COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE COUNCIL, THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS e-Health - making healthcare better for European citizens: An action plan for a European e-Health Area {SEC(2004)539}

Brussel, 30.4.2004

COM (2004) 356 definitief

(Text with EEA relevance)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

e- Gezondheidszorg – een betere gezondheidszorg voor de burgers van Europa: Een actieplan voor een Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg

1. Introduction

{SEC(2004)539}

2. Challenges and expectations facing Europe's health sectors and the role of e-Health

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

2.1. e-Health: systems and services that benefit the health sector

e- Gezondheidszorg – een betere gezondheidszorg voor de burgers van Europa: Een actieplan voor een Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg (Voor de EER relevante tekst)

2.2. Empowering health consumers: patients and healthy citizens

1. Inleiding 4

2.3. Assisting health professionals

2. De uitdagingen en verwachtingen waarmee de gezondheidszorg in Europa wordt geconfronteerd en de rol van e-gezondheidszorg 5

2.4. Supporting health authorities and health managers

2.1. e-Gezondheidszorg: systemen en diensten ten behoeve van de gezondheidszorg 7

2.5. e-Health: the third largest industry in the European health sector

2.2. De zorgconsument de teugels in handen geven: patiënten en gezonde burgers 8

3. State of play

2.3. Ondersteuning van de zorgwerkers 8

3.1. Examples of e-Health and its benefits

2.4. Ondersteuning van de instanties en managers in de gezondheidszorg 9

3.2. Major challenges for wider implementation

2.5. e-Gezondheidszorg: de op twee na grootste sector in de Europese gezondheidszorg 11

4. Towards the European e-Health Area: issues and actions

3. De stand van zaken 11

4.1. Action plan

3.1. Voorbeelden van e-gezondheidszorg en de voordelen daarvan 11

4.2. Issue 1: Addressing common challenges

3.2. Grote uitdagingen voor een grootschaliger implementatie 14

4.2.1. Health authorities leadership

4. Op weg naar de Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg: aspecten en acties 17

4.2.2 Interoperability of health information systems

4.1. Actieplan 18

4.2.2.1. Patient identifiers

4.2. Gebied 1: Een aanpak voor gemeenschappelijke uitdagingen 18

4.2.2.2. Interoperability of electronic health records

4.2.1. Leiderschap voor zorginstanties 18

4.2.3. Mobility of patients and health professionals

4.2.2. Interoperabiliteit van zorginformatiesystemen 19

4.2.4. Enhancing infrastructure and technologies

4.2.2.1. Patiëntidentificatoren 19

4.2.5. Conformity testing and accreditation for an e-Health market

4.2.2.2. Interoperabiliteit van elektronische medische dossiers 19

4.2.6. Leveraging investments

4.2.3. Mobiliteit van patiënten en zorgwerkers 19

4.2.7. Legal and regulatory issues

4.2.4. Bevordering van infrastructuur en technologieën 20

4.3. Issue 2: Pilot actions: accelerating beneficial implementation

4.2.5. Conformiteitstests en accreditatie voor een e-gezondheidszorgmarkt 21

4.3.1. Information for citizens and authorities on health education and disease prevention

4.2.6. Investeringen met een hefboomeffect 21

4.3.2. Towards integrated health information networks

4.2.7. Juridische en regelgevingsaspecten 21

4.3.3. Promoting the use of cards in health care

4.3. Gebied 2: Proefprojecten: nuttige toepassing versnellen 22

4.4. Issue 3: Working together and monitoring practice

4.3.1. Informatie voor burgers en overheid over gezondheidseducatie en ziektepreventie 22

4.4.1. Disseminating best practices

4.3.2. Naar geïntegreerde zorginformatienetwerken 23

4.4.2. Benchmarking

4.3.3. Stimulering van het gebruik van kaarten in de gezondheidszorg 23

4.4.3. International collaboration

4.4. Gebied 3: Samenwerking en monitoring van de praktijk 24

5. Conclusions

4.4.1. Verspreiding van optimale praktijken 24

ANNEX

4.4.2. Benchmarking 24

4.4.3. Internationale samenwerking 25

1. INTRODUCTION

5. Conclusies 25

e-Health matters. It can improve access to healthcare and boost the quality and effectiveness of the services offered. e-Health describes the application of information and communications technologies across the whole range of functions that affect the health sector.

BIJLAGE 27

e-Health tools or solutions include products, systems and services that go beyond simply Internet-based applications. They include tools for both health authorities and professionals as well as personalised health systems for patients and citizens. Examples include health information networks, electronic health records, telemedicine services, personal wearable and portable communicable systems, health portals, and many other information and communication technology-based tools assisting prevention, diagnosis, treatment, health monitoring, and lifestyle management.

INLEIDING

When combined with organisational changes and the development of new skills, e-Health can help to deliver better care for less money within citizen-centred health delivery systems. It thus responds to the major challenges that the health sector - which employs 9% of Europe's workforce - is currently facing.

e-Gezondheidszorg is een belangrijke zaak waarmee de toegang tot de gezondheidszorg kan worden verbeterd en de kwaliteit en effectiviteit van de aangeboden diensten kunnen worden opgevoerd. e-Gezondheidszorg beschrijft de toepassing van informatie- en communicatietechnologie binnen het hele scala van functies die gevolgen hebben voor de zorgsector.

e-Health is today's tool for substantial productivity gains, while providing tomorrow's instrument for restructured, citizen-centred health systems and, at the same time, respecting the diversity of Europe's multi-cultural, multi-lingual health care traditions. There are many examples of successful e-Health developments including health information networks, electronic health records, telemedicine services, wearable and portable monitoring systems, and health portals. Today, at least four out of five European doctors have an Internet connection, and a quarter of Europeans use the Internet for health information.

Tot de gereedschappen of oplossingen voor e-gezondheidszorg behoren producten, systemen en diensten die meer zijn dan gewoon op internet gebaseerde toepassingen. Hieronder vallen zowel instrumenten voor de instanties en het personeel in de gezondheidszorg als gepersonaliseerde zorgystemen voor patiënten en burgers. Voorbeelden zijn zorginformatienetwerken, elektronische medische dossiers, telegeneeskunde-diensten, persoonlijke op het lichaam draagbare en verplaatsbare communicatiesystemen, portaalsites voor gezondheid en veel andere instrumenten op basis van informatie- en communicatietechnologie voor de ondersteuning van preventie, diagnose, behandeling, gezondheidsmonitoring en lifestyle management.

European Community research programmes have been supporting e-Health for the last fifteen years. The co-financing allocated since the early 1990s has reached EUR500 million, with a total budget about twice that amount. Many research results have now been tested and put into practice. This has put Europe in a leading position in the use of electronic health records in primary care and deployment of health (smart) cards. These developments have contributed to the emergence of a new "e-Health industry" that has the potential to be the third largest industry in the health sector with a turnover of EUR11 billion. By 2010 it could account for 5% of the total health budget. At present, the e-Health industry in Europe - mainly made up of small- and medium-sized enterprises - has a competitive advantage, but it still needs to enjoy a more favourable business environment.

Wanneer e-gezondheidszorg wordt gecombineerd met organisatorische veranderingen en de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden, kan dit bijdragen tot betere zorg voor minder geld binnen zorgstelsels waarin de burger centraal staat. Dit houdt een reactie in op de belangrijkste uitdagingen waarmee de gezondheidszorg – waarin 9% van Europa's beroepsbevolking werkt – momenteel wordt geconfronteerd.

Member States have shown that they are keen to take an e-Health agenda forward [1], drawing on best practices and experience from across the Union. This should enable a move towards a "European e-Health Area"; a framework built on a wide range of European policies and initiatives. In describing this European e-Health Area, an emerging framework for concerted actions and synergies in e-Health is envisaged that provides a favourable environment for the integration of related policies at a Community level. Since the health sector in Europe is a predominantly public sector service, most of the challenges and actions described in the Communication on 'The Role of eGovernment for Europe's future' [2] also apply here.

e-Gezondheidszorg is vandaag een gereedschap voor een aanzienlijke productiviteitswinst en morgen een instrument voor geherstructureerde zorgstelsels waarin de burger centraal staat waarbij tevens de diversiteit van de multiculturele en meertalige tradities in de gezondheidszorg van Europa wordt gerespecteerd. Er zijn veel voorbeelden van succesvolle ontwikkelingen op het gebied van e-gezondheidszorg, zoals zorginformatienetwerken, elektronische medische dossiers, telegeneeskunde-diensten, draagbare en verplaatsbare monitoringsystemen en portaalsites voor gezondheid. Ten minste vier op vijf Europese artsen hebben tegenwoordig een internet-aansluiting en een kwart van de Europeanen gebruikt het internet voor zorginformatie.

[1] Ministerial Declaration at Ministerial e-Health 2003 Conference. http://europa.eu.int/information_society/ eeurope/ehealth/conference/2003/index_en.htm.

De onderzoekprogramma's van de Europese Gemeenschap hebben de afgelopen vijftien jaar steun gegeven aan e-gezondheidszorg. De hiervoor uitgetrokken cofinanciering is sinds begin jaren '90 opgelopen tot 500 miljoen euro en het totale budget tot ongeveer twee keer dit bedrag. Veel onderzoekresultaten zijn nu getest en in de praktijk gebracht. Hierdoor heeft Europa een leidende positie gekregen bij het gebruik van elektronische medische dossiers in de eerstelijnszorg en de toepassing van (slimme) zorgpassen. Deze ontwikkelingen hebben bijgedragen tot het ontstaan van een nieuwe "e-gezondheidszorg-industrie" die wellicht zou kunnen uitgroeien tot de op twee na grootste sector in de gezondheidszorg met een omzet van 11 miljard euro. Deze sector zou in 2010 goed kunnen zijn voor 5% van het totale budget voor de gezondheidszorg. Op dit moment heeft de e-gezondheidszorg-industrie in Europa –die vooral bestaat uit kleine en middelgrote ondernemingen – een concurrentievoordeel, maar er moet nog een gunstiger bedrijfsklimaat worden gecreëerd.

[2] The Role of eGovernment for Europe's Future, 2003.

De lidstaten hebben laten blijken dat zij graag werk willen maken van een agenda voor e-gezondheidszorg[1], gebruikmakend van optimale praktijken en ervaring uit de hele Unie. Daardoor moeten er stappen kunnen worden gezet op weg naar een "Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg": een kader dat is gebaseerd op een breed scala van Europese beleidslijnen en initiatieven. Bij de beschrijving van deze Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg wordt gedacht aan het creëren van een kader voor gecoördineerde activiteiten en synergie op het gebied van e-gezondheidszorg, waarmee een positief klimaat wordt geschapen voor de integratie van verwant beleid op communautair niveau. Aangezien de gezondheidszorg in Europa voornamelijk in de publieke sector is ondergebracht, zijn de meeste uitdagingen en activiteiten die zijn beschreven in de mededeling over "de rol van de elektronische overheid voor de toekomst van Europa"[2] ook hier van toepassing.

e-Health plays a clear role in the European Union's eEurope strategy, and is key to achieving stronger growth and creating highly qualified jobs in a dynamic, knowledge-based economy - the vision set out by the Lisbon European Council in March 2000 [3] [4]. To move ahead, action will be required within several important policy areas that range from research and the roll-out of broadband networks in telecommunications, to action in public health, and work in Member States that promotes mobility and assesses the implications of European ageing on healthcare systems.

e-Gezondheidszorg speelt een duidelijke rol in de e Europe-strategie van de Europese Unie en is cruciaal om tot een sterkere groei te komen en hooggekwalificeerde banen te creëren in een dynamische kennisgebaseerde economie – de visie die is geformuleerd door de Europese Raad van Lissabon in maart 2000[3] [4]. Om vooruitgang te boeken zullen er activiteiten nodig zijn op verschillende belangrijke beleidsgebieden, variërend van onderzoek en het opbouwen van breedbandnetwerken voor telecommunicatie tot maatregelen voor de volksgezondheid, en werkzaamheden in de lidstaten om de mobiliteit te stimuleren en de gevolgen van veroudering in Europa voor de zorgstelsels te bepalen.

[3] EUROPEAN COUNCIL (2000), PRESIDENCY CONCLUSIONS. LISBON EUROPEAN COUNCIL. 23-24 MARCH, 2000.

DE UITDAGINGEN EN VERWACHTINGEN WAARMEE DE GEZONDHEIDSZORG IN EUROPA WORDT GECONFRONTEERD EN DE ROL VAN E-GEZONDHEIDSZORG

[4] COM (2002) 263 FINAL. EEUROPE 2005: AN INFORMATION SOCIETY FOR ALL: AN ACTION PLAN TO BE PRESENTED IN VIEW OF THE SEVILLA EUROPEAN COUNCIL, 21/22 JUNE, 2002. BRUSSELS, 28.5.2000.

Zorgstelsels over de hele wereld worden met grote uitdagingen geconfronteerd[5], ook al zijn er qua aard en schaal grote verschillen tussen geïndustrialiseerde en ontwikkelingslanden. Voorbeelden van deze uitdagingen voor de Unie zijn:

2. CHALLENGES AND EXPECTATIONS FACING EUROPE'S HEALTH SECTORS AND THE ROLE OF E-HEALTH

- een stijgende vraag naar gezondheidszorg en sociale voorzieningen vanwege een verouderende bevolking en een hoger inkomens- en opleidingsniveau. Zo zal in 2051 bijna 40% van de bevolking van de Unie ouder dan 65 jaar zijn[6];

Healthcare systems around the globe face major challenges [5], even if their nature and scale varies significantly between industrialised and developing countries. For the Union these challenges include:

- toenemende verwachtingen bij burgers die de beste beschikbare zorg willen en tegelijkertijd een afname van de ongelijkheid bij de toegang tot goede gezondheidszorg;

[5] COM(2001) 723 final 05.12.2001, The future of health care and care for the elderly: guaranteeing accessibility, quality and financial viability;(6528/03, 20.02.2003) and Joint report by the Commission and the Council on supporting national strategies for the future of health care and care for the elderly. Within this context, the focus is on access to healthcare to everybody in an ageing society, with a high quality of health services and systems under conditions of higher expectations by citizens and shortages of health professionals, but with the necessary financial viability and sustainability of national health systems among all Member States in the long term.

- een stijging van de mobiliteit van patiënten[7] en zorgwerkers binnen een beter functionerende interne markt[8];

* rising demand for health and social services, due to an ageing population and higher income and educational levels. In particular, by 2051, close to 40% of the Union's population will be older than 65 years old [6];

- de noodzaak om de zogenaamde "ziektelast"[9] te verlagen en om nieuwe ziekterisico's aan te pakken (bijvoorbeeld nieuwe overdraagbare ziekten zoals sars);

[6] Braun, A; A. Constantelou, V. Karounou, A. Ligtoet, & J-C. Burgelman (2003) Prospecting ehealth in the context of a European Ageing Society: Quantifying and qualifying needs. Final report. November 2003. IPTS/ESTO: Sevilla, Spain.

- de problemen die de overheidsinstanties ondervinden om de investeringen in technologie te laten aansluiten op de investeringen in de complexe organisatorische wijzigingen die nodig zijn om het potentieel daarvan te benutten;

* the increasing expectations of citizens who want the best care available, and at the same time to experience a reduction in inequalities in access to good health care;

- de noodzaak om beroepsongevallen en -ziekten te beperken, het welzijn op het werk te verbeteren en nieuwe vormen van beroepsgebonden ziekten aan te pakken[10];

* increasing mobility of patients [7] and health professionals within a better functioning internal market [8];

- het beheer van enorme hoeveelheden zorginformatie die veilig, toegankelijk en tijdig beschikbaar moeten zijn op de plaats waar ze nodig zijn en voor administratieve doeleinden efficiënt moeten worden verwerkt;

[7] Patient mobility is addressed specifically in a Communication from the Commission, COM(2004), entitled Follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union.

- de noodzaak om met een niet onbeperkt budget de best mogelijke gezondheidszorg te verstrekken.

[8] Regulation 1408/71 that co-ordinates social security legal schemes has recently been amended to streamline and modernise access to health care across borders, particularly when undue delays occur in the patient's home Member State. In January 2004, the Commission adopted a proposal for a Directive on services in the internal market (COM(2004)2 final) which lays down a framework for the provision of services in the internal market, including health services, and for their reimbursement by the relevant health insurance institutions when healthcare is provided in another Member State. It should also be noted that, in March 2002, the Commission made a proposal on the recognition of professional qualifications (COM(2002) 119 final) which includes medical professions.

Deze nadruk op e-gezondheidszorg maakt deel uit van een erkenning in ruimere zin van de toegevoegde waarde van maatregelen op het gebied van de gezondheidszorg op Europees niveau. Dit komt ook tot uiting in het communautair actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid dat in Besluit nr. 1786/2002/EG[11] wordt vastgesteld. Daarnaast heeft de Commissie verdere maatregelen voorgesteld om de lidstaten te ondersteunen bij de lopende hervorming van de zorgstelsels. Monitoring en benchmarking van de vorderingen zijn nodig en de Commissie heeft voorgesteld de open coördinatiemethode op de gezondheidszorg en de ouderenzorg toe te passen[12].

