|
|
[pic] | COMMISSION OF THE EUROPEAN COMMUNITIES |
|
[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |
|
|
Brussels, 26.11.2008
|
Bruksela, dnia 26.11.2008
|
|
COM(2008) 760 final
|
KOM(2008) 760 wersja ostateczna
|
|
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE COUNCIL, THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS
|
KOMUNIKAT KOMISJI EUROPEJSKIEJ DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW
|
|
Mid-term progress report on the roadmap for equality between women and men (2006-2010)
|
Sprawozdanie śródokresowe ze stanu zaawansowania realizacji planu działań na rzecz równości kobiet i mężczyzn (2006-2010)
|
|
. INTRODUCTION
|
1. WPROWADZENIE
|
|
Fifty years of Community policy promoting equality have improved the situation for women. However, inequalities persist in a number of areas, and developments, particularly in the context of globalisation and demographic changes, have created new challenges to be faced in order to achieve gender equality.
|
Pięćdziesiąt lat działań politycznych Wspólnoty na rzecz równości przyczyniło się do poprawy sytuacji kobiet. W wielu dziedzinach nadal jednak utrzymują się nierówności, a rozwój sytuacji, zwłaszcza w kontekście globalizacji i zmian demograficznych, przyczynił się do powstania nowych wyzwań, z którymi trzeba się zmierzyć, dążąc do równości kobiet i mężczyzn.
|
|
It is the responsibility of the European Union and the Member States to improve the equality situation in the context of concerted action. The roadmap adopted in March 2006[1] presented the commitments by the Commission to gender equality for the period 2006-2010. Also in March 2006, the European Council, in the European Pact for Gender Equality,[2] called on the Member States to take more account of equality and to support the roadmap's objectives.
|
Poprawa sytuacji w zakresie równości leży w gestii Unii Europejskiej i państw członkowskich, w ramach wspólnego działania. Plan działań przyjęty w marcu 2006 r.[1] przedstawiał zobowiązania podjęte przez Komisję na rzecz równości kobiet i mężczyzn na okres 2006-2010. Również w marcu 2006 r. Rada Europejska, w europejskim pakcie na rzecz równości płci[2], zachęciła państwa członkowskie do szerszego uwzględniania kwestii równości i do wspierania celów określonych w planie działań.
|
|
In the roadmap, the Commission announced the actions it intended to take in six policy areas: equal economic independence for women and men, reconciliation of private and professional life, equal representation in decision-making, eradication of all forms of gender-related violence, elimination of gender stereotypes and promotion of gender equality in external and development policies. It also undertakes to monitor and evaluate the roadmap. Two work programmes have been drawn up since its adoption.[3] This mid-term report describes how, since March 2006, actions have contributed to achieving the roadmap objectives. A final evaluation of the roadmap is scheduled for 2010.
|
W planie tym Komisja wyszczególniła działania, które ma zamiar podjąć w sześciu obszarach polityki, a mianowicie: równą niezależność ekonomiczną kobiet i mężczyzn, pogodzenie życia prywatnego i zawodowego, równe uczestnictwo w podejmowaniu decyzji, eliminowanie wszelkich form przemocy uwarunkowanych płcią, eliminowanie stereotypów związanych z płcią, propagowanie równości płci w stosunkach zewnętrznych oraz polityce rozwoju. Komisja zobowiązała się również do monitorowania i oceny planu działań. Od czasu przyjęcia planu działań opracowano dwa programy prac[3]. Niniejsze sprawozdanie śródokresowe opisuje w jaki sposób, od marca 2006 r., podjęte działania przyczyniły się do osiągnięcia celów określonych w planie działań. W 2010 r. przewidziano końcową ocenę planu działań.
|
|
ACHIEVEMENT OF THE ROADMAP OBJECTIVES
|
2. REALIZACJA CELÓW PLANU DZIAłAń
|
|
Achieving equal economic independence for women and men
|
2.1. Zapewnienie kobietom i mężczyznom niezależności ekonomicznej
|
|
The roadmap reaffirmed that economic equality between women and men would only be achieved through greater participation of women in employment. The rate of employment among women in the Union will very probably reach the target of 60% in 2010. However, the pay gap between women and men remains wide (15%). The communication " Tackling the pay gap "[4] underlined the Commission's commitment to closing this gap and put forward a number of measures. In particular, it undertook to analyse the current legislative framework to determine whether it needed amending in order to make it more effective. Nevertheless, legislation will not be enough to eliminate what is still a complex phenomenon, caused in particular by a higher proportion of women in the less well-paid sectors or less secure jobs. There will also be a need to improve the quality of employment for women, an area highlighted in the 2008 report on equality between women and men.[5]
|
Plan działań potwierdził, że warunkiem równości gospodarczej kobiet i mężczyzn jest zwiększanie zatrudnienia wśród kobiet. Poziom zatrudnienia kobiet w Unii osiągnie najprawdopodobniej przewidywany cel 60 % w 2010 r. Różnice w wynagradzaniu kobiet i mężczyzn pozostają jednak nadal wysokie - sięgają 15 %. W komunikacie „ Znoszenie różnic w wynagradzaniu kobiet i mężczyzn ”[4] podkreślono zobowiązanie Komisji do wyeliminowania tych różnic oraz przedstawiono możliwe scenariusze działań. Komisja zobowiązała się mianowicie do przeanalizowania obecnych ram prawnych i określenia ewentualnej potrzeby ich przeglądu, aby wzmocnić ich skuteczność. Same ramy prawne nie wystarczą jednak, aby wyeliminować to wciąż złożone zjawisko, którego przyczyn należy upatrywać w przewadze liczebnej kobiet w gorzej płatnych sektorach działalności lub w niepewnych warunkach zatrudnienia. Trzeba będzie ponadto dążyć do poprawy jakości zatrudnienia kobiet – aspekt ten podkreślono w sprawozdaniu na temat równości kobiet i mężczyzn – 2008[5].
|
|
A number of the initiatives set out in the roadmap have been taken in order to take greater account of equality issues in the new 2008-2010 cycle of the strategy for growth and employment . Analysis of national measures to implement equality policy under the Lisbon strategy has shown that insufficient attention has been paid to this policy. In this context, the publication of a "Manual for gender mainstreaming of employment policies"[6] was welcomed by the Member States.
