[pic] | EVROPSKÁ KOMISE |

[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

V Bruselu dne 14.12.2010

Bruksela, dnia 14.12.2010

KOM(2010) 747 v konečném znění

KOM(2010) 747 wersja ostateczna

ZELENÁ KNIHA

ZIELONA KSIĘGA

Méně správních úkonů pro občany:Podpora volného pohybu veřejných listin auznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav

Ograniczenie formalności administracyjnych w stosunku do obywateli –swobodny przepływ dokumentów urzędowych i uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego

1. Úvod

1. Wprowadzenie

Mobilita evropských občanů je konkrétní skutečností, kterou dokládá fakt, že přibližně 12 milionů lidí studuje, pracuje či žije ve členském státě, jehož nejsou státními příslušníky[1]. Tuto mobilitu usnadňují práva související s občanstvím Unie, zejména právo volného pohybu a obecněji právo být považován za státního příslušníka členského státu pobytu. Tato práva jsou zakotvena v primárním právu Unie a právo odvozené je dále rozvíjí.

Mobilność europejskich obywateli stała się rzeczywistością. Świadczy o tym fakt, że 12 mln osób studiuje, pracuje lub mieszka w państwie członkowskim innym niż ich państwo ojczyste[1]. Mobilność tę ułatwiają prawa wynikające z obywatelstwa Unii: w szczególności prawo do swobodnego przemieszczania się, a w perspektywie bardziej ogólnej – prawo do bycia traktowanym w kraju zamieszkania na równi z jego obywatelami. Prawa te zostały zapisane w prawie pierwotnym Unii i rozwinięte w prawodawstwie wtórnym.

Jak ovšem zdůrazňuje Zpráva o občanství EU za rok 2010, přijatá Komisí dne 27. října 2010[2], evropští občané se při výkonu těchto práv stále každodenně potýkají s řadou překážek.

Niezależnie od tego ze sprawozdania za 2010 r. na temat obywatelstwa UE przyjętego przez Komisję w dniu 27 października 2010 r.[2] wynika, że w swoim codziennym życiu obywatele europejscy napotykają nadal liczne przeszkody w korzystaniu z tych praw.

Tyto obtíže pramení mimo jiné z povinnosti občanů předkládat orgánům jiného členského státu veřejné listiny, které tyto orgány požadují k doložení práva na určitou výhodu nebo ke splnění určité povinnosti.

Jednym ze źródeł tych problemów jest obowiązek przedstawiania władzom obcego państwa członkowskiego dokumentów urzędowych potwierdzających prawa lub stwierdzających obowiązki.

Povaha těchto listin může být velmi rozličná. Může jít o správní listiny, notářské listiny, jako jsou vlastnické listy, doklady osvědčující osobní stav, jako rodný či oddací list, různé smlouvy nebo soudní rozhodnutí.

Dokumenty te mogą mieć bardzo różny charakter. Może chodzić o dokumenty administracyjne, akty notarialne, jak np. akty własności, akty stanu cywilnego, jak np. akt urodzenia lub ślubu, różnorakie umowy lub decyzje sądowe.

Veřejné orgány členského státu často tyto listiny nepřijmou, dokud občané nesplní správní formality, které jsou pro ně složité.

Bardzo często zdarza się, że uznanie tego rodzaju dokumentów przez organy publiczne wiąże się z formalnościami administracyjnymi, które utrudniają obywatelom życie.

Občané musí v takových chvílích řešit velmi konkrétní otázky, na něž často není jistá odpověď. Na které orgány je třeba se obrátit při plnění formalit? Kolik mohou tyto formality stát? Je třeba se dostavit osobně? Budou požadované formality splněny v rozumné lhůtě? Bude třeba dodat překlad listin?

Przy takich okazjach obywatele mają często wątpliwości, na które trudno im uzyskać konkretną odpowiedź. Do jakich organów należy się zwrócić, aby dopełnić koniecznych formalności? Ile to może kosztować? Czy trzeba stawić się osobiście? Jak długo będzie trwało załatwienie wymaganych formalności? Czy konieczne będzie tłumaczenie dokumentów?

Nejistota obklopující odpovědi na tyto otázky, která je zdrojem frustrace a rozčilení, se neslučuje s cílem vytvářet Evropu pro občany.

Niepewność wokół odpowiedzi na tego rodzaju pytania rodzi frustrację i nerwowość. Tego rodzaju sytuacje nie powinny występować w Europie bliskiej obywatelom.

V souvislosti s doklady osvědčujícími osobní stav se vynořuje ještě otázka jiného rozsahu, která se netýká dokladů jako takových, ale jejich účinků.

Z aktami stanu cywilnego wiążą się ponadto inne wątpliwości dotyczące nie tyle samych dokumentów, ale powodowanych przez nie skutków.

Doklady osvědčující osobní stav, kterými se u veřejných orgánů jednoho členského státu dokládají hlavní události, na nichž závisí osobní stav (narození, sňatek, úmrtí), nejsou vždy přijímány v jiném členském státě. Každý členský stát uplatňuje v této věci svá vlastní pravidla a ta se v jednotlivých státech značně liší. Například rodičovské vztahy určené v jednom členském státě k dítěti, které se v něm narodilo, nemusí být nutně uznány v jiném členském státě z důvodů rozdílných vnitrostátních pravidel použitelných v této oblasti.

Akty stanu cywilnego, za pomocą których organy państw członkowskich stwierdzają zdarzenia mające wpływ na stan cywilny osób (urodzenie, ślub, zgon) nie zawsze wywierają skutki w innym państwie członkowskim. W tej dziedzinie każde państwo członkowskie stosuje własne zasady, które różnią się między krajami. Tytułem przykładu, ojcostwo narodzonego dziecka ustalone w jednym państwie członkowskim nie zawsze jest uznawane w innym państwie członkowskim, ponieważ przepisy krajowe w tej dziedzinie są inne.

Ve snaze vyřešit tyto problémy zahajuje Komise touto zelenou knihou širokou debatu nad otázkami volného pohybu veřejných listin (část třetí) a uznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav (část čtvrtá). Jejím cílem je shromáždit příspěvky zainteresovaných stran a široké veřejnosti, stanovit unijní politiku v těchto oblastech a vypracovat příslušné legislativní návrhy.

Komisja, aby zaradzić tego rodzaju problemom, przedstawia niniejszym zieloną księgę, rozpoczynającą szeroki proces konsultacji na temat swobodnego przepływu dokumentów urzędowych (część 3) oraz skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego (część 4). W trakcie procesu konsultacji zostaną zgromadzone opinie zainteresowanych środowisk i całego społeczeństwa, mające służyć opracowaniu polityki Unii dotyczącej wyżej wspomnianych problemów oraz opracowaniu odpowiednich wniosków ustawodawczych.

2. SOUVISLOSTI

2. Informacje podstawowe

Komise od roku 2004 zdůrazňuje význam, který má usnadňování uznávání různých typů dokladů a vzájemné uznávání občanského stavu osob[3].

Od 2004 r. Komisja podkreślała znaczenie, jakie przywiązuje do ułatwienia uznawania różnego rodzaju dokumentów oraz wzajemnego uznawania stanu cywilnego osób[3].

Zveřejnila v tomto ohledu dvě studie[4] (v letech 2007 a 2008), které se týkaly obtíží, s nimiž se potýkají občané při plnění povinnosti legalizovat listiny mezi členskými státy, a obtíží v oblasti osobního stavu.

Mając na uwadze powyższy cel Komisja opublikowała w 2007 i 2008 r. dwie analizy[4] dotyczące trudności, jakie obywatele napotykają podczas dopełniania obowiązku legalizacji dokumentów między państwami członkowskimi oraz trudności dotyczących kwestii związanych ze stanem cywilnym.

Evropská rada v rámci Stockholmského programu[5] vyzvala Komisi, aby pokračovala v práci navazující na tyto studie s cílem zajistit možnost plně využít práva volného pohybu.

Rada Europejska w ramach programu sztokholmskiego[5] wzywa Komisję do dalszych działań opartych na wynikach powyższych analiz, aby zapewnić warunki do pełnego korzystania z prawa do swobodnego przepływu osób.

Akční plán Stockholmského programu za tímto účelem počítá se dvěma legislativními návrhy.

W tym celu w planie działania służącym realizacji programu sztokholmskiego przewidziano dwa wnioski ustawodawcze.

Předmětem těchto iniciativ, plánovaných na rok 2013, bude

Inicjatywy te, zaplanowane na rok 2013, dotyczyć będą:

- volný pohyb listin po odstranění legalizace listin mezi členskými státy a

- swobodnego przepływu dokumentów i zniesienia legalizacji dokumentów między państwami członkowskimi oraz

- uznávání účinků určitých dokladů osvědčujících osobní stav (týkajících se například rodičovství, osvojování, jména) tak, aby právní status přiznaný v jednom členském státě mohl být uznán se stejnými právními důsledky v jiném členském státě.

- uznawania skutków niektórych aktów stanu cywilnego (np. dotyczących pokrewieństwa, adopcji, nazwiska), aby status prawny przyznany w jednym państwie członkowskim mógł zostać uznany z tym samym skutkiem prawnym w innym państwie członkowskim.

Evropský parlament se již několikrát vyjádřil[6] pro uznávání veřejných listin a účinků dokladů osvědčujících osobní stav, naposledy v listopadu 2010[7].

Parlament Europejski wielokrotnie opowiedział się[6] (ostatnio w listopadzie 2010 r.[7]) – za uznawaniem dokumentów urzędowych i skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego

3. VOLNÝ POHYB VEřEJNÝCH LISTIN

3. Swobodny przepływ dokumentów urzędowych

3.1. Problematika

3.1. Kwestie problematyczne

Výsledky průzkumu Eurobarometr o civilním soudnictví z října 2010 ukazují, že se tři čtvrtiny občanů Unie (73 %) domnívají, že je třeba přijmout opatření k usnadnění pohybu veřejných listin mezi členskými státy.

Wyniki sondażu Eurobarometru dotyczącego wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych przeprowadzonego w październiku 2010 r. pokazują, że trzy czwarte obywateli Unii (73 %) uważa, że należy podjąć kroki w kierunku uproszczenia przepływu dokumentów urzędowych między państwami członkowskimi.

Evropští občané, kteří se usadí v jiném členském státě, než je jejich stát původu, musí vykonat řadu správních úkonů, při nichž je vždy třeba předložit veřejné listiny, jako například rodný list dítěte, doklad o občanství nebo doklad o existenci rodičovských či rodinných vztahů.

Obywatele , którzy przeprowadzają się do innego państwa członkowskiego ze swojego państwa ojczystego, stają przed formalnościami administracyjnymi, związanymi z koniecznością okazania różnych dokumentów urzędowych, np. aktu urodzenia dziecka, dokumentu stwierdzającego obywatelstwo, dokumentu stwierdzającego istnienie stosunku rodzicielstwa lub więzi rodzinnych.

Ve stejné situaci se nacházejí evropští občané, kteří se vracejí do svého členského státu původu po pobytu v hostitelském členském státě: při předkládání dokladů o událostech, které se jich týkají a udály se v hostitelském členském státě, je čekají obtíže stejného typu.

To samo dotyczy obywateli europejskich, którzy powracają do państwa, którego są obywatelami, po pobycie w innym państwie członkowskim – oni również napotykają podobne trudności przy okazywaniu dokumentów stwierdzających zdarzenia, które nastąpiły w państwie członkowskim, w którym zamieszkiwali.

