ze stron przedstawi wskazówki pozwalające domniemywać, że miało miejsce niekorzystne traktowanie w oparciu o jeden ze względów wymienionych w § 1, ciężar dowodu, że nie doszło do naruszenia przepisów o ochronie przed niekorzystnym traktowaniem spoczywa na drugiej stronie”.
|
|
The dispute in the main proceedings and the questions referred for a preliminary ruling
|
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
|
|
26. Ms Meister, a Russian national, was born on 7 September 1961. She holds a Russian degree in systems engineering, the equivalence of which to a German degree awarded by a Fachhochschule (university of applied science) has been recognised in Germany.
|
26. Galina Meister urodziła się 7 września 1961 r. i jest pochodzenia rosyjskiego. Posiada rosyjski dyplom inżyniera systemów, którego równoważność z dyplomem wydawanym w Niemczech przez Fachhochschule (placówkę wyższego szkolnictwa zawodowego) została uznana w Niemczech.
|
|
27. Speech Design published a newspaper advertisement for the purposes of recruiting an ‘experienced software developer’, to which Ms Meister responded by applying for the post on 5 October 2006. By a letter of 11 October 2006, Speech Design rejected her application without inviting her to a job interview. Not long afterwards, a second advertisement, with the same content as the first, was published by that company on the internet. On 19 October 2006 Ms Meister reapplied, but Speech Design once again rejected her application, without inviting her to an interview and without telling her on what ground her application was unsuccessful.
|
27. Speech Design zamieściła w 2006 r. ogłoszenie w prasie w celu rekrutacji „doświadczonego informatyka programisty M/K”, na które G. Meister odpowiedziała w dniu 5 października 2006 r., przedstawiając swoją kandydaturę. Pismem z dnia 11 października 2006 r. Speech Design odrzuciła jej kandydaturę bez zaproszenia na rozmowę kwalifikacyjną. Wspomniana spółka krótko po tym opublikowała na stronie internetowej kolejne ogłoszenie o treści podobnej do pierwszego ogłoszenia. W dniu 19 października 2006 r. G. Meister ponownie przedstawiła swoją kandydaturę, lecz Speech Design odrzuciła jej wniosek po raz kolejny, nie zaprosiwszy jej na rozmowę i nie udzieliwszy jakiejkolwiek informacji na temat odrzucenia jej kandydatury.
|
|
28. There is nothing in the file before the Court to suggest that Speech Design claimed that Ms Meister’s level of expertise did not correspond to that sought in that recruitment process.
|
28. Żaden z dokumentów znajdujących się w posiadaniu Trybunału nie wskazuje na to, że wspomniana spółka uważała, iż poziom kwalifikacji G. Meister nie odpowiadał poziomowi poszukiwanemu w ramach tej procedury rekrutacyjnej.
|
|
29. Being of the view that she met the requirements of the post in question, Ms Meister considered that she suffered less favourable treatment than another person in a comparable situation, on the grounds of her sex, age and ethnic origin. She therefore brought an action against Speech Design before the Arbeitsgericht (Labour Court), seeking, first, compensation from that company for employment discrimination and, secondly, the production of the file for the person who was engaged, which would enable her to prove that she is more qualified than that person.
|
29. G. Meister uznała, że skoro spełnia warunki wymagane dla zajmowania wspomnianego stanowiska, została potraktowana w sposób mniej korzystny niż inna osoba znajdująca się w podobnej sytuacji ze względu na jej płeć, wiek i pochodzenie etniczne. W związku z tym wniosła pozew przeciwko Speech Design do Arbeitsgericht, żądając po pierwsze, aby spółka ta zapłaciła na jej rzecz odszkodowanie za dyskryminację w dziedzinie zatrudnienia, i po drugie, aby przedstawiła akta zatrudnionego kandydata, co pozwoliłoby G. Meister wykazać, iż jej kwalifikacje są wyższe.
|
|
30. As Ms Meister’s action was dismissed at first instance, she brought an appeal against that judgment before the Landesarbeitsgericht (Higher Labour Court) which also dismissed her appeal. She brought an appeal on a point of law before the Bundesarbeitsgericht (Federal Labour Court). That court questions whether Ms Meister can claim a right to information on the basis of Directives 2000/43, 2000/78 and 2006/54 and, if so, what are the consequences of a refusal of disclosure by Speech Design.