|
Przeprowadzono wiele przedsięwzięć określonych w planie działań, aby uwzględnić w większym stopniu kwestie równości w strategii na rzecz wzrostu i zatrudnienia na lata 2008-2010. Analiza środków krajowych podjętych w celu realizacji polityki równości w strategii lizbońskiej wykazała, że tej dziedzinie polityki nie poświęcono wystarczającej uwagi. W tym kontekście publikacja podręcznika z zakresu włączania kwestii równych szans do polityki na rzecz zatrudnienia[6] została powitana z zadowoleniem przez państwa członkowskie.
|
|
In order to increase participation in employment, the workforce potential of women needs to be fully exploited and all economic operators need to be more committed. The Commission has analysed the difficulties encountered by women in becoming entrepreneurs and, in particular, has supported the network of female entrepreneurs . It recently adopted a Regulation which, in principle, extends the granting of state aid in particular to new enterprises created by women.[7] Practices aimed at encouraging greater equality between women and men have also been supported in the context of corporate social responsibility.
|
Aby zwiększyć zatrudnienie należy w pełni dowartościować potencjał siły roboczej reprezentowany przez kobiety i wzmocnić zaangażowanie wszystkich podmiotów gospodarczych. Komisja przeanalizowała trudności, z którymi borykają się kobiety, które chcą zostać pracodawcami i udzieliła poparcia sieci kobiet przedsiębiorców . Komisja przyjęła również ostatnio rozporządzenie, które, w zasadzie, rozszerza zezwolenie na udzielenie pomocy państwa zwłaszcza na nowe przedsiębiorstwa tworzone przez kobiety[7]. W ramach społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw udzielono również poparcia praktykom służącym zwiększeniu równości kobiet i mężczyzn.
|
|
The ageing of the population places a particular strain on the viability of social protection systems, requiring a modernisation which takes account of the situation of women and men. With this in mind, the Commission has analysed compliance with the objective of gender equality in national programmes relating to the open method of coordination (OMC) in the field of social protection and social inclusion,[8] and a manual has been drawn up to increase the ability of operators to promote equality in these policies.[9]
|
Starzenie się społeczeństwa, które ciąży zwłaszcza na rentowności systemów zabezpieczenia społecznego , pociąga za sobą konieczność modernizacji, która uwzględni sytuację kobiet i mężczyzn. Mając to na względzie Komisja przeanalizowała sposób, w jaki cel osiągnięcia równości płci został uwzględniony w programach krajowych otwartej metody koordynacji w dziedzinie ochrony socjalnej i integracji społecznej[8]; opracowano również podręcznik mający na celu wzmocnienie zdolności zaangażowanych stron do propagowania równości w tych obszarach polityki[9].
|
|
The needs of women and men in the field of health and access to care have been taken into consideration in the context of the OMC in the health and long-term care sector. The joint report on social protection and social inclusion[10] pointed out the differences between the sexes in overall improvement in health and in access to care in terms of social groups. The Union's strategy on health (2008-2013)[11] called on the Commission to take account of specific aspects of women's and men's health. The action programme on health[12] is intended to improve knowledge of the needs of women and men in the field of public health and to support initiatives to reduce gender inequalities.
|
Potrzeby kobiet i mężczyzn w dziedzinie zdrowia oraz dostępu do opieki zostały uwzględnione w kontekście otwartej metody koordynacji w sektorze zdrowia i opieki długoterminowej. Wspólne sprawozdanie w sprawie ochrony socjalnej i integracji społecznej[10] przypomniało o różnicach między płciami jeśli chodzi o ogólną poprawę opieki zdrowotnej i dostępu do niej, w zależności od grupy społecznej. W strategii Unii w zakresie zdrowia (2008-2013)[11] wzywa się Komisję do uwzględnienia szczególnych aspektów zdrowia kobiet i mężczyzn. Program działań w dziedzinie zdrowia[12] przewidywał poprawę wiedzy na temat potrzeb kobiet i mężczyzn w dziedzinie zdrowia publicznego oraz wsparcie inicjatyw mających na celu zmniejszenie nierówności między kobietami i mężczyznami.
|
|
Women run a greater risk of finding themselves in poverty than men. Thus they have been identified as a target group for the European Year for Combating Poverty in 2010. Women are a disadvantaged group and are frequently subject to multiple discrimination. Discussion of the future of policies to combat discrimination[13] used experience acquired through the European Year of Equal Opportunities for All in 2007 to highlight the need to combat all forms of discrimination. Actions aimed at the Roma community also showed the importance of integrating equality issues into all the instruments used.
|
Kobiety są w większym stopniu narażone na znalezienie się w sytuacji ubóstwa niż mężczyźni. Dlatego zostały one uznane za grupę docelową Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem (2010 r.). Kobiety są jedną z grup w niekorzystnej sytuacji i często stanowią przedmiot różnorakich form dyskryminacji. Rozważania na temat przyszłości polityki zwalczania dyskryminacji[13] oparto na doświadczeniach Europejskiego Roku Równych Szans dla Wszystkich (2007 r.) , aby podkreślić konieczność zwalczania wszelkich form dyskryminacji. Działania podjęte na rzecz wspólnoty romskiej pokazały również, jak ważne jest włączenie kwestii równości do wszystkich wykorzystywanych narzędzi.
|
|
Particular inequalities relate to women belonging to ethnic minorities and immigrant women , who represent the majority of the migrant population in the Union.[14] The definition of the strategy on migration policy[15] took this situation into account, particularly as regards the participation of women in the labour market and the protection of women who are victims of trafficking. The Commission has paid attention to the situation of women in monitoring the transposal of the Directive on the residence permit issued to third-country nationals,[16]and in its drawing up of the framework Directive on the conditions of entry and residence of third-country nationals for the purposes of highly qualified employment.[17]
|
Nierówności dotykają zwłaszcza kobiety należące do mniejszości etnicznych i imigrantki , które stanowią większość społeczeństwa migrantów w Unii[14]. Definicja strategii na rzecz polityki w zakresie migracji[15] uwzględniła tę sytuację, zwłaszcza jeśli chodzi o uczestnictwo kobiet w rynku pracy oraz ochronę kobiet padających ofiarą handlu ludźmi. Komisja z uwagą pochyliła się nad sytuacją kobiet, nadzorując proces transpozycji dyrektywy[16] w sprawie dokumentu pobytowego wydawanego obywatelom państw trzecich w Unii Europejskiej oraz w swych pracach nad dyrektywą ramową[17] w sprawie praw pracowników migrujących przyjętych przez UE w celu podjęcia pracy w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji.
