1 . It follows both from the place occupied by Article 37 in the chapter of the EEC Treaty on the elimination of quantitative restrictions and from the wording used in that provision that it refers to trade in goods and cannot relate to a monopoly over the provision of services .

1 . ZOWEL UIT DE PLAATS VAN ARTIKEL 37 IN HET HOOFDSTUK VAN HET EEG-VERDRAG BETREFFENDE DE AFSCHAFFING VAN KWANTITATIEVE BEPERKINGEN, ALS UIT DE IN DIT ARTIKEL GEBEZIGDE TERMINOLOGIE BLIJKT, DAT HET BETREKKING HEEFT OP HET GOEDERENVERKEER EN NIET OP MONOPOLIES VOOR HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN . HET IS ECHTER NIET UITGESLOTEN DAT EEN MONOPOLIE VOOR HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN ZIJDELINGS INVLOED KAN HEBBEN OP HET INTRACOMMUNAUTAIRE GOEDERENVERKEER, MET NAME WANNEER HET MONOPOLIE VAN EEN ONDERNEMING - OF EEN GEHEEL VAN ONDERNEMINGEN - VOOR HET VERRICHTEN VAN BEPAALDE DIENSTEN TOT DISCRIMINATIE VAN INGEVOERDE PRODUKTEN TEN OPZICHTE VAN PRODUKTEN VAN NATIONALE OORSPRONG LEIDT .

However, the possibility cannot be ruled out that a monopoly over the provision of services may have an indirect influence on trade in goods between Member States, in particular where the monopoly over the provision of certain services established by an undertaking or by a group of undertakings leads to discrimination against imported products as opposed to products of domestic origin .

2 . ARTIKEL 37 EEG-VERDRAG HEEFT IN HET BIJZONDER BETREKKING OP SITUATIES WAARIN DE NATIONALE AUTORITEITEN IN STAAT ZIJN HET HANDELSVERKEER TUSSEN LID-STATEN TE BEHEERSEN, TE LEIDEN OF AANMERKELIJK TE BEINVLOEDEN DOOR MIDDEL VAN EEN HIERTOE INGESTELD LICHAAM OF EEN GEDELEGEERD MONOPOLIE, DAT ZOWEL DOOR EEN ONDERNEMING ALS DOOR DE TERRITORIALE LICHAMEN VAN DE STAAT KAN WORDEN UITGEOEFEND .

2 . Article 37 of the Treaty applies in particular to situations in which the national authorities are in a position to supervise, determine or even appreciably influence trade between Member States through a body established for that purpose or a monopoly delegated to others, which can be operated either by an undertaking or by territorial units of the State .

DAT IS NIET HET GEVAL WANNEER EEN NATIONALE WETTELIJKE REGELING DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING AAN DE GEMEENTEN OVERLAAT, EN HET DE GEMEENTEN VRIJSTAAT, DEZE DIENST AAN EEN PARTICULIERE ONDERNEMING IN CONCESSIE TE GEVEN, HET PARTICULIER INITIATIEF VRIJ SPEL TE LATEN OF ER ZELF IN TE VOORZIEN . HET FEIT DAT DE CONCESSIEHOUDERS VAN EEN AANTAL GEMEENTEN, DIE EEN BELANGRIJK DEEL VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN, TOT DEZELFDE GROEP VAN ONDERNEMINGEN BEHOREN EN ALDUS HET HANDELSVERKEER KUNNEN BEINVLOEDEN, IS NIET HET GEVOLG VAN HET GEDRAG VAN DE NATIONALE OF GEMEENTELIJKE AUTORITEITEN, MAAR VAN DAT VAN DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN .

That is not the case where national legislation entrusts the "external services" for funerals to the communes, which are at liberty to grant private undertakings the concession to provide the service, to leave it entirely unregulated or to operate it themselves . The fact that the holders of concessions in a number of communes covering a large part of the national territory belong to a single group of undertakings and can thus influence patterns of trade is the result of the conduct of the undertakings in question and not of the national or municipal authorities .

3 . ARTIKEL 85 EEG-VERDRAG IS NAAR DE LETTER VAN TOEPASSING OP OVEREENKOMSTEN "TUSSEN ONDERNEMINGEN"; DIT ARTIKEL SLAAT NIET OP CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN TUSSEN GEMEENTEN HANDELEND IN HUN HOEDANIGHEID VAN OVERHEID, EN ONDERNEMINGEN BELAST MET DE UITVOERING VAN EEN OPENBARE DIENST .

3 . Article 85 of the Treaty applies, according to its actual wording, to agreements "between undertakings", and not to contracts for concessions concluded between communes acting in their capacity as public authorities and undertakings entrusted with the operation of a public service .

4 . ARTIKEL 85 EEG-VERDRAG ZIET NIET OP OVEREENKOMSTEN OF ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE GEDRAGINGEN TUSSEN ONDERNEMINGEN DIE ALS MOEDERMAATSCHAPPIJ EN DOCHTERONDERNEMING TOT EEN EN HETZELFDE CONCERN BEHOREN, INDIEN DE ONDERNEMINGEN EEN ECONOMISCHE EENHEID VORMEN WAARIN DE DOCHTERONDERNEMING HAAR OPTREDEN OP DE MARKT NIET WERKELIJK ZELFSTANDIG KAN BEPALEN, EN INDIEN DIE OVEREENKOMSTEN OF ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE GEDRAGINGEN EEN INTERNE TAAKVERDELING TUSSEN DE ONDERNEMINGEN TEN DOEL HEBBEN .

4 . Article 85 of the Treaty is not concerned with agreements or concerted practices between undertakings belonging to the same concern and having the status of parent company and subsidiary, if the undertakings form an economic unit within which the subsidiary has no real freedom to determine its course of action on the market, and if the agreements or practices are concerned merely with the internal allocation of tasks as between the undertakings .

5 . ARTIKEL 86 VAN HET VERDRAG IS VAN TOEPASSING IN HET GEVAL VAN EEN REEKS VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES DIE IN CONCESSIE ZIJN OVERGEDRAGEN AAN EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN WIER WIJZE VAN OPTREDEN OP DE MARKT BEPAALD WORDT DOOR DE MOEDERMAATSCHAPPIJ, IN EEN SITUATIE WAARIN DIE MONOPOLIES EEN BEPAALD GEDEELTE VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN EN BETREKKING HEBBEN OP DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING,

5 . Article 86 of the Treaty applies in a case in which a number of communal monopolies are granted to a single group of undertakings whose market strategy is determined by the parent company, in a situation in which those monopolies cover a certain part of the national territory and relate to the external services for funerals,

- WANNEER DE ACTIVITEITEN VAN DE GROEP EN HET MONOPOLIE WAAROVER DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN OP EEN GEDEELTE VAN HET GRONDGEBIED VAN EEN LID-STAAT BESCHIKKEN, GEVOLGEN HEBBEN VOOR DE INVOER VAN GOEDEREN UIT ANDERE LID-STATEN OF VOOR DE MOGELIJKHEID VAN IN DIE LID-STATEN GEVESTIGDE CONCURRERENDE ONDERNEMINGEN OM IN EERSTGENOEMDE LID-STAAT DIENSTEN TE VERRICHTEN;

where the activities of the group, and the monopoly enjoyed by the undertakings in question over a part of the territory of a Member State, affect the importation of goods from other Member States or the possibility for competing undertakings established in other Member States to provide services in the first-mentioned Member State;

- WANNEER DE GROEP VAN ONDERNEMINGEN EEN MACHTSPOSITIE INNEEMT, DIE DOOR EEN SITUATIE VAN ECONOMISCH OVERWICHT WORDT GEKENMERKT EN DIE HAAR IN STAAT STELT EEN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING IN DE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING TE VERHINDEREN;

where the group of undertakings occupies a dominant position characterized by a position of economic strength which enables it to hinder effective competition on the market in funerals; and

- EN WANNEER DIE GROEP VAN ONDERNEMINGEN ONBILLIJKE PRIJZEN TOEPAST, ZELFS WANNEER HET NIVEAU VAN DIE PRIJZEN IS VASTGELEGD IN DE ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DE CONCESSIE-OVEREENKOMST .

where that group of undertakings charges unfair prices, even though the level of those prices is fixed by the contract specifications which form part of the conditions of the contract for the concession .

6 . ARTIKEL 90, LID 1, VAN HET VERDRAG MOET ALDUS WORDEN UITGELEGD, DAT HET OVERHEIDSINSTANTIES VERBIEDT OM AAN ONDERNEMINGEN WAARAAN ZIJ EXCLUSIEVE RECHTEN - ZOALS HET MONOPOLIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING - HEBBEN TOEGEKEND, VOORWAARDEN INZAKE PRIJZEN OP TE LEGGEN DIE IN STRIJD ZIJN MET DE ARTIKELEN 85 EN 86 .

6 . Article 90 ( 1 ) of the Treaty precludes public authorities, at national as well as regional or local level, from imposing on undertakings to which they have granted exclusive rights, such as a monopoly in the provision of the external services for funerals, any conditions as to price that are contrary to Articles 85 and 86 .