Komise by ráda do úvah zahrnula všechny veřejné listiny, u kterých je potřeba splnit správní formality, aby se mohly použít mimo stát, v němž byly vydány. Mezi tyto formality patří doložení pravosti a pořízení ověřeného překladu.

Komisja pragnie rozpocząć rozważania na temat wszystkich dokumentów urzędowych, których wykorzystywanie poza państwem wydającym nie może przebiegać bez dopełnienia formalności administracyjnych. Formalności te mogą dotyczyć poświadczenia autentyczności lub tłumaczenia przysięgłego.

Veřejné listiny jsou nejrůznějšího typu a zahrnují všechny oficiální listiny vydané veřejným orgánem členského státu. Jako příklad lze uvést správní listiny, jako je diplom nebo výuční list; notářské listiny, jako je kupní smlouva o prodeji nemovitosti, manželská smlouva; dále doklady osvědčující osobní stav, jako je rodný, oddací nebo úmrtní list; ale také soudní písemnosti, jako je rozhodnutí nebo soudem vydaný dokument.

Dokumenty urzędowe mogą mieć różny charakter – kategoria ta obejmuje wszystkie akty urzędowe sporządzone przez organy publiczne w państwach członkowskich. Przykładowo dokumentami urzędowymi są dokumenty administracyjne, takie jak dyplomy lub certyfikaty, akty notarialne, takie jak umowa sprzedaży budynku, umowa małżeńska, akty stanu cywilnego, takie jak akt urodzenia, akt ślubu, akt zgonu lub inne akty sądowe, takie jak decyzje lub dokumenty wydawane przez sądy.

Všechny tyto dokumenty mají společnou funkci: doložit skutečnosti zapsané veřejným orgánem. Jejich předložení je ve většině případů nezbytné, zvláště pokud jde o nabytí určitého práva, poskytnutí sociální dávky nebo splnění daňové povinnosti.

Wspólną cechą tych dokumentów jest poświadczenie zdarzeń zarejestrowanych przez organy publiczne. W większości przypadków okazanie takich dokumentów jest niezbędne do otrzymania prawa, świadczenia społecznego lub spełnienia obowiązku podatkowego.

Mají-li být veřejné listiny použitelné i mimo stát, kde byly vydány, je potřeba splnit správní formality pro jejich ověření. Tyto formality jsou nástrojem prevence podvodů. Zkoumá se při nich například, je-li podpis pravý nebo z jakého titulu jednala osoba, která listinu podepsala.

Aby dokumenty urzędowe mogły zostać wykorzystane poza państwem, które je wydało, wymaga się dopełnienia formalności administracyjnych związanych z ich uwierzytelnieniem. Formalności te stanowią środek zapobiegania nadużyciom: mogą dotyczyć poświadczenia podpisu lub poświadczenia charakteru w jakim działała osoba, która podpisała dokument.

Tradiční metoda ověřování veřejných listin, které mají být použity v zahraničí, se nazývá legalizace . Legalizace se skládá z řetězce jednotlivých ověření listiny. V rámci obvyklého postupu legalizace totiž musí být listina legalizována příslušnými orgány státu, který ji vydal, a následně ambasádou nebo konzulátem státu, kde má být použita. Vzhledem k počtu zúčastněných orgánů je legalizace často pomalým a nákladným procesem[8].

Tradycyjną metodą uwierzytelniania dokumentów urzędowych, które mają być wykorzystane poza państwem wydającym, jest legalizacja . Legalizacja to proces przypominający łańcuch kolejnych uwierzytelnień dokumentu. W praktyce zgodnie ze zwykłą procedurą legalizacji dokument musi zostać zalegalizowany przez właściwe organy państwa wydającego, a następnie przez ambasadę lub konsulat państwa, w którym ma zostać wykorzystany. W związku z tak dużą liczbą zaangażowanych organów, proces legalizacji często przebiega powoli i pociąga za sobą wysokie koszty[8].

Jiná formalita, která ověřování klasickým postupem legalizace zjednodušuje, spočívá v tom, že stát, který listinu vydal, vydá ověřovací doložku, která se nazývá apostila . Apostila má stejný cíl jako legalizace, ale jde o zjednodušený postup. Apostilu vydávají pouze příslušné orgány státu, který vydal listinu, a zásah orgánů státu, v němž je listina předkládána, již není nutný.

Innym rodzajem formalności, która upraszcza klasyczny proces uwierzytelnienia w ramach legalizacji, jest wystawienie przez państwo, które wydało dokument, certyfikatu autentyczności, zwanego apostille . Apostille spełnia te same zdania, co legalizacja, ale jest procesem uproszczonym. Wydanie apostille należy do właściwych organów państwa, które wydało dokument, a więc nie ma konieczności angażowania w ten proces organów państwa, w którym dokument jest wykorzystywany.

Přestože apostila oproti legalizaci pohyb veřejných listin usnadňuje, jde stále o postup, který vyžaduje správní úkony, představuje časovou ztrátu a nese s sebou určité nezanedbatelné náklady, které se v různých státech výrazně liší[9].

Niemniej jednak, nawet jeśli apostille ułatwia przepływ dokumentów urzędowych bardziej niż proces legalizacji, nie należy zapominać, że wydanie apostille również wymaga pewnych formalności administracyjnych, czasu oraz kosztów, które mogą być znaczne i różnią się w zależności od państwa członkowskiego[9].

V rámci uvedeného průzkumu Eurobarometr o civilním soudnictví byli občané dotazováni ohledně všech možných formalit, které museli splnit při předkládání listin v jiném členském státě, než ve kterém byly vydány. Šest osob z deseti dotázaných uvedlo, že při předkládání listiny v členském státě pobytu muselo splnit řadu formalit. Jednalo se o překlad (26 %), legalizaci (24 %), apostilu (16 %) a ověřenou kopii (19 %).

W ramach wcześniej wspomnianego sondażu Eurobarometru dotyczącego wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych poproszono obywateli o opisanie wszystkich formalności, których musieli dopełnić, gdy wykorzystywali dokument urzędowy w innym państwie, niż państwo, w którym został wydany. Sześć na dziesięć ankietowanych osób przyznawało, że formalności te były liczne. Chodziło o tłumaczenie (w 26 % przypadków), legalizację (24 %), apostille (16 %) oraz poświadczenie za zgodność z oryginałem (19 %).

Jiná obtíž vyplývá ze skutečnosti, že některé členské státy mohou vyžadovat předložení listin, které členský stát, z nějž občan pochází, dosud nevydává. Dobrým příkladem v tomto smyslu je třeba osvědčení o tom, že manželství nestojí v cestě žádná překážka.

Kolejna trudność wynika z tego, że niektóre państwa członkowskie mogą wymagać od obywateli przedstawienia dokumentów, których nie wydaje się w państwie członkowskim ich pochodzenia. Dobrym przykładem ilustrującym tego typu problem jest zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia związku małżeńskiego lub zaświadczenie o braku przeciwwskazań do zawarcia małżeństwa.

Kyperský občan žijící ve Finsku se chce oženit s finskou občankou, ale je po něm požadováno předložení osvědčení o tom, že manželství nestojí v cestě žádná překážka, které kyperské právo nezná. Tento občan se tak nachází v situaci, kdy nemůže ve státě, kde pobývá, uvedené osvědčení předložit, a zdá se, že jediným řešením je obrátit se na soudní orgán tohoto státu.

Obywatel Cypru zamieszkały w Finlandii, który chce poślubić obywatelkę Finlandii, musi przedłożyć zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia związku małżeńskiego, które nie istnieje w świetle prawa cypryjskiego. W takiej sytuacji przedstawienie wymaganego przez kraj zamieszkania dokumentu jest niemożliwe, a jedynym rozwiązaniem wydaje się być skierowanie się do organów sądowych w państwie zamieszkania.

Je však takové řešení pro tohoto občana uspokojivé? Obrátit se na soud není snadné a vyžaduje to časovou i finanční investici, a přitom nechat se oddat v jiném členském státě, než je jeho stát původu, by mělo být pohodlné a nemělo by to budoucím manželům působit starosti.

Ale czy obywatel będzie zadowolony z takiego rozwiązania? Wniesienie sprawy do sądu nie jest łatwe i wymaga nakładów czasu i pieniędzy, podczas gdy zawarcie związku małżeńskiego w innym państwie członkowskim niż państwo ojczyste powinno być łatwe, a nie stanowić źródło problemów dla przyszłych małżonków.

Všechny tyto rozličné formality odrazují evropské občany od toho, aby se volně pohybovali, a mohou jim dokonce znemožňovat, aby plně využívali svých práv.

Wszystkie te formalności sprawiają, że swoboda przemieszczania się staje się mniej atrakcyjna dla obywateli, i mogą także stanowić przeszkodę w pełnym korzystaniu z przysługujących obywatelom praw.

3.2. Právní rámec

3.2. Ramy prawne

V současnosti jsou správní formality, jako je legalizace či apostila veřejných listin, ve členských státech Unie vymezeny nesourodým právním rámcem čerpajícím z několika zdrojů: z vnitrostátního práva, které se v jednotlivých státech výrazně liší; z početných mezinárodních mnohostranných i dvoustranných úmluv, ratifikovaných různým a vždy omezeným počtem zemí a neposkytujících řešení potřebná pro volný pohyb evropských občanů; z neucelené právní úpravy Unie, která se týká jen některých aspektů všech relevantních otázek.

Obecnie formalności administracyjne, takie jak legalizacja i apostille dokumentów urzędowych w państwach członkowskich UE, regulowane są fragmentarycznie w różnych źródłach prawa: ustawodawstwie krajowym, które nie jest identyczne; licznych wielostronnych i dwustronnych konwencjach międzynarodowych, które były ratyfikowane przez różną liczbę państw i które nie oferują rozwiązań koniecznych dla zapewnienia obywatelom europejskim swobody przemieszczania się; oraz fragmentarycznym prawie unijnym, które obejmuje tylko pewne ograniczone aspekty omawianej dziedziny.

Z toho vyplývá, že právní úprava není jasná a nezaručuje právní jistotu, kterou mohou evropští občané očekávat, pokud jde o otázky s přímým dopadem na jejich každodenní život.

Powoduje to niejednoznaczność i obowiązywanie przepisów, które nie zapewniają bezpieczeństwa prawnego, jakiego obywatele europejscy mogliby oczekiwać w dziedzinie, która ma bezpośredni wpływ na ich codzienne życie.

Zásadu, podle níž musí veřejnou listinu legalizovat příslušný orgán členského státu, v němž je předkládána, nebo jí musí být udělena apostila orgánem členského státu, který ji vydal, doplňují výjimky vymezené mezinárodními úmluvami a právem Unie.

Zasadzie mówiącej o tym, że dokumenty urzędowe muszą być zalegalizowane przez właściwy organ państwa wydającego lub uzyskać klauzulę apostille od organów państwa, którego dana osoba jest obywatelem, towarzyszą wyjątki przewidziane przez konwencje międzynarodowe lub prawo Unii.

Pro občany je těžké určit, které výjimky se případně vztahují na jejich osobní situaci.

Obywatelom trudno jest rozpoznać, które wyjątki mogą ewentualnie stosować się do ich sytuacji osobistej.

Pro ilustraci složitosti stávajících mezinárodních pravidel lze uvést několik úmluv. Některé úmluvy se týkají veřejných listin v širokém smyslu slova, jiné pouze určitých dokumentů, jako jsou doklady osvědčující osobní stav nebo listiny vydané diplomatickými nebo konzulárními zástupci.