|
|
Promoting gender equality involves mobilising all resources. The European Funds 2007-2013 for cohesion policy,[18] [19] [20] rural development[21] and fisheries[22] are essential levers for equality policy in a number of fields. In negotiating the programmes, the Commission called on the Member States to integrate equality objectives to facilitate access to employment, education and training, promote participation in decision-making and strengthen the reconciliation of working and family life.
|
Mobilizacja wszystkich środków służy promowaniu równości kobiet i mężczyzn. Fundusze europejskie na lata 2007-2013 w ramach polityki spójności[18] [19] [20], rozwoju obszarów wiejskich[21] i fundusz rybacki[22], są podstawowymi instrumentami wsparcia polityki równości w wielu dziedzinach. W ramach negocjacji programów Komisja zwróciła się do państw członkowskich o włączenie do nich celów równości, aby ułatwić dostęp do zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, aby propagować udział w procesie decyzyjnym i ułatwić godzenie życia zawodowego i prywatnego.
|
|
Enhancing reconciliation of work, private and family life
|
2.2. Ułatwienie godzenia pracy, życia prywatnego i rodzinnego
|
|
Despite a more balanced participation in employment, women continue to take on the majority of family and domestic responsibilities. Achieving the objectives in relation to employment involves strengthening policies aimed at reconciling work, private and family life in order to make full use of the Union's potential workforce . The Commission has proposed common "flexicurity" principles[23] in order to promote more open and flexible labour markets accessible to all, including equal access to high-quality jobs for women and men and offering opportunities to reconcile working and family life.
|
Pomimo bardziej wyważonego zatrudnienia kobiety wciąż wykonują większość obowiązków rodzinnych i domowych. Realizacja celów w zakresie zatrudnienia wiąże się ze wzmocnieniem dziedzin polityki mających na celu godzenie życia zawodowego, prywatnego i rodzinnego , tak aby waloryzować potencjał pracowników w Unii. Komisja zaproponowała wspólne zasady modelu elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego („flexicurity”)[23], aby promować bardziej otwarte, elastyczne i dostępne dla wszystkich rynki pracy, które umożliwiałyby równy dostęp do dobrych miejsc pracy kobietom i mężczyznom i oferowały im możliwość godzenia życia zawodowego i rodzinnego.
|
|
Discussion of new demographic challenges centred on the need for greater gender equality and for a modernisation of family policies in order to promote solidarity between generations.[24] The Commission also encouraged the exchange process implemented by the European Alliance for Families.[25]
|
Rozważania nad nowymi wyzwaniami związanymi z demografią skupiły się nad potrzebą umocnienia równości kobiet i mężczyzn oraz modernizacji polityki rodzinnej celem intensywniejszego propagowania solidarności międzypokoleniowej[24]. Komisja przychylnie odniosła się również do procesu wymiany doświadczeń zapoczątkowanego przez europejski sojusz na rzecz rodzin[25].
|
|
Finally, the Commission presented a new policy framework in order to provide " stronger support for reconciling professional, private and family life "[26] and achieve the Union's growth and employment objectives.
|
Komisja przedstawiła w końcu nowe ramy polityczne, aby „ podwoić wysiłki na rzecz lepszego godzenia życia zawodowego, prywatnego i rodzinnego ”[26] i osiągnąć cele unijne w zakresie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.
|
|
Legislative proposals[27] have been adopted in order on the one hand to reinforce the right of female workers to maternity leave[28] and, on the other, to ensure equal treatment for self-employed workers and assisting spouses.[29] The Commission has noted the progress made by the Member States in improving the availability of childcare facilities (for 90% of children between the age of three and school age and for 33% of children aged under three).[30] It noted in its report that only a minority of Member States has achieved this objective.[31] Measures for developing childcare structures have been recommended, and have been included in the cohesion policy in particular. In addition, the social partners have been consulted on the need to improve legislation concerning various forms of leave, and have begun negotiations on parental leave.
|
Przyjęto wnioski legislacyjne[27], aby, z jednej strony, wzmocnić prawo pracownic do urlopu macierzyńskiego[28] a z drugiej zapewnić równe traktowanie osób pracujących na własny rachunek oraz ich współpracujących małżonków[29]. Komisja zdała sprawozdanie z postępów państw członkowskich w realizacji celu poprawy dostępności struktur opieki nad dziećmi (dla 90 % dzieci w wieku od trzech lat do wieku szkolnego i dla 33 % dzieci poniżej trzeciego roku życia)[30]. W sprawozdaniu tym[31] stwierdziła, że jedynie mniejszość państw członkowskich osiągnęła ten cel. Zalecono podjęcie środków mających pomóc w rozwoju struktur opieki; środki te wpisano również w ramy polityki spójności. Przeprowadzono ponadto konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie konieczności poprawy prawodawstwa dotyczącego różnych form urlopów oraz rozpoczęto negocjacje nad urlopem rodzicielskim lub ze względów rodzinnych.
|
|
Gender-balanced participation in decision-making
|
2.3. Propagowanie równego uczestnictwa kobiet i mężczyzn w procesie decyzyjnym
|
|
The participation of all citizens in political and decision-making processes is a democratic and economic necessity, and a priority criterion for membership of the Union. Greater involvement of women in democratic processes is one of the priorities of a Europe for citizens.[32] Initiatives have been taken[33] in support of debates on European issues and the participation of young people and women in order to pass on their aspirations with regard to Europe.
|
Uczestnictwo ogółu obywateli w procesie politycznym i decyzyjnym jest koniecznością demokratyczną i ekonomiczną oraz priorytetowym kryterium przynależności do Unii. Jednym z priorytetów Europy dla obywateli[32] jest szersze zaangażowanie kobiet w proces demokratyczny . Przyjęto inicjatywy[33] wspierające dyskusje nad kwestiami europejskimi oraz uczestnictwem młodzieży i kobiet, aby wyrazić ich oczekiwania wobec Europy.