* the need to reduce the so-called 'disease burden' [9], and to respond to emerging disease risks (for example, new communicable diseases like SARS);

Het Voorjaarsverslag 2004 biedt verdere ondersteuning voor het e Europe-actieplan 2005 en de strategie van Lissabon voor de verbetering van de gezondheidszorg en het opvoeren van de efficiëntie[13]. Hoewel krachtens artikel 152 van het Verdrag en met name lid 5 daarvan bij het optreden van de Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid de verantwoordelijkheden van de lidstaten op het gebied van de gezondheidszorg volledig moeten worden geëerbiedigd, kunnen andere ontwikkelingen – zoals stelsels en diensten van e-gezondheidszorg – gevolgen hebben voor de zorgstelsels.

[9] The disease burden is a measure of the health of a population and quantifies the total impact of disease in terms of incidence of mortality, disability, and the cost of illness.

e-Gezondheidszorg: systemen en diensten ten behoeve van de gezondheidszorg

* the difficulties experienced by public authorities in matching investment in technology with investment in the complex organisational changes needed to exploit its potential;

Systemen en diensten van e-gezondheidszorg, gecombineerd met organisatorische veranderingen en de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden, zijn cruciale ontsluitende instrumenten. Ze kunnen tot een significante verbeteringen leiden bij de toegang tot zorg, de kwaliteit van zorg en de efficiëntie en productiviteit[14] van de gezondheidszorg. Bij een recente grootschalige inventarisatie werd nagegaan op welke zeer verschillende manieren de stelsels en ondernemingen in de verschillende lidstaten nagaan hoe de e-business-aspecten van e-gezondheidszorg cruciale aanstuurders voor verandering en productiviteitswinst kunnen worden op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur en de ontwikkeling van vaardigheden, interne bedrijfsprocessen, aanschafprocedures en beheer van de toeleveringsketen, marketing en verkoop, en “extended business”-functies[15]. Als dienstverlenende publieke sector komt ongeveer 80% van de kosten voor rekening van de personeelskosten. In zowel de oude als de nieuwe lidstaten is 75% van alle uitgaven afkomstig van publieke bronnen[16].

* the need to limit occupational accidents and diseases, to reinforce well-being at work and to address new forms of work-related diseases [10];

De omvang en de complexiteit van informatie en kennis op het gebied van gezondheid zijn zodanig toegenomen dat informatieverwerking voor elke zorgorganisatie een kerntaak is. De gezondheidszorg is duidelijk een informatie-intensieve sector die steeds meer afhankelijk is van informatie- en communicatietechnologie. Deze technologieën leveren ondersteuning voor vorderingen op het gebied van medisch onderzoek, beter beheer en betere verspreiding van medische kennis en een verschuiving naar “evidence-based medicine”. e-Gezondheidszorg-instrumenten ondersteunen de bundeling, analyse en opslag van klinische gegevens in elke vorm; informatiegereedschappen zorgen voor toegang tot de meest recente bevindingen; terwijl communicatiegereedschappen in staat stellen tot samenwerking tussen veel verschillende organisaties en zorgwerkers.

[10] The costs of accidents at work and occupational diseases are between 2.6% and 3.8% of national gross domestic product in the various European Member States. For further details, see Communication from the Commission on the practical implementation of the provisions of the Health and Safety at Work Directives. COM(2004) 62 final, February 2004.

De zorgconsument de teugels in handen geven: patiënten en gezonde burgers

* management of huge amounts of health information that need to be available securely, accessibly, and in a timely manner at the point of need, processed efficiently for administrative purposes, and

Zowel patiënten als gezonde burgers kunnen profiteren van een betere persoonlijke gezondheidseducatie en ziektepreventie. Ze hebben ondersteuning nodig bij het zorgen voor hun eigen ziekten, risico's – waaronder beroepsgebonden ziekten – en leefstijlen. Steeds meer mensen zoeken proactief naar informatie over hun medische toestand[17]. Ze willen actief worden betrokken bij beslissingen over hun eigen gezondheid en accepteren niet zonder meer de grote discrepantie ("asymmetrie") in kennis tussen henzelf en de zorgwerkers. Diensten van e-gezondheidszorg zorgen voor tijdige informatie die is toegespitst op de mensen die deze nodig hebben. Er zijn gespecialiseerde online-instrumenten beschikbaar voor gezondheidseducatie, veiligheid op het werk[18] en inrichting van de leefstijl. De Commissie heeft een actieve rol gespeeld bij de vaststelling van kwaliteitscriteria voor websites met medische informatie[19] en de toegankelijkheid van websites[20].

* the need to provide the best possible health care under limited budgetary conditions.

Er zijn momenteel ook gepersonaliseerde systemen voor de monitoring en ondersteuning van patiënten beschikbaar, zoals bijvoorbeeld op het lichaam draagbare of implanteerbare communicatiesystemen voor een continue monitoring van de harttoestand van een patiënt. Deze systemen kunnen ertoe bijdragen dat een patiënt korter of helemaal niet meer in een ziekenhuis hoeft te blijven, terwijl toch diens gezondheidstoestand wordt gevolgd.

This focus on e-Health is part of a broader recognition of the added value of action in the health field at a European level. This is reflected in the Community Public Health Programme referred to in Decision 1786/2002/EC [11]. In addition, the Commission has proposed further steps to support Member States in the on-going reform of health care systems. Progress should be monitored and benchmarked and the Commission has proposed applying the open method of coordination to health care and care for elderly persons [12].

Er is aangetoond dat toegang tot een uitgebreid en beveiligd elektronisch medisch dossier de kwaliteit van de zorg en de veiligheid van de patiënt verbetert. Hierdoor wordt een adequate behandeling van patiënten vergemakkelijkt door de zorgwerkers een betere kennis te geven over de geschiedenis van de patiënt en eerdere ingrepen door andere collega's. Als de elektronische medische dossiers interoperabel zijn en de patiënt mobiel is, kunnen daardoor ook de omstandigheden voor behandeling in andere landen van de Europese Unie worden verbeterd.

[11] Decision No 1786/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 23 September 2002 adopting a programme of Community action of public health (2003-2008), OJ L 271 of 9.10.2002.

Ondersteuning van de zorgwerkers

[12] See the Spring Report 2004: Delivering Lisbon, COM(2004) 29, 21.1.04. The Commission is taking forward these ideas in a Communication on the open method of co-ordination in the area of health care in 2004. The open method of co-ordination is designed to help Member States to develop progressively their own policies, and involves fixing guidelines, establishing quantitative and qualitative benchmarks, translating European guidelines into national and regional policies, and monitoring, evaluation and peer review - see European Council, 2000. Presidency Conclusions. Lisbon European Council, 23-24 March, 2000.

De zorgwerkers hebben als prioriteit binnen de beschikbare middelen zorg van een optimale kwaliteit te bieden en vooral – overeenkomstig de eed van Hippocrates – daarbij de patiënt niet te schaden ( primum non nocere ). Helaas komen medische fouten echter nog steeds voor. Sommige daarvan zouden kunnen worden vermeden[21] door een goed gebruik te maken van systemen van e-gezondheidszorg die kunnen zorgen voor vitale informatie, alarmering en een ruimere beschikbaarheid van optimale praktijken, advies van deskundigen en resultaten van klinische behandeling.

The Spring Report 2004 offers further support for the eEurope action plan 2005, and the Lisbon strategy in improving health care and obtaining efficiency gains [13]. Although, according to Article 152 of the Treaty, and particularly its paragraph 5, Community action in the field of public health must fully respect the competence of the Member States in the field of health care, other developments - such as e-Health systems and services - can have an impact on health systems.

Instrumenten en toepassingen van e-gezondheidszorg kunnen zorgen voor een snelle en gemakkelijke toegang tot elektronische medische dossiers op de plaats waar die nodig is. Zij kunnen diagnoses met niet-invasieve systemen op basis van beeldvormingstechnieken ondersteunen. Ze helpen chirurgen bij de planning van klinische ingrepen met de hulp van digitale patiënt-specifieke gegevens, geven toegang tot gespecialiseerde onderwijs- en opleidingsmogelijkheden en bieden radiologen de mogelijkheid beelden te bekijken waar zij willen. Het begrip werkplek krijgt hiermee een andere definitie en wordt uitgebreid. Digitale gegevensoverdracht biedt mogelijkheden voor effectievere netwerken tussen klinische instellingen in heel Europa en het creëren van een Europees netwerk van referentiecentra, zoals gepland in de mededeling over de mobiliteit van patiënten, waarin dit initiatief is opgenomen. Uit elektronische medische dossiers kan ook informatie worden geput voor onderzoek-, management-, volksgezondheid- of andere soortgelijke statistieken waarvan de zorgwerkers kunnen profiteren.

[13] Spring Report 2004: Delivering Lisbon, COM(2004) 29, 21.1.2004.

e-Gezondheidszorg kan niet alleen profijt opleveren voor de zorgwerkers, maar voor al het personeel dat in de zorgsector werkt zoals verplegend, verzorgend en administratief personeel (in 2002 waren dit 17,5 miljoen werknemers in de uitgebreide Europese Unie van 25 lidstaten of 9,3% van de totale beroepsbevolking)[22]. Daarnaast kan e-gezondheidszorg bijdragen tot een veiliger werkomgeving voor de zorgwerkers. (In de Europese Unie hebben de gezondheidszorg en het maatschappelijk werk een ongevalsincidentie die 30% hoger ligt dan het gemiddelde per sector geregistreerde aantal ongevallen[23]. Bij de meeste ongevallen gaat het om infectieziekten en de gevaren daarvan, rugletsel en schokken en gevaren bij het gebruik van elektrische apparatuur of gassen onder druk.)

2.1. e-Health: systems and services that benefit the health sector

Ondersteuning van de instanties en managers in de gezondheidszorg

e-Health systems and services combined with organisational changes and the development of new skills are key enabling tools. They can deliver significant improvements in access to care, quality of care, and the efficiency and productivity [14] of the health sector. A recent large-scale survey identifies the very different ways in which different Member States systems and enterprises are addressing how the e-business aspects of e-Health can become key drivers for change, and productivity gains, in such areas as infrastructure and skills development, internal business processes, procurement procedures and supply chain management, marketing and sales, and functions of the extended business [15]. As a public sector service industry, around 80% of the cost of the sector is human resources. In both the old and new Member States, 75% of all expenditure comes from public sources [16].

De instanties en managers in de gezondheidszorg zijn verantwoordelijk voor het goed organiseren en functioneren van de gezondheidszorg. Ze doen dit tegen de achtergrond van een steeds hogere begrotingsdruk en steeds hogere verwachtingen bij de patiënt. Systemen van e-gezondheidszorg kunnen een belangrijke rol spelen bij het productiever maken van de gezondheidszorg en het leveren van betere resultaten met minder middelen om zo aan deze druk het hoofd te bieden. Helaas zijn er aan de momenteel beschikbare accumulatie en verwerking van papiergebonden informatie grote beperkingen verbonden.

[14] eHealth systems and services can reduce costs and improve productivity in such areas as i) billing and record-keeping, ii) reduction in medical error, iii) alleviation of unnecessary care, and iv) savings achieved by business-to-business e-commerce, cited in P.M. Danzon and M. Furukawa, e-Health: Effects of the Internet on Competition and Productivity in Health Care (2001) In The Economic Payoff from the Internet Revolution, the Brookings Task Force on the Internet, Brookings Institution Press: Washington.

Een adequaat beheer van de volksgezondheid en de klinische gezondheid is alleen mogelijk op basis van uitgebreide en kwalitatief hoogwaardige administratieve en klinische gegevens. Een betere toegang tot vergelijkbaarder gegevens over aspecten van de gezondheid zou voor de instanties in de lidstaten een goede zaak zijn. Er is behoefte aan gegevens en een infrastructuur als basis daarvoor, die de instanties helpen bij samenwerking – bijvoorbeeld voor de aanpak van overdraagbare ziekten.

[15] Stroetmann K.A. and V.N. Stroetmann (2004) Electronic business in the health and social services sector - Sector Impact Study No. 10-I (draft). The European e-business W@tch 2003/4, European Commission, Enterprise Directorate General: Brussels/Bonn, February 2004.

Geïntegreerde en uitgebreide gegevens kunnen tijdig worden verstrekt met behulp van instrumenten van e-gezondheidszorg, zoals elektronische medische dossiers en ondersteuning voor zorgstroom-regulering. Een automatische extractie van gegevens uit elektronische zorgsystemen die functioneren overeenkomstig Europa's wettelijke voorschriften inzake gegevensbescherming en de persoonlijke levenssfeer[24] zou ontbrekende gegevens kunnen opleveren waarmee een goede evaluatie van de zo broodnodige middelen wordt vergemakkelijkt en een eind wordt gemaakt aan de enorme administratieve belasting door het invullen van aparte formulieren voor vergoeding: een duidelijk voorbeeld van de productiviteitswinst die via systemen en diensten van e-gezondheidszorg mogelijk is. Deze initiatieven vormen een duidelijke tendens in het streven naar de modernisering van de gezondheidszorg[25].

[16] See footnote 15.

In de gezondheidszorg is er ook op Europees niveau behoefte aan meer netwerken, uitwisseling van ervaringen en gegevens, en benchmarking. Dit gebeurt onder andere onder impuls van de noodzaak van een verhoging van de efficiëntie en de toegenomen mobiliteit van patiënten en zorgwerkers bij de opkomst van een interne markt voor diensten. De situatie vereist de integratie van klinische, organisatorische en economische informatie van verschillende instellingen voor gezondheidszorg, zodat virtuele ondernemingen op het niveau van jurisdicties en daarboven worden vergemakkelijkt[26].

The amount and complexity of health-related information and knowledge has increased to such a degree that a major component of any health organisation is information processing. The health sector is clearly an information intensive sector which increasingly depends on information and communication technologies. These technologies are supporting progress in medical research, better management and diffusion of medical knowledge, and a shift towards evidence-based medicine. e-Health tools support the aggregation, analysis and storage of clinical data in all its forms; information tools provide access to the latest findings; while communication tools enable collaboration among many different organisations and health professionals.

Systemen van e-gezondheidszorg kunnen managers instrumenten in handen geven door optimale praktijken te verspreiden en te helpen bij het beperken van inefficiënte en inadequate behandeling. Dit is absoluut de belangrijkste stap voor het vrijmaken van middelen en om iedereen op grote schaal toegang te geven tot kwalitatief hoogwaardige zorg. Daarnaast opent e-gezondheidszorg nieuwe mogelijkheden voor mensen die in afgelegen gebieden met beperkte zorgdiensten wonen en voor gemarginaliseerde groepen (zoals personen met uiteenlopende vormen van handicaps, ongeacht of deze meer of minder ernstig zijn[27] [28]). e-Gezondheidszorg bewijst in Europa en in de ontwikkelingswereld nu al dat zij voor een platform kan zorgen voor telegeneeskunde-diensten zoals teleconsulten (medische second opinion), telemonitoring en telezorg, zowel thuis als in het ziekenhuis[29] [30].

2.2. Empowering health consumers: patients and healthy citizens

e-Gezondheidszorg: de op twee na grootste sector in de Europese gezondheidszorg

Both as patients and as healthy citizens, people can benefit from better personal health education and disease prevention. They need support in managing their own diseases, risks - including work-related diseases - and lifestyles. A growing number of people are looking proactively for information on their medical conditions [17]. They want to be involved actively in decisions related to their own health, rather than simply accepting the considerable discrepancy ('asymmetry') in knowledge between themselves and health professionals. e-Health services provide timely information tailored to individuals in need. Specialised online resources are available for health education, safety and security at work, [18] and lifestyle management. The Commission has been active in establishing quality criteria for Health related websites [19] and accessibility of web sites [20].

Volgens een recente studie[31] is e-gezondheidszorg in opkomst als de nieuwe "industrie" naast de sectoren geneesmiddelen en medische apparatuur. In 2010 zullen de uitgaven voor e-gezondheidszorg wellicht goed zijn voor 5% van het totale budget van de 25 lidstaten voor gezondheidszorg in vergelijking met slechts 1% in 2000 (voor 15 lidstaten)[32]. Europese bedrijven hebben nu alle mogelijkheden om in deze nieuwe industrie wereldwijd een hoofdrol te gaan spelen.

[17] Detmer, D.E., P.D. Singleton, A. Macleod, S. Wait, M. Taylor, and J. Ridgwell (2003), The Informed Patient: Study Report, Cambridge University Health, Judge Institute of Management: Cambridge, UK. March 2003.

De informatie- en communicatietechnologie heeft in de sectoren geneesmiddelen en medische apparatuur een cruciale rol gespeeld. Bij het geneesmiddelenonderzoek helpt de nieuwe technologie de wetenschappers bij het simuleren en accumuleren van gegevens uit klinische proeven en bij het testen van nieuwe theorieën. De meest recente medische apparatuur wordt uitgerust met krachtige software die hun prestaties en veiligheid ondersteunt – bijvoorbeeld via de bewaking van functies op afstand – en die de zorgwerkers en/of patiënten ondersteunt bij het nemen van beslissingen.

[18] The European Agency for Safety and Health at Work offers a wide range of web resources on accident and diseases prevention and guides of best practices for both employers and employees. See http://europe.osha.eu.int/ .

De stand van zaken

[19] Communication on eEurope 2002: Quality Criteria for Health related Websites http://europa.eu.int/information_society/ eeurope/ehealth/index_en.htm.