Dobrą ilustracją wielości zasad międzynarodowych będzie wskazanie kilku konwencji. Niektóre z nich dotyczą dokumentów urzędowych w szerokim znaczeniu, a inne zawężone są do konkretnych typów dokumentów, takich jak akty stanu cywilnego lub akty wydawane przez urzędników dyplomatycznych lub konsularnych.

Haagská úmluva z roku 1961 zrušila ve svém článku 1 požadavek legalizace cizích veřejných listin a nahradila ho apostilou[10]. Stranami úmluvy jsou všechny členské státy a mnoho třetích států. Úmluva se vztahuje na veřejné listiny, tedy na listiny vydané správními orgány, notářské listiny, úřední potvrzení a listiny vydané soudním orgánem, ale nikoli na listiny vydané diplomatickými nebo konzulárními úřady.

Konwencja haska z 1961 r. znosi wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, wymienionych w jej art. 1, i zastępuje legalizację klauzulą apostille [10]. Stronami tej konwencji są wszystkie państwa członkowskie Unii oraz wiele państw trzecich. Ma ona zastosowanie do dokumentów urzędowych, czyli dokumentów administracyjnych, aktów notarialnych, deklaracji urzędowych i dokumentów wydawanych przez organy sądowe, z wyjątkiem aktów sporządzanych przez władze dyplomatyczne lub konsularne.

Pokud se občan setká s listinou vydanou diplomatickými nebo konzulárními úřady, může se na ni vztahovat úmluva Rady Evropy z roku 1968. Tato úmluva zrušila legalizaci listin vydaných diplomatickými nebo konzulárními zástupci. Všichni evropští občané nicméně nemohou využít výhod této úmluvy, neboť ji podepsalo pouze 15 členských států.

Jeśli obywatel ma do czynienia z dokumentem wydanym przez władze dyplomatyczne lub konsularne, może względem niego mieć zastosowanie konwencja Rady Europy z 1968 r. Konwencja ta znosi wymóg legalizacji aktów sporządzonych przez urzędników dyplomatycznych lub konsularnych. Niemniej nie wszyscy obywatele mogą korzystać z przepisów konwencji, ponieważ należy do niej jedynie piętnaście państw członkowskich.

K podpoře mezinárodní spolupráce v oblasti osobního stavu a pro zlepšení funkce úřadů pro osobní stav zřídilo v roce 1949 pět zakládajících států[11] Mezinárodní komisi pro osobní stav (Commission Internationale de l'Etat Civil, dále jen „CIEC“). Dnes je členem této organizace 12 členských států Unie[12]. CIEC hraje významnou úlohu zejména při přípravě mezinárodních úmluv určených k ratifikaci jednotlivými státy. Několik úmluv se zabývá legalizací dokladů osvědčujících osobní stav: úmluva z roku 1957 o bezplatném vydávání dokladů osvědčujících osobní stav a o jejich osvobození od ověřování, úmluva z roku 1976 o vydávání vícejazyčných výpisů z dokladů osvědčujících osobní stav a úmluva z roku 1977 o osvobození některých dokladů a listin od ověřování[13].

W celu promowania współpracy międzynarodowej w dziedzinie stanu cywilnego oraz poprawy funkcjonowania organów stanu cywilnego, w 1949 r. pięć państw założycielskich[11] utworzyło organizację międzyrządową – Międzynarodową Komisję Stanu Cywilnego („MKSC”). Obecnie członkami tej organizacji jest 12 państw członkowskich Unii[12]. MKSC ogrywa ważną rolę, w szczególności poprzez tworzenie konwencji międzynarodowych otwartych do ratyfikacji przez państwa. Wiele z tych konwencji dotyczy legalizacji aktów stanu cywilnego: konwencja z 1957 r. dotycząca bezpłatnego wydawania i zwolnienia od legalizacji odpisów aktów stanu cywilnego, konwencja z 1976 r. dotycząca wydawania wielojęzycznych odpisów skróconych aktu cywilnego oraz konwencja z 1977 r. w sprawie zwolnienia z legalizacji niektórych aktów i dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego[13].

Rovněž právo Unie obsahuje různá ustanovení, která zcela ruší legalizaci mezi členskými státy.

Prawo Unii również zawiera różne przepisy, które całkowicie znoszą legalizację między państwami członkowskimi.

Úmluva z roku 1987[14] zcela zrušila legalizaci u některých kategorií listin. Jde o listiny vydané státním orgánem nebo úředníkem, včetně státního zastupitelství, soudního tajemníka nebo soudního vykonavatele, správní listiny, notářské listiny, úřední potvrzení, a zejména soukromé listiny a listiny vydané diplomatickými nebo konzulárními zástupci. Tuto úmluvu však ratifikovalo pouze velmi málo členských států, a vstoupila tak v platnost jen v šesti z nich[15], které se ji rozhodly provizorně uplatnit ve svých vzájemných vztazích.

Konwencja z 1987 r.[14] w całości znosi legalizację wielu rodzajów dokumentów. Chodzi o dokumenty wydawane przez organy lub urzędników, w tym prokuratorów, sekretarzy sądów lub komorników, dokumenty administracyjne, akty notarialne, deklaracje urzędowe, a w szczególności wpisy naniesione na akty podpisane przez osoby działające w swoim imieniu oraz akty wydane przez urzędników dyplomatycznych lub konsularnych. Konwencję tę ratyfikowały tylko nieliczne państwa członkowskie, w związku z czym nie weszła ona w życie; obowiązuje jedynie między sześcioma państwami[15], które podjęły decyzję o jej stosowaniu w swoich stosunkach wzajemnych.

Některé nástroje, které Unie přijala v rámci spolupráce v oblasti civilního soudnictví, zejména nařízení (ES) č. 44/2001 a (ES) č. 2201/2003, rovněž zrušily legalizaci u listin, které spadají do jejich oblasti působnosti[16].

Niektóre instrumenty przyjęte przez Unię w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych, a przede wszystkim rozporządzenie (WE) nr 44/2001 oraz rozporządzenie (WE) nr 2201/2003, również przewidują zniesienie legalizacji w odniesieniu do dokumentów, które podlegają ich zakresowi stosowania[16].

3.3. Řešení, která se nabízejí pro usnadnění volného pohybu veřejných listin mezi členskými státy

3.3. Rozwiązania, które mogłyby ułatwić swobodny przepływ dokumentów urzędowych między państwami członkowskimi

a) Zrušení správních formalit při ověřování veřejných listin

a) Zniesienie wymogów administracyjnych w zakresie uwierzytelniania dokumentów urzędowych

Správní formality při předkládání veřejných listin, které mají původ v konzulární a mezivládní praxi, zůstávají pro evropské občany nadále zdrojem obtíží a neodpovídají již nárokům a vývoji současné společnosti, zvláště společného právního prostoru.

Formalności administracyjne związane z przedstawianiem dokumentów urzędowych, które wywodzą się z praktyk konsularnych i międzyrządowych, pozostają dla obywateli europejskich źródłem trudności i nie odpowiadają wymogom i rozwojowi nowoczesnego społeczeństwa, w szczególności we wspólnym obszarze sądowniczym.

Právem si můžeme klást otázku, zda je zapotřebí těchto formalit, které se neslučují ani se vztahy mezi členskými státy, jež jsou založeny na vzájemné důvěře, ani se zvýšenou mobilitou občanů.

Mamy prawo zadawać sobie pytanie co do konieczności stosowania tych formalności, które nie są dostosowane ani do stosunków między państwami opartych na wzajemnym zaufaniu, ani do zwiększonej mobilności obywateli.

Od roku 1997 naznačoval směr dalšího vývoje Soudní dvůr Evropské unie. Ve věci Dafeki [17], jejímž předmětem byl spor mezi řeckým státním příslušníkem pracujícím v Německu a německým penzijním fondem, se tak Soudní dvůr zabýval uznáváním dokladů vydaných v jednom členském státě a předložených v jiném členském státě v profesní oblasti. V tomto rozsudku vyjádřil Soudní dvůr stanovisko, že orgány členského státu musí přijmout osvědčení a analogické doklady týkající se osobního stavu, které vydaly příslušné orgány jiného členského státu, s výjimkou případů, kdy je jejich věcná správnost vážně zpochybněna konkrétními fakty týkajícími každého jednotlivého případu.

Od 1997 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej poruszał tę kwestię w swoim orzecznictwie. W sprawie Dafeki [17] między obywatelem greckim pracującym w Niemczech a niemieckim funduszem emerytalnym, Trybunał potwierdził zasadę uznawania dokumentów wydanych w jednym państwie członkowskim i przedstawianych w innym państwie członkowskim w kontekście zawodowym. W wyroku w tej sprawie Trybunał uznał, że władze państw członkowskich muszą honorować zaświadczenia i podobne dokumenty dotyczące statusu osób, wydane przez właściwe organy państw członkowskich, za wyjątkiem sytuacji, w których występują poważne wątpliwości co do ich dokładności na podstawie konkretnych wskazówek odnoszących się do danego indywidualnego przypadku.

Přišel čas uvažovat o zrušení legalizace a apostily pro všechny veřejné listiny, a zajistit tak jejich volný pohyb v Unii.

Nadszedł czas, aby rozważyć zniesienie legalizacji i apostille w odniesieniu do wszystkich dokumentów urzędowych, aby zagwarantować ich swobodny przepływ na terenie Unii.

Toto zrušení by se mohlo týkat všech veřejných listin; odvětvový přístup by zřejmě přinesl jen nedostatečné výsledky. Zrušit by se mohla nejen legalizace, ale i apostila.

Zniesienie mogłoby obejmować wszystkie dokumenty urzędowe, ponieważ po podejściu sektorowym nie można oczekiwać wystarczających wyników. Należy rozważyć zniesienie zarówno legalizacji, jak i apostille .

Zrušení těchto formalit by v praxi znamenalo, že by občan mohl bez dalších úkonů předložit originál dokladu vydaného veřejným orgánem členského státu, jako by se nacházel v tomtéž členském státě.

W praktyce zniesienie formalności oznaczałoby, że obywatel mógłby przedstawiać oryginalne dokumenty wydane w innym państwie bez żadnych dodatkowych formalności – tak jakby znajdował się w tym samym państwie.

Komise tak navrhuje uvažovat o zrušení všech těchto zastaralých formalit a zavedení jednotného, moderního evropského právního rámce, který by zohledňoval přeshraniční situace.

Komisja proponuje zatem rozważenie możliwości zniesienia wszystkich przestarzałych formalności i stworzenie europejskich przepisów, jednolitych i nowoczesnych, które będą uwzględniać realia sytuacji międzynarodowych.

Otázka č. 1 Domníváte se, že by zrušení správních formalit, jako je legalizace nebo apostila, vyřešilo obtíže, s nimiž se občané setkávají?

Pytanie 1 – Czy zniesienie formalności administracyjnych, takich jak legalizacja i apostille, rozwiąże problemy napotykane przez obywateli?

b) Spolupráce mezi příslušnými vnitrostátními orgány

b) Współpraca właściwych organów krajowych

Zrušení správních formalit by mohla doplnit spolupráce mezi příslušnými vnitrostátními orgány.

Zniesieniu formalności administracyjnych mogłaby towarzyszyć współpraca właściwych organów krajowych.

Za tímto účelem by bylo možno rozvinout stávající správní spolupráci na neformálním základě a na základě úmluv v rámci CIEC[18] mezi matričními úředníky v oblasti osobního stavu v některých členských státech.

W tym celu można by rozwinąć współpracę administracyjną między urzędami stanu cywilnego, która obecnie prowadzona jest przez niektóre państwa członkowskie nieformalnie lub na podstawie konwencji MKSC[18].