|
|
Based on the most recent data, the report on "women and men in decision-making in 2007" showed that, while there has been undeniable progress, women are still under-represented in all spheres of power in the majority of Member States, as well as within the EU institutions. The Commission has supported action by the Member States in this field; it has collected, analysed and disseminated comparable data and encouraged networking among stakeholders. To this end, a European network to promote women in decision-making posts in politics and economics has been established. For the first time, the network has brought together representatives of European networks in the field with the aim of acting in harmony.
|
Na podstawie najświeższych danych sprawozdanie w sprawie kobiet i mężczyzn w procesie decyzyjnym w 2007 r. wykazało, że pomimo iż dokonano niezaprzeczalnych postępów, kobiety nadal nie są w wystarczającym stopniu reprezentowane we wszystkich sferach władzy w większości państw członkowskich oraz w instytucjach UE. Komisja udzieliła poparcia działaniom państw członkowskich w tej dziedzinie: zebrała, przeanalizowała i rozpowszechniła porównywalne dane oraz zachęciła zainteresowane strony do łączenia się w sieci. W tym celu utworzono europejską sieć na rzecz promowania kobiet na stanowiskach decyzyjnych w polityce i gospodarce. Po raz pierwszy sieć skupia przedstawicieli sieci europejskich w tej dziedzinie, aby działać synergicznie.
|
|
In the public research sector, the Union has set a target of 25% for women in leading positions.[34] This target has been translated into a series of actions. Education and training programmes[35] contain measures to reduce imbalances in education and in scientific and technical careers. The Seventh Framework Programme for research[36] takes gender equality into account. Women's career trends have been analysed in order to promote women's role in public research institutions, in particular through work by experts on decision-making in the research field.[37]
|
W dziedzinie badań naukowych w sektorze publicznym Unia wyznaczyła sobie cel w wysokości 25 % kobiet na kierowniczych stanowiskach[34]. Cel ten przełożył się na serię działań. Programy w zakresie kształcenia i szkolenia [35] zawierają środki mające zmniejszyć brak równowagi w edukacji oraz na stanowiskach w dziedzinach naukowych i technicznych. Siódmy program ramowy w zakresie badań[36] obejmuje uwzględnienie kwestii równości kobiet i mężczyzn. Aby propagować udział kobiet w publicznych placówkach badawczych, przeanalizowano kształtowanie się ścieżek zawodowych kobiet, szczególnie w pracach ekspertów dotyczących procesu decyzyjnego w dziedzinie badań naukowych[37].
|
|
The preponderance of men among workers in the new communication technologies (NCT) sector has been highlighted,[38] and a strategy has been proposed for encouraging women to commit to careers linked to NTC. The Commission has also cooperated with national players in a campaign aimed at encouraging young women to choose scientific or engineering careers.
|
Dowiódłszy obecności przeważającej większości mężczyzn pracujących w sektorze nowych technologii informacji i komunikacji (TIK) [38]; zaproponowano strategię zachęcającą kobiety do wybierania ścieżek kariery związanych z TIK. Komisja współpracowała również z podmiotami krajowymi w ramach kampanii mającej na celu zachęcanie młodych kobiet do wyboru zawodów naukowych lub zawodu inżyniera.
|
|
Eradicating gender-based violence and trafficking in human beings
|
2.4. Wykorzenienie uwarunkowanych płcią zjawisk przemocy i handlu ludźmi
|
|
The Commission is very concerned at the number of women who are victims of domestic violence, the scale of trafficking and prostitution, and the persistence of acts of violence committed under the cloak of traditions and religion.
|
Komisja jest bardzo zaniepokojona liczbą ofiar przemocy domowej wśród kobiet, skalą, jaką osiągnęły handel ludźmi i prostytucja oraz ciągłym występowaniem przestępstw popełnianych pod przykrywką tradycji i religii.
|
|
Actions to prevent and combat all forms of violence , particularly against women, will be pursued under the Daphne III programme,[39] which supports the efforts of Member States and NGOs to address the victims and the authors of acts of violence. The large number of acts of violence among young people has also led the Commission to include the combating of violence against women among projects under the "Youth in action" programme.[40]
|
Działania mające zapobiegać wszelkim formom przemocy , zwłaszcza wobec kobiet, i zwalczać je będą nadal podejmowane dzięki programowi Daphné III [39], który wspiera działania państw członkowskich i organizacji pozarządowych na rzecz ofiar aktów przemocy i w stosunku do osób popełniających je. Duża skala aktów przemocy wśród młodzieży skłoniła również Komisję do włączenia kwestii zwalczania przemocy wobec kobiet do projektów programu Młodzież w działaniu[40].
|
|
The Union's action plan to combat trafficking in human beings encourages the use of all instruments. A common framework for defining indicators and collecting data on trafficking in human beings has been drawn up in order to gain a better understanding of its scope.[41] In addition, the Commission has presented recommendations on identifying and assisting victims of trafficking and supported the principal players and actions such as the Anti-Trafficking Day.
|
Plan działania Unii w zakresie zwalczania handlu ludźmi zachęca do stosowania wszelkich dostępnych narzędzi. Opracowano wspólne ramy mające za zadanie określenie wskaźników i zebranie danych dotyczących handlu ludźmi[41], aby lepiej poznać jego skalę. Komisja przedstawiła ponadto zalecenia w sprawie identyfikacji ofiar handlu ludźmi i pomocy im oraz wyraziła poparcie dla głównych podmiotów i organizowanych przez nie działań, takich jak dzień przeciwdziałania handlowi ludźmi.
|
|
Eliminating gender stereotypes
|
2.5. Eliminowanie stereotypów związanych z płcią
|
|
In identifying the combating of stereotypes as a priority, the roadmap pointed out that feminine and masculine stereotypes give rise to many inequalities. The Commission recently reaffirmed that it is important to integrate gender equality into youth policies.[42] The school education programme aimed at cooperation between schools has included the reduction of gender inequalities among its objectives.
|
Plan działań, identyfikując zwalczanie stereotypów jako priorytetową dziedzinę, przypomniał, że stereotypy związane z kobiecością i męskością są przyczyną wielu nierówności. Komisja przypomniała niedawno, że należy włączyć równość płci do polityki w dziedzinie młodzieży[42]. Program edukacji szkolnej mający na celu współpracę między szkołami włączył do swych celów zmniejszenie różnic między kobietami i mężczyznami.