In Case 30/87

IN ZAAK 30/87,

Reference to the Court under Article 177 of the EEC Treaty by the French Cour de Cassation, Paris, for a preliminary ruling in the proceedings pending before that court between

BETREFFENDE EEN VERZOEK AAN HET HOF KRACHTENS ARTIKEL 177 EEG-VERDRAG VAN DE FRANSE COUR DE CASSATION, IN HET ALDAAR AANHANGIG GEDING TUSSEN

Corinne Bodson, residing in Charleville-Mézières ( France ),

C . BODSON, TE CHARLEVILLE-MEZIERES ( FRANKRIJK ),

and

EN

Pompes Funèbres des Régions Libérées S.A ., whose registered office is in Reims,

SA POMPES FUNEBRES DES REGIONS LIBEREES, TE REIMS,

on the interpretation of Articles 37, 85, 86 and 90 of the EEC Treaty,

OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING OVER DE UITLEGGING VAN DE ARTIKELEN 37, 85, 86 EN 90 VAN HET VERDRAG,

THE COURT ( Sixth Chamber )

WIJST

composed of : O . Due, President of the Chamber, T . Koopmans, K . Bahlmann, C.N . Kakouris and T.F . O' Higgins, Judges,

HET HOF VAN JUSTITIE ( ZESDE KAMER ),

Advocate General : J.L . da Cruz Vilaça

SAMENGESTELD ALS VOLGT : O . DUE, KAMERPRESIDENT, T . KOOPMANS, K . BAHLMANN, C . KAKOURIS EN T . F . O' HIGGINS, RECHTERS,

Registrar : H.A . Ruehl, Principal Administrator,

ADVOCAAT-GENERAAL : J . L . DA CRUZ VILACA

after considering the observations submitted on behalf of

GRIFFIER : H . A . ROEHL, HOOFDADMINISTRATEUR

Mrs Bodson, the appellant in the main proceedings, by J . Rouvière, of the Paris Bar, in the written procedure, and by R . Brunois, of the Paris Bar, in the oral procedure,

GELET OP DE OPMERKINGEN INGEDIEND DOOR :

Pompes Funèbres des Régions Libérées S.A ., the respondent in the main proceedings, by J.-L . Devolve, of the Paris Bar,

- C . BODSON, VERZOEKSTER IN HET HOOFDGEDING, VOOR DE SCHRIFTELIJKE PROCEDURE VERTEGENWOORDIGD DOOR J . ROUVIERE, ADVOCAAT TE PARIJS, EN TER TERECHTZITTING DOOR R . BRUNOIS, ADVOCAAT TE PARIJS,

the Government of the French Republic, by G . Guillaume and C . Chavance, acting as Agents,

- SA POMPES FUNEBRES DES REGIONS LIBEREES, VERWEERSTER IN HET HOOFDGEDING, VERTEGENWOORDIGD DOOR J.-L . DELVOLVE, ADVOCAAT TE PARIJS,

the Commission of the European Communities, by its Legal Adviser, L . Antunes, acting as Agent, and N . Coutrelis, of the Paris Bar,

- DE FRANSE REGERING, VERTEGENWOORDIGD DOOR G . GUILLAUME EN C . CHAVANCE ALS GEMACHTIGDEN,

having regard to the Report for the Hearing and further to the hearing on 9 December 1987,

- DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, VERTEGENWOORDIGD DOOR HAAR JURIDISCH ADVISEUR L . ANTUNES ALS GEMACHTIGDE EN N . COUTRELIS, ADVOCAAT TE PARIJS,

after hearing the Opinion of the Advocate General delivered at the sitting on 11 February 1988,

GEZIEN HET RAPPORT TER TERECHTZITTING EN TEN VERVOLGE OP DE MONDELINGE BEHANDELING OP 9 DECEMBER 1987,

gives the following

GEHOORD DE CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL TER TERECHTZITTING VAN 11 FEBRUARI 1988,

Judgment

HET NAVOLGENDE

ARREST

By a judgment of 20 January 1987, which was received at the Court on 2 February 1987, the French Cour de Cassation (( Court of Cassation )) referred to the Court of Justice for a preliminary ruling under Article 177 of the EEC Treaty a number of questions on the interpretation of Articles 37, 85, 86 and 90 of the EEC Treaty, in order to assess the compatibility with those provisions of national rules on exclusive concessions of communal monopolies for certain funeral services .

1 BIJ ARREST VAN 20 JANUARI 1987, INGEKOMEN TEN HOVE OP 2 FEBRUARI DAARAANVOLGEND, HEEFT DE FRANSE COUR DE CASSATION KRACHTENS ARTIKEL 177 EEG-VERDRAG VERSCHEIDENE PREJUDICIELE VRAGEN GESTELD OVER DE UITLEGGING VAN DE ARTIKELEN 37, 85, 86 EN 90 EEG-VERDRAG, TEN EINDE DE VERENIGBAARHEID MET DIE BEPALINGEN TE KUNNEN BEOORDELEN VAN EEN NATIONALE REGELING BETREFFENDE DE VERLENING VAN EXCLUSIEVE CONCESSIES VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES TEN AANZIEN VAN BEPAALDE DIENSTEN IN VERBAND MET DE LIJKBEZORGING .

Those questions arose in a dispute between Pompes Funèbres des Régions Libérées S.A . ( hereinafter referred to as "PFRL "), a subsidiary of Pompes Funèbres Générales, which has since 1972 been given an exclusive concession by the town of Charleville-Mézières to provide the "external services" for funerals, on the one hand, and Mrs Corinne Bodson, who had engaged in certain activities forming part of the "external services" for funerals within the territory of that commune, on the other .

2 DEZE VRAGEN ZIJN GEREZEN IN EEN GEDING TUSSEN DE VENNOOTSCHAP POMPES FUNEBRES DES REGIONS LIBEREES, DOCHTERONDERNEMING VAN DE VENNOOTSCHAP POMPES FUNEBRES GENERALES, DIE SEDERT 1972 VAN DE STAD CHARLEVILLE-MEZIERES EEN EXCLUSIEVE CONCESSIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING HEEFT, EN C . BODSON, DIE OP HET GRONDGEBIED VAN DEZE STAD WERKZAAMHEDEN OP HET TERREIN VAN DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING HEEFT VERRICHT .

A French Law of 1904, whose main provisions at present form part of Article L 362-1 et seq . of the Code des Communes (( Code relating to the Communes )), entrusted the "external services" for funerals to the communes . Those services cover exclusively the carriage of the body after it has been placed in the coffin, the provision of hearses, coffins and external hangings of the house of the deceased, conveyances for mourners, the equipment and staff needed for burial and exhumation and cremation . In particular, the "external services" do not include either the "internal services", which relate to the religious services, or the "unregulated services" which cover non-essential funeral services such as the supply of flowers and marblework .

3 KRACHTENS EEN FRANSE WET VAN 1904, WAARVAN DE BELANGRIJKSTE BEPALINGEN THANS ZIJN OPGENOMEN IN DE ARTIKELEN L 362-1 EN VOLGENDE VAN DE CODE DES COMMUNES, IS DE EXTERNE SECTOR (" SERVICE EXTERIEUR ") VAN DE LIJKBEZORGING VOORBEHOUDEN AAN DE GEMEENTEN . DEZE SECTOR OMVAT ALLEEN HET VERVOER VAN HET LIJK NA HET KISTEN, DE LEVERING VAN LIJKWAGENS, KISTEN, ROUWKLEDEN VOOR DE BUITENZIJDE VAN STERFHUIZEN, ROUWWAGENS EN HET VOOR HET BEGRAVEN, OPGRAVEN EN CREMEREN BENODIGDE MATERIAAL EN PERSONEEL; HIERVAN LOS STAAN DE "SERVICE INTERIEUR", WAARTOE DE PRESTATIES IN VERBAND MET DE EREDIENST WORDEN GEREKEND, EN DE "SERVICE LIBRE", DIE DE VOOR DE UITVAART NIET STRIKT NOODZAKELIJKE PRESTATIES OMVAT, ZOALS DE LEVERING VAN BLOEMEN EN EEN GRAFSTEEN .

It is apparent from the documents before the Court that 5 000 French communes, out of a total of some 36 000, with 25 million inhabitants, approximately 45% of the population of France, have granted to a private undertaking a concession to provide the "external services ". Pompes Funèbres Générales and its subsidiaries hold the concession in 2 800 communes . They carry out a large proportion of burials in France . According to the information provided by the Commission, the parent company, Pompes Funèbres Générales, is itself a subsidiary of an undertaking which forms part of the Lyonnaise des Eaux group .