Voorbeelden van e-gezondheidszorg en de voordelen daarvan

[20] COM(2001) 529. eEurope 2002: Accessibility of Public Web Sites and their Content. http://europa.eu.int/information_society/ topics/citizens/accessibility/web/wai_2002/cec_com_web_wai_2001/index_en.htm

Vijftien jaar regionale, nationale en internationale O&O voor e-gezondheidszorg in Europa heeft geleid tot een groot aantal toepassingen die in verschillende lidstaten zijn geïmplementeerd[33]. Er zijn vele goede voorbeelden van initiatieven op het gebied van e-gezondheidszorg op nationaal en regionaal niveau binnen de Europese Unie[34]. Veertig van de meer dan 180 ingediende praktijkoplossingen voor e-gezondheidszorg zijn getoond tijdens de Ministersconferentie over e-gezondheidszorg in 2003. Sommige ondersteunen het gebruik van smart cards, andere zijn grootschalige zorginformatienetwerken ter ondersteuning van diensten als MEDCOM in Denemarken, EVISAND in Spanje, SJUNET in Zweden en HYGEIANET in Griekenland[35].

Personalised systems for monitoring and supporting patients are also currently available - examples include wearable or implantable communication systems for continuous monitoring patients' heart conditions. These systems can help shorten or completely avoid the stay of patients in hospitals, while ensuring monitoring of their health status.

Er is bij de lidstaten een grote behoefte aan verdere activiteiten om optimale praktijken te bevorderen en ervaringen op dit gebied te delen. Momenteel verzamelt de groep Werkgelegenheids- en sociale dimensie van de informatiemaatschappij bijvoorbeeld optimale praktijken voor aspecten in verband met werkgelegenheid en sociale insluiting van e-gezondheidszorg en gezondheidszorg in de kennismaatschappij[36].

Having access to comprehensive and secure electronic health records has been shown to improve quality of care and patient safety. This will facilitate appropriate treatment of patients in providing health professionals with a better knowledge of the patient's history and of previous interventions by other colleagues. If interoperable, given patient mobility, electronic health records will also improve conditions for treatment in other European Union countries.

MEDCOM – Deens zorginformatienetwerk MEDCOM verwerkt momenteel elke dag meer dan 80 000 berichten. Ziekenhuizen, apotheken en eerste-hulp-artsen zijn er voor 100% op aangesloten, huisartsen voor 90%, laboratoria voor 98%, specialisten voor 55% en gemeenten voor 20%. MEDCOM stelt ziekenhuizen in staat tot elektronische verwijzing en gegevens behoeven maar één keer te worden ingevoerd. De kwaliteit van de verwijzingen is gestegen en ontslagbrieven worden direct opgeslagen. De maandelijkse status en het aantal berichten per maand kunnen worden gevolgd op www.medcom.dk. De eerste studies wijzen erop dat MEDCOM een aanzienlijke besparing heeft opgeleverd. Uitgedrukt in menskracht komt dit neer op 25 000 mensmaanden. Bij een gemiddeld maandsalaris van 3 350 euro betekent dit een besparing van 22,5 miljoen euro. |

2.3. Assisting health professionals

Naarmate de penetratie van pc's en het gebruik van het internet in Europa toeneemt, ontstaat er een kritische massa van gebruikers – huisartsen, patiënten en burgers – voor het aanbieden van online-diensten in de gezondheidszorg. Uit Eurobarometer-enquêtes is gebleken dat het percentage internet-aansluitingen bij huisartsen gestaag toeneemt[37]. Uit de Eurobarometer-enquête van 2002[38] is gebleken dat gemiddeld 78% van de huisartsen in de EU online is met als hoogste percentages 98% in Zweden en 97% in het Verenigd Koninkrijk.

The priority of medical professionals is to offer best quality care within available resources and, above all - according to the Hippocratic oath - while doing no harm to the patient (primum non nocere). However, unfortunately, medical errors still occur. Some of these might be avoided [21] by making good use of e-Health systems that can provide vital information, alerts, and make best practices, expert advice and results of clinical treatment more widely available.

Het gebruik van netwerken, met inbegrip van het internet, voor de verstrekking van zorg aan de patiënt neemt ook toe. In de Europese Unie van vijftien lidstaten gebruikt gemiddeld 48% van de artsen elektronische medische dossiers en gebruikt 46% het internet om gegevens van patiënten met het oog op de continuïteit van de zorg naar andere zorgverstrekkers te verzenden. Een volledig interactief gebruik van het internet om zorg aan patiënten te verstrekken via bijvoorbeeld het aanbieden van consulten via e-mail (12%) of de mogelijkheid voor patiënten om online een afspraak te maken (2%) lijkt echter pas in de beginfase te zijn. Onderstaande cijfers over 2000 tot 2002 geven aan welk percentage van de Europese huisartsen op het internet was aangesloten en hoe hoog het percentage was voor het gebruik voor permanente educatie en hoe laag voor telegeneeskunde-diensten.

[21] Silber, Denise (2003) Comment améliorer le système de santé? Harvard University Colloquium, August 2003. Espace Européen, October 17, 2003.

Eurobarometer EU-15 | 2000 | 2001 | 2002 |

e-Health tools and applications can provide fast and easy access to electronic health records at the point of need. They can support diagnosis by non-invasive imaging-based systems. They support surgeons in planning clinical interventions using digital patient specific data, provide access to specialised resources for education and training, and allow radiologists the possibility to access images anywhere. Thus, the workplace is being redefined and extended. Digital data transfer enables more effective networking among clinical institutions across Europe, and the creation of a European network of centres of reference - as is planned in the Communication on patient mobility, which provides for this initiative. Electronic health records also enable the extraction of information for research, management, public health or other related statistics of benefit to health professionals.

Huisartsen met internet-aansluiting | 44% | 77% | 78% |

e-Health can benefit not only health professionals but all the staff employed in the health sector including nursing, care, and administrative staff (in 2002, this was 17.5 million persons in the prospective European Union of 25 Member States or 9.3% of total workforce) [22]. Furthermore, e-Health can contribute to achieving a safer working environment for health practitioners. (In the European Union, health and social services have an accident rate which is 30% above the average by sector of accidents recorded [23]. Most accidents relate to infectious diseases and dangers, back injuries, and shocks and hazards associated with electrical equipment or compressed gases.)

voor permanente educatie | 34% | 70% | 72% |

[22] Labour Force Survey 2002, published in 2003. See also Employment in Europe 2003: http://europa.eu.int/comm/ employment_social/employment_analysis/employ_en.htm.

voor het versturen van medische gegevens van patiënten | 9% | 37% | 46% |

[23] Communication from the Commission, Adapting to change in work and society: a new Community strategy on health and safety at work 2002-2006, COM(2002) 118 final, March 2002.

voor het aanbieden van telegeneeskunde-diensten | 5% | 7% | 12% |

2.4. Supporting health authorities and health managers

Zorgwerkers maken steeds meer gebruik van toepassingen waardoor de door hen aangeboden diensten verbeteren en de medische risico's in Europa afnemen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om online-registers of -databanken voor de prognose van kanker en volledig geïntegreerde ziekenhuisinformatiesystemen zoals COHERENCE in Parijs, toegang tot elektronische "bibliotheken", archieven of databanken met gegevens over “evidence-based medicine”, elektronische ondersteuning voor het uitschrijven van recepten om vergissingen te beperken en de kosten te drukken, en teleconsulten op het gebied van bijvoorbeeld neurologie, pathologie en psychiatrie. Andere voorbeelden van systemen die door patiënten en burgers en andere zorgconsumenten kunnen worden gebruikt, zijn toepassingen op het gebied van zeldzame ziekten, forums en diensten voor geestelijke gezondheid en telefonische en online informatiecentra voor eerstelijnszorg zoals NHS Direct in het VK.

Health authorities and managers are responsible for the proper organisation and running of health systems. They do this against the background of increasing budgetary pressures and rising patient expectations. e-Health systems can play a major part in meeting those pressures by making the health sector more productive, and delivering better results with fewer resources. Unfortunately, the currently available paper-based information aggregation and processing has major limitations.

NHS Direct Online NHS Direct Online (http://www.nhsdirect.nhs.uk/), gecreëerd in 1999, geeft online-informatie over gezondheid en telefonische toegang tot een permanent bemande verpleegstershulpdienst. In ongeveer twee jaar is de website van NHS Direct Online door zes miljoen mensen bezocht. De website is sinds juli 2000 toegankelijk en geeft informatie over meer dan 70 000 fysieke plaatsen waar de National Health Service (NHS) zorgdiensten aan het publiek verstrekt. Telefonisch informatiecentra van NHS Direct sturen de mensen door naar deze fysieke kantoren. NHS Direct heeft ook op druk bezochte plaatsen 200 internetzuilen met aanraakscherm geplaatst, uitgerust met printers en toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Deze zuilen staan bijvoorbeeld in NHS-centra, drogisterijen, bibliotheken en supermarkten. Elke zuil wordt per maand door ongeveer 300 mensen gebruikt en dit komt in totaal neer op ongeveer 60 000 gebruikers per jaar. |

A proper management of public health and clinical health can be undertaken only on the basis of comprehensive and high-quality administrative and clinical data. Health authorities in Member States would benefit from better access to more comparable data on health issues. There is a need for data, and an underlying infrastructure, that help health authorities to collaborate - for example, on how to tackle communicable diseases.

Dergelijke systemen geven de patiënten meer informatie over hun toestand en hun keuzemogelijkheden, zodat zij meer verantwoordelijkheid kunnen nemen voor beslissingen aangaande de gezondheidszorg. Uit de Eurobarometer-enquête van maart 2003[39] over bronnen van informatie over gezondheid blijkt dat 23% van de Europeanen het internet gebruikt voor informatie over de gezondheid. Van de Europese bevolking is 41% van mening dat het internet een goede bron van informatie over gezondheid is.

Integrated and comprehensive data can be provided in good time using e-Health tools, such as electronic health records and support for care flow management. Automatic data extraction from electronic health systems that operate according to Europe's legal requirements on data protection and privacy [24] could provide missing data that facilitates proper evaluation of much-needed resources and eradicates the huge administrative burden of filling in separate forms for reimbursement - a clear example of a productivity gain to be achieved through e-Health systems and services. These initiatives form a definite trend in the aim to modernise healthcare systems [25].

Grote uitdagingen voor een grootschaliger implementatie

[24] Data Protection Directive 95/46/EC. OJ L 281, 23.11.1995.

Ondanks de beschikbaarheid en de bewezen voordelen worden systemen en diensten van e-gezondheidszorg in de echte medische of zorgpraktijk nog niet op grote schaal gebruikt. Op veel plaatsen staat de ontwikkeling nog in de kinderschoenen en wordt deze vaak nog door subsidies voor onderzoek gefinancierd. Organisatorische veranderingen worden vaak traag ingevoerd en het kan wel twintig jaar duren voordat de implementatie voltooid is. Er rest nog een breed scala van uitdagingen voordat implementatie op grotere schaal een feit is[40].

[25] Spring Report 2004: Delivering Lisbon, COM(2004) 29, 21.1.2004.

- Inzet en leiderschap van de zorginstanties , met name bij financiële en organisatorische kwesties, zijn cruciaal voor een succesvolle invoering van e-gezondheidszorg. Verbetering van de manier waarop zorg wordt verstrekt, is alleen mogelijk als e-gezondheidszorg wordt gecombineerd met organisatorische veranderingen en de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden bij de gebruikers. Meestal werd e-gezondheidszorg door de zorginstanties gezien als een prioriteit met een laag budget. Nu wordt het echter beschouwd als een belangrijk onderwerp binnen het beleid voor de volksgezondheid. Er zijn de afgelopen jaren snelle vorderingen geboekt en veel lidstaten – zoals het Verenigd Koninkrijk en Slovenië – hebben nu strategische plannen vastgesteld voor de ontwikkeling van e-gezondheidszorg. Bovendien zijn er tussen de lidstaten en tussen organisaties organisatorische en culturele verschillen in de manier waarop de zorg wordt verstrekt. Op het gebied van de gezondheid is de invoering van nieuwe toepassingen, technieken en geneesmiddelen meestal traag verlopen, maar in organisatorische zin heeft de introductie van informatie- en communicatietechnologie zich betrekkelijk snel ontwikkeld. Ook ziekenhuizen zullen een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling naar e-gezondheidszorg en hun betrokkenheid bij de invoering zal van essentieel belang zijn voor nieuwe vormen voor de verstrekking van zorg.

Increased networking, exchange of experiences and data, and benchmarking, is also necessary at the European level in the health sector. Drivers for this include the need for improvements in efficiency, and the increased mobility of patients and health professionals under an emerging internal market in services. The situation requires the integration of clinical, organisational, and economic information across health care facilities, so as to facilitate virtual enterprises at the level of jurisdictions and beyond [26].

- Interoperabiliteit van systemen voor e-gezondheidszorg . Interoperabiliteit moet een naadloze integratie van heterogene systemen mogelijk maken. Daardoor zal er via een grote verscheidenheid aan al dan niet draadloze apparatuur veilige en snelle toegang mogelijk zijn tot vergelijkbare gegevens inzake volksgezondheid en tot informatie over patiënten die zich op verschillende plaatsen bevindt. Hiervoor is echter standaardisatie van systeemcomponenten en diensten nodig, zoals zorginformatiesystemen, zorgberichten, de architectuur van elektronische medische dossiers en diensten voor de identificatie van patiënten. Binnen de Europese normalisatie-instanties zijn de eerste stappen gezet om hier een gedeeltelijke oplossing voor te vinden, maar de invoering van interoperabiliteitsnormen voor e-gezondheidszorg is traag verlopen en bovendien moet de verwezenlijking van echte interoperabiliteit dan nog beginnen. Interoperabele oplossingen voor e-gezondheidszorg moeten ook het technisch platform voor de uitvoering van dergelijke initiatieven ondersteunen, zoals het opzetten van een Europees netwerk van referentiecentra voor de bevordering van samenwerking tussen medische instellingen in de hele Gemeenschap[41].

[26] A. Rossi Mori. Integrated clinical information systems: an essential resource - an opportunity for international cooperation. Draft in preparation February 11, 2004 for publication in the Swiss Medical Informatics Journal. Spring edition 2004.

- Gebruikersvriendelijkheid van systemen en diensten van e-gezondheidszorg . Een topprioriteit voor zorgverstrekkers bij het gebruik van een systeem van e-gezondheidszorg is snelheid bij het verkrijgen van de gewenste kwalitatief hoogwaardige resultaten. Een snelle aansluiting, aansluitbaarheid en hoge snelheid zijn absoluut noodzakelijk. Hieruit blijkt nadrukkelijk hoe belangrijk het is voor breedbandverbindingen voor online-zorgdiensten en een infrastructuur voor regionale zorginformatienetwerken te zorgen[42]. Ook de configuratie van persoonlijke voorkeuren om de bruikbaarheid te waarborgen is cruciaal.

e-Health systems can empower managers by spreading best practices and helping to limit inefficient and inappropriate treatment. This is the single most important step in releasing resources and ensuring broad access for everyone to quality care. In addition, e-Health opens new opportunities for people who live in remote areas with only limited healthcare services, as well as marginalised groups (such as persons with different degrees of disability, whether minor or more severe [27] [28]). e-Health is already proving in Europe and in the developing world that it can provide a platform for telemedicine services such as tele-consultations (second medical opinion); telemonitoring; and telecare, either in the home or the hospital [29] [30].

- Gebrek aan regelgeving en versnippering van de markt voor e-gezondheidszorg in Europa . De meeste oplossingen voor e-gezondheidszorg in de Unie zijn door kleine en middelgrote bedrijven ontworpen of intern door specifieke zorgorganisaties ontwikkeld. De kosten van ontwikkeling en specifieke aanpassing zijn opgevoerd door het ontbreken van normen en de erkenning van producten en door verschillen in de nationale regelgevingen. Dit heeft de sector e-gezondheidszorg ervan weerhouden op grotere schaal in oplossingen voor e-gezondheidszorg te investeren. In het algemeen zijn zorgstelsels sterk gereguleerd via verschillende vormen van nationale regelgeving, maar tegelijkertijd moet de rechtszekerheid bij de voorwaarden voor vergoeding van medische kosten die in een andere lidstaat worden gemaakt, worden verbeterd[43].

[27] Employment and Social Dimension of Information Society, eInclusion working paper, 2003.