|
|
Sexist stereotypes influence the choice of education pathways and, as the Commission has stressed,[43] result in women frequently being more represented in lower-paid professions. The objectives set by the European Council aim to increase by 15% the number of graduates in mathematics, sciences and technology while at the same time reducing the imbalance between women and men.[44] In order to achieve these objectives and reduce stereotypes in general, gender equality has been integrated as a priority into Community education and training programmes.[45]
|
Stereotypy dotyczące płci wpływają na wybór ścieżki kształcenia i, jak podkreśliła Komisja[43], sprawiają, że kobiety stanowią większość na gorzej płatnych stanowiskach. Cele ustalone przez Radę Europejską zmierzają do podniesienia o 15 % liczby osób kończących takie kierunki jak matematyka, nauki ścisłe i technologia, zmniejszając tym samym nierównowagę między kobietami i mężczyznami[44]. Aby osiągnąć te cele i zmniejszyć stereotypy w sposób ogólny włączono kwestię równości kobiet i mężczyzn jako szczególny priorytet do programów wspólnotowych w dziedzinie kształcenia i szkolenia[45].
|
|
Stereotyped perceptions, particularly regarding women's ability to carry out certain tasks within undertakings, have led the Commission to launch awareness-raising actions in the business sector.
|
Stereotypowe postrzeganie, zwłaszcza zdolności kobiet do wykonywania niektórych funkcji w przedsiębiorstwach, spowodowało, że Komisja zainicjowała działania podnoszące świadomość w przedsiębiorstwach.
|
|
Promoting gender equality outside the EU
|
2.6. Propagowanie równości płci poza granicami UE
|
|
The roadmap reaffirmed the Commission's commitment to the principles of gender equality recognised internationally in the Millennium Development Declaration and the Beijing Platform for Action.
|
Plan działań podkreślił zobowiązania Komisji dotyczące zasad równości kobiet i mężczyzn uznane na poziomie międzynarodowym w deklaracji w sprawie Milenijnych Celów Rozwoju oraz w Pekińskiej Platformie Działania .
|
|
In particular, the Union's strategy for gender equality in development policy ,[46] to be followed by an action plan, has led to greater account being taken of gender equality in development cooperation and the EU's external relations. Promoting equality in individual country strategies drawn up under the 10 th European Development Fund [47] was supported by the drawing up of programming guidelines and the monitoring of equality issues in national plans.
|
Zwłaszcza strategia Unii na rzecz równości kobiet i mężczyzn w polityce rozwoju [46], po której nastąpi plan działania, przyczyniła się do uwzględnienia kwestii równości płci we współpracy na rzecz rozwoju i stosunków zewnętrznych UE. Opracowanie wytycznych programowych i monitorowanie kwestii równości na poziomie krajowym wspomogło promowanie równości w strategiach krajowych opracowanych w ramach 10. Europejskiego Funduszu Rozwoju [47].
|
|
Gender equality was also reinforced under the Euro-Mediterranean Partnership , and the Istanbul Framework of Action led to a series of commitments and the mobilisation of resources in favour of women's rights and of their full participation in the civil, political, social, economic and cultural fields.
|
Równość kobiet i mężczyzn została również wzmocniona w ramach partnerstwa eurośródziemnomorskiego , a stambulskie ramy działania doprowadziły do podjęcia serii zobowiązań i zmobilizowania środków na rzecz praw kobiet i ich pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim, politycznym, społecznym, gospodarczym i kulturowym.
|
|
The new European instrument for democracy and human rights [48] provides for support for equality and women's rights in a number of fields, particularly the participation of women in politics and combating domestic violence and genital mutilation.
|
Nowy europejski instrument finansowy na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka na świecie [48] przewiduje poparcie dla równych praw kobiet w wielu dziedzinach, m.in. uczestnictwa w życiu politycznym, zwalczania przemocy domowej i okaleczania organów płciowych kobiet.
|
|
The " Initiatives for the construction of peace " and the EC/UN Partnership for Development and Peace have made it possible to support a range of actions concerning the situation and role of women in armed conflicts and their aftermath and the application of UN Security Council Resolution 1325. In particular, the organisation by the Commission of the international conference on “Women: Stabilising an Insecure World” led to concrete political support being provided in these fields.
|
„ Inicjatywy na rzecz budowania pokoju ” i partnerstwo WE/ONZ na rzecz rozwoju i pokoju umożliwiły oparcie różnych działań dotyczących sytuacji i roli kobiet w konfliktach zbrojnych oraz po ich zakończeniu oraz zastosowanie rezolucji nr 1325 Rady Bezpieczeństwa ONZ. Zorganizowana przez Komisję międzynarodowa konferencja pod hasłem „Rola kobiet w stabilizacji niepewnego świata” doprowadziła do skonkretyzowania wsparcia politycznego w tych dziedzinach.
|
|
One pillar of the thematic programme “ Investing in people ”[49] is devoted to equality, for example in carrying out projects concerning women's participation in decision-making or the integration of gender equality. Cooperation programmes with third countries have also supported the role of women in society or mobility projects for young people.[50]
|
Jeden z filarów programu tematycznego „ Inwestowanie w ludzi ”[49] poświęcony jest równości w realizacji, na przykład, projektów dotyczących uczestnictwa kobiet w procesie decyzyjnym lub pogłębionej integracji tematyki równości płci. Programy współpracy z krajami trzecimi również wspierały rolę kobiet w społeczeństwie lub w projektach mobilności młodzieży[50].
|
|
The EU has reaffirmed the principles relating to gender equality in the European consensus on humanitarian aid [51] and undertaken, as part of its action plan,[52] to promote participation by women and protection against sexual and sexist violence in emergency aid.
|
UN potwierdziła zasady związane z równością kobiet i mężczyzn w konsensusie europejskim w sprawie pomocy humanitarnej [51] i zobowiązała się w swym planie działania[52] do propagowania uczestnictwa kobiet oraz ochrony przed przemocą o podłożu seksualnym i związaną z płcią w sytuacjach pomocy doraźnej.