4 BLIJKENS HET DOSSIER HEBBEN 5 000 VAN DE ONGEVEER 36 000 FRANSE GEMEENTEN, MET IN TOTAAL 25 MILJOEN INWONERS - ONGEVEER 45% VAN DE FRANSE BEVOLKING -, DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING AAN EEN PARTICULIERE ONDERNEMING IN CONCESSIE OVERGEDRAGEN . SOCIETE DES POMPES FUNEBRES GENERALES EN HAAR DOCHTERONDERNEMINGEN HEBBEN CONCESSIES IN 2 800 GEMEENTEN; ZIJ VERZORGEN EEN GROOT DEEL VAN DE BEGRAFENISSEN IN FRANKRIJK . VOLGENS DE DOOR DE COMMISSIE VERSTREKTE INLICHTINGEN IS DE MOEDERVENNOOTSCHAP, POMPES FUNEBRES GENERALES, OP HAAR BEURT EEN ONDERDEEL VAN EEN TOT DE GROEP LA LYONNAISE DES EAUX BEHORENDE ONDERNEMING .

Mrs Bodson operates an undertaking business under a franchise from Mr Michel Leclerc, who has set up a network of such firms in France which provide their services at prices substantially lower than those normally charged in that sector, in particular by Pompes Funèbres Générales and is subsidiaries . When Mrs Bodson organised funerals within the territory of the town of Charleville-Mézières, the holder of the exclusive concession instituted proceedings for an injunction against her .

5 BODSON EXPLOITEERT ALS FRANCHISENEMER EEN BEGRAFENISONDERNEMING VAN MICHEL LECLERC, DIE IN FRANKRIJK EEN NET VAN DERGELIJKE ONDERNEMINGEN HEEFT OPGERICHT; HUN PRIJZEN LIGGEN VEEL LAGER DAN DIE VAN ANDERE ONDERNEMINGEN IN DEZE SECTOR, IN HET BIJZONDER POMPES FUNEBRES GENERALES EN HAAR DOCHTERONDERNEMINGEN . TOEN BODSON OP HET GRONDGEBIED VAN DE STAD CHARLEVILLE-MEZIERES UITVAARTEN BEGON TE VERZORGEN, WERD ZIJ DOOR DE EXCLUSIEVE CONCESSIEHOUDER IN KORT GEDING GEDAGVAARD .

Mrs Bodson apealed to the Cour de Cassation against the interim judgment of the Cour d' Appel, Reims, which prohibited Mrs Bodson from engaging in any activity relating to the "external services" for funerals and prescribed a penalty in the event of any infringement . In the proceedings before the Cour de Cassation, Mrs Bodson contended that the group comprising Pompes Funèbres Générales and its subsidiaries had abused its dominant position on the market . She referred to a notice issued by the French Commission on Competition stating that that group enjoyed a monopoly or a dominant position . She alleged that this monopoly or dominant position had arisen as a result of the fact that the Pompes Funèbres Générales group had been exclusively granted a large proportion, and in some regions of France almost all, of the communal concessions for the "external services" for funerals and the abuse consisted, in particular, of the charging of excessive prices . She claimed that the applicability of Article 37 of the EEC Treaty could not be ruled out where there were a number of communal monopolies covering the national territory .

6 BIJ DE COUR DE CASSATION IS CASSATIEBEROEP INGESTELD TEGEN EEN ARREST IN KORT GEDING VAN DE COUR D' APPEL TE REIMS, WAARBIJ BODSON OP VERBEURTE VAN EEN DWANGSOM WAS VERBODEN OM WERKZAAMHEDEN OP HET GEBIED VAN DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING TE VERRICHTEN . VOOR DE COUR DE CASSATION BETOOGDE BODSON, DAT DE GROEP POMPES FUNEBRES GENERALES EN HAAR DOCHTERONDERNEMINGEN MISBRUIK VAN HAAR MACHTSPOSITIE OP DE MARKT HAD GEMAAKT; ZIJ REFEREERDE AAN EEN ADVIES VAN DE FRANSE COMMISSION DE LA CONCURRENCE, WAARIN AAN DEZE GROEP EEN MONOPOLIE OF MACHTSPOSITIE WORDT TOEGESCHREVEN . ZIJ VOERDE AAN, DAT DIT MONOPOLIE OF DEZE MACHTSPOSITIE HET GEVOLG IS VAN HET FEIT DAT EEN GROOT DEEL - EN IN SOMMIGE STREKEN VAN FRANKRIJK ZELFS NAGENOEG ALLE - GEMEENTELIJKE CONCESSIES VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING BIJ UITSLUITING AAN DEZE GROEP IS VERLEEND; HET MISBRUIK ZOU IN HET BIJZONDER BESTAAN IN HET BEREKENEN VAN BUITENSPORIGE PRIJZEN, EN BOVENDIEN ZOU DE TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 37 EEG-VERDRAG NIET UITGESLOTEN ZIJN WANNEER EEN GEHEEL VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKT .

The Cour de Cassation considered that it was necessary to ascertain whether the Treaty had to be interpreted as applying to situations of the kind described; it therefore stayed the proceedings and referred the following questions to the Court of Justice for a preliminary ruling :

7 VAN OORDEEL DAT HET VAN BELANG WAS TE VERNEMEN, OF HET VERDRAG VAN TOEPASSING IS OP SITUATIES ALS HIERBOVEN BESCHREVEN, HEEFT DE COUR DE CASSATION DE BEHANDELING VAN DE ZAAK GESCHORST EN HET HOF VERZOCHT OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING OVER DE VOLGENDE VRAGEN :

"1 . Is Article 37 of the EEC Treaty capable of applying to a number of communal monopolies granted to a single undertaking or to a single group of undertakings covering part of the national territory whose object is the provision of the 'external services' for funerals as defined by Article L 362-1 et seq . of the Code des Communes set out above, which include the provision of services and the supply of goods?

"1 ) KAN ARTIKEL 37 EEG-VERDRAG TOEPASSING VINDEN IN HET GEVAL VAN EEN REEKS VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES DIE AAN EEN ONDERNEMING OF EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN IN CONCESSIE ZIJN OVERGEDRAGEN, DIE VOORTS EEN BEPAALD GEDEELTE VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN EN BETREKKING HEBBEN OP DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING ALS OMSCHREVEN IN DE ARTIKELEN L 362-1 EN VOLGENDE VAN DE CODE DES COMMUNES, WAARBIJ HET GAAT OM DE LEVERING VAN GOEDEREN EN HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN?

2 . Is Article 90 of the EEC Treaty capable of being applied to an undertaking or to a group of undertakings to which a number of such monopolies have been granted in that field?

2 ) KAN ARTIKEL 90 EEG-VERDRAG TOEPASSING VINDEN OP EEN ONDERNEMING OF EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN, DIE EEN DERGELIJKE REEKS VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES OP DIT GEBIED IN CONCESSIE HEEFT?

3 . If Article 90 of the EEC Treaty is not applicable, can Article 85 or Article 86 apply to that undertaking or group of undertakings? More specifically, is Article 85 applicable to contracts for such concessions concluded with the communes?

3 ) INDIEN ARTIKEL 90 EEG-VERDRAG GEEN TOEPASSING KAN VINDEN, VALT DEZE ONDERNEMING OF GROEP VAN ONDERNEMINGEN DAN ONDER ARTIKEL 85 OF ARTIKEL 86 EEG-VERDRAG? IS MET NAME ARTIKEL 85 TOEPASSELIJK OP TER ZAKE MET GEMEENTEN GESLOTEN CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN?

4 . Does it make any difference to the answers to the above questions if all the monopolies or the dominant position resulting therefrom in fact also relate to the provision of services or the supply of goods in connexion with funerals which are outside the scope of the 'external services' as defined by Article L 362-1 of the Code des Communes?"

4 ) LUIDT HET ANTWOORD OP DE VOORAFGAANDE VRAGEN ANDERS, INDIEN DE REEKS MONOPOLIES OF DE DAARUIT VOORTVLOEIENDE MACHTSPOSITIE FEITELIJK EVENEENS BETREKKING HEEFT OP DIENSTVERRICHTINGEN EN LEVERINGEN IN VERBAND MET DE LIJKBEZORGING, WELKE EVENWEL NIET BEHOREN TOT DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING ALS OMSCHREVEN IN ARTIKEL L 362-1 VAN DE CODE DES COMMUNES?"

Reference is made to the Report for the Hearing for a fuller account of the relevant French legislation, the facts of the case and the background to the dispute, and for a summary of the written observations submitted to the Court, which are mentioned hereinafter only in so far as is necessary for the reasoning of the Court .

8 VOOR EEN NADERE UITEENZETTING VAN DE BETROKKEN FRANSE WETTELIJKE REGELING, DE FEITEN EN DE VOORGESCHIEDENIS VAN HET GESCHIL EN EEN SAMENVATTING VAN DE BIJ HET HOF INGEDIENDE SCHRIFTELIJKE OPMERKINGEN WORDT VERWEZEN NAAR HET RAPPORT TER TERECHTZITTING . DEZE ELEMENTEN VAN HET DOSSIER WORDEN HIERNA SLECHTS WEERGEGEVEN VOOR ZOVER DAT NOODZAKELIJK IS VOOR DE REDENERING VAN HET HOF .

The first question relates to the interpretation of the Treaty in the context of State monopolies, whilst the other three questions, which should be considered together, are concerned with the interpretation of the competition rules applicable to undertakings .