V případě vážných pochybností o pravosti dokladu, nebo pokud se doklad v jednom z členských států nevydává, by si mohly příslušné orgány vyměňovat potřebné informace a nalézt vhodná řešení.

W przypadku poważnych wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub, jeśli dany dokument nie istnieje w którymkolwiek z państw członkowskich, właściwe organy krajowe mogłyby wymieniać informacje, umożliwiające znalezienie właściwego rozwiązania.

Tato výměna by rovněž měla umožnit informovat evidenci obyvatel členského státu, z nějž dotyčná osoba pochází, o tom, že doklad týkající se této osoby byl vystaven v jiném členském státě. Dalo by se jí tak využít i při aktualizaci záznamů o osobním stavu. Bylo by možné rovněž vytvořit centrum pro zaznamenávání informací, kde by se zaznamenávaly události týkající se osobního stavu, které proběhnou v jiných členských státech, než je ten, z něhož občan pochází. Toto sloučení by usnadnilo vydávání dokladů i jejich aktualizaci.

Taka wymiana informacji powinna również prowadzić do tego, że urząd stanu cywilnego w państwie pochodzenia byłby informowany o wszystkich aktach stanu cywilnego dotyczących danej osoby, które wydano w innym państwie członkowskim. Wymiana informacji ułatwiłaby również aktualizację ksiąg stanu cywilnego. Można by rozważyć również stworzenie centralnego punktu rejestracyjnego dla zdarzeń z zakresu stanu cywilnego, które miały miejsce w państwach członkowskich innych niż państwo pochodzenia. Ułatwiałby on wydawanie aktów oraz ich aktualizację.

Tyto aplikace by mohly fungovat s využitím vhodných elektronických prostředků[19].

Pomysły te można wprowadzić w życie za pomocą odpowiednich środków elektronicznych[19].

K výměně informací by mohly přispět i projekty uskutečněné a výsledky dosažené v rámci elektronické justice (e-Justice). Portál e-Justice by mohl občany informovat o existenci dokladů osvědčujících osobní stav a jejich právních důsledcích (například o tom, že je zapotřebí, aby si opatřili u příslušného správního orgánu úmrtní list, než se budou obracet na soud s žádostí o vydání osvědčení o dědictví). Dalo by se rovněž uvažovat o tom, že by byla občanům nabídnuta možnost požádat si o doklad a obdržet ho on-line prostřednictvím zabezpečeného systému.

Dla rozwijania takiej wymiany informacji można by wykorzystać projekty i wyniki zrealizowane w ramach wymiaru sprawiedliwości on-line (e-Justice). Portal e-Justice mógłby służyć obywatelom za źródło informacji na temat istnienia aktów stanu cywilnego i ich skutków prawnych (na przykład, konieczność otrzymania aktu zgonu od właściwych organów administracyjnych przed zwróceniem się do sądu w celu otrzymania certyfikatu spadkowego). Można również rozważyć stworzenie obywatelom możliwości składania wniosków i otrzymywania aktów stanu cywilnego za pośrednictwem zabezpieczonego systemu internetowego.

Vzhledem ke značným rozdílům ve správní struktuře členských států by ostatně bylo užitečné informovat občany systematičtěji o orgánech příslušných k zápisu do evidence obyvatel a k vydávání dokladů. Komise v této souvislosti oznámila[20] přeměnu portálu „Vaše Evropa“ v jednotné kontaktní místo s informacemi o právech občanů a podniků v Unii, které bude k uživatelům vstřícné a na internetu snadno přístupné [21].

Ponadto, uwzględniając duże zróżnicowanie struktur administracyjnych w państwach członkowskich, należałoby regularnie informować obywateli o organach właściwych dla wpisów do ksiąg stanu cywilnego i wydawania aktów. W tym kontekście Komisja zapowiedziała[20] przekształcenie portalu „Twoja Europa” w punkt kompleksowej informacji na temat praw obywateli i przedsiębiorstw w Unii, który będzie łatwo dostępny i nieskomplikowany w obsłudze[21].

Otázka č. 2 Mělo by se uvažovat o užší spolupráci mezi veřejnými orgány členských států, zejména pokud jde o doklady osvědčující osobní stav, a v jaké elektronické podobě?

Pytanie 2 – Czy należy w przyszłości rozwinąć ściślejszą współpracę między organami publicznymi państw członkowskich, przede wszystkim w zakresie aktów stanu cywilnego? W jakiej formie elektronicznej miałaby ona przebiegać?

Otázka č. 3 Co si myslíte o zaznamenávání událostí týkajících se osobního stavu na jediném místě, v jediném státě? Které místo by bylo nejvhodnější: místo narození, stát podle státní příslušnosti, stát podle bydliště?

Pytanie 3 – Jaka jest Państwa opinia na temat rejestracji zdarzeń z zakresu stanu cywilnego jednej osoby w jednym miejscu, na terenie jednego państwa? Jakie miejsce byłoby do tego najwłaściwsze: miejsce urodzenia, państwo, którego dana osoba jest obywatelem, czy może państwo zamieszkania?

Otázka č. 4 Připadá vám užitečné zveřejnit seznam příslušných vnitrostátních orgánů v oblasti osobního stavu nebo kontaktní informace o informačním centru v každém státě?

Pytanie 4 – Czy uważają Państwo, że należy opublikować wykaz właściwych organów krajowych w dziedzinie stanu cywilnego lub punktów informacji w każdym państwie członkowskim?

c) Omezení překladů veřejných listin

c) Ograniczenie tłumaczeń dokumentów publicznych

Souběžně se správními formalitami, jako je legalizace a apostila, se může občan setkat s jiným úkonem, kterým je překlad veřejné listiny vydané jiným členským státem. Překlad představuje stejně jako výše uvedené správní formality rovněž určitou časovou investici a určité náklady [22].

Oprócz takich formalności administracyjnych, jak legalizacja i apostille , kolejnym wymogiem stawianym przed obywatelami jest tłumaczenie dokumentów urzędowych wydanych przez inne państwo członkowskie. Podobnie jak formalności administracyjne tłumaczenie pociąga za sobą stratę czasu i koszty pieniężne[22].

V řadě správních odvětví by se za účelem uspokojení poptávky po překladech a snížení nákladů mohlo uvažovat o zavedení nepovinných standardních formulářů, přinejmenším pokud jde o nejběžnější veřejné listiny (například oznámení o ztrátě nebo krádeži dokladů totožnosti nebo jiných osobních dokladů).

W wielu sektorach administracji można by stworzyć standardowe formularze, z których można byłoby korzystać przynajmniej jeśli chodzi o najczęściej wykorzystywane dokumenty urzędowe (np. zgłoszenie zagubienia lub kradzieży dokumentów tożsamości, portfela), które rozwiązywałyby kwestie tłumaczenia i pozwoliłyby uniknąć kosztów.

Základem standardních formulářů by mohly být vícejazyčné formuláře, které vypracovala CIEC. Tyto formuláře se setkaly s velkým úspěchem, neboť díky nim odpadá potřeba překladu listiny v cílovém státě[23].

Standardowe formularze mogłyby opierać się na formularzach wielojęzycznych opracowanych przez MKSC. Formularze te cieszą się powodzeniem, ponieważ pozwalają uniknąć konieczności tłumaczenia aktów w państwie, dla którego są przeznaczone[23].

Otázka č. 5 Jaká řešení doporučujete s cílem vyhnout se překladům nebo alespoň omezit jejich potřebu?

Pytanie 5 – Jakie rozwiązania proponowaliby Państwo w celu uniknięcia lub przynajmniej zmniejszenia konieczności tłumaczenia?

d) Evropské osvědčení o osobním stavu

d) Europejskie zaświadczenie z ksiąg stanu cywilnego

Již existují evropské vzory řidičských průkazů a cestovních pasů. Komise navrhla evropské dědické osvědčení. Dalo by se uvažovat o vytvoření evropského osvědčení o osobním stavu.

Istnieją już europejskie wzory prawa jazdy i paszportu. Komisja wysunęła wniosek dotyczący europejskiego certyfikatu spadkowego. Można by rozważyć stworzenie europejskiego zaświadczenia z ksiąg stanu cywilnego.

Toto osvědčení by existovalo souběžně s doklady osvědčujícími osobní stav vydávanými členskými státy. Pro občany by nebylo povinné. Občané by nadále mohli žádat o vydání vnitrostátního dokladu osvědčujícího osobní stav. Evropské osvědčení by tedy doklady osvědčující osobní stav existující ve členských státech nenahrazovalo.

Europejskie zaświadczenie funkcjonowałoby równolegle do krajowych aktów stanu cywilnego wydawanych przez państwa członkowskie. Obywatele nie musieliby korzystać z zaświadczenia europejskiego, ale mieliby taką możliwość, oprócz tego mogliby nadal wnioskować o wydawanie im aktów krajowych. Zaświadczenie europejskie nie zastąpiłoby zatem zaświadczeń z ksiąg stanu cywilnego istniejących w państwach członkowskich.

Smíšený pár občanů německé a španělské státní příslušnosti s dítětem se chce usadit ve Španělsku. Rodiče potřebují rodný list dítěte, aby mohli žádat o vyplácení rodinných dávek nebo ho zapsat do španělské školy. Mohli by požádat matričního úředníka v Německu, členském státě, kde se dítě narodilo, aby vydal evropské osvědčení o rodném listu, které by mohli předložit příslušným španělským orgánům. Toto osvědčení by mohlo být vydáno ve španělštině. Nebylo by potřeba předkládat překlad osvědčení, což by ušetřilo značné náklady na překlad. Rodiče by rovněž mohli žádat o vystavení vnitrostátního, tedy německého rodného listu. V tom případě by španělské orgány pravděpodobně překlad požadovaly.

Międzynarodowa para: Niemiec i Hiszpanka postanawiają wraz ze swoim dzieckiem zamieszkać w Hiszpanii. Rodzicom potrzebny jest akt urodzenia dziecka, aby mogli złożyć wniosek o świadczenia rodzinne oraz zapisać dziecko do hiszpańskiej szkoły. Rodzice mogliby poprosić urząd stanu cywilnego w kraju urodzenia dziecka, czyli w Niemczech, o wydanie europejskiego aktu urodzenia, który mogliby przedstawić organom hiszpańskim. Zaświadczenie to mogłoby być wydane po hiszpańsku. Nie musiałoby ono być tłumaczone w celu przedstawienia organom hiszpańskim, co zaoszczędziłoby znacznych kosztów tłumaczenia. Rodzice mogliby również poprosić o krajowy, czyli niemiecki akt urodzenia: w takim przypadku organy hiszpańskie z pewnością zażądałyby tłumaczenia.

Osvědčení by po svém vydání mělo být použitelné i ve členském státě, v němž bylo vydáno.

Wydane zaświadczenie powinno również być ważne w państwie członkowskim, które je wydało.

Při správním úkonu v Německu by rodiče opět mohli použít evropské osvědčení o osobním stavu, čímž by se vyhnuli dalším úkonům u matričního úředníka.

Przy załatwianiu formalności administracyjnych w Niemczech rodzice mogliby również wykorzystywać europejskie zaświadczenie z ksiąg stanu cywilnego, aby nie musieli ponownie wnioskować o wydanie zaświadczenia w niemieckim urzędzie stanu cywilnego.

V dnešní době se údaje obsažené v dokladech osvědčujících osobní stav mezi jednotlivými členskými státy výrazně liší. Například na rodném listě ve všech členských státech lze najít celkem více než 40 údajů, které však nejsou všude známé. Tyto rozdíly působí problémy matričním úředníkům, kteří se setkávají s údaji, jež jejich právní řád nezná. Často si kvůli nim musí vyžádat doplňující informace a obtíže, např. časové ztráty, to působí i občanům.