|
|
Gender equality in EU trade policy forms part of the wider framework of sustainable development and encourages the application of fundamental labour standards in trade negotiations and cooperation with the ILO on decent work in developing countries.
|
Równość kobiet i mężczyzn w polityce handlowej UE stanowi część szerszych ram zrównoważonego rozwoju i zachęca do stosowania podstawowych norm pracy w negocjacjach handlowych i do współpracy z MOP w kwestiach godnej pracy w krajach rozwijających się.
|
|
Enlargement policy has led candidate countries and potential candidate countries to align themselves with the acquis communautaire and European standards on equality and to create appropriate institutional and administrative structures.
|
Polityka rozszerzenia doprowadziła kraje kandydujące oraz potencjalne kraje kandydujące do przyjęcia dorobku wspólnotowego i norm europejskich w dziedzinie równości oraz doprowadziła do utworzenia odpowiednich struktur instytucjonalnych i administracyjnych.
|
|
IMPROVED GOVERNANCE
|
3. POPRAWA ZARZąDZANIA
|
|
Equality objectives cannot be achieved without the commitment of all stakeholders . The Commission has collaborated with the Member States within the high-level group of representatives on equality issues, in the context of work by the Council (particularly the "trios" of Presidencies), in organising Presidency conferences and within the advisory committee. The social partners at European level have reported on the implementation of their framework for action on gender equality.[53] Organisations representing civil society have been funded with a view to maintaining dialogue and supporting their action in promoting gender equality.
|
Cele równości nie mogą zostać zrealizowane bez zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron . Komisja współpracowała z państwami członkowskimi w ramach grupy wysokiego szczebla przedstawicieli ds. równości, w kontekście prac Rady (zwłaszcza tak zwanych trójek prezydencji) w organizacji konferencji prezydencji i w ramach komitetu doradczego. Partnerzy społeczni na poziomie europejskim złożyli sprawozdanie z wykonania swoich ram działania na rzecz równości płci[53]. Organizacje reprezentujące społeczeństwo obywatelskie zostały dofinansowane, aby wspierać dialog i ich działania mające na celu propagowanie równości płci.
|
|
A number of activities have been carried out to strengthen pro-equality instruments. A Community network of bodies responsible for gender equality[54] has been established to ensure uniform application of European law in this field. Each year, legal experts have analysed progress in Community law and the effectiveness of legislation , particularly in the field of equal treatment.[55] In addition, citizens are given information and advice on their rights in equality issues.
|
Zorganizowano liczne działania, aby usprawnić narzędzia na rzecz równości. Ustanowiono wspólnotową sieć organizacji zajmujących się równością płci[54], aby zapewnić jednolite stosowanie prawa wspólnotowego w tej dziedzinie. Eksperci prawni analizowali co roku postępy czynione przez prawo wspólnotowe i skuteczność prawodawstwa , w szczególności w dziedzinie równego traktowania[55]. Ponadto obywatele otrzymują informacje i porady prawne w dziedzinie równości.
|
|
The Commission has made progress in improving the integration of gender equality into all Union policies and programmes, taking into consideration the impact on women and men and exploring the possibilities of integrating gender equality into the budget process .
|
Komisja poczyniła postępy aby lepiej włączyć kwestię równości płci do wszystkich dziedzin polityki i wszystkich programów Unii, rozważając ich skutki dla kobiet i mężczyzn oraz badając możliwości uwzględnienia kwestii równości płci w procesie budżetowym .
|
|
It has also ensured the promotion of gender equality within its own administration under its 4th action programme on gender equality.[56]
|
Komisja zapewniła również promowanie równości płci w swojej własnej administracji w ramach czwartego programu działania na rzecz równości płci[56].
|
|
In general, work on indicators has met the international commitments of Member States. The Commission has cooperated with the latter to develop indicators relating to the framework of the Beijing Platform for Action.
|
Prace nad wskaźnikami spełniły zasadniczo międzynarodowe zobowiązania państw członkowskich. Komisja współpracowała z nimi w opracowywaniu wskaźników odwołujących się do ram Pekińskiej Platformy Działania.
|
|
In order to increase the availability of harmonised data at European level and complement existing indicators,[57] work has focused in particular on time use, the pay gap and drawing up a European equality index.
|
Aby zwiększyć dostępność danych zharmonizowanych na poziomie europejskim i uzupełnić istniejące wskaźniki[57], prace skupiały się na wykorzystaniu czasu, rozbieżności w wynagradzaniu oraz na opracowaniu europejskiego wskaźnika równości.
|
|
A number of roadmap actions have been funded by the PROGRESS programme,[58] particularly actions for the coordination and transversal implementation of the equality objectives, including the reinforcing of communication in relation to equality policy.
|
Duża liczba działań zawartych w planie działań została sfinansowana ze środków programu PROGRESS [58], zwłaszcza działania na rzecz koordynacji i horyzontalnej realizacji celów równości oraz te wspierające komunikację dotyczącą polityki równości.
|
|
Finally, a European Institute for Gender Equality [59] has now been established.
|
W końcu powstaje również Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn [59] .
|
|
CONCLUSIONS
|
4. WNIOSKI
|
|
The roadmap provides an ambitious political framework for promoting gender equality in all the Union's policies and activities. It has helped to ensure coherence and visibility in the actions carried out by the Commission and also provided a reference for the Member States, which have carried out their own work in relation to the common objectives defined in the roadmap, the Pact for Gender Equality and the Beijing platform's international commitments.
|
Plan działań to ambitne ramy prawne służące promowaniu równości płci we wszystkich dziedzinach polityki i działań Unii. Zagwarantował on spójność i widoczność działań prowadzonych przez Komisję i był odniesieniem dla państw członkowskich, które prowadziły własne prace w stosunku do wspólnych celów określonych w planie działań, w pakcie na rzecz równości oraz w międzynarodowych zobowiązaniach Pekińskiej Platformy Działania.
|
|
There has been significant progress, and much more specific account has been taken of equality objectives in all policies recorded in the roadmap. The most significant advances appear to be linked to the Union's political commitments, where quantified common objectives guide Community action.
|
Poczyniono znaczne postępy i uwzględniono bardziej konkretnie cele równości we wszystkich dziedzinach polityki objętych planem działań. Wydaje się, że najistotniejsze postępy związane są z politycznymi zobowiązaniami Unii, gdzie działaniom wspólnotowym przyświecają wymierne wspólne cele.