|
30. Po oddaleniu pozwu w pierwszej instancji G. Meister wniosła odwołanie od wyroku oddalającego pozew do Landesarbeitsgericht, który to sąd również oddalił jej żądania. Następnie wniosła ona skargę kasacyjną „Revision” do Bundesarbeitsgericht. Sąd ten zastanawia się nad kwestią, czy G. Meister może skorzystać z prawa do uzyskania informacji na podstawie dyrektyw 2000/43, 2000/78 oraz 2006/654 i, w razie uznania, że może, jakie konsekwencje wynikają z odmowy udzielenia informacji przez Speech Design.
|
|
31. In those circumstances, the Bundesarbeitsgericht decided to stay the proceedings and to refer the following questions to the Court for a preliminary ruling:
|
31. W tej sytuacji Bundesarbeitsgericht postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
|
|
‘1. Are Article 19(1) of Directive 2006/54 …, Article 8(1) of … Directive 2000/43 … and Article 10(1) of … Directive 2000/78 … to be interpreted as meaning that, where a worker shows that he meets the requirements for a post advertised by an employer, he has a right vis-à-vis that employer, if he does not obtain the post, to information as to whether the employer has engaged another applicant and, if so, as to the criteria on the basis of which that appointment has been made?
|
„1) Czy art. 19 ust. 1 dyrektywy 2006/54 […] i art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/43 […], a także art. 10 ust. 1 dyrektywy 2000/78 […] należy interpretować w ten sposób, że pracownikowi, który twierdzi w sposób przekonujący, że spełnia warunki zajęcia stanowiska oferowanego przez pracodawcę ale jego kandydatura nie została uwzględniona, przysługuje prawo do uzyskania od pracodawcy informacji na temat tego, czy zatrudnił on innego kandydata, a jeżeli tak, na podstawie jakich kryteriów ten inny kandydat został zatrudniony?
|
|
2. If the answer to the first question is affirmative:
|
2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
|
|
Where the employer does not disclose the requested information, does that fact give rise to a presumption that the discrimination alleged by the worker exists?’
|
Czy okoliczność, że pracodawca nie udzielił żądanej informacji, pozwala przypuszczać, że doszło do zarzucanej mu przez pracownika dyskryminacji?”.
|
|
Consideration of the questions referred
|
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
|
|
The first question
|
W przedmiocie pytania pierwszego
|
|
32. By its first question, the referring court asks, in essence, whether Article 8(1) of Directive 2000/43, Article 10(1) of Directive 2000/78 and Article 19(1) of Directive 2006/54 must be interpreted as entitling a worker who claims plausibly that he meets the requirements listed in a job advertisement and whose application was rejected to have access to information indicating whether the employer engaged another applicant at the end of the recruitment process and, if so, on the basis of which criteria.
|
32. W drodze pytania pierwszego sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia czy art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/43, art. 10 ust. 1 dyrektywy 2000/78 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2006/54 należy interpretować w ten sposób, że ustanawiają one prawo pracownika, który twierdzi w sposób przekonujący, że spełnia warunki określone przez pracodawcę w ogłoszeniu o rekrutacji, ale jego kandydatura nie została uwzględniona, do uzyskania informacji na temat tego, czy w wyniku procedury rekrutacyjnej zatrudnił on innego kandydata, a jeżeli tak, na podstawie jakich kryteriów ten inny kandydat został zatrudniony.
|
|
33. At the outset, it should be recalled that it follows from Article 3(1)(a) of Directive 2000/43, Article 3(1)(a) of Directive 2000/78 and indent (a) of the second subparagraph of Article 1 and Article 14(1)(a) of Directive 2006/54 that those directives apply to a person seeking employment, and also in regard to the selection criteria and recruitment conditions of that employment.
|
33. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że z art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/43, z art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78 a także z art. 1 akapit drugi lit. a) i art. 14 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/54 wynika, że dyrektywy te znajdują zastosowanie wobec osób poszukujących pracy, włączając w to również kryteria selekcji i warunki rekrutacji odnoszące się do tej pracy.
|
|
34. Those same directives provide, in essence, in Article 8(1) of Directive 2000/43, Article 10(1) of Directive 2000/78 and Article 19(1) of Directive 2006/54, that the Member States are to take such measures as are necessary, in accordance with their national judicial systems, to ensure that, when persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been applied to them establish, before a court or other competent authority, facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination, it is for the respondent to prove that there has been no breach of that principle.
|
34. Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy 2000/43, art. 10 ust. 1 dyrektywy 2000/78 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2006/54 stanowią zasadniczo, że państwa członkowskie podejmują takie środki, które są niezbędne, zgodnie z ich krajowymi systemami prawnymi, w celu zapewnienia, że gdy osoba, która uważa się za pokrzywdzoną nieprzestrzeganiem wobec niej zasady równego traktowania i przedstawia przed sądem lub innym właściwym organem fakty, z których można domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, to na stronie pozwanej ciąży udowodnienie, że zasada równego traktowania nie została naruszona.