Obecnie informacje zawarte w księgach stanu cywilnego różnią się znacznie zależnie od państwa członkowskiego. Na przykład jeśli chodzi o akty urodzenia, w państwach członkowskich występuje w sumie ponad 40 różnych rodzajów wpisów i nie wszystkie są powszechnie znane. Różnice te stanowią problem dla urzędników stanu cywilnego; którzy napotykają wzmianki nieznane w systemie prawnym, w którym pracują. Istnienie tych różnic wymaga często poszukiwania przez urzędy stanu cywilnego dodatkowych informacji i powoduje różne problemy, w tym opóźnienia.

Kromě obsahu se v různých členských státech liší i forma. Rozličnost forem působí obtíže s porozuměním a s určením dokladů, a to jak orgánům, tak občanům, zejména neznají-li použitý jazyk.

Oprócz treści różni się także forma. Krajowe różnice powodują trudności w zrozumieniu i identyfikacji dokumentów, zarówno dla organów, jak i obywateli, w szczególności w sytuacji nieznajomości języka.

Jednotný vzor, evropské osvědčení, by formát osvědčení i uvedené údaje sjednotil. Výrazně by tak usnadnil porozumění uvedeným údajům o osobním stavu a nebylo by nutné požadovat další informace, jako je tomu v případě údajů uvedených na vnitrostátních dokladech jednoho členského státu, které však nejsou známy ve druhém členském státě, kde je doklad předkládán.

Dzięki europejskiemu zaświadczeniu ujednoliceniu uległyby zarówno forma, jak i treść zaświadczeń, co znacznie ułatwiłoby zrozumienie danych z zakresu stanu cywilnego oraz pozwoliłoby uniknąć pytań, które często zadawane są w odniesieniu do aktów krajowych na temat wpisów wykorzystywanych przez jedno państwo członkowskie, nieznanych w państwie członkowskim, w którym przedstawiane są dokumenty.

Otázka č. 6 Které doklady osvědčující osobní stav by mohly být předmětem evropského osvědčení o osobním stavu? Jaké údaje by na takovém osvědčení měly být uvedeny?

Pytanie 6 – Jakie akty stanu cywilnego mogłyby stanowić przedmiot europejskiego zaświadczenia z ksiąg stanu cywilnego? Jakie zapisy powinny być zawarte w takim zaświadczeniu?

4. Vzájemné uznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav

4. Uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego

4.1. Problematika

4.1. Kwestie problematyczne

Vzhledem ke svým účinkům působí doklady osvědčující osobní stav mezi veřejnými listinami zvláštní obtíže.

Akty stanu cywilnego to dokumenty urzędowe, które stwarzają szczególne trudności związane ze skutkami, jakie powodują.

Osobní stav, pro který si každý členský stát vyvinul vlastní koncepci vázanou zejména na jeho historii, kulturu nebo právní systém, poskytuje informaci o stavu dotčené osoby a určuje její místo ve společnosti. Zakládá její právní postavení. Doklady osvědčující osobní stav jsou písemnosti, které vystavuje veřejný orgán u příležitosti životních událostí každého občana, jako je narození, stanovení rodičovských vztahů, osvojení, sňatek, uznání otcovství, úmrtí osoby, ale též určení či změna jména např. v důsledku sňatku, rozvodu, registrovaného partnerství, uznání, změny pohlaví nebo osvojení.

Stan cywilny, dla którego każde państwo ma własną definicję uwarunkowaną historycznie, kulturowo i prawnie, umożliwia poznanie statusu osoby i określenie jej miejsca w społeczeństwie. Stan cywilny stanowi podstawę sytuacji prawnej osób. Akty stanu cywilnego sporządzane są przez organ w celu stwierdzenia zdarzeń w życiu obywateli, takich jak narodziny, stosunek rodzicielstwa, adopcja, małżeństwo, uznanie ojcostwa, zgon, a także nadanie lub zmiana nazwiska w wyniku np. małżeństwa, rozwodu, związku partnerskiego, uznania, zmiany płci lub adopcji.

V přeshraniční situaci je otázkou, která se nabízí jako první, zda právní postavení určené dokladem osvědčujícím osobní stav v jednom členském státě bude uznáno v jiném členském státě.

W sytuacji międzynarodowej pierwszym pytaniem, jakie się pojawia, jest pytanie, czy sytuacja prawna stwierdzona aktem stanu cywilnego w jednym państwie członkowskim zostanie uznana w innym państwie członkowskim.

Francouzský pár, který byl oddán před třemi lety, se chce usadit v Dánsku. Z pracovních důvodů bude v Dánsku žít příští čtyři roky. Po několika letech společného života se jim narodí první dítě. Při určování jména dítěte uplatnily dánské orgány právo dánské, tedy právo státu, v němž má jak dítě, tak jeho rodiče bydliště. Po návratu rodiny do Francie odmítnou francouzské úřady uznat jméno zapsané pro dítě v souladu s dánskou právní úpravou. Tento stav povede k právní nejistotě dítěte, které bude identifikováno rozdílně podle toho, zda se bude nacházet v Dánsku, nebo ve Francii, což bude mít dopad na to, jak bude moci využít své právo volného pohybu.

Małżeństwo Francuzów z trzyletnim stażem postanawia zamieszkać w Danii. Będą tam przebywać z powodów zawodowych przez okres czterech lat. Po kilku latach wspólnego życia rodzi się ich pierwsze dziecko. Przy nadawaniu dziecku nazwiska władze duńskie stosują prawo duńskie, czyli prawo kraju urodzenia dziecka i kraju zamieszkania rodziców. Po powrocie do Francji władze francuskie odmawiają uznania nazwiska nadanego dziecku na zasadach przewidzianych przez prawo w Danii. Stworzy to sytuację niepewności prawnej, ponieważ dziecko nazywać się będzie różnie, zależnie od tego czy przebywać będzie w Danii czy we Francji, co może mieć wpływ na wykonywanie przez nie prawa do swobodnego przemieszczania się.

Určení jména je základním prvkem osobní identifikace, jejíž pravidla, ovlivněná historickými, náboženskými, jazykovými a kulturními činiteli, se stát od státu citelně liší. Skutečné problémy, se kterými se občané setkávají v důsledku rozdílných vnitrostátních pravidel pro určení jména, dokládá judikatura Soudního dvora Evropské unie[24], jež popisuje vážné obtíže, které mohou rozdíly při určování příjmení způsobit jednotlivcům jak v oblasti profesní, tak v oblasti soukromé[25].

Nazwisko jest podstawowym elementem dla identyfikacji osoby, ale zasady jego nadawania, uwarunkowane historycznie, religijnie, językowo i kulturowo, znacznie różnią się między państwami członkowskimi. Problemy napotykane w praktyce przez obywateli w związku ze zróżnicowaniem krajowych reguł dotyczących nadawania nazwisk znajdują odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej[24], które opisuje poważne trudności spowodowane rozbieżnymi przepisami w zakresie nadawania nazwisk, które dotykają obywateli zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym[25].

Je třeba zajistit všem občanům, kteří využívají svého práva volného pohybu, kontinuitu a stálost jejich situace, pokud jde o osobní stav. Pokud se občan rozhodne překročit hranici členského státu a žít, pracovat, studovat v jiném členském státě, jeho právní situace, v níž se nacházel v prvním členském státě (například změna jména vdané ženy, která zákonně přijala jméno svého manžela), by neměla být zpochybněna orgány druhého členského státu tak, aby to představovalo překážku nebo zdroj objektivních obtíží při výkonu občanských práv.

Wszystkim obywatelom europejskim, którzy korzystają z prawa do swobodnego przemieszczania się, należy zagwarantować ciągłość i trwałość statusu związanego ze stanem cywilnym. Gdy decyduje się on zamieszkać, pracować lub studiować za granicą, status nabyty w jednym państwie (np. zmiana nazwiska przez kobietę przyjmującą nazwisko męża) nie powinien być podważany przez władze innego państwa członkowskiego, w zakresie w jakim podważenie to stanowiłoby przeszkodę i źródło problemów przy korzystaniu z praw przysługujących temu obywatelowi.

Druhá otázka, která vyvstává, zní, zda může právní situace určená dokladem osvědčujícím osobní stav mít v případě majícím přeshraniční rozměr účinky v občanské rovině, které z této situace vycházejí.

Drugie pytanie to, czy w przypadkach o wymiarze międzynarodowym sytuacja prawna stwierdzona aktem stanu cywilnego może wywoływać skutki z nią związane.

Dva občané švédské a německé státní příslušnosti spolu žijí ve Finsku, aniž by byli oddáni. Po několika letech společného života se jim narodí první dítě. Jak určí finské orgány, v jejichž zemi tito občané pobývají, rodičovské vztahy k tomuto dítěti, tj. rodinné vazby, které budou vázat dítě k osobám, z nichž vzešlo? Jaká pravidla finské orgány použijí pro stanovení těchto vztahů? Bude to právo švédské – právo státu, z nějž pochází otec; právo německé – právo státu, z nějž pochází matka; nebo právo finské – právo státu, kde oba rodiče pobývají a členského státu, kde se událost odehrála? V případě, že Finsko použije svou vlastní právní úpravu rodičovských vztahů, uznají tyto vztahy členské státy, z nichž oba rodiče pocházejí, v tomto případě Švédsko a Německo, a ostatní státy Unie? Vzhledem k tomu, že každý členský stát používá vlastní pravidla, není vyloučeno, že německé orgány neuznají rodičovské vztahy stanovené podle finských pravidel.

Dwoje obywateli narodowości szwedzkiej i niemieckiej niebędących małżeństwem zamieszkuje wspólnie w Finlandii. Po kilku latach wspólnego życia rodzi się ich pierwsze dziecko. W jaki sposób władze Finlandii, czyli kraju zamieszkania rodziców, ustalą stosunek rodzicielstwa, czyli więzi rodzinne między dzieckiem a rodzicami? Jakimi przepisami będą się kierowały? Czy będzie to prawo szwedzkie, czyli prawo kraju pochodzenia ojca, czy prawo niemieckie, czyli kraju pochodzenia matki, a może prawo fińskie, czyli prawo kraju zamieszkania rodziców i urodzenia dziecka? W przypadku jeśli Finlandia zastosowałaby swoje własne przepisy, czy sytuacja dziecka zostanie uznana w państwach pochodzenia rodziców, czyli przez Szwecję i Niemcy, oraz w pozostałych państwach Unii? Jeśli każdy kraj stosuje własne przepisy, nie jest wykluczone, że władze niemieckie nie uznają stosunku rodzicielstwa określonego na podstawie prawa fińskiego.

Každý členský stát určuje právo použitelné na přeshraniční situaci na základě hraničního určovatele stanoveného v jeho mezinárodním právu soukromém. Tímto hraničním určovatelem bývá především státní příslušnost a obvyklé bydliště. Takto stanovené použitelné právo se v jednotlivých členských státech významně liší. Nevyhnutelným důsledkem této různosti je, že situace týkající se osobního stavu, která vznikla v jednom členském státě, není automaticky uznána v jiném členském státě, neboť výsledek vyplývající z použitelné právní úpravy je v každém členském státě jiný.