9 DE EERSTE VRAAG BETREFT DE UITLEGGING VAN HET VERDRAG OP HET PUNT VAN DE NATIONALE MONOPOLIES; DE DRIE ANDERE VRAGEN, DIE TE ZAMEN MOETEN WORDEN ONDERZOCHT, BETREFFEN DE UITLEGGING VAN DE MEDEDINGINGSREGELS VOOR ONDERNEMINGEN .

First question

DE EERSTE VRAAG

With regard to the interpretation of Article 37 of the EEC Treaty, it must be borne in mind that, as the Court has consistently held ( see in particular the judgment of 28 June 1983 in Case 271/81, Société Coopérative du Béarn v Mialocq, (( 1983 )) ECR 2057 ), it follows both from the place occupied by Article 37 in the chapter of the EEC Treaty on the elimination of quantitative restrictions and from the wording used in that provision that it refers to trade in goods and cannot relate to a monopoly over the provision of services . However, the possibility cannot be ruled out that a monopoly over the provision of services may have an indirect influence on trade in goods between Member States, in particular where the monopoly over the provision of services established by an undertaking or by a group of undertakings leads to discrimination against imported goods as opposed to products of domestic origin .

10 MET BETREKKING TOT DE UITLEGGING VAN ARTIKEL 37 EEG-VERDRAG ZIJ EROP GEWEZEN, DAT VOLGENS VASTE RECHTSPRAAK VAN HET HOF ( ZIE MET NAME HET ARREST VAN 28 JUNI 1983, ZAAK 271/81, COOPERATIVE DE BEARN, JURISPR . 1983, BLZ . 2057 ) ZOWEL UIT DE PLAATS VAN DAT ARTIKEL IN HET HOOFDSTUK VAN HET EEG-VERDRAG BETREFFENDE DE AFSCHAFFING VAN KWANTITATIEVE BEPERKINGEN, ALS UIT DE IN DIT ARTIKEL GEBEZIGDE TERMINOLOGIE BLIJKT, DAT HET BETREKKING HEEFT OP HET GOEDERENVERKEER EN NIET OP MONOPOLIES VOOR HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN . HET IS ECHTER NIET UITGESLOTEN DAT EEN MONOPOLIE VOOR HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN ZIJDELINGS INVLOED KAN HEBBEN OP HET INTRACOMMUNAUTAIRE GOEDERENVERKEER, MET NAME WANNEER HET MONOPOLIE VAN EEN ONDERNEMING - OF EEN GEHEEL VAN ONDERNEMINGEN - VOOR HET VERRICHTEN VAN BEPAALDE DIENSTEN TOT DISCRIMINATIE VAN INGEVOERDE PRODUKTEN TEN OPZICHTE VAN PRODUKTEN VAN NATIONALE OORSPRONG LEIDT .

It must also be pointed out that Article 37 applies to State monopolies of a commercial character, an expression which covers, according to the second subparagraph of Article 37 ( 1 ), any body through which a Member State either directly or indirectly supervises, determines or appreciably influences trade between Member States, and which also applies to monopolies delegated by the State to others .

11 BOVENDIEN HEEFT ARTIKEL 37 BETREKKING OP NATIONALE MONOPOLIES DIE EEN COMMERCIELE AARD HEBBEN, DAT WIL ZEGGEN - VOLGENS DE TWEEDE ALINEA VAN LID 1 VAN DAT ARTIKEL - OP ELK LICHAAM WAARDOOR EEN LID-STAAT HET HANDELSVERKEER TUSSEN DE LID-STATEN RECHTSTREEKS OF ZIJDELINGS BEHEERST, LEIDT OF AANMERKELIJK BEINVLOEDT, EN EVENEENS OP DE DOOR EEN STAAT GEDELEGEERDE MONOPOLIES .

It is on the basis of those two considerations that Articles 37 has to be interpreted in relation to the situation envisaged by the national court, namely where a number of communal monopolies are granted to undertakings belonging to the same group, covering a certain part of the national territory, and relating to the provision of services and also the supply of goods .

12 MET DEZE TWEE UITGANGSPUNTEN VOOR OGEN MOET ARTIKEL 37 WORDEN UITGELEGD TEGEN DE ACHTERGROND VAN DE SITUATIE WAARMEE DE VERWIJZENDE RECHTER GECONFRONTEERD IS, WAARIN AAN ONDERNEMINGEN VAN DEZELFDE GROEP EEN REEKS GEMEENTELIJKE MONOPOLIES IS GECONCESSIONEERD, DIE EEN BEPAALD GEDEELTE VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN EN DIE ZOWEL HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN ALS DE LEVERING VAN GOEDEREN OMVATTEN .

In that regard, it must be pointed out that Article 37 applies in particular to situations in which the national authorities are in a position to supervise, determine or even appreciably influence trade between Member States through a body established for that purpose or a monopoly delegated to others . That provision therefore covers a situation in which the monopoly in question is operated by an undertaking or group of undertakings, or by the territorial units of a State such as communes .

13 ARTIKEL 37 HEEFT IN HET BIJZONDER BETREKKING OP SITUATIES WAARIN DE NATIONALE AUTORITEITEN IN STAAT ZIJN HET HANDELSVERKEER TUSSEN LID-STATEN TE BEHEERSEN, TE LEIDEN OF AANMERKELIJK TE BEINVLOEDEN DOOR MIDDEL VAN EEN HIERTOE INGESTELD LICHAAM OF EEN GEDELEGEERD MONOPOLIE . ONDER DIE BEPALING VALT BIJGEVOLG DE SITUATIE WAARIN HET BETROKKEN MONOPOLIE DOOR EEN ONDERNEMING OF EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN WORDT UITGEOEFEND, OF DOOR TERRITORIALE LICHAMEN VAN DE STAAT, ZOALS DE GEMEENTEN .

However, the situation described by the national court is not covered by either of those alternatives . The national rules entrust the provision of the "external services" for funerals to the communes, which are at liberty to grant private undertakings the concession to provide the service, to leave it entirely unregulated or to operate it themselves . The fact that the holders of concessions in a number of communes covering a large part of the national territory belong to a single group of undertakings and can thus influence patterns of trade is the result of the conduct of the undertakings in question and not of the national or municipal authorities .

14 DE DOOR DE VERWIJZENDE RECHTER BESCHREVEN CASUS VALT EVENWEL ONDER GEEN VAN DEZE TWEE SITUATIES . DE NATIONALE WETTELIJKE REGELING LAAT DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING IMMERS AAN DE GEMEENTEN OVER, EN DE GEMEENTEN STAAT HET VRIJ DEZE DIENST AAN EEN PARTICULIERE ONDERNEMING IN CONCESSIE TE GEVEN, HET PARTICULIER INITIATIEF VRIJ SPEL TE LATEN OF ER ZELF IN TE VOORZIEN . HET FEIT DAT DE CONCESSIEHOUDERS VAN EEN AANTAL GEMEENTEN, DIE EEN BELANGRIJK DEEL VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN, TOT DEZELFDE GROEP VAN ONDERNEMINGEN BEHOREN EN ALDUS HET HANDELSVERKEER KUNNEN BEINVLOEDEN, IS NIET HET GEVOLG VAN HET GEDRAG VAN DE NATIONALE OF GEMEENTELIJKE AUTORITEITEN, MAAR VAN DAT VAN DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN .

It is apparent from those considerations that the situation envisaged by the national court must be dealt with in the light of the Treaty provisions applicable to undertakings, and in particular Articles 85, 86 and 90, rather than in the light of the rules relating to State monopolies in Article 37 .

15 DE DOOR DE VERWIJZENDE RECHTER BEDOELDE CASUS MOET DERHALVE AAN DE VERDRAGSBEPALINGEN BETREFFENDE DE ONDERNEMINGEN, MET NAME DE ARTIKELEN 85, 86 EN 90, WORDEN GETOETST, EN NIET AAN ARTIKEL 37 BETREFFENDE NATIONALE MONOPOLIES .

Second, third and fourth questions

DE TWEEDE, DE DERDE EN DE VIERDE VRAAG

It must be pointed out, in the first place, that the aim of Article 90 is to specify in particular the conditions for the application of the competition rules laid down by Articles 85 and 86 to public undertakings, to undertakings granted special or exclusive rights by the Member States and to undertakings entrusted with the operation of services in the general economic interest . Accordingly, it is necessary to start by examining the problems relating to the applicability of Articles 85 and 86 .

16 VOORAF ZIJ ERAAN HERINNERD, DAT ARTIKEL 90 ONDER MEER TEN DOEL HEEFT NAUWKEURIG AAN TE GEVEN, WELKE VOORWAARDEN GELDEN VOOR DE TOEPASSING VAN DE MEDEDINGINGSREGELS VAN DE ARTIKELEN 85 EN 86 OP OPENBARE BEDRIJVEN, ONDERNEMINGEN WAARAAN DE LID-STATEN BIJZONDERE OF EXCLUSIEVE RECHTEN VERLENEN OF ONDERNEMINGEN BELAST MET HET BEHEER VAN DIENSTEN VAN ALGEMEEN ECONOMISCH BELANG . BIJGEVOLG MOET IN DE EERSTE PLAATS HET PROBLEEM VAN DE TOEPASSELIJKHEID VAN DE ARTIKELEN 85 EN 86 WORDEN ONDERZOCHT .