- Vertrouwelijkheid en beveiliging . In de eerste plaats gelden voor de vertrouwelijkheid en bescherming van gegevens over patiënten de algemene voorschriften van de Europese Unie inzake gegevensbescherming en de voorschriften van de wetgeving voor de persoonlijke levenssfeer inzake communicatie-infrastructuur[44]. De eis van vertrouwelijkheid maakt de beveiliging van zorginformatiesystemen cruciaal. Er is een bepaling in de algemene richtlijn gegevensbescherming dat er voor speciale gebieden als de zorg een gedragscode moet worden gecreëerd, naar deze is nog niet uitgevoerd. Een ander belangrijk juridisch aspect is de aansprakelijkheid bij problemen – zoals technische storingen van het systeem, het netwerk of de verstrekking van de dienst zelf – die een patiënt ernstige schade berokkenen. Er zijn weliswaar nu geen specifieke richtsnoeren of regels inzake aansprakelijkheid, maar net als op alle andere opkomende of groeiende werkgebieden zal alleen bij een intensiever gebruik van toepassingen van e-gezondheidszorg en het functioneren van e-gezondheidszorg het potentieel volledig zichtbaar worden en een eventueel resterende rechtsonzekerheid naar voren komen[45]. De richtlijn elektronische handel[46], die een rechtskader creëert voor het verstrekken van diensten van de informatiemaatschappij, is ook van toepassing op het verstrekken van online-zorgdiensten. De richtlijn draagt met name vanwege de daarin opgenomen clausule inzake de interne markt bij tot de benodigde rechtszekerheid en duidelijkheid voor het verstrekken van online-diensten van de informatiemaatschappij in de hele Gemeenschap. Met name de bepalingen inzake voorschriften voor informatie en transparantie, commerciële communicatie, de aansprakelijkheid van dienstverleners die als tussenpersoon optreden, en de grondbeginselen voor langs elektronische weg gesloten contracten zorgen voor hoge normen voor het verstrekken van online-diensten in alle lidstaten, waardoor ook het vertrouwen van de consument toeneemt. Verdere stappen zouden kunnen worden overwogen, als kan worden aangetoond dat een nog grotere rechtszekerheid het vertrouwen van de patiënt in diensten van e-gezondheidszorg zou verhogen. Soortgelijke garanties voor kwalificaties zouden wellicht ook nuttig zijn. Het opbouwen van vertrouwen is een eerste vereiste voor de ontwikkeling van een informatiemaatschappij en dit geldt waarschijnlijk meer voor e-gezondheidszorg dan waar ook. Burgers geven de voorkeur aan op maat aan hun behoeften en eisen aangepaste diensten en informatie terwijl ze weten dat hun recht op privacy wordt beschermd.

[28] Braun, A; A. Constantelou, V. Karounou, A. Ligtoet, & J-C. Burgelman (2003) Prospecting ehealth in the context of a European Ageing Society: Quantifying and qualifying needs. Final report. November 2003. IPTS/ESTO: Sevilla, Spain.

- Aspecten in verband met de mobiliteit van patiënten, met inbegrip van het grensoverschrijdend verkeer van goederen en diensten, waaronder diensten van e-gezondheidszorg, worden steeds belangrijker[47]. In dit licht is er een Europese strategie nodig – die is opgenomen in de mededeling over de mobiliteit van patiënten – om ervoor te zorgen dat de burger gebruik kan maken van zijn recht op zorg in andere lidstaten als deze dat wenst en dat Europese samenwerking de stelsels kan helpen gezamenlijk de uitdagingen aan te pakken waarmee ze worden geconfronteerd. Verordening 1408/71 is onlangs geactualiseerd om rekening te houden met deze aspecten: deze zorgt voor een gestroomlijnd kader voor het vergoeden van kosten ten gevolge van grensoverschrijdende gezondheidszorg op basis van de tarieven en vergoedingen die gelden in de lidstaat waar de zorg wordt verstrekt. Om van deze gelijke behandeling te kunnen profiteren kan echter in bepaalde situaties (met name ziekenhuisopnames) worden toegestaan dat de instellingen voor sociale zekerheid toestemming geven voordat de zorg wordt verstrekt. In januari 2004 heeft de Commissie bovendien een voorstel vastgesteld voor een richtlijn betreffende diensten op de interne markt, waarin de grensoverschrijdende verstrekking van zorgdiensten wordt geregeld[48].

[29] See L. Beolchi (editor) (2003) Telemedicine glossary, 5th edition, 2003 working document. Glossary of concepts, technologies, standards and users. Information Society Directorate-General: Brussels, Belgium, September 2003 for a wide variety of definitions particularly with regard to medically-based homecare.

- Om implementatie op grotere schaal mogelijk te maken is een intensievere samenwerking tussen zorgverstrekkers in heel Europa nodig. De opbouw van Europese referentienetwerken [49] – door de werkgroep op hoog niveau voor de mobiliteit van patiënten in zijn eindverslag in 2003 aanbevolen – zou dan ook kunnen zorgen voor zorgdiensten voor situaties, met name zeldzame ziekten, waarvoor een concentratie van middelen of deskundigheid nodig is. Er zullen interoperabele oplossingen van e-gezondheidszorg nodig zijn om het technisch platform te creëren voor de implementatie van een dergelijk initiatief.

[30] A number of best practices in the tele-consultation and telecare field were submitted as candidates to the eHealth 2004 conference, and are included within the associated exhibition. See, http:// www.ehealthconference2004.ie and http://www.e-europeawards.org/ .

- Behoeften en belangen van gebruikers. De toepassing van systemen en diensten van e-gezondheidszorg zou sneller verlopen als rekening werd gehouden met de behoeften en belangen van de gebruikers (zorgwerkers, patiënten en burgers). In het algemeen moeten deze beter in de ontwikkeling en stimulering van e-gezondheidszorg worden geïntegreerd.

2.5. e-Health: the third largest industry in the European health sector

- Toegang tot e-gezondheidszorg voor iedereen. Een gelijke toegang tot zorgdiensten voor alle maatschappelijke groeperingen is een belangrijke doelstelling van het beleid inzake volksgezondheid. Het risico bestaat dat sommige maatschappelijke groeperingen – zoals alleenstaanden, geïsoleerde leefgemeenschappen, bewoners van de binnenstad, personen die problemen hebben met basisvaardigheden, groepen immigranten, thuislozen, ouderen en gehandicapten – uitgesloten blijven van de mogelijkheden die e-gezondheidszorg biedt (zoals internet-gebaseerde zorgdiensten) als het tegengaan van dergelijke tendensen geen speciale aandacht krijgt. Anderzijds kan e-gezondheidszorg goede mogelijkheden bieden om aan dergelijke personen, groepen en leefgemeenschappen zorgdiensten te verstrekken.

According to a recent study [31], e-Health is emerging as the new "industry" alongside pharmaceuticals and the medical devices sector. By 2010, e-Health spending may account for up to 5% of the total health budget of the 25 Member States from just 1% in 2000 (for 15 Member States) [32]. European businesses have every opportunity to become leading global players in this new industry.

- Gemeenschappelijke inzichten en een gecoördineerd optreden van alle stakeholders. Geen enkele stakeholder kan met succes op eigen houtje zonder de actieve medewerking van alle anderen voor implementatie zorgen. Elk van de stakeholders, zorginstanties, zorgwerkers, consumenten, de industrie, kan implementatie tegenhouden als deze niet als nuttig wordt gezien. Alleen via een gecoördineerd optreden van alle stakeholders kunnen we zorgen voor een succesvolle implementatie waar alle partners van profiteren, zodat er een win-win-situatie ontstaat.

[31] Deloitte and Touche (2003) eHealth. Health Information Network Europe. Final report.

OP WEG NAAR DE EUROPESE RUIMTE VOOR E-GEZONDHEIDSZORG: ASPECTEN EN ACTIES

[32] The European e-Business Report - 2002/2003 edition. A portrait of e-business in 15 sectors of the EU economy - 1st Synthesis Report of the e-Business W@tch. Luxemburg: Office for Official Publications of the European Communities, 2003. ISBN 92-894-5118-1; Empirica, SIBIS, Benchmarking Highlights 2002: Towards the Information Society in Europe and the US, May 2003. See http://www.sibis.org/ .

e-Gezondheidszorg maakt deel uit van de e Europe-strategie van de Europese Unie en kan een belangrijke rol spelen bij het werken aan een sterkere groei en het creëren van banen waarvoor hogere kwalificaties nodig zijn binnen een dynamische kennisgebaseerde economie. Deze visie is in maart 2000 door de Europese Raad van Lissabon geformuleerd[50]. Om vooruitgang te boeken zijn er maatregelen op verschillende beleidsgebieden nodig, variërend van onderzoek en het opbouwen van breedbandnetwerken op het gebied van telecommunicatie tot maatregelen op het gebied van de volksgezondheid, en werkzaamheden in de lidstaten voor de bevordering van de mobiliteit van patiënten[51] en de evaluatie van de effecten van veroudering op zorgstelsels. Een aantal van de in dit document geschetste maatregelen borduurt voort op beleidsmaatregelen die worden genoemd in het e Europe-actieplan 2005 – het referentiepunt voor engagement om de informatiemaatschappij op Europees niveau vooruit te helpen – met name op het gebied van e-gezondheidszorg, e-overheid, beveiliging, breedband, en ontwikkeling, analyse en verspreiding van goede praktijk.

Information and communication technologies have played a key role in the pharmaceutical and medical device sectors. In drugs research, new technologies are helping scientists to simulate and aggregate data from clinical trials and to test new theories. The newest medical devices are equipped with powerful software that aids their performance and safety - for example, through remote monitoring of functions - and that provides decision support to health professionals and/or patients.

Hoewel de ontwikkelingslanden qua aard en omvang andere behoeften voor gezondheidszorg hebben, dient er tevens te worden opgemerkt dat e-gezondheidszorg een van de resultaten was van de Wereldtop over de informatiemaatschappij van de Verenigde Naties in december 2003[52] en dat de Wereldgezondheidsorganisatie nu bij een aantal initiatieven op het gebied van e-gezondheidszorg betrokken is.

3. STATE OF PLAY

Actieplan

3.1. Examples of e-Health and its benefits

Onderstaande activiteiten moeten de Europese Unie in staat stellen het volledige potentieel van systemen en diensten van e-gezondheidszorg binnen een Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg te verwezenlijken. Er zijn drie doelgebieden:

Fifteen years of regional, national, and international research and development in funding for e-Health in Europe have resulted in a wide number of applications that have been implemented in several Member States [33]. There are many good examples of e-Health initiatives at a national and regional level within the European Union [34]. Forty out of the over 180 real-life e-Health solutions submitted were exhibited at the e-Health Ministerial conference in 2003. Some support the use of smart cards, others are large-scale health information networks supporting services such as MEDCOM in Denmark, EVISAND in Spain, SJUNET in Sweden, and HYGEIANET in Greece [35].

- een aanpak voor gemeenschappelijke uitdagingen en het creëren van het juiste kader voor de ondersteuning van e-gezondheidszorg,

[33] Applications relating to health. Fifth research and development framework programme 1998-2002. Final report. April 2003 edition. Information Society General-Directorate: European Commission, 2003.

- proefprojecten om de realisatie van e-gezondheidszorg een vliegende start te geven, en

[34] The proven benefits of regional (community, district, county) health information systems are discussed in the guide to the exhibition of the Ministerial e-Health 2003 conference.

- gemeenschappelijk gebruik van optimale praktijken en meting van de vorderingen.

[35] Silber, D (2003) The Case for eHealth. Presented at the European Commission's first high-level conference on eHealth, May 22/23, 2003. EIPA, Netherlands.

Gebied 1: Een aanpak voor gemeenschappelijke uitdagingen

There is considerable demand from Member States for further action to promote best practices and share experience in this area. Currently, for example, the Employment and Social Dimension of the Information Society collects best practices on the employment and social inclusion aspects of e-Health and healthcare in the knowledge society [36].

Leiderschap voor zorginstanties

[36] To date, the High Level Group on the Employment and Social Dimension of the Information Society (ESDIS) has focused on the safe and healthy usage of information and communication technologies at work (SEC(2002) 372 and (SEC(2003) 652), as well as on the the potential opportunities of online health services for disadvantaged groups (SEC(2001) 412), that is also referred to in a Council Resolution on e-Inclusion adopted in October 2001.

De Europese ministers van volksgezondheid hebben in hun Ministersverklaring[53] tijdens de Ministersconferentie over de e-gezondheidszorg in 2003 al blijk gegeven van leiderschap inzake e-gezondheidszorg. De ministers hebben hun voldoening uitgesproken over initiatieven van de Commissie om de mogelijkheden voor bevordering van de coördinatie op Europees niveau te verkennen teneinde zodoende de taken en doelstellingen te halen die zijn opgenomen in het e Europe-actieplan en het Programma voor communautaire actie op het gebied van volksgezondheid (2003-2008), dat in Besluit nr. 1786/2002/EG wordt vastgesteld, en samen te werken met andere initiatieven van de Gemeenschap. Tijdens de conferentie is ook het belang benadrukt van monitoring en benchmarking van de vorderingen door de ontwikkeling van een open coördinatiemethode op dit gebied. Deze woorden moeten nu worden omgezet in daden op basis van regionale en nationale strategieën voor e-gezondheidszorg.

MEDCOM - Danish health information network

Uiterlijk eind 2005 moet elke lidstaat een nationaal of regionaal draaiboek voor e-gezondheidszorg ontwikkelen. Hierin moet de nadruk liggen op de realisatie van systemen van e-gezondheidszorg, de formulering van doelstellingen voor interoperabiliteit en het gebruik van elektronische medische dossiers, en moeten onderwerpen als de vergoeding van diensten van e-gezondheidszorg aan de orde komen. |

MEDCOM currently handles over 80,000 messages daily. 100% of hospitals, pharmacies, emergency doctors, 90% of general practitioners, 98% of laboratories, 55% of specialists, and 20% of municipalities are connected to it. MedCom enables hospitals to use electronic referrals, and avoid data re-entry. The professional quality of referrals has risen, and discharge letters are stored directly. The monthly status and number of messages per month can be monitored at .

Interoperabiliteit van zorginformatiesystemen

First studies suggest that MEDCOM has delivered substantial savings. In terms of human resources, more than 25 thousand person-months are saved. Given the average monthly employee salary of EUR3,350, this translates into savings of EUR22.5 million.

De lidstaten hebben de behoefte kenbaar gemaakt aan de ondersteuning van activiteiten voor de ontwikkeling van normen voor de interoperabiliteit van verschillende systemen en diensten en aan de verkenning van met name de mogelijkheden van “open source” applicaties om deze doelstelling te verwezenlijken. In deze context wordt sterk benadrukt dat er in de toekomst normen moeten komen om interoperabiliteitsproblemen op een zodanige manier op te lossen dat alle stakeholders daarvan profiteren via de mogelijke vaststelling van "open source" referentie-implementaties voor zorgdiensten. Daarnaast moet een open en vrijere toegang tot toekomstige en bestaande normen voor e-gezondheidszorg worden aanbevolen, waarbij inspiratie kan worden geput uit modellen als het World Wide Web Consortium[54]. De uitwisseling van ervaring bij het gebruik van open normen en "open source" oplossingen bij zorginstanties in de lidstaten moet worden gestimuleerd.

As the penetration of personal computers and use of the Internet in Europe increases, a critical mass of users - general practitioners, patients and citizens - is being created for the provision of online health care services. Eurobarometer surveys have shown a steady rise in the rate of Internet connections by general medical practitioners [37]. The 2002 Eurobarometer survey [38] showed that an average of 78% of EU medical general practitioners were online, with - at the highest levels - 98% in Sweden and 97% in the United Kingdom.

Patiëntidentificatoren

[37] Eurobarometer 2001-2003.

De noodzaak om een persoon ondubbelzinnig te kunnen identificeren is een belangrijke component van de interoperabiliteit van zorginformatiesystemen. Het e Europe-actieplan 2005 geeft al ondersteuning aan de ontwikkeling van normen voor een gemeenschappelijke aanpak voor patiëntidentificatoren en de architectuur van elektronische medische dossiers. De nieuwe Europese ziekteverzekeringskaart[55] bevat al een persoonlijk identificatienummer van de patiënt als onderdeel van de gegevens die het gebruik van de kaart voor behandeling buiten de eigen lidstaat mogelijk maken.

[38] Eurobarometer, 2002 http://europa.eu.int/comm/public_opinion/ .

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie een gemeenschappelijke aanpak voor patiëntidentificatoren formuleren. Hierbij moet rekening worden gehouden met optimale praktijken en ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld de Europese ziekteverzekeringskaart en identiteitsbeheer voor Europese burgers. |

>REFERENCE TO A GRAPHIC>

Interoperabiliteit van elektronische medische dossiers

The use of networks, including the Internet, to deliver patient care is also growing. On average in the European Union of 15 Member States, 48% of medical practitioners use electronic health care records, and 46% use the Internet to transmit patient data to other care providers for the purposes of continuity of care. But a fully interactive use of the Internet to deliver care to patients through the provision, for example, of e-mail consultation (12%) or to enable patients to book appointments online (2%) appears to be only in its early stages. Figures ranging from 2000 to 2002 show the different levels of Internet connection among Europe's general practitioners, and the high levels of use for continuing education with low levels of use for telemedicine services.

Om te komen tot een naadloze uitwisseling van zorginformatie binnen heel Europa zijn er gemeenschappelijke structuren en ontologieën[56] nodig van de informatie die tussen zorginformatiesystemen wordt overgedragen.

>TABLE POSITION>

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie interoperabiliteitsnormen identificeren en schetsen voor berichten met gezondheidsgegevens en elektronische medische dossiers, waarbij rekening wordt gehouden met optimale praktijken en relevante normalisatiewerkzaamheden. |

Health professionals are benefiting increasingly from applications that improve the services they offer and reduce medical risks in Europe. These include online registers or databases for cancer prognosis, and fully integrated hospital information systems such as COHERENCE in Paris, access to electronic 'libraries', archives or databases containing data on evidence-based medicine, electronically-assisted prescription reducing error and cost, and teleconsultation in a range of areas such as neurology, pathology, and psychiatry. Other examples of systems which can be used by patients and citizens, and other health consumers, include applications related to rare diseases, mental health forums and services, and primary healthcare call centres and kiosks such as NHS Direct in the UK.