|
|
35. It should be noted that the wording of those provisions is almost identical to that of Article 4(1) of Council Directive 97/80/EC of 15 December 1997 on the burden of proof in cases of discrimination based on sex (OJ 1998 L 14, p. 6), a provision which the Court has interpreted, in particular in Case C‑104/10 Kelly [2011] ECR I‑0000. Article 4(1), which was repealed by Directive 2006/54 with effect from 15 August 2009, along with Directive 97/80 in its entirety, made cases of discrimination on the grounds of sex subject to the same legal rules on the burden of proof as the directives in question in the main proceedings.
|
35. Należy stwierdzić, że treść tych przepisów jest prawie taka sama jak treść art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć (Dz.U. 1998, L 14, s. 6), który to przepis został poddany wykładni Trybunału między innymi w jego wyroku z dnia 21 lipca 2011 r. w sprawie C‑104/10 Kelly, dotychczas nieopublikowanym w Zbiorze. Tenże art. 4 ust. 1, który został uchylony przez dyrektywę 2006/54 ze skutkiem od dnia 15 sierpnia 2009 r., tak jak i całościowo dyrektywa 97/80 poddały bowiem przypadki dyskryminacji ze względu na płeć tym samym rozwiązaniom prawnym w zakresie ciężaru dowodu co dyrektywy rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym.
|
|
36. Interpreting Article 4(1) of Directive 97/80 in Kelly , the Court held in paragraph 30 of the judgment that it is the person who considers himself to have been wronged because the principle of equal treatment has not been applied to him who must initially establish the facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination. It is only where that person has established such facts that it is then for the defendant to prove that there has been no breach of the principle of non-discrimination.
|
36. Dokonując wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 97/80 w ww. wyroku w sprawie Kelly, Trybunał orzekł w pkt 30 tego wyroku, że to na osobie, która uważa się za pokrzywdzoną z uwagi na nieprzestrzeganie wobec niej zasady równego traktowania, spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek przedstawienia faktów, z których można domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji. Jedynie w przypadku, gdy osoba ta przedstawi takie fakty, do osoby pozwanej należy w drugiej kolejności udowodnienie, że nie miało miejsca naruszenie zasady niedyskryminacji.
|
|
37. The Court also held that the assessment of the facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination is a matter for national judicial or other competent bodies, in accordance with national law or practice ( Kelly , paragraph 31), as stated in Recital 15 of Directives 2000/43 and 2000/78 and Recital 30 of Directive 2006/54.
|
37. Trybunał orzekł również, iż jak wynika z motywu 15 dyrektywy 2000/43 i z motywu 15 dyrektywy 2000/78 oraz z motywu 30 dyrektywy 2006/54, do sądów krajowych lub innych właściwych organów należy dokonanie, zgodnie z prawem lub zwyczajem krajowym, oceny faktów, z których można wywnioskować, że doszło do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji (ww. wyrok w sprawie Kelly, pkt 31).
|
|
38. Moreover, the Court stated that Directive 97/80, pursuant to Article 1 thereof, seeks to ensure that the measures taken by the Member States to implement the principle of equal treatment are made more effective, in order to enable all persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been applied to them to have their rights asserted by judicial process after possible recourse to other competent bodies ( Kelly , paragraph 33). In that regard, it should be noted that Article 7(1) of Directive 2000/43, Article 9(1) of Directive 2000/78 and Article 17(1) of Directive 2006/54 refer to the same principle.
|
38. Trybunał sprecyzował ponadto, iż celem dyrektywy 97/80, zgodnie z jej art. 1, jest zapewnienie, by działania podjęte przez państwa członkowskie dla realizowania zasady równości traktowania stały się skuteczniejsze, aby umożliwić wszystkim osobom, które uznają się za skrzywdzone, ponieważ nie została wobec nich zastosowana zasada równości traktowania, potwierdzenie ich praw w procesie sądowym po wyczerpaniu możliwości przed innymi właściwymi organami (ww. wyrok w sprawie Kelly, pkt 33). W tym względzie należy zauważyć, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 2000/43, art. 9 ust. 1 dyrektywy 2000/78 i art. 17 ust. 1 dyrektywy 2006/54 odwołują się do tej samej zasady.