With regard to Article 85, the national court asks, more specifically, in the second limb of its third question, whether that provision is applicable to contracts for concessions concluded in the field of funeral services between certain undertakings or a group of undertakings and communes .

17 MET BETREKKING TOT ARTIKEL 85 VRAAGT DE VERWIJZENDE RECHTER IN HET TWEEDE ONDERDEEL VAN DE DERDE VRAAG MEER IN HET BIJZONDER, OF DIT ARTIKEL VAN TOEPASSING IS OP CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN OP HET GEBIED VAN DE LIJKBEZORGING TUSSEN ONDERNEMINGEN ( OF EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN ) EN GEMEENTEN .

As the Commission has rightly pointed out, Article 85 of the Treaty applies, according to its actual wording, to agreements "between undertakings ". It does not apply to contracts for concessions concluded between communes acting in their capacity as public authorities and undertakings entrusted with the operation of a public service .

18 ZOALS DE COMMISSIE TERECHT HEEFT OPGEMERKT, IS ARTIKEL 85 NAAR DE LETTER VAN TOEPASSING OP OVEREENKOMSTEN "TUSSEN ONDERNEMINGEN"; DIT ARTIKEL SLAAT NIET OP CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN TUSSEN GEMEENTEN HANDELEND IN HUN HOEDANIGHEID VAN OVERHEID, EN ONDERNEMINGEN BELAST MET DE UITVOERING VAN EEN OPENBARE DIENST .

With regard to the applicability of Article 85 to relations between holders of concessions belonging to the same group of undertakings, it must be borne in mind that, as the Court has held ( judgment of 31 October 1974 in Case 15/74, Centrafarm v Sterling Drug, (( 1974 )) ECR 1147 ), that provision is not concerned with agreements or concerted practices between undertakings belonging to the same concern and having the status of parent company and subsidiary, if the undertakings form an economic unit within which the subsidiary has no real freedom to determine its course of action on the market, and if the agreements or practices are concerned merely with the internal allocation of tasks as between the undertakings .

19 WAT DE EVENTUELE TOEPASSING VAN ARTIKEL 85 OP DE VERHOUDING TUSSEN TOT HETZELFDE CONCERN BEHORENDE CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN AANGAAT, ZIJ OPGEMERKT, DAT VOLGENS VASTE RECHTSPRAAK VAN HET HOF ( ARREST VAN 31 OKTOBER 1974, ZAAK 15/74, CENTRAFARM, JURISPR . 1974, BLZ . 1147 ) DIT ARTIKEL NIET ZIET OP OVEREENKOMSTEN OF ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE GEDRAGINGEN TUSSEN ONDERNEMINGEN DIE ALS MOEDERMAATSCHAPPIJ EN DOCHTERONDERNEMING TOT EEN EN HETZELFDE CONCERN BEHOREN, INDIEN DE ONDERNEMINGEN EEN ECONOMISCHE EENHEID VORMEN WAARIN DE DOCHTERONDERNEMING HAAR OPTREDEN OP DE MARKT NIET WERKELIJK ZELFSTANDIG KAN BEPALEN, EN INDIEN DIE OVEREENKOMSTEN OF ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE GEDRAGINGEN EEN INTERNE TAAKVERDELING TUSSEN DE ONDERNEMINGEN TEN DOEL HEBBEN .

It is for the national court to ascertain whether such a situation exists in this case . The mere fact that holders of concessions belong to the same group of undertakings is not decisive in that regard . Account must be taken of the nature of the relationship between the undertakings belonging to that group . In this case, the nature of that relationship is not apparent either from the questions submitted for a preliminary ruling or from other information in the documents before the Court . In particular, it is not apparent that the undertakings pursue the same market strategy, which is determined by the parent company .

20 HET STAAT AAN DE VERWIJZENDE RECHTER OM NA TE GAAN, OF ZICH IN CASU EEN DERGELIJKE SITUATIE VOORDOET . HET FEIT DAT DE CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN DEEL UITMAKEN VAN EEN EN HETZELFDE CONCERN, IS HIERBIJ OP ZICH NIET BESLISSEND; DAARNAAST MOET REKENING WORDEN GEHOUDEN MET DE AARD VAN DE VERHOUDINGEN TUSSEN DE ONDERNEMINGEN VAN HET CONCERN . IN CASU KAN DE AARD VAN DEZE VERHOUDINGEN NIET WORDEN AFGELEID UIT DE PREJUDICIELE VRAGEN, NOCH UIT DE ANDERE GEGEVENS VAN HET DOSSIER; MET NAME BLIJKT NIET, OF DE ONDERNEMINGEN OP DE MARKT EEN ZELFDE GEDRAGSLIJN VOLGEN, DIE DOOR DE MOEDERMAATSCHAPPIJ WORDT BEPAALD .

Any anti-competitive behaviour on the part of a group of undertakings holding concessions which constitute an economic unit as defined in the case-law of the Court must be considered in the light of Article 86 of the Treaty . The questions submitted for a preliminary ruling would appear to be based on that premise since the fourth question refers to "all the monopolies or the dominant position resulting therefrom ". It is necessary, therefore, to examine the conditions in which Article 86 can be applied to a situation of that kind .

21 EVENTUELE CONCURRENTIEBEPERKENDE GEDRAGINGEN VAN EEN GROEP CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN DIE EEN ECONOMISCHE EENHEID IN DE ZIN VAN DE RECHTSPRAAK VAN HET HOF VORMEN, MOETEN WORDEN GETOETST AAN ARTIKEL 86 EEG-VERDRAG . DE PREJUDICIELE VRAGEN LIJKEN VAN DEZE HYPOTHESE UIT TE GAAN, AANGEZIEN IN DE VIERDE VRAAG SPRAKE IS VAN "DE REEKS MONOPOLIES OF DE DAARUIT VOORTVLOEIENDE MACHTSPOSITIE ". BIJGEVOLG MOET WORDEN ONDERZOCHT, ONDER WELKE VOORWAARDEN ARTIKEL 86 OP EEN DERGELIJKE SITUATIE VAN TOEPASSING KAN ZIJN .

Article 86 prohibits abusive practices resulting from the exploitation by one or more undertakings of a dominant position within the Common Market or in a substantial part of it . However, that prohibition applies only in so far as those practices may affect trade between Member States .

22 ARTIKEL 86 VERBIEDT, DAT EEN OF MEER ONDERNEMINGEN MISBRUIK MAKEN VAN EEN MACHTSPOSITIE OP DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT OF OP EEN WEZENLIJK DEEL DAARVAN . DIT VERBOD GELDT EVENWEL SLECHTS, IN ZOVERRE DE HANDEL TUSSEN LID-STATEN DOOR DIT MISBRUIK ONGUNSTIG KAN WORDEN BEINVLOED .

According to the French Government, the latter condition is not fulfilled in a case such as this . The Commission shares that view, pointing out that it had received complaints concerning the prices charged by concession holders belonging to the Pompes Funèbres Générales group and that, after considering those complaints, it came to the conclusion that the activities of the group could have only an imperceptible influence on transactions with other Member States . In that regard, the Commission took the view that the monopoly in the "external services" for funerals does not involve the supply of any goods other than coffins and that a monopoly exists in only some 14% of communes in France, the Pompes Funèbres Générales group holding the concession in only two-thirds of those communes . However, the Commission points out that the same group also provides funeral services in other Member States, in particular the Netherlands, where it handles 14% of all burials, and in the United Kingdom and Germany .

23 VOLGENS DE FRANSE REGERING IS IN EEN GEVAL ALS HET ONDERHAVIGE AAN DEZE LAATSTE VOORWAARDE NIET VOLDAAN . DE COMMISSIE DEELT DIE MENING EN MERKT OP, DAT ZIJ KLACHTEN OVER DE PRIJZEN VAN DE TOT DE GROEP POMPES FUNEBRES GENERALES BEHORENDE CONCESSIEHOUDERS HEEFT ONTVANGEN, EN DAT ZIJ NA ONDERZOEK TOT DE SLOTSOM IS GEKOMEN, DAT DE ACTIVITEITEN VAN DE GROEP SLECHTS EEN NAUWELIJKS WAARNEEMBARE INVLOED OP HET HANDELSVERKEER MET ANDERE LID-STATEN KONDEN HEBBEN . ZIJ STELT, DAT DE ENIGE LEVERING VAN GOEDEREN DIE ONDER HET MONOPOLIE VAN DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING VALT DE LEVERING VAN DE LIJKKIST IS, EN DAT DE MONOPOLIESITUATIE SLECHTS IN ONGEVEER 14% VAN DE FRANSE GEMEENTEN BESTAAT, TERWIJL HET CONCERN SLECHTS IN TWEE DERDE HIERVAN CONCESSIEHOUDER IS . DE COMMISSIE MERKT EVENWEL OP, DAT DEZELFDE GROEP OOK IN ANDERE LID-STATEN UITVAARTEN VERZORGT, MET NAME IN NEDERLAND, WAAR ZIJ 14% VAN DE BEGRAFENISSEN VOOR HAAR REKENING NEEMT, IN GROOT-BRITTANNIE EN IN DUITSLAND .