Każde państwo członkowskie określa przepisy mające zastosowanie w sytuacjach międzynarodowych na podstawie czynnika łączącego przewidzianego przez jego prawo międzynarodowe prywatne. Czynnikiem łączącym może być, najczęściej, obywatelstwo lub miejsce zwykłego zamieszkania. Określone w ten sposób prawo właściwe różni się zależnie od państwa członkowskiego. Konsekwencją takiego zróżnicowania, której nie da się uniknąć, jest to, że stan cywilny w jednym państwie członkowskim nie jest uznawany automatycznie w innym, ponieważ wynik zastosowania prawa właściwego w tych państwach się różni.

Nabízí se otázka, zda je zapotřebí, aby Unie učinila kroky s cílem nabídnout evropským občanům v oblasti osobního stavu větší právní jistotu a odstranit překážky, na něž narážejí při žádostech, aby byla právní situace vzniklá v jednom členském státě uznána v jiném členském státě. Toto uznání se vyžaduje za účelem využívání občanských práv vázaných na takovou situaci ve členském státě pobytu.

Powstaje pytanie, czy działania Unii zmierzające do zagwarantowania obywatelom większej pewności prawnej w dziedzinie stanu cywilnego oraz zniesienia przeszkód, jakie napotykają oni w zakresie uznawania w jednym państwie członkowskim sytuacji prawnej powstałej w innym państwie członkowskim, są konieczne. Uznawanie takie jest niezbędne, aby móc korzystać z praw obywatelskich związanych z taką a nie inną sytuacją prawną w państwie zamieszkania.

4.2. Právní rámec

4.2. Ramy prawne

Otázky týkající se osobního stavu nejsou pro evropského zákonodárce nové. V primárním i sekundárním právu přiznal evropským občanům celou řadu práv. Unie se již zabývala otázkami týkajícími se osobního stavu, zejména ve věcech manželských. Výše uvedené nařízení (ES) č. 2201/2003 tak stanoví v čl. 21 odst. 2, že „se nevyžaduje zejména žádné zvláštní řízení v případě aktualizace záznamů o osobním stavu v jednom členském státě na základě rozhodnutí týkajících se rozvodu, rozluky nebo prohlášení manželství za neplatné, která byla vydána v jiném členském státě“. Zásahy Unie do odvozeného práva však zatím zůstávaly spíše dosti úzce zaměřené a dosud neexistují pravidla o uznávání v jednom členském státě situací vázaných na osobní stav a vzniklých v jiném členském státě.

Europejski ustawodawca nie po raz pierwszy interesuje się kwestiami dotyczącymi stanu cywilnego – zarówno w prawie pierwotnym, jak i wtórnym nadano już obywatelom europejskim szereg praw w tym zakresie. Unia poruszała już kwestie związane ze stanem cywilnym, w szczególności w dziedzinie małżeństw. Wspomniane wcześniej rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 w art. 21 ust. 2 stwierdza, że „nie jest wymagana żadna szczególna procedura dla uaktualnienia ksiąg stanu cywilnego państwa członkowskiego na podstawie orzeczenia w sprawie rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa wydanego w innym państwie członkowskim, i od którego nie można się odwołać na podstawie prawa obowiązującego w tym państwie członkowskim.” Niemniej jednak rozwiązania wprowadzone przez Unię w prawie wtórnym pozostawały dotąd bardzo zawężone i do tej pory nie istnieją zasady uznawania w jednym państwie członkowskim sytuacji związanych ze stanem cywilnym, które powstały w innym państwie członkowskim.

Na mezinárodní úrovni existují úmluvy umožňující rozhodnout otázky osobního stavu v přeshraničních situacích. Jsou to především úmluvy CIEC, jejichž účelem je nastolit jednotná pravidla pro střet právních úprav v oblasti osobních práv[26]. Tyto úmluvy však většinou neratifikovalo mnoho zemí, zpravidla ne více než deset. O to více je situace v oblasti pravidel použitelných v přeshraničních situacích právně nesoudržná. Navíc, ne všechny členské státy Unie, které jsou též členy CIEC, jsou smluvními stranami všech úmluv této organizace. Ani jednu úmluvu CIEC neratifikovaly všechny členské státy Unie, které jsou rovněž členy CIEC.

Na poziomie krajowym istnieją konwencje umożliwiające rozwiązanie kwestii dotyczących stanu cywilnego w sytuacjach międzynarodowych. Chodzi głównie o konwencje MKSC, które mają na celu wprowadzenie jednolitych norm kolizyjnych w dziedzinie praw obywateli[26]. Niemniej konwencje te są często ratyfikowane przez niewielką liczbę państw, zazwyczaj nie więcej niż dziesięć. Przyczynia się to do rozdrobnienia przepisów właściwych w sytuacjach z elementem międzynarodowym. Ponadto państwa członkowskie UE będące również członkami MKSC nie zawsze są stronami wszystkich konwencji tej organizacji. Ani jedna z konwencji MKSC nie została ratyfikowana przez wszystkie państwa członkowskie Unii będące członkami MKSC.

4.3. Možná řešení, pokud jde o uznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav

4.3. Możliwe rozwiązania w zakresie uznawania skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego

Lze uvažovat o určitých řešeních, pokud jde o uznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav nebo právní situace vázané na osobní stav, která vznikla v jiném členském státě, než ve kterém se na ni dotyčná osoba odvolává.

Można rozważyć pewne rozwiązania, które pozwolą zapewnić uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego lub sytuację prawną związaną ze stanem cywilnym, która powstała w innym państwie członkowskim, niż państwo, w którym dana osoba się na nią powołuje.

V této souvislosti je třeba zdůraznit, že Evropská unie nemá pravomoc zasahovat do hmotného práva rodinného v jednotlivých členských státech. Komise tudíž nemá ani pravomoc, ani záměr navrhovat vypracování hmotných evropských předpisů týkajících se například určování jména, osvojení, sňatku nebo měnit na vnitrostátní úrovni definici sňatku. Smlouva o fungování Evropské unie neposkytuje k zavádění takových řešení žádný základ.

W tym kontekście należy pamiętać, że Unia Europejska nie ma kompetencji w zakresie prawa rodzinnego materialnego w państwach członkowskich. W konsekwencji nie ma ani możliwości, ani zamiaru proponować opracowania europejskich przepisów dotyczących, na przykład, nadawania nazwisk, adopcji, małżeństwa, lub zmieniać definicji małżeństwa na poziomie krajowym. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie stanowi podstawy prawnej do wdrażanie tego typu rozwiązania.

Ve světle předchozích úvah by se některé obtíže, s nimiž se setkávají ve svém každodenním životě občané nacházející se v přeshraniční situaci, daly vyřešit usnadněním uznávání účinků dokladů osvědčujících osobní stav, které byly zákonně vystaveny v jiném členském státě. K vyřešení těchto obtíží má Evropská unie k dispozici tři možnosti: pomoc vnitrostátním orgánům při hledání praktických řešení, automatické uznávání a uznávání založené na harmonizaci kolizních norem.

W świetle powyższych rozważań niektóre problemy praktyczne, które pojawiają się w codziennym życiu obywateli w sytuacjach międzynarodowych, mogłyby zostać rozwiązane poprzez uproszczenie uznawania skutków dokumentów z zakresu stanu cywilnego legalnie sporządzonych w innym państwie członkowskim. Unia Europejska przewiduje trzy możliwe warianty rozwiązania tych problemów: pomoc władzom krajowym w znalezieniu rozwiązań praktycznych, uznawanie całkowite lub uznawanie oparte na harmonizacji norm kolizyjnych.

a) Pomoc vnitrostátním orgánům při hledání praktických řešení

a) Pomoc władzom krajowym w znalezieniu rozwiązań praktycznych

Lze říci, že obtíže, s nimiž se setkávají občané v každodenním životě, pokud jde o jejich osobní stav v přeshraničních situacích, jsou otázkami, které se lépe řeší na úrovni členských států, neboť vnitrostátní orgány mohou najít praktická řešení v kontextu svého vnitrostátního práva. V očekávání hlubší harmonizace pravidel týkajících se právní úpravy použitelné v otázkách osobního stavu nebo většího sblížení hmotného práva rodinného členských států bude hlavní úlohou Evropské unie například pomoci vnitrostátním orgánům, aby účinněji spolupracovaly.

Można utrzymywać, że problemy dotyczące stanu cywilnego w sytuacjach międzynarodowych, z jakimi spotykają się obywatele w codziennym życiu, mogłyby zostać lepiej rozwiązane na poziomie państw członkowskich, albowiem to organom krajowym najłatwiej będzie znaleźć odpowiedzi praktyczne w kontekście prawa krajowego. Na przykład, w oczekiwaniu na większą harmonizację reguł dotyczących prawa właściwego w zakresie stanu cywilnego lub w oczekiwaniu na większe zbliżenie między państwami członkowskimi w zakresie prawa rodzinnego materialnego, główna rola Unii Europejskiej polegałaby na ułatwianiu organom krajowym ściślejszej współpracy.

Otázka č. 7: Domníváte se, že otázky týkající se osobního stavu obyvatel, kteří se nacházejí v přeshraniční situaci, by se daly lépe vyřešit pouze na úrovni vnitrostátních orgánů ? V případě, že ano, neměly by orgány Evropské unie adresovat alespoň určité pokyny vnitrostátním orgánům (případně prostřednictvím doporučení EU) k zajištění alespoň minimální koherence přístupů při hledání praktických řešení problémů, se kterými se občané setkávají ?

Pytanie 7 – Czy myślą Państwo, że kwestie dotyczące stanu cywilnego obywateli w sytuacjach międzynarodowych mogłyby zostać skutecznie rozwiązane przez same organy krajowe? Jeśli tak, to czy instytucje Unii nie powinny nakreślić przynajmniej pewnych wytycznych dla władz krajowych (ewentualnie w drodze zalecenia UE), aby zapewnić konieczną spójność działań zmierzających do znalezienia praktycznych rozwiązań dla problemów napotykanych przez obywateli?

b) Automatické uznávání

b) Pełne uznawanie

Jinou možností by mohlo být automatické uznávání v jednom členském státě situací týkajících se osobního stavu vzniklých v jiných členských státech. Toto uznávání by probíhalo bez harmonizace stávajících pravidel a ponechalo by beze změn právní systémy členských států.

Innym możliwym rozwiązaniem mogłoby być pełne uznawanie przez państwa członkowskie sytuacji z zakresu stanu cywilnego powstałych w innym państwie członkowskim. Uznawanie to byłoby możliwe bez harmonizacji obecnie obowiązujących przepisów i nie dotykałoby systemów prawnych państw członkowskich.

Toto řešení by znamenalo, že každý členský stát s ohledem na vzájemnou důvěru přijme a uzná účinky právní situace vzniklé v jiném členském státě. Ve výše uvedených příkladech by měly být jméno dítěte a rodičovské vztahy uznány orgány členského státu, odkud dítě pochází, i kdyby uplatnění práva tohoto státu vedlo k jinému řešení.

Rozwiązanie to wymagałoby od państw członkowskich, aby w poszanowaniu wzajemnego zaufania, akceptowały i uznawały skutki sytuacji prawnej powstałej w innym państwie członkowskim. W podanych powyżej przykładach nazwisko dziecka i stosunek rodzicielstwa musiałyby zostać uznane przez państwa członkowskie pochodzenia, nawet jeśli stosowanie prawa właściwego w tym państwie prowadziłoby do innego rozwiązania.

Kdyby se zajistilo v celé Unii automatické uznávání právní situace vzniklé v členském státě, přineslo by to evropským občanům mnohé výhody.

Zagwarantowanie w całej Unii pełnego uznawania sytuacji prawnej powstałej w jednym państwie członkowskim byłoby bardzo korzystne dla obywateli europejskich.