|
|
39. In those circumstances the Court concluded, at paragraph 34 of Kelly, that although Article 4(1) of that Directive 97/80 does not specifically entitle persons who consider themselves wronged because the principle of equal treatment has not been correctly applied to them to information in order that they may establish ‘facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination’ in accordance with that provision, it is not however inconceivable that a refusal of disclosure by the defendant, in the context of establishing such facts, is liable to compromise the achievement of the objective pursued by that directive and, in particular to deprive that provision of its effectiveness.
|
39. W tych okolicznościach w pkt 34 ww. wyroku w sprawie Kelly Trybunał doszedł do wniosku, że o ile art. 4 ust. 1 dyrektywy 97/80 nie przyznaje osobie, która uważa się za pokrzywdzoną z uwagi na nieprzestrzeganie wobec niej zasady równości traktowania, specyficznego uprawnienia do uzyskania informacji, tak aby była ona w stanie przedstawić zgodnie z tym przepisem „fakty, z których można domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji”, o tyle nie zmienia to faktu, że nie można wykluczyć, iż odmówienie przez stronę pozwaną dostępu do informacji w kontekście przedstawiania takich faktów może zagrażać realizacji celu wytyczonego przez tę dyrektywę, a zwłaszcza pozbawiać omawiany przepis jego skuteczności (effet utile).
|
|
40. As was noted at paragraph 35 of the present judgment, Directive 97/80 was repealed and replaced by Directive 2006/54. However, having regard to the wording and scheme of the articles concerned by the present reference for a preliminary ruling, there is nothing to suggest that, in adopting Directives 2000/43, 2000/78 and 2006/54, the European Union legislator intended to amend the rules on the burden of proof established by Article 4(1) of Directive 97/80. Consequently, in the context of establishing the facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination, it must be ensured that a refusal of disclosure by the defendant is not liable to compromise the achievement of the objectives pursued by Directives 2000/43, 2000/78 and 2006/54.
|
40. Jak zauważono w pkt 35 niniejszego wyroku, dyrektywa 97/80 została uchylona i zastąpiona przez dyrektywę 2006/54. Jednakże, mając na uwadze treść i systematykę artykułów będących przedmiotem niniejszego odesłania prejudycjalnego, nie występują okoliczności, które pozwoliłyby stwierdzić, iż przyjmując dyrektywy 2000/43, 2000/78 i 2006/54, prawodawca Unii miał zamiar dokonania zmiany ustanowionej w art. 4 ust. 1 dyrektywy 97/80 regulacji dotyczącej ciężaru dowodu. W konsekwencji, w ramach przedstawienia faktów, które pozwalają domniemywać istnienie bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji, należy ustalić, czy odmowa udzielenia informacji przez stronę pozwaną nie zagraża realizacji celów, do których dążą dyrektywy 2000/43, 2000/78 i 2006/54.
|
|
41. According to the wording of the second and third subparagraphs respectively of Article 4(3) TEU, the Member States inter alia ‘shall take any appropriate measure, general or particular, to ensure fulfilment of the obligations arising out of the Treaties or resulting from the acts of the institutions of the Union’ and ‘shall … refrain from any measure which could jeopardise the attainment of the Union’s objectives’, including those pursued by directives (see Case C‑61/11 PPU El Dridi [2011] ECR I‑0000, paragraph 56, and Kelly , paragraph 36).
|
41. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 3, odpowiednio, akapity drugi i trzeci TUE, państwa członkowskie w szczególności „podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii” oraz „powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrażać urzeczywistnieniu celów Unii”, w tym wytyczonych przez dyrektywy (zob. wyrok z dnia 28 kwietnia 2011 r. w sprawie C‑61/11 PPU El Dridi, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 56; ww. wyrok w sprawie Kelly, pkt 36).
|
|
42. Therefore, it is for the referring court to ensure that the refusal of disclosure by Speech Design, in the context of establishing facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination against Ms Meister, is not liable to compromise the achievement of the objectives pursued by Directives 2000/43, 2000/78 and 2006/54. It must, in particular, take account of all the circumstances of the main proceedings, in order to determine whether there is sufficient evidence for a finding that the facts from which it may be presumed that there has been such discrimination have been established.
|
42. Tak więc to sąd krajowy powinien upewnić się, że odmowa udzielenia informacji przez Speech Design, w ramach przedstawienia faktów, które pozwalają domniemywać istnienie bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji wobec G. Meister, nie zagraża realizacji celów, do których dążą dyrektywy 2000/43, 2000/78, a także 2006/54. Powinien on w szczególności wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, aby ustalić, czy istnieją wystarczające wskazówki dla przyjęcia, że fakty pozwalające domniemywać istnienie takiej dyskryminacji zostały udowodnione.