In that regard, it must be borne in mind that, in order to determine whether trade between Member States is capable of being affected by an abuse of a dominant position, within the meaning of Article 86, account must be taken of the consequences for the effective competitive structure in the Common Market . In the case of services, those consequences may, in particular, as the Court pointed out in its judgment of 2 March 1983 in Case 7/82 ( GVL v Commission, (( 1983 )) ECR 483 ), consist in the activities of an undertaking or group of undertakings being conducted in such a way that their effect is to partition the Common Market and thereby to restrict the freedom to provide services which constitutes one of the objectives of the Treaty .

24 VOOR DE BEOORDELING VAN DE VRAAG OF MISBRUIK VAN EEN MACHTSPOSITIE OP DE BETROKKEN MARKT TOT ONGUNSTIGE BEINVLOEDING VAN DE HANDEL TUSSEN LID-STATEN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 86 EEG-VERDRAG KAN LEIDEN, MOETEN DE GEVOLGEN VOOR DE EFFECTIEVE CONCURRENTIESTRUCTUUR IN DE BESCHOUWING WORDEN BETROKKEN . IN ZIJN ARREST VAN 2 MAART 1983 ( ZAAK 7/82, GVL, JURISPR . 1983, BLZ . 483 ) OVERWOOG HET HOF, DAT DEZE GEVOLGEN, WAT DIENSTEN BETREFT, HIERIN KUNNEN BESTAAN, DAT DE ACTIVITEITEN VAN DE ONDERNEMING OF DE GROEP VAN ONDERNEMINGEN ZO ZIJN GEREGELD, DAT ZIJ LEIDEN TOT EEN COMPARTIMENTERING VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT EN ALDUS EEN BELEMMERING VORMEN VOOR HET VRIJ VERRICHTEN VAN DIENSTEN, EEN VAN DE DOELSTELLINGEN VAN HET VERDRAG .

Accordingly, it is for the national court to consider whether, in the case before it, the activities of the group of undertakings holding concessions, and the monopoly they enjoy over a large part of the territory of a Member State, affect the importation of goods from other Member States or the possibility for competing undertakings established in other Member States to provide services in the first-mentioned Member State .

25 DE NATIONALE RECHTER DIENT DERHALVE NA TE GAAN, OF IN CASU DE WERKZAAMHEDEN VAN DE GROEP CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN EN DE MONOPOLIEPOSITIE DIE ZIJ OP EEN BELANGRIJK GEDEELTE VAN HET GRONDGEBIED VAN EEN LID-STAAT INNEMEN, GEVOLGEN HEBBEN VOOR DE INVOER VAN GOEDEREN UIT ANDERE LID-STATEN OF VOOR DE MOGELIJKHEID VAN IN DIE LID-STATEN GEVESTIGDE CONCURRERENDE ONDERNEMINGEN OM IN EERSTGENOEMDE LID-STAAT DIENSTEN TE VERRICHTEN .

The second condition laid down by Article 86 is that an undertaking must have a dominant position within the Common Market or in a substantial part of it . A dominant position of that kind is characterized, according to the case-law of the Court ( see the judgment of 9 November 1983 in Case 322/81, Michelin v Commission, (( 1983 )) ECR 3461 ), by a position of economic strength enjoyed by an undertaking which enables it to hinder the maintenance of effective competition on the market by allowing it to behave to an appreciable extent independently of its competitors and its customers . It also follows from the case-law of the Court that the application of Article 86 is not precluded by the fact that the absence or restriction of competition is facilitated by laws or regulations .

26 ARTIKEL 86 STELT ALS TWEEDE VOORWAARDE, HET BESTAAN VAN EEN MACHTSPOSITIE OP DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT OF OP EEN WEZENLIJK DEEL DAARVAN . VOLGENS 'S HOFS RECHTSPRAAK ( ZIE HET ARREST VAN 9 NOVEMBER 1983, ZAAK 322/81, MICHELIN, JURISPR . 1983, BLZ . 3461 ) WORDT EEN MACHTSPOSITIE GEKENMERKT DOOR EEN ECONOMISCHE MACHTSPOSITIE VAN EEN ONDERNEMING, DIE HAAR IN STAAT STELT DE INSTANDHOUDING VAN EEN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING OP DE RELEVANTE MARKT TE VERHINDEREN EN HET HAAR MOGELIJK MAAKT ZICH JEGENS HAAR CONCURRENTEN EN HAAR AFNEMERS IN BELANGRIJKE MATE ONAFHANKELIJK TE GEDRAGEN . VOORTS BLIJKT UIT DE RECHTSPRAAK VAN HET HOF, DAT HET FEIT DAT DE AFWEZIGHEID OF DE BEPERKING VAN DE MEDEDINGING OP EEN BEPAALDE MARKT ZIJN OORZAAK VINDT IN OF IN DE HAND WORDT GEWERKT DOOR WETTELIJKE OF BESTUURSRECHTELIJKE BEPALINGEN, GEENSZINS IN DE WEG STAAT AAN TOEPASSING VAN ARTIKEL 86 .

In order to examine whether a dominant position of that kind exists in a case such as this, it is appropriate to determine the economic strength of the group of undertakings holding concessions on the relevant market, that is to say the market in funerals . As the concept of a dominant position relates to a factual situation, it is also necessary to take into consideration the position of the group of undertakings in question in the communes in which it does not hold the exclusive concession,in addition to the services provided and the goods supplied by the group apart from the "external services", such as, for instance, the supply of flowers or marblework forming part of the "unregulated service ".

27 VOOR DE BEOORDELING OF IN EEN GEVAL ALS HET ONDERHAVIGE SPRAKE IS VAN EEN MACHTSPOSITIE, MOET DE ECONOMISCHE MACHT VAN DE GROEP CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN OP DE BETROKKEN MARKT, DAT WIL ZEGGEN DE MARKT VOOR DE LIJKBEZORGING, WORDEN BEPAALD . DAAR HET BEGRIP MACHTSPOSITIE BETREKKING HEEFT OP EEN FEITELIJKE SITUATIE, MOET TEVENS REKENING WORDEN GEHOUDEN MET DE POSITIE VAN DE GROEP ONDERNEMINGEN IN GEMEENTEN WAAR ZIJ GEEN EXCLUSIEVE CONCESSIE HEEFT, ALSMEDE MET DE BUITEN DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING DOOR DIE GROEP VERRICHTE DIENSTEN EN GELEVERDE GOEDEREN, ZOALS BIJ VOORBEELD DE LEVERING VAN BLOEMEN OF VAN DE GRAFSTEEN, DIE DEEL UITMAAKT VAN DE "SERVICE LIBRE ".

According to the information in the documents before the Court, the group of undertakings of which Pompes Funèbres Générales is the parent company holds the exclusive concession in less than 10% of communes in France . However, the population of those communes accounts for more than one-third of the total population of France . It is the size of the population, rather than the number of communes covered by the exclusive concessions granted to the group in question, which determines the number of burials and which must therefore be taken into consideration in order to ascertain whether a dominant position exists .

28 BLIJKENS HET DOSSIER HEEFT DE GROEP VAN ONDERNEMINGEN WAARVAN POMPES FUNEBRES GENERALES DE MOEDERMAATSCHAPPIJ IS, EEN EXCLUSIEVE CONCESSIE IN MINDER DAN 10% VAN DE FRANSE GEMEENTEN; IN DEZE GEMEENTEN WOONT EVENWEL MEER DAN EEN DERDE VAN DE FRANSE BEVOLKING . NU DE OMVANG VAN DE BEVOLKING, EN NIET HET AANTAL GEMEENTEN WAARIN DE BETROKKEN GROEP EEN EXCLUSIEVE CONCESSIE HEEFT, BEPALEND IS VOOR HET AANTAL BEGRAFENISSEN, MOET BIJ DE BEOORDELING VAN HET BESTAAN VAN EEN MACHTSPOSITIE MET EERSTGENOEMDE FACTOR REKENING WORDEN GEHOUDEN .