Toto řešení by mělo především tu výhodu, že by bylo jednoduché a transparentní vůči všem občanům, kteří využívají svého práva volného pohybu na území Unie. Každý občan, jehož osobní stav se mění nebo jenž se nachází v situaci týkající se osobního stavu, která vznikla ve členském státě, by si byl dopředu jist, že jeho osobní stav nesmí být zpochybněn, když překročí hranice a rozhodne se například strávit několik let v jiném členském státě, než je stát, odkud pochází. Stálost jeho osobního stavu bude zaručena a situace, která vznikla v jeho členském státě původu, bude na základě Smlouvy automaticky uznána v ostatních členských státech.

Rozwiązanie to byłoby przede wszystkim najprostsze i najbardziej przejrzyste dla obywateli korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się po terytorium Unii. Każdy obywatel, który zmienia stan cywilny lub którego dotyczy sytuacja z zakresu stanu cywilnego powstała w jednym państwie członkowskim, miałby pewność, że jego stan cywilny nie zostanie zakwestionowany, jeśli uda się za granicę lub postanowi spędzić kilka lat w państwie członkowskim innym niż jego państwo pochodzenia. Zagwarantowana mu będzie ciągłość stanu cywilnego, a sytuacja powstała w jego własnym państwie członkowskim będzie w pełni uznawana w pozostałych państwach członkowskich na podstawie traktatu.

Při přistoupení na automatické uznávání právní situace vzniklé v jiném členském státě by hostitelský členský stát (tj. ten, do nějž se občan rozhodne odejít žít nebo pracovat) neměl měnit své hmotné právo nebo měnit svůj právní systém.

Przy pełnym uznawaniu sytuacji prawnej powstałej w innym państwie członkowskim państwo przyjmujące (tj. państwo, w którym obywatel zdecyduje się mieszkać lub pracować) nie będzie musiało zmieniać prawa materialnego lub systemu prawnego.

Toto uznávání by rovněž přineslo tu výhodu, že by nabízelo právní jistotu, kterou může občan při využívání svého práva volného pohybu očekávat. Lze říci, že právní nejistota a různé obtíže, se kterými se případně může setkat, pokud jde o uznávání právní situace vzniklé ve členském státě, jejž opouští, by neměly mít odrazující účinek nebo představovat překážku, která by mu bránila, aby využil svých práv jakožto evropský občan.

Pełne uznawanie gwarantowałoby również pewność prawa, jakiej obywatele mogą oczekiwać przy korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się. Należy powiedzieć, że niepewność prawa i różne trudności, jakie obywatele mogą ewentualnie napotkać przy uznawaniu sytuacji prawnej powstałej w państwie członkowskim, z którego postanawiają wyjechać, nie powinny odstraszać od korzystania z praw im przysługujących jako obywatelom europejskim, ani stanowić przeszkody w korzystaniu z tych praw.

V tomto případě by však měla tuto možnost doprovázet řada vyrovnávacích opatření s cílem vyhnout se případnému podvádění nebo zneužívání a plně zohlednit pravidla veřejného pořádku jednotlivých členských států. Automatické uznávání by mimo jiné mohlo být případně výhodnější v určitých situacích týkajících se osobního stavu, jako je určování nebo změna jména. Komplikovanějším by se však toto řešení mohlo ukázat v jiných situacích týkajících se osobního stavu, jako je sňatek.

Niezależnie od wszystkiego omawianemu rozwiązaniu powinny towarzyszyć różne środki kompensacyjne, które pozwolą uniknąć ewentualnych przypadków nadużyć, oraz w pełni uwzględnić zasady porządku publicznego w państwach członkowskich. Należy również wziąć pod uwagę, że pełne uznawanie mogłoby lepiej odpowiadać tylko niektórym sytuacjom z zakresu stanu cywilnego, jak nadanie lub zmiana nazwiska, a w niektórych sytuacjach, jak małżeństwo, wiązać się z większymi komplikacjami.

Otázka č. 8 Co si myslíte o automatickém uznávání? Ve kterých situacích týkajících se osobního stavu by bylo použitelné? Pro jaké situace týkající se osobního stavu by se mohlo ukázat nevhodným?

Pytanie 8 – Jakie jest Państwa zdanie na temat pełnego uznawania? Do jakich sytuacji z zakresu stanu cywilnego mogłoby ono mieć zastosowanie? W jakich sytuacjach nie byłoby ono odpowiednim rozwiązaniem?

c) Uznávání založené na harmonizaci kolizních norem

c) Uznawanie oparte na harmonizacji norm kolizyjnych

Harmonizace kolizních norem je další možností, jak občanům umožnit, aby mohli plně využívat svého práva volného pohybu, a současně jim poskytnout větší právní jistotu ohledně situací týkajících se osobního stavu, které vznikly v jiném členském státě.

Innym sposobem umożliwiającym obywatelom pełne korzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej pewności prawa w odniesieniu do sytuacji z zakresu stanu cywilnego powstałych w obcym państwie członkowskim, mogłaby być harmonizacja norm kolizyjnych.

Soubor společných pravidel vypracovaných na úrovni Unie by stanovil právo, které by se použilo v přeshraničních situacích, v nichž by se jednalo o událost týkající se osobního stavu.

Zestaw wspólnych reguł opracowanych na poziomie Unii określałby prawo właściwe dla sytuacji międzynarodowych dotyczących zdarzeń z zakresu stanu cywilnego.

Toto právo by se určilo pomocí jednoho nebo několika hraničních určovatelů s ohledem na mobilitu občanů. Pravidla by tak byla předvídatelná a předem známá. V případě občanů, kteří mají bydliště v jiném členském státě než v tom, z nějž pocházejí, by se tak použilo právo tohoto státu, s nímž si vytvořili určité vazby, spíš než právo členského státu, odkud pocházejí a který možná opustili již před mnoha lety.

Prawo właściwe były określane w oparciu o wiele czynników łączących, uwzględniających fakt mobilności obywateli. Dzięki temu reguły byłyby jasne i przewidywalne. Tytułem przykładu, w stosunku do obywateli zamieszkałych w państwie członkowskim innym niż państwo pochodzenia, prawem właściwym byłoby prawo państwa zamieszkania, z którym wiele ich łączy, a nie prawo państwa pochodzenia, w którym być może nie przebywają od wielu lat.

Přitom bude třeba určit, zda má být zvolený hraniční určovatel tentýž pro více situací týkajících se osobního stavu, nebo zda by s ohledem na každou posuzovanou situaci byli vhodnější různí určovatelé.

Należałoby również określić czy należy wybrać jeden czynnik łączący, który będzie stosowany do wszystkich sytuacji z zakresu stanu cywilnego, czy lepiej byłoby brać pod uwagę różne czynniki, zależnie od rozważanej sytuacji.

Otázka č. 9 Co si myslíte o uznávání založeném na harmonizaci kolizních norem? Ve kterých situacích týkajících se osobního stavu by bylo použitelné?

Pytanie 9 – Jakie jest Państwa zdanie na temat harmonizacji norm kolizyjnych? Do jakich sytuacji z zakresu stanu cywilnego mogłaby ona mieć zastosowanie?

Právní úprava použitelná na základě hraničních určovatelů stanovených evropskou normou by se použila v případě, že by si nevybral občan sám. Občanům nacházejícím se v přeshraniční situaci by byla v zásadě nabídnuta možnost vybrat si právní úpravu, která by se použila na událost týkající se osobního stavu. Tato možnost by uspokojila oprávněné zájmy občanů, kteří by touto volbou vyjádřili svoji vazbu na kulturu a stát, odkud pocházejí, nebo na jiný členský stát. Možnost této volby by rovněž zohledňovala svobodu jednotlivce v oblasti osobního stavu, aniž by byla dotčena třetí osoba a narušen veřejný pořádek. Tato svoboda volby by však byla omezena a směla by vést jen k použití právní úpravy, k níž má občan úzké vazby.

Prawo właściwe wskazane na podstawie jednego lub wielu czynników łączących określonych przez europejskie reguły powinno mieć zastosowanie, jeśli obywatel sam nie dokona wyboru. Zasadniczo obywatelowi w sytuacji międzynarodowej można by stworzyć możliwość wyboru prawa właściwego dla zdarzenia z zakresu stanu cywilnego, które go dotyczy. Możliwość ta odpowiadałaby uzasadnionym interesom obywateli, którzy dokonując wyboru, wyrażaliby swoje przywiązanie do własnej kultury i państwa pochodzenia lub przeciwnie – do innego państwa członkowskiego. Możliwość wyboru byłaby wyrazem wolności osobistej w dziedzinie stanu cywilnego, w zakresie w jakim nie zagraża to interesom osób trzecich lub porządkowi publicznemu. Niezależnie od tego wolność wyboru byłaby jednak zawężona, aby nie doprowadzać do sytuacji stosowania prawa, z którym dana osoba nie ma bliskich związków.

Otázka č. 10 Co si myslíte o možnosti občanů zvolit si právní úpravu, která se má použít? Ve kterých situacích týkajících se osobního stavu by se jí dalo využít?

Pytanie 10 – Jakie jest Państwa zdanie na temat pozostawienia obywatelom możliwości wyboru prawa właściwego? Do jakich sytuacji z zakresu stanu cywilnego można by stosować to rozwiązanie?

Otázka č. 11 Domníváte se, že kromě automatického uznávání a uznávání založeného na harmonizaci kolizních norem existují další možnosti, jak řešit přeshraniční účinky právních situací týkajících se osobního stavu?

Pytanie 11 – Czy myślą Państwo, że oprócz pełnego uznawania i uznawania opartego na harmonizacji norm kolizyjnych, istnieją inne możliwe rozwiązania dotyczące kwestii transgranicznych skutków sytuacji prawnych dotyczących stanu cywilnego?

5. ZÁVěR

5. PODSUMOWANIE

Účelem této zelené knihy je zahájit veřejnou konzultaci s cílem zorientovat se ve směrech a získat názory dotčených účastníků ohledně navrhovaných možností, jejichž smyslem je zlepšit život občanů v oblasti pohybu veřejných listin a použití zásady vzájemného uznávání v oblasti osobního stavu.

Niniejsza zielona księga ma na celu rozpoczęcie publicznych konsultacji zmierzających do zgromadzenia informacji i opinii zainteresowanych stron na temat możliwych sposobów poprawy sytuacji obywateli, jeśli chodzi o przepływ dokumentów publicznych oraz stosowanie zasady wzajemnego uznawania w dziedzinie stanu cywilnego.

Bude zveřejněna na internetových stránkách Komise.

Zostanie ona opublikowania na stronie internetowej Komisji.

Konzultace bude probíhat od 14. prosince 2010 do 30. dubna 2011. Komise vyzývá dotčené strany, aby zaslaly své příspěvky na adresu Generálního ředitelství pro spravedlnost:

Konsultacje będą trwały od 14 grudnia 2010 r. do 30 kwietnia 2011 r. Komisja prosi zainteresowane strony o przekazywanie opinii na adres:

Commission européenneDirection générale de la justiceUnité A1 - Coopération judiciaire en matière civileB-1049 Bruxelles/BrusselFax: +32 22996457

European CommissionDirectorate-General for JusticeUnit A1 - Judicial Cooperation in Civil MattersB – 1049 BrusselsFaks: + 32 2 299 64 57

E-mail: JUST-COOP-JUDICIAIRE-CIVILE@ec.europa.eu

Adres mailowy: JUST-COOP-JUDICIAIRE-CIVILE@ec.europa.eu

Všechny příspěvky, ze soukromého i z veřejného sektoru, budou zveřejněny na internetových stránkách Komise, s výjimkou příspěvků, jejichž autoři výslovně odmítnou zveřejnit své údaje soukromé povahy z toho důvodu, že by jejich zveřejnění bylo na újmu jejich oprávněným zájmům.