|
|
43. In that regard, it should be recalled that, as is clear from Recital 15 of Directives 2000/43 and 2000/78 and Recital 30 of Directive 2006/54, national law or the national practices of the Member States may provide, in particular, that indirect discrimination may be established by any means including on the basis of statistical evidence.
|
43. W tym względzie należy przypomnieć, że jak wynika z motywu 15 dyrektywy 2000/43 i z motywu 15 dyrektywy 2000/78, a także z motywu 30 dyrektywy 2006/54 prawo krajowe lub praktyki krajowe państw członkowskich mogą przewidywać w szczególności, że fakt występowania dyskryminacji pośredniej można udowodnić z wykorzystaniem wszelkich środków, w tym na podstawie danych statystycznych.
|
|
44. Among the factors which may be taken into account is, in particular, the fact that, unlike in Kelly, the employer in question in the main proceedings seems to have refused Ms Meister any access to the information that she seeks to have disclosed.
|
44. Do elementów, które można wziąć pod uwagę, zalicza się między innymi okoliczność, że w odróżnieniu od sytuacji, która była rozpatrywana w postępowaniu zakończonym ww. wyrokiem w sprawie Kelly, wydaje się, iż pracodawca, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, odmówił udzielenia G. Meister wszelkich informacji, których ona zażądała.
|
|
45. Moreover, as the Advocate General noted in paragraphs 35 to 37 of his Opinion, account can also be taken of, in particular, the fact that Speech Design does not dispute that Ms Meister’s level of expertise matches that referred to in the job advertisement, as well as the facts that, notwithstanding this, the employer did not invite her to a job interview and she was not invited to interview under the new procedure to select applicants for the post in question.
|
45. Ponadto, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 35–37 swojej opinii, można również wziąć pod uwagę między innymi fakt, że Speech Design nie zakwestionowała, iż poziom kwalifikacji G. Meister odpowiada poziomowi określonemu w ogłoszeniu o rekrutacji, a także nie zakwestionowała okoliczności, że pomimo to pracodawca nie zaprosił jej na rozmowę kwalifikacyjną oraz że nie została ona zaproszona na taką rozmowę również w toku nowego postępowania selekcyjnego dla kandydatów do zajmowania wspomnianego stanowiska.
|
|
46. In the light of the foregoing, the answer to the first question is that Article 8(1) of Directive 2000/43, Article 10(1) of Directive 2000/78 and Article 19(1) of Directive 2006/54 must be interpreted as not entitling a worker who claims plausibly that he meets the requirements listed in a job advertisement and whose application was rejected to have access to information indicating whether the employer engaged another applicant at the end of the recruitment process.
|
46. W związku z powyższym na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/43, art. 10 ust. 1 dyrektywy 2000/78 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2006/54 należy interpretować w ten sposób, że nie ustanawiają one prawa pracownika, który twierdzi w sposób przekonujący, że spełnia warunki określone przez pracodawcę w ogłoszeniu o rekrutacji ale jego kandydatura nie została uwzględniona, do uzyskania informacji na temat tego, czy w wyniku procedury rekrutacyjnej pracodawca zatrudnił innego kandydata.
|
|
47. Nevertheless, it cannot be ruled out that a defendant’s refusal to grant any access to information may be one of the factors to take into account in the context of establishing facts from which it may be presumed that there has been direct or indirect discrimination. It is for the referring court to determine whether that is the case in the main proceedings, taking into account all the circumstances of the case before it.
|
47. Nie można jednak wykluczyć, że całkowite odmówienie przez stronę pozwaną dostępu do informacji stanowi jeden z elementów, które należy wziąć pod uwagę w kontekście przedstawienia faktów pozwalających domniemywać istnienie bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji. Do sądu krajowego należy sprawdzenie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności zawisłego przed nim sporu, czy tak jest w rozpatrywanym przezeń przypadku.
|
|
The second question
|
W przedmiocie pytania drugiego
|
|
48. In view of the answer given to the first question, there is no need to reply to the second question referred by the national court.
|
48. Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielenia odpowiedzi na drugie z pytań przedstawionych przez sąd krajowy.
|
|
Costs
|
W przedmiocie kosztów
|
|
49. Since these proceedings are, for the parties to the main proceedings, a step in the action pending before the national court, the decision on costs is a matter for that court. Costs incurred in submitting observations to the Court, other than the costs of those parties, are not recoverable.
|
49. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
|