While the existence of such a dominant position is a question of factual assessment for the national court, it is appropriate for it to base its appraisal on the following criteria :

29 DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN EEN DERGELIJKE MACHTSPOSITIE, IS DUS VAN FEITELIJKE AARD EN STAAT TER BEOORDELING VAN DE NATIONALE RECHTER, DIE DAARBIJ KAN UITGAAN VAN DE VOLGENDE FACTOREN :

the size of the market share held by the group which is shielded from any competition at all as a result of the exclusive concession;

- DE OMVANG VAN HET MARKTAANDEEL VAN DE GROEP DIE DOOR DE EXCLUSIEVE CONCESSIE TEGEN MEDEDINGING WORDT BESCHERMD;

the influence of that monopolistic situation on the position of the group with regard to supplies of goods and services not covered by the exclusive concession;

- DE INVLOED VAN DEZE MONOPOLIESITUATIE OP DE POSITIE VAN DE GROEP VOOR WAT DE LEVERING VAN GOEDEREN EN HET VERRICHTEN VAN DIENSTEN BETREFT, DIE NIET ONDER DE EXCLUSIEVE CONCESSIE VALLEN;

the position of the group in communes which have not granted a concession to an undertaking for the "external services" for funerals and the market share held by the group in other Member States;

- DE POSITIE VAN DE GROEP IN GEMEENTEN DIE DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING NIET AAN EEN ONDERNEMING HEBBEN GECONCESSIONEERD, ALSOOK HET MARKTAANDEEL VAN DE GROEP IN ANDERE LID-STATEN;

the financial resources of the group as apparent, for instance, from the fact that the group belongs to a powerful conglomerate of undertakings or groups of undertakings .

- DE FINANCIELE DRAAGKRACHT VAN DE GROEP, DIE BIJ VOORBEELD KAN BLIJKEN UIT HET FEIT DAT ZIJ TOT EEN STERK GEHEEL VAN ONDERNEMINGEN OF GROEPEN VAN ONDERNEMINGEN BEHOORT .

The third condition laid down by Article 86 is the abuse of a dominant position . By way of illustration, indent ( a ) of the second paragraph of Article 86 refers to the imposition, whether directly or indirectly, of unfair prices . In this case, the complaints addressed to the Commission were concerned precisely with the imposition of unfair prices by the concession holders . In these proceedings, Mrs Bodson contended that Pompes Funèbres Générales and its subsidiaries charge excessive prices .

30 ARTIKEL 86 STELT ALS DERDE VOORWAARDE, DAT ER SPRAKE IS VAN MISBRUIK VAN DE MACHTSPOSITIE . ARTIKEL 86, TWEEDE ALINEA, SUB A, NOEMT ALS VOORBEELD HET RECHTSTREEKS OF ZIJDELINGS OPLEGGEN VAN ONBILLIJKE PRIJZEN . IN CASU HEBBEN DE BIJ DE COMMISSIE INGEDIENDE KLACHTEN JUIST BETREKKING OP HET HANTEREN VAN ONBILLIJKE PRIJZEN DOOR DE CONCESSIEHOUDERS . IN HET ONDERHAVIGE GEDING HEEFT BODSON BETOOGD, DAT POMPES FUNEBRES GENERALES EN HAAR DOCHTERONDERNEMINGEN BUITENSPORIGE PRIJZEN TOEPASSEN .

The French Government and PFRL have denied that the prices charged by the subsidiaries of Pompes Funèbres Générales are unfair . The documents before the Court do not contain any information enabling that problem to be resolved . Since over 30 000 communes in France have not granted to an undertaking the concession to provide "external services" for funerals, but have left that service unregulated or operate it themselves, it must be possible to make a comparison between the prices charged by the group of undertakings which hold concessions and prices charged elsewhere . Such a comparison could provide a basis for assessing whether or not the prices charged by the concession holders are fair .

31 DE FRANSE REGERING EN POMPES FUNEBRES DES REGIONS LIBEREES BETWISTEN, DAT DE DOOR DE DOCHTERONDERNEMINGEN VAN POMPES FUNEBRES GENERALES GEHANTEERDE PRIJZEN ONBILLIJK ZIJN . HET DOSSIER BEVAT GEEN GEGEVENS AAN DE HAND WAARVAN DIT TWISTPUNT KAN WORDEN BESLECHT . AANGEZIEN MEER DAN 30 000 FRANSE GEMEENTEN DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING NIET AAN EEN ONDERNEMING HEBBEN GECONCESSIONEERD, DOCH HET PARTICULIER INITIATIEF VRIJ SPEL LATEN OF ER ZELF IN VOORZIEN, MOET HET MOGELIJK ZIJN EEN VERGELIJKING TE MAKEN TUSSEN DE PRIJZEN VAN DE GROEP VAN CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN EN DE PRIJZEN ELDERS; DIE VERGELIJKING KAN EEN BASIS VORMEN VOOR DE BEOORDELING, OF DE PRIJZEN VAN DE CONCESSIEHOUDERS AL DAN NIET BILLIJK ZIJN .

The French Government and PFRL have also pointed out that concession holders are not in a position to "impose" any price, since the prices to be charged are fixed by the contract specifications which form part of the conditions for the concession . That argument cannot be accepted . It is clear from the documents before the Court that the grant of the concession for the "external services" for funerals is regarded in France as a contract concluded between the commune and the concession holder, which, moreover, corresponds to the view taken by the national court . It follows from that finding that the level of prices is indeed attributable to the undertaking, since the latter assumes full responsibility for the contracts which it has concluded .

32 DE FRANSE REGERING EN POMPES FUNEBRES DES REGIONS LIBEREES HEBBEN VOORTS OPGEMERKT, DAT DE CONCESSIEHOUDERS NIET IN STAAT ZIJN EEN BEPAALDE PRIJS "OP TE LEGGEN", AANGEZIEN DE PRIJZEN ZIJN VASTGELEGD IN DE CONCESSIEVOORWAARDEN . DIT ARGUMENT FAALT . UIT HET DOSSIER BLIJKT IMMERS, DAT DE CONCESSIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING IN FRANKRIJK ALS EEN OVEREENKOMST TUSSEN DE GEMEENTE EN DE CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMING WORDT BESCHOUWD, HETGEEN OOK HET STANDPUNT VAN DE VERWIJZENDE RECHTER IS . DIT BRENGT MEE DAT DE ONDERNEMING, DIE DE VOLLE VERANTWOORDELIJKHEID DRAAGT VOOR DE DOOR HAAR AFGESLOTEN OVEREENKOMSTEN, OOK VERANTWOORDELIJK IS VOOR DE HOOGTE VAN DE PRIJZEN .

In so far as the communes imposed a given level of prices on the concession holders, in the sense that they refrained from granting concessions for the "external services" to undertakings if the latter did not agree to charge particularly high prices, the communes are covered by the situation referred to in Article 90 ( 1 ) of the Treaty . That provision governs the obligations of the Member States - which includes, in this context, the public authorities at the regional, provincial or communal level - towards undertakings "to which (( they )) grant special or exclusive rights ". That situation covers precisely the grant of an exclusive concession for the "external services" for funerals .

33 VOOR ZOVER DE GEMEENTEN HUN CONCESSIEHOUDERS EEN BEPAALD PRIJSNIVEAU ZOUDEN HEBBEN OPGELEGD, IN DIE ZIN DAT ZIJ GEEN CONCESSIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING WENSTEN TE VERLENEN AAN DE ONDERNEMINGEN, ALS DEZE NIET BEREID WAREN OM BIJZONDER HOGE PRIJZEN TE HANTEREN, ZOUDEN DEZE GEMEENTEN IN DE SITUATIE VERKEREN BEDOELD IN ARTIKEL 90, LID 1 . DIT ARTIKEL REGELT IMMERS DE VERPLICHTINGEN VAN DE LID-STATEN - WELKE UITDRUKKING IN DE ONDERHAVIGE CONTEXT MEDE DE REGIONALE, PROVINCIALE OF GEMEENTELIJKE OVERHEIDSINSTANTIES OMVAT - TEN AANZIEN VAN ONDERNEMINGEN "WAARAAN ZIJ BIJZONDERE OF UITSLUITENDE RECHTEN VERLENEN ". DIT IS NU JUIST HET GEVAL BIJ DE EXCLUSIEVE CONCESSIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING .

It follows from that finding that public authorities may not, in circumstances such as those of this case, either enact or maintain in force any "measure" contrary to the rules of the Treaty, in particular the rules laid down by Articles 85 and 86 . They may not therefore assist undertakings holding concessions to charge unfair prices by imposing such prices as a condition for concluding a contract for a concession .

34 HIERUIT VOLGT, DAT DE OVERHEIDSINSTANTIES IN EEN SITUATIE ALS DE ONDERHAVIGE GEEN "MAATREGELEN" MOGEN NEMEN OF HANDHAVEN WELKE IN STRIJD ZIJN MET DE BEPALINGEN VAN HET VERDRAG, INZONDERHEID DE ARTIKELEN 85 EN 86 . BIJGEVOLG MOGEN ZIJ DE CONCESSIEHOUDENDE ONDERNEMINGEN NIET HELPEN BIJ DE TOEPASSING VAN ONBILLIJKE PRIJZEN DOOR DERGELIJKE PRIJZEN ALS VOORWAARDE VAN EEN CONCESSIE-OVEREENKOMST TE STELLEN .