|
|
Monitoring of the roadmap has shown progress in almost all the actions set out therein. However, that progress is uneven and highlights the need to continue to act until 2010. A particular difficulty encountered in implementing equality policy is that of providing a clear idea of the challenges it raises. Awareness-raising and adherence to the social and political challenges of the equality objectives should be strengthened, which requires a strong political will.
|
Monitorowanie planu działań pokazało, że osiągnięto postępy w prawie wszystkich działaniach wpisanych do niego. Postępy te są jednak niejednolite i podkreślają konieczność dalszego prowadzenia działań do 2010 r. Realizacja polityki równości napotyka jednak na trudność przekazania jej sensu. Należy zintensyfikować działania uświadamiające oraz podejmowanie wyzwań społecznych i gospodarczych celów równości, co wymaga silnej woli politycznej.
|
|
For example, there will be a case for supporting the integration of gender equality, and in particular reconciliation policy, into the 2008-2010 cycle of the Lisbon strategy and the OMC in the field of social protection and social inclusion, and assessing whether the commitments to equality in the social cohesion, education and research programmes are respected. Significant progress with regard to equality in external policies will need to be pursued. Balanced participation of women in all decision-making bodies, both economic and political, must be promoted at Union level and within structures managed by the Commission. Vigilance against sexist stereotypes must also be stepped up, particularly through dialogue with the media and with citizens. The European Institute for Gender Equality must become operational as soon as possible. Finally, additional efforts in the field of communication should also provide a better understanding of the challenges of equality policy. Prior to the elections to the European Parliament in June 2009, communication activities will target women in particular.
|
Chodzi na przykład o poparcie włączenia równości płci, a zwłaszcza polityki pojednania, do strategii lizbońskiej na lata 2008-2010 i otwartej metody koordynacji w dziedzinie ochrony socjalnej i włączenia społecznego oraz o ocenę przestrzegania równości w programach polityki spójności, edukacji i badań. Należy nadal realizować istotne postępy w kwestiach równości w polityce zewnętrznej. Należy propagować zrównoważone uczestnictwo kobiet we wszystkich instancjach decyzyjnych, czy to politycznych czy gospodarczych, na poziomie Unii i w strukturach zarządzanych przez Komisję. Należy również podwoić czujność wobec stereotypów seksistowskich, zwłaszcza poprzez dialog z mediami i z obywatelami. Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn powinien jak najszybciej podjąć działalność. Przedsięwzięcie dodatkowych kroków w dziedzinie komunikacji powinno również pomóc w zrozumieniu wyzwań polityki równości płci. Działania komunikacyjne przed wyborami do Parlamentu Europejskiego będą skierowane szczególnie do kobiet.
|
|
The Commission wished to give new impetus to the European Union's social dimension with a renewed social agenda,[60] of which gender equality policy is an integral part. In particular, the renewed social agenda provides for the Commission to strengthen the integration of gender equality into its policies and activities.
|
Komisja pragnęła nadać społecznemu wymiarowi Unii Europejskiej nowy impuls dzięki odnowionej agendzie społecznej[60], której integralną część stanowi polityka równości płci. Odnowiona agenda społeczna przewiduje między innymi, że Komisja wzmocni integrację kwestii równości płci w dziedzinach swojej polityki i swoich działań.
|
|
Policies always have an impact on women and men where they involve the citizen, the economy and society. Nevertheless, insufficient account is often taken of such impacts in some fields covered by Community policies. It is in those fields where less attention has traditionally been paid to equality issues that particular vigilance is required and the awareness of stakeholders must be raised. Political and budget decisions must take account of gender requirements, with more systematic consideration of their effects on all individuals.
|
Polityka wywiera zawsze skutki na kobiety i mężczyzn, jeśli dotyczy obywateli, gospodarki i społeczeństwa. Wpływ ten jest jednak często uwzględniany w nikłym stopniu w niektórych dziedzinach, które obejmuje polityka wspólnotowa. Należy być wyjątkowo czujnym w dziedzinach, w których tradycyjnie nie przywiązuje się uwagi do kwestii równości i należy uczulić zainteresowane strony. Przy podejmowaniu decyzji politycznych i budżetowych będzie trzeba brać pod uwagę potrzeby kobiet i mężczyzn i rozważać bardziej systematycznie ich wpływ na każdą jednostkę.
|
|
In 2010 the Commission will evaluate the results achieved and prepare a strategy for following up the roadmap. A conference will be organised in the spring of 2009 to assess the implementation of the roadmap, mobilise policies and raise awareness among players of the challenges of gender equality.
|
Komisja dokona w 2010 r. oceny osiągniętych wyników i przygotuje strategię monitorowania planu działań. Wiosną 2009 r. odbędzie się konferencja mająca na celu sporządzenie bilansu realizacji planu działań, mobilizację polityki i uwrażliwienie stron na wyzwania związane z równością płci.
|
|
[1] COM(2006) 92 final.
|
[1] COM(2006) 92 wersja ostateczna
|
|
[2] Council of 23/24 March 2006.
|
[2] Rada w dniach 23-24 marca 2006 r.
|
|
[3] SEC(2007) 537, SEC(2008) 338.
|
[3] SEC(2007) 537 SEC(2008) 338.
|
|
[4] COM(2007) 424 final.
|
[4] COM(2007) 424 wersja ostateczna.
|
|
[5] COM(2008) 10 final.
|
[5] COM(2008) 10 wersja ostateczna.
|
|
[6] Manual for gender mainstreaming of employment policies, 2007.
|
[6] Podręcznik w zakresie działań na rzecz równouprawnienia płci w polityce zatrudnienia [Manual for gender mainstreaming of employment policies], 2007 r.
|
|
[7] Regulation (EC) No 800/2008.
|
[7] Rozporządzenie (WE) nr 800/2008.
|
|
[8] COM(2005) 706 final.
|
[8] COM(2005) 706 wersja ostateczna.
|
|
[9] Manual for gender mainstreaming of social inclusion and social protection policies, 2008.
|
[9] Podręcznik w zakresie działań na rzecz równouprawnienia płci w polityce włączenia społecznego i ochrony socjalnej [Manual for gender mainstreaming of social inclusion and social protection policies], 2008 r.