Mobiliteit van patiënten en zorgwerkers

NHS Direct Online

Binnen de Europese Unie worden patiënten en zorgwerkers steeds mobieler. De mededeling over de mobiliteit van patiënten bevat een aantal voorstellen om de uitdagingen het hoofd te bieden die uit deze ontwikkeling voortvloeien. Er zijn bijvoorbeeld aanbevelingen om de uitwisseling van informatie te verbeteren en om gespecialiseerde referentiecentra voor informatie over gezondheid op te richten.

NHS Direct Online, established in 1999, provides health information online and access to a 24-hour nurse helpline via telephone. Six million people have accessed NHS Direct Online website in about two years. There were half a million visitors in January 2003. The website has been available since July 2000. It gives information on over 70,000 physical national health service (NHS) sites providing health services to the public. NHS Direct call centres direct people to these physical offices. NHS Direct has also put 200 touch screen kiosks in popular locations, equipped with printers and accessible to wheelchair users. Locations include NHS centres, chemists, libraries, and supermarkets. Around 300 people use each kiosk every month, which adds up to around 60,000 users a year.

De mededeling over de mobiliteit van patiënten wordt samen met deze mededeling en de mededeling over de open coördinatiemethode ingediend als onderdeel van een algehele strategie voor de gezondheidszorg[57]. Er wordt nu al gewerkt aan een verbetering van de informatie over de mobiliteit van patiënten en de mobiliteit van zorgwerkers op Europees niveau en dit gebeurt met name via de werkgroep zorgstelsels binnen het onderdeel informatie van het programma inzake volksgezondheid. |

Systems such as these are giving patients more information about their condition and choices, so that they can take more responsibility for healthcare decisions. The March 2003 Eurobarometer survey [39] on health information sources shows that 23% of Europeans use Internet for health information. 41% of the European population considers that the Internet is a good source of information on health.

Bevordering van infrastructuur en technologieën

[39] Eurobarometer 58.0, March 2003.

Voortbordurend op de nadruk van e Europe op een versnelling van de opbouw van breedbandcommunicatie moet er een optimaal gebruik van breedband worden gemaakt om de systemen en diensten van e-gezondheidszorg te ondersteunen. Breedbandnetwerken hebben een grote capaciteit en kunnen ook voor een cruciale tijdsbesparing bij de toegang tot het netwerk zorgen en binnen een seconde antwoord geven op verzoeken om informatie hetgeen in de context van de gezondheidszorg vaak vitaal kan zijn. Ze kunnen zorgen voor aanzienlijk lagere kosten en betere prestaties[58]. Beschikbaarheid en betaalbaarheid zijn ook van cruciaal belang voor een grootschalige toepassing. De convergentie van het service-niveau (exploitanten die naast vaste lijnen of mobiele telefonie ook diensten aanbieden) biedt nieuwe mogelijkheden voor toepassingen van e-gezondheidszorg. De overheid kan een rol spelen bij het stimuleren van zowel het aanbod van als de vraag naar breedband, terwijl financiële steun van de Gemeenschap kan bijdragen tot het beschikbaar komen van breedband in gebieden die nu nog niet voldoende aan bod komen. Programma's als eTen[59] of het nieuwe IDABC[60]-programma kunnen ook een rol spelen bij de ondersteuning van applicaties van e-gezondheidszorg en zorginformatienetwerken. De activiteiten van de Commissie zullen de opbouw mogelijk maken van Europa omspannende computergesteunde netwerken op basis van breedbandinfrastructuur en Grid[61]-technologie.

3.2. Major challenges for wider implementation

Gedurende de periode 2004-2008 moeten de lidstaten steun geven aan de opbouw van informatienetwerken voor e-gezondheidszorg op basis van vaste en draadloze mobiele en breedbandinfrastructuur en Grid-technologie. |

Despite the availability and proven benefits, e-Health systems and services are not yet widely used in real-life medical or health situations. In many places, development is still at a pilot phase, often financed through research grants. The speed of organisational change is often slow, and it can take up to twenty years to achieve full implementation. A broad range of challenges remain to wider implementation [40].

Conformiteitstests en accreditatie voor een e-gezondheidszorgmarkt

[40] I. Iakovidis (1998) Towards Personal Health Record: Current situation, obstacles and trends in implementation of Electronic Healthcare Records in Europe, In International Journal of Medical Informatics, vol. 52, no 123, pp 105 -117.

Er is behoefte aan een pakket erkende attributen en normen die verder gaan dan de bestaande standaards waarmee kwalitatief hoogwaardige producten en diensten worden gedefinieerd. Veel landen zijn overgegaan tot de accreditatie van e-gezondheidszorgsystemen die als model gaan fungeren voor andere regio's, bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk en België. Een ander voorbeeld van conformiteitstests en accreditatie zijn de richtsnoeren voor interoperabiliteit van "IHE in Europe” (Integrating the Healthcare Enterprise in Europe)[62].

* Commitment and leadership of health authorities, in particular related to financial and organisation issues, are essential elements for the successful deployment of e-Health. For e-Health to improve the way healthcare is provided, it must be combined with organisational changes and the development of new skills in users. e-Health was often traditionally perceived by health authorities as a low spending priority. However, it is now seen as a matter of substantial importance within public health policies. There has been rapid progress over the last few years and many Member States - such as the United Kingdom and Slovenia - have now adopted strategic plans for the deployment of e-Health. Moreover, organisational and cultural approaches relating to the way health care is delivered varies between Member States and between organisations. Typically, in the health area, the introduction of new applications, techniques, and medicines has been slow, yet - in organisational terms - the introduction of information and communication technologies has developed relatively fast. Hospitals too will be important players in the evolution towards e-Health, and their involvement in adoption will be central to new forms of healthcare delivery.

Uiterlijk midden 2005 moet de Commissie een overzicht van Europese optimale praktijken samenstellen als leidraad voor de lidstaten. |

* Interoperability of e-Health systems. Interoperability should enable the seamless integration of heterogeneous systems. This will allow secure and fast access to comparable public health data and to patient information located in different places over a wide variety of wired and wireless devices. However, this depends on standardisation of system components and services such as health information systems, health messages, electronic health record architecture, and patient identifying services. Work has been launched within European standards organisations to answer this issue partly, but the take-up of e-Health interoperability standards has been slow and - in addition - to achieve actual interoperability is a separate task. Interoperable e-Health solutions should also support the technical platform for the implementation of such initiatives as the creation of a European network of centres of reference to promote co-operation across medical institutions across the Community [41].

Uiterlijk eind 2007 moeten de lidstaten aan de hand van succesvolle optimale praktijken regelingen voor conformiteitstests en accreditatie vaststellen. |

[41] These latter issues on centres of reference are addressed in a Communication from the Commission, COM(2004) 301, entitled Follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union.

Investeringen met een hefboomeffect

* User friendliness of e-Health systems and services. A top priority for health providers in using an e-Health system is speed in getting the desired, high-quality results. There is an absolute need for fast connection, connectivity, and high speed. This highlights the importance of ensuring broadband connection for online health services and infrastructure for regional health information networks [42]. Configuring personal preferences to ensure usability is also key.

Er is een gezamenlijke aanpak van de lidstaten nodig om investeringen in e-gezondheidszorg te steunen en te stimuleren. Er zijn al regionale structuren voor financiering beschikbaar[63] (bijvoorbeeld het regionale fonds INTERREG III) binnen de Europese Commissie en tevens een aantal andere vormen van internationale samenwerking. Voor aanvullende financiering die een hefboomeffect op de ontwikkeling van e-gezondheidszorg zou kunnen hebben, zou een beroep kunnen worden gedaan op de Europese Investeringsbank. Deze bank investeert momenteel in een zeer breed scala van in aanmerking komende projecten als deze een kosteneffectieve winst op het gebied van het gezondheidsbeleid opleveren. De Wereldbank biedt ook mogelijkheden voor de financiering van internationale programma's voor e-gezondheidszorg voor zowel de Europese Unie als daarbuiten.

[42] COM(2003) 65 final Electronic Communications: the Road to the Knowledge Economy.

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten een gezamenlijke aanpak ontwikkelen voor de ondersteuning en stimulering van investeringen in e-gezondheidszorg. |

* Lack of regulation and fragmentation of e-Health market in Europe. Most e-Health solutions in the Union have either been designed by small- and medium-sized businesses or are developed internally by specific health organisations. The lack of standards and accreditation of products, together with different national regulations, have pushed up the cost of development and customisation. This has held the e-Health industry back from more substantial investment in e-Health solutions. Overall, health care systems are highly regulated through different forms of national regulation yet, at the same time, there is a need for improving legal certainty regarding the conditions for reimbursement of medical costs incurred in another Member State [43].

Juridische en regelgevingsaspecten

[43] Article 23 of the Proposal for a Directive on services in the Internal Market (COM(2004) 2 final, WP SEC(2003) 900 on the application of internal market rules to health services.

Er moet een referentie komen voor een gestandaardiseerde Europese kwalificatie voor diensten van e-gezondheidszorg in een klinische en administratieve omgeving. Bovendien zou zekerheid omtrent de aansprakelijkheid bij producten en diensten van e-gezondheidszorg in de context van bestaande wetgeving inzake productaansprakelijkheid een goede zaak zijn. Ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie moeten bijdragen tot een veiliger werkomgeving voor zorgwerkers en er komt steeds meer behoefte aan een grotere rechtszekerheid ten aanzien van diensten van e-gezondheidszorg in de context van het vrije verkeer van personen, goederen en diensten.

* Confidentiality and security issues. Firstly, the confidentiality and protection of patient data is governed by the general European Union rules of data protection, as well as by the requirements of ePrivacy legislation regarding communications infrastructure [44]. The requirement for confidentiality makes health information systems security critical. There is a provision within the general data protection directive to create a code of conduct for special domains such as health, but this has not yet been taken forward. Another important legal issue is liability in the event of problems - such as technical malfunctions of the system, network, or provision of the service itself - that result in serious harm to a patient. While there are currently no specific guidelines or liability rules, as with any emerging or growing area of practice, only the increased use of e-Health applications and the performance of eHealthcare will make its potential fully visible as well as raising any remaining legal uncertainties [45]. The electronic commerce Directive [46], which creates a legal framework for the provision of information society services, also applies to the provision of online health services. The Directive, principally by virtue of its internal market clause, contributes to the legal certainty and clarity needed for the provision of online information society services throughout the entire Community. In particular, its provisions on information and transparency requirements, commercial communications, the liability of intermediary service providers, and the basic principles it establishes regarding electronic contracts, provide for high standards in the provision of online services in all Member States, thus also increasing consumer confidence. Further steps might be considered if they could show that even greater legal certainty would reinforce patient confidence in e-Health services. Similar safeguards for qualifications might also be useful. Building trust is a prerequisite to the development of an information society, in e-Health probably more than anywhere else. Citizens prefer services and information tailored to their needs and requirements, while knowing that their right to privacy is protected.

Uiterlijk eind 2009 moet de Europese Commissie in samenwerking met de lidstaten activiteiten ondernemen om: een referentie vast te stellen voor een gestandaardiseerde Europese kwalificatie voor diensten van e-gezondheidszorg in een klinische en administratieve omgeving; een kader te creëren voor een grotere rechtszekerheid omtrent de aansprakelijkheid bij producten en diensten van e-gezondheidszorg in de context van bestaande wetgeving inzake productaansprakelijkheid; de informatie voor patiënten, zorgverzekeringstelsels en zorgverstrekkers ten aanzien van de voorschriften voor de vergoeding van de kosten van de diensten van e-gezondheidszorg te verbeteren; e-gezondheidszorg te bevorderen teneinde beroepsongevallen en -ziekten terug te dringen en preventieve maatregelen met het oog op het ontstaan van nieuwe risico's op de werkplek te ondersteunen. |

[44] See, for example, the Data Protection Directive 95/46/EC OJ L 281, 23.11.1995; Electronic Signatures Directive 99/93/EC OJ L 13, 19.1.2000; or the Telecommunications Privacy Directive, 02/58/EC OJ L281, 31.7.2002 that replaced 97/66/EC.

Gebied 2: Proefprojecten: nuttige toepassing versnellen

[45] Draft Commission Staff working document, eEurope 2002: Legal issues in eHealth. Unpublished.

Informatie voor burgers en overheid over gezondheidseducatie en ziektepreventie

[46] Directive 2000/31/EC of the European Parliament and of the Council of 8 June 2000 on certain legal aspects of information society services, in particular electronic commerce, in the Internal Market (Directive on electronic commerce), OJ L 178, 17.7.2000, p.1.

- In de context van haar programma voor de volksgezondheid werkt de Commissie aan de totstandkoming van een publieke portaalsite voor gezondheid voor de hele Europese Unie, waarmee een flexibel informatietechnologie-platform wordt gecreëerd dat zorgt voor de verspreiding van kennisgebaseerde informatie over de volksgezondheid die relevant is voor de Europese burgers, en voor één toegangspunt tot informatie over gezondheid.

* Issues relating to the mobility of patients, including the cross border circulation of goods and services, among which e-Health services are of growing importance [47]. In this light, a European strategy is needed - which forms part of the current Communication on patient mobility - to ensure that citizens can exercise their rights to seek care in other Member States if they wish, and that European cooperation can help systems to work together to meet better the challenges they face. Regulation 1408/71 has been recently updated to take these issues into account: it provides a streamlined framework for the assumption of costs arising from cross border healthcare, based on the tariffs and fees in force in the Member State where the healthcare is delivered. However, to benefit from this equal treatment provision, the social security institutions may be allowed, in certain circumstances (most notably hospital care), to grant an authorisation prior to the delivery of the care. In addition, in January 2004, the Commission adopted a proposal for a directive on services in the internal market which deals with the cross border provision of health care services [48].

De Commissie geeft ook cofinanciering voor de ontwikkeling van een pakket kwaliteitscriteria voor websites met medische informatie ("webseals"). Hiermee wordt gestreefd naar meer transparantie bij websites met medische informatie in het belang van serieuze aanbieders van diensten en gebruikers, variërend van individuele burgers tot zorgwerkers.

[47] Patient mobility is addressed specifically in a Communication from the Commission, COM(2004) 301, entitled Follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union.

Uitbreiding van het medische surveillancesysteem voor overdraagbare ziekten, met speciale aandacht voor de real-time verzameling van klinische en laboratoriumgegevens en analyses, zal de mogelijkheden voor vroegtijdige alarmering op nationaal en communautair niveau verbeteren. Dit zal zorgen voor een betere surveillance van ziekten die aanleiding tot grote bezorgdheid geven en mogelijke bioterrorisme-bedreigingen.

[48] See footnote 8. See also various European Court of Justice rulings such as Kohll C-158/96 (1998) ECR-1931 and Decker C-120/95 (1998) ECR-1831.

De unieke patiëntidentificator, gemeenschappelijke standaards en protocollen zullen veel profijt opleveren voor het verkrijgen van juiste en betrouwbare statistische informatie over de verstrekking van zorg op Europees niveau, waar zowel de lidstaten als de diensten van de Commissie om gevraagd hebben. Dit betekent dat de besluitvormers en het geïnteresseerde publiek dan tijdiger de beschikking zullen krijgen over betere informatie.

* Stronger cooperation among health providers across Europe is needed to enable wider implementation. Hence, the establishment of European networks of reference [49] - recommended by the high-level task force on patient mobility in its final report in 2003 - could provide healthcare services for conditions, in particular rare diseases, requiring a concentration of resources or expertise. Interoperable e-Health solutions will be needed to create the technical platform to implement such an initiative.

Uiterlijk eind 2005 zal een publieke portaalsite voor gezondheid voor de Europese Unie toegang geven tot publieke informatie over gezondheid op Europees niveau. Portaalsites voor gezondheid zullen specifieke informatie aanbieden over de veiligheid op het werk en gezondheidsrisico's op de werkplek. Uiterlijk eind 2005 zal de vroegtijdige alarmering, detectie en surveillance van bedreigingen voor de gezondheid worden geïntensiveerd via verbeterde instrumenten van de informatie- en communicatietechnologie. |

[49] These networks or centres for reference are envisaged as specialised care services to which patients from abroad are referred. See also, OJEU 15.3.2003 062/21. Community action in the field of public health (2003 to 2008). Work Plan 2003 (2003/C 62/06).

Naar geïntegreerde zorginformatienetwerken

* Needs and interests of users. The take-up of e-Health systems and services would take place more rapidly were the needs and interests of the user communities (health professionals, patients, and citizens) to be taken on board. In general, these should be better integrated into the development and promotion of e-Health.

Zorginformatienetwerken koppelen ziekenhuizen, laboratoria, apotheken, centra voor eerstelijnszorg en maatschappelijke centra aan elkaar. Zo kunnen zij op een veilige manier communiceren. Voorbeelden hiervan zijn gestandaardiseerde berichten systemen, zoals elektronische recepten en elektronische verwijzingen, of het aanbod van telegeneeskunde-diensten zoals teleconsulten (het geven van een medische second opinion) of telezorg (de monitoring van patiënten thuis).

* Access for all to e-Health. The equal access of all groups of society to health services is an important goal in the public health policy field. There is a risk that certain parts of society - such as lone parents of families, isolated communities, inner city communities, individuals with literacy and numeracy challenges, groups of immigrants, homeless persons, elderly persons and disabled persons - could remain excluded from the possibilities offered by e-Health (including Internet-based health services) if special efforts are not made to counterbalance such trends. On the other hand, e-Health can offer considerable possibilities for the provision of health services to such individuals, groups, and communities.