It follows from all the foregoing considerations that :

35 UIT HET VOORGAANDE VOLGT, DAT

( a ) Article 85 of the Treaty does not apply to contracts for concessions concluded between communes acting in their capacity as public authorities and undertakings entrusted with the operation of a public service;

A ) ARTIKEL 85 VAN HET VERDRAG GEEN BETREKKING HEEFT OP CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN, GESLOTEN TUSSEN GEMEENTEN HANDELEND IN HUN HOEDANIGHEID VAN OVERHEID, EN ONDERNEMINGEN BELAST MET DE UITVOERING VAN EEN OPENBARE DIENST ;

( b ) Article 86 of the Treaty applies in a case in which a number of communal monopolies are granted to a single group of undertakings whose market strategy is determined by the parent company, in a situation in which those monopolies cover a certain part of the national territory and relate to the "external services" for funerals,

B ) ARTIKEL 86 VAN HET VERDRAG VAN TOEPASSING IS IN HET GEVAL VAN EEN REEKS VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES DIE IN CONCESSIE ZIJN OVERGEDRAGEN AAN EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN WIER WIJZE VAN OPTREDEN OP DE MARKT BEPAALD WORDT DOOR DE MOEDERMAATSCHAPPIJ, IN EEN SITUATIE WAARIN DIE MONOPOLIES EEN BEPAALD GEDEELTE VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN EN BETREKKING HEBBEN OP DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING,

where the activities of the group, and the monopoly enjoyed by the undertakings in question over a part of the territory of a Member State, affect the importation of goods from other Member States or the possibility for competing undertakings established in other Member States to provide services in the first-mentioned Member State,

- WANNEER DE ACTIVITEITEN VAN DE GROEP EN HET MONOPOLIE WAAROVER DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN OP EEN GEDEELTE VAN HET GRONDGEBIED VAN EEN LID-STAAT BESCHIKKEN, GEVOLGEN HEBBEN VOOR DE INVOER VAN GOEDEREN UIT ANDERE LID-STATEN OF VOOR DE MOGELIJKHEID VAN IN DIE LID-STATEN GEVESTIGDE CONCURRERENDE ONDERNEMINGEN OM IN EERSTGENOEMDE LID-STAAT DIENSTEN TE VERRICHTEN;

where the group of undertakings occupies a dominant position characterized by a position of economic strength which enables it to hinder effective competition on the market in funerals,

- WANNEER DE GROEP VAN ONDERNEMINGEN EEN MACHTSPOSITIE INNEEMT, DIE DOOR EEN SITUATIE VAN ECONOMISCH OVERWICHT WORDT GEKENMERKT EN DIE HAAR IN STAAT STELT EEN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING IN DE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING TE VERHINDEREN;

and where that group of undertakings charges unfair prices, even though the level of those prices is fixed by the contract specifications which form part of the conditions of the contract for the concession;

- EN WANNEER DIE GROEP VAN ONDERNEMINGEN ONBILLIJKE PRIJZEN TOEPAST, ZELFS WANNEER HET NIVEAU VAN DIE PRIJZEN IS VASTGELEGD IN DE ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DE CONCESSIE-OVEREENKOMST;

( c ) Article 90 ( 1 ) of the Treaty must be interpreted as precluding public authorities from imposing on undertakings to which they have granted exclusive rights, such as a monopoly in the provision of the "external services" for funerals, any conditions as to price that are contrary to Articles 85 and 86 .

C ) ARTIKEL 90, LID 1, VAN HET VERDRAG ALDUS MOET WORDEN UITGELEGD, DAT HET OVERHEIDSINSTANTIES VERBIEDT OM AAN ONDERNEMINGEN WAARAAN ZIJ EXCLUSIEVE RECHTEN - ZOALS HET MONOPOLIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING - HEBBEN TOEGEKEND, VOORWAARDEN INZAKE PRIJZEN OP TE LEGGEN DIE IN STRIJD ZIJN MET DE ARTIKELEN 85 EN 86 .

Costs

KOSTEN

The costs incurred by the Government of the French Republic and by the Commission of the European Communities, which have submitted observations to the Court, are not recoverable . As these proceedings are, in so far as the parties to the main proceedings are concerned, in the nature of a step in the proceedings pending before the national court, the decision on costs is a matter for that court .

36 DE KOSTEN DOOR DE FRANSE REGERING EN DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN WEGENS INDIENING HUNNER OPMERKINGEN BIJ HET HOF GEMAAKT, KUNNEN NIET VOOR VERGOEDING IN AANMERKING KOMEN . TEN AANZIEN VAN DE PARTIJEN IN HET HOOFDGEDING IS DE PROCEDURE ALS EEN ALDAAR GEREZEN INCIDENT TE BESCHOUWEN, ZODAT DE NATIONALE RECHTERLIJKE INSTANTIE OVER DE KOSTEN HEEFT TE BESLISSEN .

On those grounds,

HET HOF VAN JUSTITIE ( ZESDE KAMER ),

THE COURT ( Sixth Chamber )

UITSPRAAK DOENDE OP DE DOOR DE FRANSE COUR DE CASSATION BIJ ARREST VAN 20 JANUARI 1987 GESTELDE VRAGEN, VERKLAART VOOR RECHT :

in answer to the questions referred to it by the French Cour de Cassation by judgment of 20 January 1987, hereby rules :

1 ) ARTIKEL 85 VAN HET VERDRAG HEEFT GEEN BETREKKING OP CONCESSIE-OVEREENKOMSTEN, GESLOTEN TUSSEN GEMEENTEN HANDELEND IN HUN HOEDANIGHEID VAN OVERHEID, EN ONDERNEMINGEN BELAST MET DE UITVOERING VAN EEN OPENBARE DIENST .

1 . Article 85 of the EEC Treaty does not apply to contracts for concessions concluded between communes acting in their capacity as public authorities and undertakings entrusted with the operation of a public service;

2 ) ARTIKEL 86 VAN HET VERDRAG IS VAN TOEPASSING IN HET GEVAL VAN EEN REEKS VAN GEMEENTELIJKE MONOPOLIES DIE IN CONCESSIE ZIJN OVERGEDRAGEN AAN EEN GROEP VAN ONDERNEMINGEN WIER WIJZE VAN OPTREDEN OP DE MARKT BEPAALD WORDT DOOR DE MOEDERMAATSCHAPPIJ, IN EEN SITUATIE WAARIN DIE MONOPOLIES EEN BEPAALD GEDEELTE VAN HET NATIONALE GRONDGEBIED BESTRIJKEN EN BETREKKING HEBBEN OP DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING,

2 . Article 86 of the EEC Treaty applies in a case in which a number of communal monopolies are granted to a single group of undertakings whose market strategy is determined by the parent company, in a situation in which those monopolies cover a certain part of the national territory and relate to the "external services" for funerals,

- WANNEER DE ACTIVITEITEN VAN DE GROEP EN HET MONOPOLIE WAAROVER DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN OP EEN GEDEELTE VAN HET GRONDGEBIED VAN EEN LID-STAAT BESCHIKKEN, GEVOLGEN HEBBEN VOOR DE INVOER VAN GOEDEREN UIT ANDERE LID-STATEN OF VOOR DE MOGELIJKHEID VAN IN DIE LID-STATEN GEVESTIGDE CONCURRERENDE ONDERNEMINGEN OM IN EERSTGENOEMDE LID-STAAT DIENSTEN TE VERRICHTEN;

where the activities of the group, and the monopoly enjoyed by the undertakings in question over a part of the territory of a Member State, affect the importation of goods from other Member States or the possibility for competing undertakings established in other Member States to provide services in the first-mentioned Member State,

- WANNEER DE GROEP VAN ONDERNEMINGEN EEN MACHTSPOSITIE INNEEMT, DIE DOOR EEN SITUATIE VAN ECONOMISCH OVERWICHT WORDT GEKENMERKT EN DIE HAAR IN STAAT STELT EEN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING IN DE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING TE VERHINDEREN;

where the group of undertakings occupies a dominant position characterized by a position of economic strength which enables it to hinder effective competition on the market in funerals,

- EN WANNEER DIE GROEP VAN ONDERNEMINGEN ONBILLIJKE PRIJZEN TOEPAST, ZELFS WANNEER HET NIVEAU VAN DIE PRIJZEN IS VASTGELEGD IN DE ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DE CONCESSIE-OVEREENKOMST .

and where that group of undertakings charges unfair prices, even though the level of those prices is fixed by the contract specifications which form part of the conditions of the contract for the concession;

3 ) ARTIKEL 90, LID 1, VAN HET VERDRAG MOET ALDUS WORDEN UITGELEGD, DAT HET OVERHEIDSINSTANTIES VERBIEDT OM AAN ONDERNEMINGEN WAARAAN ZIJ EXCLUSIEVE RECHTEN - ZOALS HET MONOPOLIE VOOR DE EXTERNE SECTOR VAN DE LIJKBEZORGING - HEBBEN TOEGEKEND, VOORWAARDEN INZAKE PRIJZEN OP TE LEGGEN DIE IN STRIJD ZIJN MET DE ARTIKELEN 85 EN 86 .

( 3 ) Article 90 ( 1 ) of the EEC Treaty must be interpreted as precluding public authorities from imposing on undertakings to which they have granted exclusive rights, such as a monopoly in the provision of the "external services" for funerals, any conditions as to price that are contrary to Articles 85 and 86 .