|
|
[10] COM(2008) 42 final.
|
[10] COM(2008) 42 wersja ostateczna.
|
|
[11] COM(2007) 630 final.
|
[11] COM(2007) 630 wersja ostateczna.
|
|
[12] Decision No 1786/2002/EC.
|
[12] Decyzja nr 1786/2002/WE.
|
|
[13] COM(2008) 420 final.
|
[13] COM(2008) 420 wersja ostateczna.
|
|
[14] Opinion of the Committee of the Regions on the situation of migrant women in the European Union, 15.12.2007.
|
[14] Opinia Komitetu Regionów w sprawie sytuacji kobiet migrujących w Unii Europejskiej z 15.12.2007 r.
|
|
[15] COM(2008) 359 final.
|
[15] COM(2008) 359 wersja ostateczna.
|
|
[16] Directive 2004/81/EC.
|
[16] Dyrektywa 2004/81/WE.
|
|
[17] COM(2007) 637 final.
|
[17] COM(2007) 637 wersja ostateczna.
|
|
[18] Council Regulation (EC) No 1083/2006 of 11 July 2006 laying down general provisions on the European Regional Development Fund, the European Social Fund and the Cohesion Fund.
|
[18] Rozporządzenie (WE) nr 1083/2006 fundusze strukturalne (EFRR i EFS) i Fundusz Spójności.
|
|
[19] Regulation (EC) No 1081/2006 on the European Social Fund.
|
[19] Rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 Europejski Fundusz Społeczny.
|
|
[20] Regulation (EC) No 1080/2006 on the European Regional Development Fund.
|
[20] Rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego.
|
|
[21] Regulation (EC) No 1698/2005.
|
[21] Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005.
|
|
[22] Regulation (EC) No 1198/2006.
|
[22] Rozporządzenie (WE) nr 1198/2006.
|
|
[23] COM(2007) 359 final.
|
[23] COM(2007) 359 wersja ostateczna.
|
|
[24] COM(2007) 244 final.
|
[24] COM(2007) 244 wersja ostateczna.
|
|
[25] Council of 8/9 March 2007.
|
[25] Rada w dniach 8-9 marca 2007 r.
|
|
[26] COM(2008) 635 final.
|
[26] COM(2008) 635 wersja ostateczna.
|
|
[27] COM (2008) 636 and 637.
|
[27] COM(2008) 636 i 637.
|
|
[28] Directive 92/85/EC.
|
[28] Dyrektywa 92/85/WE.
|
|
[29] Directive 86/613/EC.
|
[29] Dyrektywa 86/613/WE.
|
|
[30] Council of 15/16 March 2002.
|
[30] Rada w dniach 15-16 marca 2002 r.
|
|
[31] COM(2008) 638 final.
|
[31] COM(2008) 638 wersja ostateczna.
|
|
[32] Decision No 1904/2006/EC.
|
[32] Decyzja 1904/2006/WE.
|
|
[33] COM(2005) 494 and COM(2008) 158.
|
[33] COM (2005) 494 i COM(2008) 158.
|
|
[34] Council of 18.4.2005.
|
[34] Rada z 18.4.2005 r.
|
|
[35] Decision No 1720/2006/EC.
|
[35] Decyzja nr 1720/2006/WE.
|
|
[36] Decision No 1982/2006/EC.
|
[36] Decyzja nr 1982/2006/WE.
|
|
[37] Mapping the maze: getting more women to the top in research, 2008.
|
[37] Mapping the maze: getting more women to the top in research, 2008 r.
|
|
[38] Women in ICT, status and the way ahead, 2008.
|
[38] Women in ICT, status and the way ahead, 2008 r.
|
|
[39] Decision No 779/2007/EC.
|
[39] Decyzja nr 779/2007/WE.
|
|
[40] Decision No 1719/2006/EC.
|
[40] Decyzja nr 1719/2006/WE.
|
|
[41] COM(2006) 437 final.
|
[41] COM(2006) 437 wersja ostateczna.
|
|
[42] Investing in youth: an empowerment strategy, 2007.
|
[42] Inwestowanie w ludzi młodych: strategia nauczania poczucia odpowiedzialności, 2007 r.
|
|
[43] COM(2007) 498 final.
|
[43] COM(2007) 498 wersja ostateczna.
|
|
[44] Council of 5/6 May 2003.
|
[44] Rada w dniach 5-6 maja 2003 r.
|
|
[45] Decision No 1720/2006/EC.
|
[45] Decyzja nr 1720/2006/WE.
|
|
[46] COM(2007) 100 final.
|
[46] COM(2007) 100 wersja ostateczna.
|
|
[47] Regulation (EC) No 1905/2006.
|
[47] Rozporządzenie (WE) nr 1905/2006.
|
|
[48] Regulation (EC) No 1889/2006.
|
[48] Rozporządzenie (WE) nr 1889/2006.
|
|
[49] COM(2006) 18 final.
|
[49] COM(2006) 18 wersja ostateczna.
|
|
[50] Decision No 1719/2006/EC.
|
[50] Decyzja nr 1719/2006/WE.
|
|
[51] OJ C 25, 30.1.2008, p. 1.
|
[51] Dz.U. C 25 z 30.1.2008, s. 1.
|
|
[52] SEC (2008) 1991.
|
[52] SEC(2008) 1991.
|
|
[53] Framework of actions on gender equality; second follow-up report 2007.
|
[53] Framework of actions on gender equality second follow-up report 2007.
|
|
[54] Directive 2002/73/EC.
|
[54] Dyrektywa 2002/73/WE.
|
|
[55] Directive 2004/113/EC.
|
[55] Dyrektywa 2004/113/WE.
|
|
[56] SEC(2007) 1506/2.
|
[56] SEC(2007) 1506/2.
|
|
[57] COM(2006) 92.
|
[57] COM (2006) 92.
|
|
[58] Decision No 1672/2006/EC.
|
[58] Decyzja nr 1672/2006/WE.
|
|
[59] Regulation (EC) No 1922/2006.
|
[59] Rozporządzenie (WE) nr 1922/2006.
|
|
[60] COM(2008) 412 final.
|
[60] COM(2008) 412 wersja ostateczna.
|