Uiterlijk eind 2008 moeten de meeste Europese zorgorganisaties en zorgregio's (gemeenten, provincies en streken) online-diensten als teleconsulten (medische second opinion), elektronische recepten, elektronische verwijzingen, telemonitoring en telezorg kunnen aanbieden. |

* Common understanding and concerted efforts by all stakeholders. No single stakeholder can carry through implementation successfully on its own without the active co-operation of all the others. Each of the stakeholders, health authorities, professionals, consumers, industry, has the power to veto an implementation, if it is not perceived as beneficial. Only through concerted efforts by all stakeholders, can we ensure a successful implementation where all partners benefit, thereby creating a win-win situation.

Stimulering van het gebruik van kaarten in de gezondheidszorg

4. TOWARDS THE EUROPEAN E-HEALTH AREA: ISSUES AND ACTIONS

Er zijn twee soorten kaarten die in de gezondheidszorg kunnen worden gebruikt: zorgpassen en ziekteverzekeringskaarten. Zorgpassen kunnen gegevens voor noodgevallen (zoals bloedgroep, ziekten, behandelingen) of medische dossiers bevatten of kunnen via een beveiligd netwerk toegang tot deze gegevens geven. Ziekteverzekeringskaarten geven toegang tot de gezondheidszorg en vergemakkelijken het beheer en de facturering.

e-Health forms part of the European Union's eEurope strategy. It can play an important role in achieving stronger growth and creating jobs that require higher qualifications within a dynamic, knowledge-based economy. This vision was set out by the Lisbon European Council in March 2000 [50]. Moving forward involves action over several policy areas ranging from research and the roll-out of broadband networks in telecommunications, to action in public health, and work in Member States promoting mobility of patients [51] and assessing the impact of ageing on healthcare systems. A number of the actions outlined in this document build on policy measures identified in the eEurope 2005 Action Plan - the reference point for commitment to advancing the information society at European level - especially in the areas of e-Health, e-Government, security, broadband, and development, analysis, and dissemination of good practices.

Voor de Europese ziekteverzekeringskaart zijn er beslissingen genomen om het gebruik met ingang van 1 juni 2004 mogelijk te maken. Deze vervangt alle papieren formulieren die nu nog nodig zijn om bij een tijdelijk verblijf (bijvoorbeeld bij reizen, detachering in het buitenland en studie) medisch noodzakelijke zorg te kunnen krijgen. Ten aanzien van de gezondheid wordt in het e Europe-actieplan 2005 gesteld dat er maatregelen zullen worden genomen om de Europese ziekteverzekeringskaart verder uit te bouwen. Er zullen activiteiten worden gelanceerd ter ondersteuning van gemeenschappelijke benaderingen in de lidstaten ten aanzien van elektronische medische dossiers, gegevensverzamelingen voor noodsituaties en elektronische patiëntidentificatoren.

[50] European Council (2000), Presidency Conclusions. Lisbon European Council. 23-24 March, 2000.

Stimulering van het gebruik van kaarten in de gezondheidszorg. Vaststelling van de toepassing van een elektronische ziekteverzekeringskaart uiterlijk in 2008. |

[51] See the Communication from the Commission, COM(2004) 301, entitled Follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union.

Gebied 3: Samenwerking en monitoring van de praktijk

Though healthcare needs are different in scale and nature in developing countries, it is also worth noting that e-Health formed part of the results of the United Nations' World Summit on the Information Society in December 2003 [52], and the World Health Organisation is now involved in a number of e-Health initiatives.

Verspreiding van optimale praktijken

[52] World Summit on the Information Society, Report and Plan for Action, December 2003.

Succes bij de ontwikkeling van een Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg zal gebaseerd zijn op het delen van optimale praktijken en ervaring in de hele Unie, naarmate de systemen worden ingevoerd en de organisaties een nieuwe opzet krijgen. De Commissie moet een centrale rol spelen bij de verspreiding van deze activiteit. De ervaringen kunnen bilateraal of multilateraal tussen de lidstaten zijn, aangezien de lidstaten in sterk uiteenlopende ontwikkelings- en uitvoeringsfasen kunnen verkeren. Er moet aandacht worden besteed aan het delen van ervaring bij het gebruik en de effecten van toepassingen van e-gezondheidszorg en benaderingen om te zorgen voor de interoperabiliteit van uiteenlopende systemen en diensten, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de multiculturele en meertalige traditie van Europese zorgstelsels. "Open source" toepassingen kunnen een belangrijke rol spelen bij de verwezenlijking van interoperabiliteit.

4.1. Action plan

e-Gezondheidszorg moet worden ondersteund door de grootschalige verspreiding van optimale praktijken. Daarbij moet het gaan om de effecten op de toegang tot de gezondheidszorg en op de kwaliteit daarvan, een evaluatie van kostenverlaging en productiviteitswinst, alsmede voorbeelden van een aanpak voor de aansprakelijkheid bij telegeneeskunde-diensten, vergoedingsregelingen en de accreditatie van producten en diensten van e-gezondheidszorg.

The actions outlined below should allow the European Union to achieve the full potential of e-Health systems and services within a European e-Health Area. There are three target areas:

In 2004 moet er een forum op hoog niveau voor e-gezondheidszorg worden ingesteld, dat als taak krijgt de diensten van de Commissie te ondersteunen. Daarbij moeten alle nodige stakeholders worden betrokken, bijvoorbeeld op het niveau van nationale, regionale of lokale ziekenhuisinstanties, zodat de diensten van de Commissie een beter inzicht krijgen in de huidige en geplande ontwikkelingstoestand van e-gezondheidszorg in de lidstaten. Het forum zal verantwoordelijk zijn voor de follow-up van de verschillende draaiboeken en verdere werkzaamheden moeten specificeren, waarbij de nadruk vooral moet liggen op de gebruikers en de toegankelijkheid van e-gezondheidszorg voor iedereen, en tevens een krachtige kennisbasis moeten ontwikkelen voor het pleidooi vóór e-gezondheidszorg. Het forum voor e-gezondheidszorg zal ook nauw worden betrokken bij de uitvoering van het communautair programma voor de volksgezondheid. |

* how to address common challenges and create the right framework to support e-Health,

Gedurende de periode 2004-2008 zullen de lidstaten met de steun van de Europese Commissie speciale evenementen organiseren, zoals conferenties op hoog niveau voor de verspreiding van optimale praktijken. Parallel hieraan moet de Europese Commissie uiterlijk eind 2005 met bijdragen van de lidstaten komen tot een effectieve manier voor de verspreiding van optimale praktijken en de ondersteuning van activiteiten binnen de Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg. |

* pilot actions to jump start the delivery of e-Health, and

Benchmarking

* sharing best practices and measuring progress.

De vorderingen moeten ook worden gemeten. Een adequate benchmarking van de mate waarin de burger zich bewust is van e-gezondheidszorg en de manier waarop de burger e-gezondheidszorg effectief en efficiënt gebruikt, is van essentieel belang voor toekomstige maatregelen op het gebied van e-gezondheidszorg.

4.2. Issue 1: Addressing common challenges

Dit betekent dat de toegevoegde waarde die van e-gezondheidszorg wordt verwacht, moet worden bepaald en gekwantificeerd. Het betekent ook dat moet worden geëvalueerd hoe de oplossingen van e-gezondheidszorg bijdragen tot cruciale uitdagingen in de zorg, zoals werkgelegenheid, toegankelijkheid en gelijke behandeling. Deze maatregelen moeten vergezeld gaan van een adequate monitoring van de effecten van e-gezondheidszorg op de gezondheid en de gezondheidszorg in de Gemeenschap. Alle stakeholders moeten een rol spelen in dit proces, dat weer een bijdrage moeten leveren tot verdere verbeteringen in systemen en diensten van e-gezondheidszorg.

4.2.1. Health authorities leadership

Gedurende de periode 2004-2010 zal de Europese Commissie om het jaar een studie publiceren over de stand van zaken bij de invoering, voorbeelden van optimale praktijken en de daaraan verbonden baten van e-gezondheidszorg. Uiterlijk begin 2005 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie afspraken maken over een algehele aanpak van benchmarking met het oog op de bepaling van de kwantitatieve (onder andere economische) en kwalitatieve effecten van e-gezondheidszorg. |

European Health Ministers have already shown e-Health leadership in their Ministerial Declaration [53] at the 2003 e-Health Ministerial conference. The ministers welcomed Commission initiatives to explore the possibilities to promote co-ordination at a European level. They proposed to meet the targets and objectives laid down in the eEurope Action Plan and in the Programme of Community Action in the field of Public Health (2003-2008) set out in decision 1786/2002, and liaise with other Community initiatives. The conference also highlighted the importance of monitoring and benchmarking progress by developing an open method of co-ordination in this area. These words must now be transformed into action on the basis of regional and national e-Health strategies.

International e samenwerking

[53] eHealth 2003, Ministerial Declaration, Brussels, 22 May 2003 http://europa.eu.int/information_society/ eeurope/ehealth/conference/2003/index_en.htm.

Wat we in Europa op het gebied van e-gezondheidszorg doen, kan belangrijke gevolgen hebben voor de aanpak van mondiale uitdagingen op het gebied van gezondheid binnen een informatiemaatschappij. Dit kan een aanvulling zijn op de activiteiten die zijn gelanceerd door de Wereldtop over de informatiemaatschappij van de Verenigde Naties in december 2003 en op specifieke initiatieven die door de Wereldgezondheidsorganisatie worden ontwikkeld.

By end 2005, each Member State is to develop a national or regional roadmap for e-Health. This should focus on deploying e-Health systems, setting targets for interoperability and the use of electronic health records, and address issues such as the reimbursement of e-Health services.

Er moet een evaluatie van de ontwikkelingen op het gebied van e-gezondheidszorg worden afgerond voordat in 2005 het tweede deel van de Wereldtop in Tunis wordt gehouden. |

4.2.2. Interoperability of health information systems

CONCLUSIES

Member States have expressed the need to support actions that cover the development of standards addressing the interoperability of diverse systems and services and to explore in particular the possibilities of open source applications to achieve this objective. In this context, the need for future standards is clearly emphasised so as to solve interoperability concerns in a way which will benefit all stakeholders through the possible adoption of Open Source reference implementations for care services. In addition, an open and more free access to future and existing e-Health standards should be recommended, taking inspiration from models such as the World Wide Web Consortium [54]. The exchange of experience in the use of open standards and open source solutions among health administrations in Member States should be promoted.

e-Gezondheidszorg biedt de Europese burger belangrijke mogelijkheden voor een betere toegang tot betere zorgstelsels. Hierdoor kunnen zowel patiënten als zorgwerkers de mogelijkheid krijgen om het heft in eigen hand te nemen. Tevens krijgen regeringen en belastingbetalers een middel – via een aanzienlijke productiviteitswinst – om de stijgende vraag naar zorgdiensten het hoofd te bieden. Deze vorm van zorg kan ook helpen de toekomst van de zorgverstrekking een nieuwe vorm te geven door de burger meer centraal te stellen.

[54] http://www.w3.org/ .

De Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg zal een kader creëren voor de uitwisseling van optimale praktijken en ervaring. Dit biedt de mogelijkheid dat er in de loop van de tijd gezamenlijke benaderingen worden ontwikkeld voor gemeenschappelijke problemen. In dit actieplan ligt de nadruk op specifieke activiteiten om dit te verwezenlijken, zodat aan het eind van dit decennium:

4.2.2.1. Patient identifiers

- de Europese Unie goed in staat zal zijn de effecten van e-gezondheidszorg qua betere toegankelijkheid en betere en efficiëntere diensten en de effecten op de algehele productiviteit van de zorgsector te meten;

The need to identify a person unambiguously is an important component of the interoperability of health information systems. The eEurope2005 action plan already supports the development of standards for a common approach to patient identifiers and electronic health record architecture. The new European Health Insurance Card [55] includes a patient's personal identification number as part of the data allowing people to use the card to get treatment outside their home Member State.

- e-gezondheidszorg voor zorgwerkers, patiënten en burgers een alledaags verschijnsel zal zijn geworden en e-gezondheidszorg binnen het zorgbudget een afdoende financiering zal krijgen en een bijdrage zal leveren tot de verwezenlijking van doelstellingen in ruimere zin, zoals het concurrentievermogen, de werkgelegenheid en de cohesie.

[55] OJEU of 27 October 2003.

BIJLAGE

By end 2006, Member States, in collaboration with the European Commission, should identify a common approach to patient identifiers. This should take account of best practices and developments in areas such as the European Health Insurance Card and identity management for European citizens.

Overzicht van de acties

4.2.2.2. Interoperability of electronic health records

Actie NB: Voor elk van de vraagstukken waarmee de sector e-gezondheidszorg wordt geconfronteerd (een aanpak voor gemeenschappelijke uitdagingen, proefprojecten en samenwerking en monitoring van de praktijk), worden hier sequentieel de uit te voeren acties vermeld. | Timing | Verantwoordelijkheid |

Achieving a seamless exchange of health information across Europe requires common structures and ontologies [56] of the information transferred between health information systems.

Gebied 1: Een aanpak voor gemeenschappelijke uitdagingen |

[56] An ontology defines the terms used to describe and represent an area of knowledge, and are used by people, databases, and applications that need to share domain information (a domain is a specific subject area, such as health or medicine). See http://www.w3.org/TR/2002/ WD-webont-req-20020307/.

De mededeling over de mobiliteit van patiënten wordt samen met deze mededeling en de mededeling over de open coördinatiemethode ingediend als onderdeel van een algehele strategie voor de gezondheidszorg. Er wordt nu al gewerkt aan een verbetering van de informatie over de mobiliteit van patiënten en de mobiliteit van zorgwerkers op Europees niveau en dit gebeurt met name via de werkgroep zorgstelsels binnen het onderdeel informatie van het programma inzake volksgezondheid. | 2004 | Commissie |

By end 2006, Member States, in collaboration with the European Commission, should identify and outline interoperability standards for health data messages and electronic health records, taking into account best practices and relevant standardisation efforts.

Uiterlijk midden 2005 moet de Commissie een overzicht van Europese optimale praktijken samenstellen als leidraad voor de lidstaten. | Midden 2005 | Commissie |

4.2.3. Mobility of patients and health professionals

Uiterlijk eind 2005 moet elke lidstaat een nationaal of regionaal draaiboek voor e-gezondheidszorg ontwikkelen. Hierin moet de nadruk liggen op de realisatie van systemen van e-gezondheidszorg, de formulering van doelstellingen voor interoperabiliteit en het gebruik van elektronische medische dossiers, en moeten onderwerpen als de vergoeding van diensten van e-gezondheidszorg aan de orde komen. | Eind 2005 | Lidstaten |

Within the European Union, patients and health professionals are becoming increasingly mobile. The Communication on patient mobility has made a number of proposals to manage the challenges resulting from this development. Recommendations include improving the exchange of information, and establishing specialised reference centres on health information.

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie een gemeenschappelijke aanpak voor patiëntidentificatoren formuleren. Hierbij moet rekening worden gehouden met optimale praktijken en ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld de Europese ziekteverzekeringskaart en identiteitsbeheer voor Europese burgers. | Eind 2006 | Lidstaten, Commissie |

The Communication on patient mobility is presented as part of an overall strategy on health care together with the present communication and that on the open method of coordination [57].

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie interoperabiliteitsnormen identificeren en schetsen voor berichten met gezondheidsgegevens en elektronische medische dossiers, waarbij rekening wordt gehouden met optimale praktijken en relevante normalisatiewerkzaamheden. | Eind 2006 | Lidstaten, Commissie |

[57] The open method of coordination in relation to health care is addressed in the Communication from the Commission COM(2004) 304 - Modernising social protection for the development of high-quality, accessible and sustainable health care and long-term care: support for the national strategies using the 'open method of coordination' .

Uiterlijk eind 2006 moeten de lidstaten een gezamenlijke aanpak ontwikkelen voor de ondersteuning en stimulering van investeringen in e-gezondheidszorg. | Eind 2006 | Lidstaten |

Work is already underway to improve information on patient mobility and mobility of health professionals at European level, and is being taken forward in particular through the health systems working party under the information strand of the public health programme.

Uiterlijk eind 2007 moeten de lidstaten aan de hand van succesvolle optimale praktijken regelingen voor conformiteitstests en accreditatie vaststellen. | Eind 2007 | Lidstaten |

4.2.4. Enhancing infrastructure and technologies

Gedurende de periode 2004-2008 moeten de lidstaten steun geven aan de opbouw van zorginformatienetwerken voor e-gezondheidszorg op basis van vaste en draadloze mobiele en breedbandinfrastructuur en Grid-technologie. | 2004-2008 | Lidstaten |

Building on eEurope's focus on accelerating the roll-out of broadband communications, full use should be made of broadband to support e-Health systems and services. Broadband networks carry large throughput and can also save critical time in accessing the network and give sub-second responses to information queries which can often be vital in the context of healthcare. They can bring considerable cost and performance benefits [58]. Availability and affordability are also key to wide deployment. Service level convergence (operators offering services on top of fixed lines or mobile telephony) opens up new possibilities for e-Health applications. Public authorities can play a role in stimulating both supply and demand for broadband, while Community funding may help to support broadband delivery in underserved areas. Programmes such as eTen [59] or the new IDABC [60] programme may also play a role in supporting e-Health applications and health information networks. The Commission actions will enable the deployment of Europe-wide computer-supported networks, based on broadband infrastructures and Grid [61] technologies.

Uiterlijk eind 2009 moet de Europese Commissie in samenwerking met de lidstaten activiteiten ondernemen om: een referentie vast te stellen voor een gestandaardiseerde Europese kwalificatie voor diensten van e-gezondheidszorg in een klinische en administratieve omgeving; een kader te creëren voor een grotere rechtszekerheid omtrent de aansprakelijkheid bij producten en diensten van e-gezondheidszorg in de context van bestaande wetgeving inzake productaansprakelijkheid; de informatie voor patiënten, zorgverzekeringstelsels en zorgverstrekkers ten aanzien van de voorschriften voor de vergoeding van de kosten van de diensten van e-gezondheidszorg te verbeteren; e-gezondheidszorg te bevorderen teneinde beroepsongevallen en –ziekten terug te dringen en preventieve maatregelen met het oog op het ontstaan van nieuwe risico’s op de werkplek te ondersteunen. | Eind 2009 | Commissie, lidstaten |

[58] GAO Highlights (2003) Information Technology. Benefits realized for selected health care functions. GAO-04-224, Report to the Ranking Minority Member, Committee on health, Education, Labor, and Pensions, U.S. Senate. United States General Accounting Office, USA. See http://www.gao.gov/cgi-bin/ getrpt?GAO-O4-224

Gebied 2: Proefprojecten: nuttige toepassing versnellen |

[59] The primary objectives of the eTen work programme focus on the use of reliable information networks for health, public health, and prevention on a trans-European level. eTen concentrates on electronic health and insurance cards as part of reimbursement and management systems; paramedical support; online health systems; and homecare. Priorities in 2004 are to provide regional health authorities and health care providers with improved access to cross border health care through the use of 'smart' identification cards, electronic health records, cost-efficient health care, access to quality emergency medical data, and support to health authorities in assessing health needs and planning capacity. For more details, see http://europa.eu.int/eten/ .

Uiterlijk eind 2005 zal een publieke portaalsite voor gezondheid voor de Europese Unie toegang geven tot publieke informatie over gezondheid op Europees niveau. Portaalsites voor gezondheid zullen specifieke informatie aanbieden over de veiligheid op het werk en gezondheidsrisico’s op de werkplek. Uiterlijk eind 2005 zal de vroegtijdige alarmering, detectie en surveillance van bedreigingen voor de gezondheid worden geïntensiveerd via verbeterde instrumenten van de informatie- en communicatietechnologie. | Eind 2005 | Commissie |

[60] COM(2004) 13 final, 2003/0147 (COD) Common position of the Council on the adoption of a Decision of the European Parliament and of the Council on Interoperable Delivery of pan-European eGovernment services to Public Administrations, Business and Citizens (IDABC). http://europa.eu.int/eur-lex/en/com/pdf/ 2004/com2004_0013en01.pdf.

Stimulering van het gebruik van kaarten in de gezondheidszorg. Vaststelling van de toepassing van een elektronische ziekteverzekeringskaart uiterlijk in 2008. | 2008 | Commissie, lidstaten |

[61] Grid technologies are defined as technologies that enable 'co-ordinated resource-sharing and problem-solving in dynamic, virtual organisations'. See Foster, I. and C. Kesselman (1999) The GRID, blueprint for a new computing infrastructure. San Francisco: Morgan Kaufman.

Uiterlijk eind 2008 moeten de meeste Europese zorgorganisaties en zorgregio’s (gemeenten, provincies en streken) online-diensten als teleconsulten (medische second opinion), elektronische recepten, elektronische verwijzingen, telemonitoring en telezorg kunnen aanbieden. | Eind 2008 | Lidstaten |

During the period 2004-2008, Member States should support deployment of health information networks for e-Health based on fixed and wireless broadband and mobile infrastructures and Grid technologies.

Gebied 3: Samenwerking en monitoring van de praktijk |

4.2.5. Conformity testing and accreditation for an e-Health market

In 2004 moet er een forum op hoog niveau voor e-gezondheidszorg worden ingesteld, dat als taak krijgt de diensten van de Commissie te ondersteunen. Daarbij moeten alle nodige stakeholders worden betrokken, bijvoorbeeld op het niveau van nationale, regionale of lokale ziekenhuisinstanties, zodat de diensten van de Commissie een beter inzicht krijgen in de huidige en geplande ontwikkelingstoestand van e-gezondheidszorg in de lidstaten. Het forum zal verantwoordelijk zijn voor de follow-up van de verschillende draaiboeken en verdere werkzaamheden moeten specificeren, waarbij de nadruk vooral moet liggen op de gebruikers en de toegankelijkheid van e-gezondheidszorg voor iedereen, en tevens een krachtige kennisbasis moeten ontwikkelen voor het pleidooi vóór e-gezondheidszorg. Het forum voor e-gezondheidszorg zal ook nauw worden betrokken bij de uitvoering van het communautair programma voor de volksgezondheid. | 2004 | Commissie |

There is need for a set of agreed attributes and norms beyond existing standards that define good quality products and services. Many countries have proceeded with accreditation of e-Health systems that are becoming models for other regions, such as those in the United Kingdom and Belgium. Another example of conformance testing and accreditation is the interoperability guidelines of Integrating the Healthcare Enterprise in Europe (IHE) [62].

Uiterlijk begin 2005 moeten de lidstaten in samenwerking met de Europese Commissie afspraken maken over een algehele aanpak van benchmarking met het oog op de bepaling van de kwantitatieve (onder andere economische) en kwalitatieve effecten van e-gezondheidszorg. | Begin 2005 | Lidstaten, Commissie |

[62] See http://www.cocir.org/ .

Uiterlijk eind 2005 moet de Europese Commissie met bijdragen van de lidstaten komen tot een effectieve manier voor de verspreiding van optimale praktijken en de ondersteuning van activiteiten binnen de Europese Ruimte voor e-gezondheidszorg. | Eind 2005 | Commissie, lidstaten |

By mid 2005, the Commission should produce a summary of European best practices as guidance for Member States.

Er moet een evaluatie van de ontwikkelingen op het gebied van e-gezondheidszorg worden afgerond voordat in 2005 het tweede deel van de Wereldtop in Tunis wordt gehouden. | 2005 | Commissie, lidstaten |

Gedurende de periode 2004-2008 zullen de lidstaten met de steun van de Europese Commissie speciale evenementen organiseren, zoals conferenties op hoog niveau voor de verspreiding van optimale praktijken. | 2004-2008 | Lidstaten, Commissie |

By end 2007, a Member States should adopt conformity testing and accreditation schemes following successful best practices.

Gedurende de periode 2004-2010 zal de Europese Commissie om het jaar een studie publiceren over de stand van zaken bij de invoering, voorbeelden van optimale praktijken en de daaraan verbonden baten van e-gezondheidszorg. | 2004-2010 | Commissie |

4.2.6. Leveraging investments

[1] Ministersverklaring tijdens de ministersconferentie over e-gezondheidszorg in 2003: http://europa.eu.int/information_society/eeurope/ehealth/conference/2003/index_en.htm

A shared approach among Member States to support and boost investment in e-Health is needed. Regional funding structures are already available [63] (for example, INTEREG III regional funds) in the European Commission, as well as a number of other international collaboration activities. Additional funding that could leverage e-Health developments could be sought at the European Investment Bank. The Bank is currently investing in a very wide range of eligible projects - if they represent cost-effective health policy gain. The World Bank also provides possibilities for funding international e-Health programmes both for the European Union and worldwide.

[2] “ De rol van de elektronische overheid voor de toekomst van Europa ”, 2003.

[63] See in particular, the provisions of the Guidelines on criteria and modalities of the implementation of Structural Funds in support of electronic communications (Doc. SEC(2003) 895, 28.7.2003).

[3] Europese Raad (2000), Conclusies van het Voorzitterschap . Europese Raad van Lissabon. 23-24 maart 2000.

By end 2006, a collaborative approach should be undertaken among Member States to supporting and boosting investment in e-Health.

[4] COM(2002) 263 def.: eEurope 2005: Een informatiemaatschappij voor iedereen – een met het oog op de Europese Raad van Sevilla van 21 en 22 juni 2002 in te dienen actieplan , Brussel, 28.5.2000.

4.2.7. Legal and regulatory issues

[5] COM(2001) 723 def. van 5.12.2001: De toekomst van de gezondheidszorg en de ouderenzorg: de toegankelijkheid, de kwaliteit en de betaalbaarheid waarborgen ; (6528/03, 20.2.2003) en Gezamenlijk verslag van de Commissie en de Raad over de ondersteuning van nationale strategieën voor de toekomst van de gezondheidszorg en de ouderenzorg . Binnen deze context ligt de nadruk op toegang tot de gezondheidszorg voor iedereen in een verouderende maatschappij met kwalitatief hoogwaardige zorgdiensten en -stelsels bij hogere verwachtingen van de burgers en tekorten aan zorgwerkers, maar met de benodigde financiële haalbaarheid en duurzaamheid van nationale zorgstelsels in alle lidstaten op lange termijn.

There needs to be a baseline set for a standardised European qualification for e-Health services in clinical and administrative settings. Furthermore, certainty of e-Health product and service liability within the context of existing product liability legislation would be beneficial. Information and communication technology developments should contribute to a safer working environment for practitioners; and greater legal certainty with regard to e-Health services within the context of freedom of movement of people, goods and services is increasingly necessary.

[6] Braun, A; A. Constantelou, V. Karounou, A. Ligtoet, & J-C. Burgelman (2003): Prospecting ehealth in the context of a European Ageing Society: Quantifying and qualifying needs. Final report , november 2003. IPTS/ESTO: Sevilla, Spanje.

By end 2009, the European Commission, in collaboration with Member States, should undertake activities to:

[7] De mobiliteit van patiënten komt specifiek aan de orde in een mededeling van de Commissie COM(2004) over De follow-up van het denkproces op hoog niveau over de mobiliteit van patiënten en de ontwikkelingen in de gezondheidszorg in de Europese Unie .

* Set a baseline for a standardised European qualification for e-Health services in clinical and administrative settings.

[8] Verordening (EEG) nr. 1408/71, die de wettelijke regelingen voor sociale zekerheid coördineert, is onlangs gewijzigd om de grensoverschrijdende toegang tot gezondheidszorg te stroomlijnen en te moderniseren, met name wanneer er in de lidstaat waar de patiënt woont, te lange wachttijden ontstaan. In januari 2004 heeft de Commissie een voorstel vastgesteld voor een richtlijn betreffende diensten op de interne markt (COM(2004) 2 def.), waarin een kader is opgenomen voor het aanbieden van diensten op de interne markt, met inbegrip van zorgdiensten, en voor de vergoeding daarvan door de desbetreffende instellingen voor zorgverzekering wanneer de zorg in een andere lidstaat wordt verstrekt. Tevens dient te worden opgemerkt dat de Commissie in maart 2002 een voorstel heeft ingediend betreffende de erkenning van beroepskwalificaties (COM(2002) 119 def.), waarin ook medische beroepen zijn opgenomen.

* Provide framework for greater legal certainty of e-Health products and services liability within the context of existing product liability legislation.

[9] De ziektelast is een maat voor de gezondheid van een populatie en kwantificeert de totale effecten van ziekte in de incidentie van mortaliteit, invaliditeit en de kosten van ziekte.

* Improve information for patients, health insurance schemes and providers regarding the rules applying to the assumption of the costs of e-Health services.

[10] De kosten van ongevallen op het werk en beroepsziekten liggen in de verschillende Europese lidstaten tussen 2,6% en 3,8% van het nationale bruto binnenlands product. Zie voor meer bijzonderheden de mededeling van de Commissie betreffende de praktische tenuitvoerlegging van de bepalingen van de richtlijnen inzake de gezondheid en veiligheid op het werk (COM(2004) 62 def. van februari 2004).

* Promote e-Health with a view to reducing occupational accidents and illnesses as well as supporting preventive actions in the face of the emergence of new workplace risks.

[11] Besluit nr. 1786/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002 tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid (2003-2008), PB L 271 van 9.10.2002.

[12] Zie het verslag voor de Europese Raad van voorjaar 2004: “Lissabon” waarmaken , COM(2004) 29 van 21.1.2004. De Commissie neemt deze ideeën over in een mededeling over de open coördinatiemethode op het gebied van de gezondheidszorg in 2004. De open coördinatiemethode is bedoeld om de lidstaten te helpen bij de geleidelijke ontwikkeling van hun eigen beleid en behelst de vaststelling van richtsnoeren, de vaststelling van kwantitatieve en kwalitatieve benchmarks, de vertaling van Europese richtsnoeren in nationaal en regionaal beleid en monitoring, evaluatie en peer review – zie Europese Raad (2000), Conclusies van het Voorzitterschap . Europese Raad van Lissabon. 23-24 maart 2000.

4.3. Issue 2: Pilot actions: accelerating beneficial implementation

[13] Verslag voor de Europese Raad van voorjaar 2004: “Lissabon” waarmaken , COM(2004) 29 van 21.1.2004.

4.3.1. Information for citizens and authorities on health education and disease prevention

[14] Systemen en diensten van e-gezondheidszorg kunnen de kosten verlagen en de productiviteit verbeteren op gebieden als i) facturering en archivering, ii) de terugdringing van medische fouten, iii) reductie van onnodige zorg, en iv) besparingen door elektronische handel van bedrijf tot bedrijf. Zie P.M. Danzon en M. Furukawa, e-Health: Effects of the Internet on Competition and Productivity in Health Care (2001) In The Economic Payoff from the Internet Revolution , the Brookings Task Force on the Internet, Brookings Institution Press: Washington.

In the context of its Public Health Programme, the Commission is preparing the establishment of a European Union-wide public health portal that will provide a flexible information technology platform to disseminate evidence-based information on public health relevant to European citizens, and to provide a single point of access to information on health.

[15] Stroetmann K.A. and V.N. Stroetmann (2004) Electronic business in the health and social services sector – Sector Impact Study No. 10-I (draft). The European e-business W@tch 2003/4 , Europese Commissie, Directoraat-generaal Ondernemingen: Brussel/Bonn, februari 2004.

The Commission is also co-funding the development of a set of quality criteria for health- related websites ('webseals'). Its aim is to increase transparency among health-related websites in the interest of serious service providers and users, ranging from citizens to health professionals.

[16] Zie voetnoot 15.

Strengthening of the Health Surveillance System for Communicable Diseases, with a focus on the real-time collection of clinical and laboratory data and analysis, will enhance the capacity of early warning at national level and Community levels. It will improve the surveillance of diseases of major concern and potential bioterrorism threats.

[17] Detmer, D.E., P.D. Singleton, A. Macleod, S. Wait, M. Taylor, and J. Ridgwell (2003), The Informed Patient: Study Report , Cambridge University Health, Judge Institute of Management: Cambridge, VK. maart 2003.

Preparing valid and reliable statistical information on provision of health care at European level as requested by Member States and Commission Services alike will profit substantially from the unique patient identifier, common standards, and protocols. Better information will then be made available to decision-makers and the interested public in a more timely way.

[18] Het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk biedt een breed scala van internet-mogelijkheden voor de preventie van ongevallen en ziekten en gedragscodes voor zowel werkgevers als werknemers. Zie http://europe.osha.eu.int/.

By end 2005, a European Union public health portal will give access to European level public health information. Health portals shall offer dedicated information on safety at work and workplace health risks.

[19] Mededeling over e Europe 2002: Kwaliteitscriteria voor websites met medische informatie: http://europa.eu.int/information_society/eeurope/ehealth/index_en.htm.

By end 2005, there will be a strengthening of early warning, detection, and surveillance of health threats through enhanced information and communication technologies tools.

[20] COM(2001) 529. eEurope 2002: Toegankelijkheid van websites van de overheid en de inhoud daarvan: http://europa.eu.int/information_society/topics/citizens/accessibility/web/wai_2002/cec_com_web_wai_2001/index_en.htm

[21] Silber, Denise (2003) Comment améliorer le système de santé? Harvard University Colloquium, augustus 2003. Espace Européen , 17 oktober, 2003.

4.3.2. Towards integrated health information networks

[22] Inventarisatie beroepsbevolking 2002, gepubliceerd in 2003. Zie ook Werkgelegenheid in Europa 2003: http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_analysis/employ_en.htm.

Health information networks link hospitals, laboratories, pharmacies, primary care and social centres. Thus, they communicate in a secure manner. Examples include standardised messaging systems such as e-prescription and e-referrals or the provision of telemedicine services such as teleconsultation (the provision of second medical opinion) or telecare (the home monitoring of patients).

[23] Mededeling van de Commissie: Zich aanpassen aan de veranderingen in werk en samenleving: een nieuwe communautaire gezondheids- en veiligheidsstrategie 2002-2006 , COM(2002) 118 def., maart 2002.

By end 2008, the majority of all European health organisations and health regions (communities, counties, districts) should be able to provide online services such as teleconsultation (second medical opinion), e-prescription, e-referral, telemonitoring and telecare.

[24] Richtlijn 95/46/EG inzake gegevensbescherming (PB L 281 van 23.11.1995).

4.3.3. Promoting the use of cards in health care

[25] Voorjaarsverslag 2004: “Lissabon” waarmaken , COM(2004) 29 van 21.1.2004.

There are two types of cards that may be used in the health care sector: health cards and health insurance cards. Health cards may carry emergency data (such as blood types, pathologies, treatments) or medical records, or may allow access to these data over a secure network. Health insurance cards allow access to health care and make management and billing easier.

[26] A. Rossi Mori. Integrated clinical information systems: an essential resource – an opportunity for international cooperation . Ontwerp in voorbereiding, 11 februari 2004, voor publicatie in het Swiss Medical Informatics Journal, voorjaarseditie 2004.

In relation to the European health insurance card, decisions have been taken to kick off its deployment as from June 1st, 2004. It will replace all the current paper forms needed to benefit from medically-necessary care while on a temporary stay (for purposes of travel, posting abroad, study, and so on). On the health side, the eEurope 2005 Action Plan states that actions will be taken to build on the European health insurance card. Activities will be launched to support common approaches in Member States that are related to electronic health records, emergency data sets, and electronic patient identifiers.

[27] Employment and Social Dimension of Information Society, werkdocument eInclusion, 2003.

Promoting the use of cards in the health care sector. Adoption of implementation of an electronic health insurance card by 2008.

[28] Braun, A; A. Constantelou, V. Karounou, A. Ligtoet, & J-C. Burgelman (2003) Prospecting ehealth in the context of a European Ageing Society: Quantifying and qualifying needs. Final report . November 2003. IPTS/ESTO: Sevilla, Spanje.

4.4. Issue 3: Working together and monitoring practice

[29] Zie L. Beolchi (editor) (2003) Telemedicine glossary, 5 th edition, 2003 working document. Glossary of concepts, technologies, standards and users . Directoraat-generaal Informatiemaatschappij: Brussel, België, september 2003 voor een breed scala van definities, vooral voor medisch-gebaseerde thuiszorg.

4.4.1. Disseminating best practices

[30] Een aantal optimale praktijken voor teleconsulten en telezorg zijn ingediend als kandidaat voor de Conferentie over e-gezondheidszorg van 2004 en worden opgenomen in de bijbehorende tentoonstelling. Zie: http://www.ehealthconference2004.ie en http://www.e-europeawards.org/.

Success in developing a European e-Health Area will draw on sharing best practices and experience across the Union, as systems are deployed and organisations redesigned. The Commission must play a central role in spreading this activity. The experiences could be either bi-lateral or multi-lateral between or among Member States, since Member States may be at very different stages of development and implementation. Attention should be paid to sharing experience in the use and impact of e-Health applications, and approaches to ensuring the interoperability of diverse systems and services, while respecting the multi-cultural and multi-lingual tradition of European health care systems. Open source applications may play an important role in achieving interoperability.

[31] Deloitte and Touche (2003) eHealth. Health Information Network Europe. Eindrapport .

e-Health should be supported by the widespread dissemination of best practices. These should include the impact on access to healthcare and on its quality, assessments of cost benefits and productivity gains, as well as examples of addressing liability in telemedicine services, reimbursement schemes, and accreditation of e-Health products and services.

[32] The European e-Business Report - 2002/2003 edition. A portrait of e-business in 15 sectors of the EU economy – Eerste overzichtsrapport van e-Business W@tch. Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties van de Europese Gemeenschappen, 2003. ISBN 92-894-5118-1; Empirica, SIBIS, Benchmarking Highlights 2002: Towards the Information Society in Europe and the US , mei 2003. Zie http://www.empirica.biz/sibis/.

In 2004, a high level e-Health forum should be established, the role of which will be to support the Commission services. It should involve all necessary stakeholders, including at national, regional, or local hospital authority levels, thereby enhancing the understanding of the Commission services with regard to the current and planned status of development of e-Health in Member States. Its task should be to follow up the various roadmaps, and to identify further actions including a strong focus on users and access for all to e-Health, as well as to develop a strong evidence basis for the case for e-Health. The work of the e-Health forum will also be closely associated with the implementation of the Community Public Health Programme.

[33] Applications relating to health. Vijfde kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling 1998-2002 . Eindrapport. Uitgave april 2003. Directoraat-generaal Informatiemaatschappij, Europese Commissie, 2003.

[34] De aangetoonde baten van regionale (gemeenten, provincies, streken) zorginformatiesystemen worden besproken in de gids voor de tentoonstelling tijdens de Ministersconferentie over e-gezondheidszorg in 2003.

During the period 2004-2008, Member States with the support of the European Commission will organise special events such as high level conferences in order to disseminate best practices.

[35] Silber, D (2003) The Case for eHealth . Ingediend tijdens de eerste conferentie op hoog niveau over e-gezondheidszorg van de Europese Commissie op 22 en 23 mei 2003. EIPA, Nederland.

In parallel, by the end of 2005, the European Commission, with contributions from Member States, should establish an effective way of disseminating best practices and supporting actions within the European e-Health area.

[36] Tot op heden heeft de Groep op hoog niveau werkgelegenheids- en sociale dimensie van de informatiemaatschappij (ESDIS) vooral gekeken naar een veilig en gezond gebruik van informatie- en communicatietechnologie op het werk (SEC(2002) 372 en (SEC(2003) 652) en naar de potentiële mogelijkheden van online-zorgdiensten voor minder bevoorrechte groepen (SEC(2001) 412), ook genoemd in de in oktober 2001 door de Raad vastgestelde resolutie over e-insluiting.

4.4.2. Benchmarking

[37] Eurobarometer 2001-2003.

Progress also needs to be measured. Appropriate benchmarking on citizens' awareness of e-Health, and how citizens are using e-Health effectively and efficiently is essential for future e-Health measures.

[38] Eurobarometer, 2002 http://europa.eu.int/comm/public_opinion/.

This means assessing and quantifying the added value that e-Health is expected to deliver. It also means reviewing how e-Health solutions are contributing to key health challenges, including in employment, access and equity. These measures should be accompanied by proper monitoring of e-Health's impact on health and health care in the Community. All stakeholders should have a role in this process which should feed in to further improvements in e-Health systems and services.

[39] Eurobarometer 58.0, maart 2003.

During the period 2004-2010, every two years, the European Commission will publish a study on the state of the art in deployment, examples of best practices, and the associated benefits of e-Health.

[40] I. Iakovidis (1998) Towards Personal Health Record: Current situation, obstacles and trends in implementation of Electronic Healthcare Records in Europe, In International Journal of Medical Informatics , vol. 52, nr. 123, blz. 105 –117.

[41] Deze referentiecentra komen aan de orde in een mededeling van de Commissie (COM(2004)301) over De follow-up van het denkproces op hoog niveau over de mobiliteit van patiënten en de ontwikkelingen in de gezondheidszorg in de Europese Unie.

By the start of 2005, Member States, in collaboration with the European Commission, should agree on an overall approach to benchmarking in order to assess the quantitative, including economic, and qualitative impacts of e-Health.

[42] COM(2003) 65 def.: Elektronische communicatie: De weg naar de kenniseconomie.

[43] Artikel 23 van het voorstel voor een richtlijn betreffende diensten op de interne markt (COM(2004) 2 def.). Werkdocument SEC(2003) 900 over de toepassing van de regels voor de interne markt op zorgdiensten.

4.4.3. International collaboration

[44] Zie bijvoorbeeld de Richtlijn gegevensbescherming (95/46/EG, PB L 281 van 23.11.1995), de Richtlijn elektronische handtekeningen (99/93/EG, PB L 13 van 19.1.2000) of de Richtlijn privacy en elektronische communicatie (02/58/EG, PB L 281 van 31.7.2002, als vervanging van 97/66/EG).

What we do in Europe on e-Health can have an important influence on meeting global health challenges within an information society. This can complement the work launched by the United Nations World Summit on the Information Society (WSIS) held in December 2003, as well as specific initiatives being developed by the World Health Organisation.

[45] Ontwerp-werkdocument van de diensten van de Commissie: eEurope 2002: Legal issues in eHealth . Niet gepubliceerd.

An assessment of e-Health developments should be completed ahead of the second part of the World Summit to be held in Tunis in 2005.

[46] Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (Richtlijn inzake elektronische handel), PB L 178 van 17.7.2000, blz. 1.

5. CONCLUSIONS

[47] De mobiliteit van patiënten komt specifiek aan de orde in een mededeling van de Commissie (COM(2004) 301) over De follow-up van het denkproces op hoog niveau over de mobiliteit van patiënten en de ontwikkelingen in de gezondheidszorg in de Europese Unie .

e-Health offers European citizens important opportunities for improved access to better health systems. It can empower both patients and healthcare professionals. It offers governments and tax payers a means - through substantial productivity gains - to cope with increasing demand on healthcare services. It can also help to reshape the future of health care delivery, making it more citizen-centred.

[48] Zie voetnoot 8. Zie tevens verschillende arresten van het Europees Hof van Justitie, zoals Kohll C-158/96 (1998) Jurispr. 1931 en Decker C-120/95 (1998) Jurispr. 1831.

The European e-Health Area will provide a framework for exchanging best practices and experience. It will allow common approaches to shared problems to be developed over time. This action plan focuses on specific actions to bring this about, so that by the end of the decade:

[49] Deze referentienetwerken of -centra worden gezien als gespecialiseerde zorgdiensten waar patiënten uit het buitenland naar worden verwezen. Zie ook: Communautaire actie op het gebied van de volksgezondheid (2003-2008) — Werkprogramma 2003 (2003/C 62/06), PB C 62/21 van 15.3.2003, blz. 21.

* The European Union will be well placed to measure the impact of e-Health in terms of better access and better, more efficient, services as well as on the overall productivity of the healthcare sector.

[50] Europese Raad (2000), Conclusies van het Voorzitterschap . Europese Raad van Lissabon. 23-24 maart 2000.

* e-Health will have become commonplace for health professionals, patients and citizens; and e-Health will be adequately resourced within healthcare budgets, and contribute to boosting wider objectives, such as competitiveness, jobs and cohesion.

[51] Zie de mededeling van de Commissie (COM(2004) 301) over De follow-up van het denkproces op hoog niveau over de mobiliteit van patiënten en de ontwikkelingen in de gezondheidszorg in de Europese Unie .

[52] Wereldtop over de informatiemaatschappij, Verslag en Actieplan , december 2003.

ANNEX

[53] Ministersverklaring over e-gezondheidszorg van 2003, Brussel, 22 mei 2003: http://europa.eu.int/information_society/eeurope/ehealth/conference/2003/index_en.htm.

Overview of actions

[54] http://www.w3.org/.

>TABLE POSITION>

[55] PB L van 27 oktober 2003.

[56] Een ontologie definieert de termen die worden gebruikt voor de beschrijving en representatie van een kennisgebied en die worden toegepast door mensen, databanken en toepassingen die domein-informatie moeten delen (een domein is een specifiek themagebied zoals de gezondheid of de geneeskunde). Zie http://www.w3.org/TR/2002/WD-webont-req-20020307/.

>TABLE POSITION>

[57] De open coördinatiemethode op het gebied van de gezondheidszorg komt aan de orde in de mededeling van de Commissie (COM(2004)304) met als titel Modernisering van de sociale bescherming voor de ontwikkeling van hoogwaardige, toegankelijke en duurzame gezondheidszorg en langdurige zorg: steun aan de nationale strategieën door middel van de “open coördinatiemethode”.

[58] GAO Highlights (2003) Information Technology. Benefits realized for selected health care functions . GAO-04-224, Report to the Ranking Minority Member, Committee on health, Education, Labor, and Pensions, U.S. Senate. United States General Accounting Office, USA. Zie http://www.gao.gov/cgi-bin/getrpt?GAO-O4-224.

>TABLE POSITION>

[59] De primaire doelstellingen van het eTen-werkprogramma zijn gericht op het gebruik van betrouwbare informatienetwerken voor gezondheid, volksgezondheid en preventie op trans-Europees niveau. Binnen eTen ligt de nadruk op elektronische zorgpassen en ziekteverzekeringskaarten als onderdeel van systemen voor vergoeding en beheer; paramedische ondersteuning; online-zorgystemen; en thuiszorg. Prioriteiten in 2004 zijn een betere toegang voor regionale zorginstanties en zorgverstrekkers tot grensoverschrijdende gezondheidszorg via het gebruik van "slimme" identificatiepassen, elektronische medische dossiers, kosteneffectieve gezondheidszorg, toegang tot hoogwaardige medische gegevens voor noodsituaties en ondersteuning van zorginstanties bij de evaluatie van zorgbehoeften en de planning van capaciteit. Zie voor meer details: http://europa.eu.int/eten/.

COMMISSION STAFF WORKING PAPER

[60] COM(2004) 13 def., 2003/0147 (COD): Gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers (IDABC). http://europa.eu.int/eur-lex/nl/com/pdf/2004/com2004_0013nl01.pdf.

Communication From The Commission To The Council, The European Parliament, The European Economic And Social Committee And The Committee Of The Regions on e-Health - making healthcare better for European citizens: An action plan for a European e-Health Area

[61] Grid-technologie wordt gedefinieerd als technologie die in staat stelt tot “gecoördineerde resource-sharing en probleemoplossing in dynamische virtuele organisaties’. Zie: Foster, I. and C. Kesselman (1999) The GRID, blueprint for a new computing infrastructure . San Francisco: Morgan Kaufman.

[62] Zie http://www.cocir.org/.

Preliminary Impact Assessment

[63] Zie met name de bepalingen van de Richtsnoeren voor criteria en werkwijze voor de toepassing van de Structuurfondsen ter ondersteuning van elektronische communicatie (doc. SEC(2003) 895 van 28.7.2003).

{COM(2004)356 final}

COMMISSION STAFF WORKING PAPER

e-Health - making healthcare better for European citizens: An action plan for a European e-Health Area Preliminary Impact Assessment

1. PROBLEM IDENTIFICATION

Describe the problem that the policy/proposal is expected to tackle:

Healthcare systems in the European Union face major challenges that include

- rising demand and expectations for health and social services on the part of citizens, due to an ageing population and higher income and educational levels;

- increasing mobility of patients and health professionals, including the opening up of the internal markets in services;

- difficulties experienced by public health authorities in matching investment in technology with investment in complex organisational changes, and managing huge amounts of health information securely, accessibly, and in a timely manner.

For e-Health systems and services to deliver their potential in making healthcare better for citizens, multiple approaches will be used. These involve organisational changes, greater interoperability, enhancing infrastructure and technologies, integrating health information networks, getting information to citizens, and disseminating and benchmarking best practices.

2. OBJECTIVE OF THE PROPOSAL

What is the overall policy objective in terms of expected impacts?

This Communication signals the importance that is attached to e-Health, consistent with its important role in the eEurope 2005 Action Plan. It describes e-Health's challenges and expectations, analyses the current state of play, identifies relevant issues, and proposes measures to enable Europe to achieve the full potential of e-Health systems and services. Member States are keen to take an e-Health agenda forward, building a framework of European policies and initiatives within a European e-Health Area.

e-Health plays a clear role in the European Union's eEurope strategy. It is key to achieving stronger growth and creating highly qualified jobs in a dynamic, knowledge-based economy. Increased synergies will arise between relevant programmes of the Union, and add value to investments at national, regional and local levels.

3. POLICY OPTIONS

What policy options are available to reach the objective? What range of alternatives will be considered?

The Communication brings together coherently in a European e-Health Area related actions many of which are already ongoing or were already planned. Additional actions are proposed, to reinforce cooperation at European level and to increase synergies within the framework of an open method of co-ordination consistent with Article 152 of the Treaty. The Communication constitutes a middle way between such other options as:

- No Communication at all. The consequences of non-action would be more fragmentation of solutions at Member State level, less quality and fewer health services for citizens, more duplication in spending, and less impact of activities at European level.

- A more forceful alignment of programmes that would jeopardise the benefits of diversity and innovation in Europe's multi-cultural and multi-lingual health care traditions, and would require a cumbersome procedure that is neither realistic nor proportional.

How have the principles of subsidiarity and proportionality been taken into account?

All actions have been assessed for their compatibility with the principle of subsidiarity. They are also proportional, taking into account the current state of play in e-Health and the kind of action required relative to the challenges outlined.

4. IMPACTS - POSITIVE AND NEGATIVE

On a preliminary basis, what are the likely positive and negative impacts of the selected options, particularly in terms of economic, social and environmental consequences? Who would be affected?

e-Health brings benefits to multiple parties. It offers European citizens opportunities for improved access to better health systems, while reshaping fundamentally the future of health care delivery, making it more citizen-centred. It offers governments and tax payers a means - through substantial productivity gains - to cope with increasing demand on healthcare services. Employment with higher skills levels will become available. Solutions in the e-Health area will be identified that are better developed in a cross-border approach at wider regional or European levels. The European e-Health Area will provide a framework for exchange of best practices and experience, and allow common approaches to shared problems to be developed over time. No negative impacts are perceived.

5. FURTHER ANALYSIS

What further analysis is proposed?

Actions are included for further analysis into the benefits and the economics of e-Health and synergies that can be achieved through increased cooperation.

Is a consultation planned? On what basis?

This Communication will be widely distributed with feedback in meetings with national e-Health initiatives through a high level eHealth forum. Feedback will also occur through the eEurope 2005 Action Plan (eEurope Steering Group and Second Chamber).

6. FOLLOW-UP

Is a formal extended assessment recommended? Justification if not?

For this Communication, no extended assessment is recommended. It focuses mainly on bringing together coherently already existing and already planned or foreseen actions, with a limited number of new actions. While these new actions are consistent with and reinforce the actions already ongoing, they do not have direct economic, social, or environmental impact. Nor do they imply additional regulation, since they are largely exploratory and aim to open up perspectives for future work in e-Health.