Wszystkie opinie przedstawione zarówno przez sektor prywatnym, jak i publiczny, zostaną opublikowane na stronie internetowej Komisji, chyba że ich autorzy wyraźnie sprzeciwią się opublikowaniu danych o charakterze osobistym, które naruszało by ich uzasadnione interesy.

Komise případně zorganizuje veřejné slyšení o tématech této zelené knihy.

Komisja może zorganizować otwarte posiedzenie dotyczące tematów poruszonych w zielonej księdze.

[1] Jiným důkazem této skutečnosti je počet sňatků a rozvodů v rámci Unie: podle přibližných údajů má asi 16 milionů (13 %) sňatků ze zhruba 122 milionů přeshraniční rozměr.

[1] Innym dowodem na to jest liczba małżeństw i rozwodów zarejestrowanych w Unii: tytułem przykładu na ok. 122 mln małżeństw ok. 16 mln (czyli 13 %) to związki międzynarodowe.

[2] KOM(2010) 603 – Zpráva o občanství EU za rok 2010 – Odstranit překážky pro výkon práv občanů EU.

[2] COM(2010) 603 – Sprawozdanie na temat obywatelstwa UE – 2010 r., Usuwanie przeszkód w zakresie praw obywatelskich UE.

[3] KOM(2004) 401 – Sdělení „Prostor svobody, bezpečnosti a práva: hodnocení programu z Tampere a budoucí směr vývoje“, strana 11.

[3] COM(2004) 401 – Komunikat zatytułowany „Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości: bilans programu z Tampere i przyszłe kierunki działania”, s. 11.

[4] Jsou dostupné na adrese: http://ec.europa.eu/civiljustice/publications/publications_en.htm#5

[4] Analizy te dostępne są na stronie: http://ec.europa.eu/civiljustice/publications/publications_en.htm#5

[5] Stockholmský program – otevřená a bezpečná Evropa, která slouží svým občanům a chrání je (Úř. věst. C 115, 4.5.2010, s. 1).

[5] Program sztokholmski – Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli (Dz.U. C 115 z 4.5.2010, s. 1).

[6] Usnesení obsahující doporučení Evropské komisi k evropské úřední listině z prosince 2008.

[6] Rezolucja zawierająca zalecenia dla Komisji Europejskiej dotyczące europejskiego dokumentu urzędowego, grudzień 2008 r.

[7] Zpráva o aspektech akčního plánu provádění Stockholmského programu v oblasti občanského, obchodního a rodinného práva a mezinárodního práva soukromého ze dne 22. listopadu 2010.

[7] Sprawozdanie w sprawie aspektów prawa cywilnego, prawa handlowego, prawa rodzinnego oraz międzynarodowego prawa prywatnego w ramach planu działań służącego realizacji programu sztokholmskiego, 22 listopada 2010 r.

[8] Výše a limity poplatku se stát od státu výrazně liší (v některých státech je roven 20 EUR nebo nižší, v jiných má různou výši podle listiny a může dosahovat až 50 EUR).

[8] Wysokość i zakres opłat w państwach członkowskich jest zróżnicowany (dochodzi on do 20 EUR w niektórych państwach, a w innych państwach zależny jest również od rodzaju dokumentu i może osiągać wysokość 50 EUR).

[9] Apostila s sebou rovněž nese náklady: v mnohých státech je třeba za ni zaplatit poplatek, který se v různých členských státech liší. V některých se apostila uděluje zdarma nebo za poplatek nižší než 5 EUR, zatímco v jiných státech může jeho výše dosáhnout až 50 EUR.

[9] Apostille również wiąże się z poniesieniem kosztów, w wielu państwach należy bowiem uiścić opłatę. Opłata ta znacznie różni się zależnie od państwa członkowskiego. W niektórych państwach klauzulę apostille wydaje się nieodpłatnie lub za opłatą poniżej 5 EUR, a w innych państwach wysokość opłaty może wynosić nawet 50 EUR.

[10] Úmluva ze dne 5. října 1961 o zrušení požadavku ověřování cizích veřejných listin: http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.text&cid=41. Úmluva neplatí pro listiny vydané diplomatickými nebo konzulárními zástupci a správní listiny týkající se přímo obchodních nebo celních transakcí. Apostila je definována v článcích 4 a 5 úmluvy.

[10] Konwencja z dnia 5 października 1961 r. znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych: http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.text&cid=41. Nie ma ona zastosowania wobec dokumentów sporządzonych przez urzędników dyplomatycznych lub konsularnych oraz dokumentów administracyjnych dotyczących działalności handlowej oraz kwestii celnych. Definicja apostille znajduje się w art. 4 oraz 5 konwencji.

[11] Pěti zakládajícími státy jsou Belgie, Francie, Lucembursko, Nizozemsko a Švýcarsko.

[11] Pięć państw założycielskich to: Belgia, Francja, Luksemburg, Holandia i Szwajcaria.

[12] Internetové stránky CIEC: http://www.ciec1.org/. Kromě 4 výše uvedených členských států Unie, které byly zakládajícími členy CIEC, jsou to Itálie, Maďarsko, Německo, Polsko, Portugalsko, Řecko, Spojené království a Španělsko.

[12] Strona internetowa MKSC: http://www.ciec1.org/. Oprócz czterech wcześniej wymienionych państw UE będących państwami założycielskimi, do MKSC należą: Grecja, Hiszpania, Niemcy, Polska, Portugalia, Węgry, Włochy i Zjednoczone Królestwo.

[13] Jsou to úmluvy č. 2, 16 a 17.

[13] Są to konwencje nr 2, 16 i 17.

[14] Úmluva ze dne 25. května 1987 o zrušení legalizace listin ve členských státech Evropských společenství.

[14] Konwencja z dnia 25 maja 1987 r. dotycząca zniesienia legalizacji dokumentów w państwach członkowskich Wspólnoty Europejskiej.

[15] Jde o tyto členské státy: Belgie, Dánsko, Francie, Irsko, Itálie a Lotyšsko.

[15] Państwa te to: Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Łotwa i Włochy.

[16] Jde o tato ustanovení: článek 56 nařízení Rady (ES) č. 44/2001 o příslušnosti a uznávání a výkonu soudních rozhodnutí v občanských a obchodních věcech a článek 52 nařízení Rady (ES) č. 2201/2003 ze dne 27. listopadu 2000 o příslušnosti a uznávání a výkonu rozhodnutí ve věcech manželských a ve věcech rodičovské zodpovědnosti a o zrušení nařízení (ES) č. 1347/2000.

[16] Mowa tu o następujących przepisach: art. 56 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych oraz art. 52 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000.

[17] Věc C-336/94, Eftalia Dafeki v. Landesversicherungsanstalt, Recueil 1997, s. I-6761, bod 19.

[17] Sprawa C-336/94, Eftalia Dafeki przeciwko Landesversicherungsanstalt , Rec. 1997 s. I-06761, pkt 19.

[18] Viz zejména úmluvy č. 3, 8 a 26. Podle úmluvy č. 3, když úředník státní správy vystavuje oddací list, informuje o tom prostřednictvím jednotného formuláře úředníka státní správy v místě rodiště každého z budoucích manželů. Tato úmluva platí v jedenácti státech, z nichž deset je členem Unie. Jde o Belgii, Francii, Itálii, Lucembursko, Německo, Nizozemsko, Polsko, Portugalsko, Rakousko a Španělsko.

[18] Zob. w szczególności konwencje nr 3, 8 i 26. Zgodnie z konwencją nr 3, gdy urząd stanu cywilnego sporządza akt ślubu, informuje o nim za pomocą ustalonego formularza urząd stanu cywilnego w miejscu urodzenia każdego z przyszłych małżonków. Konwencja ta obowiązuje w stosunkach między 11 państwami, z których 10 to państwa członkowskie UE: Austria, Belgia, Francja, Hiszpania, Holandia, Luksemburg, Niemcy, Polska, Portugalia i Włochy.

[19] Systém pro výměnu informací o vnitřním trhu – systém IMI –, využívaný v současnosti k výměně informací mezi orgány v oblasti odborných kvalifikací a v oblasti služeb, by mohl být vhodným elektronickým prostředkem ke zlepšení spolupráce mezi příslušnými úřady členských států a mohl by zabránit podávání žádostí o překlad dokladů, viz http://ec.europa.eu/imi-net. Ostatně i projekt „ Plateforme CIEC “, spolufinancovaný Komisí, by mohl být v budoucnu užitečným pracovním nástrojem. Je totiž příkladem rozvoje a využití elektronických prostředků v oblasti práva, a zejména při vytváření sítě úředníků v oblasti osobního stavu, což přinese občanům maximum výhod. Plateforme CIEC rovněž podporuje nejlepší postupy vyvinuté v rámci mezivládní spolupráce.

[19] System wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) wykorzystywany obecnie do wymiany między różnymi organami informacji w dziedzinie kwalifikacji zawodowych i usług, może stanowić właściwą platformę elektroniczną, aby polepszyć współpracę między właściwymi organami państw członkowskich i unikać wniosków o tłumaczenie dokumentów, zob. http://ec.europa.eu/imi-net . Przydatny dla przyszłej współpracy mógłby być również współfinansowany przez Komisję projekt „Platforma MKSC”. W praktyce stanowi on urzeczywistnienie wykorzystania środków elektronicznych w dziedzinie sądownictwa, a w szczególności organizuje pracę sieci urzędów stanu cywilnego z korzyścią dla obywateli. „Platforma MKSC” służy również wspieraniu najlepszych praktyk rozwiniętych w ramach współpracy międzyrządowej.

[20] KOM(2010) 603, uvedeno výše, a KOM(2010) 608 – Sdělení „Na cestě k Aktu o jednotném trhu – Pro sociálně tržní hospodářství“.

[20] Wspomniany dokument COM(2010) 603 oraz COM(2010) 608 – komunikat, „W kierunku Aktu o jednolitym rynku: W stronę społecznej gospodarki rynkowej o wysokiej konkurencyjności”.

[21] Viz http://ec.europa.eu/youreurope.

[21] Zob. http://ec.europa.eu/youreurope.

[22] Průměrné náklady na překlad jednoho jednoduchého dokladu mohou dosahovat 30 až 150 EUR.

[22] Średni koszt tłumaczenia prostego dokumentu może wynosić od 30 do 150 EUR.

[23] Úmluva č. 16 platí ve 20 státech, z nichž 12 jsou členskými státy Unie.

[23] Konwencja nr 16 jest w mocy w 20 państwach, z których 12 to państwa członkowskie UE.

[24] Věc C-168/91, Christos Konstantinidis, Recueil 1993, s. I-1191; věc C-148/02, Carlos Garcia Avello, Recueil 2003, s. I-16613; věc C-353/06, Grunkin-Paul, Recueil 2008, s. I-7639 ; věc C-208/09, Ilonka Sayn-Wittgenstein, v níž Soudní dvůr EU dosud nevynesl rozsudek.

[24] Sprawa C-168/91 Christos Konstantinidis , Rec. 1993, s. I- 01191; sprawa C-148/02 Carlos Garcia Avello , Rec. 2003, s. I-16613 ; sprawa C-353/06 Grunkin-Paul , Zb.Orz. 2008, s. I-07639; sprawa C-208/09 Ilonka Sayn-Wittgenstein , w toku przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

[25] Výše uvedená věc C-353/06, body 22, 23, 25 a 27, a výše uvedená věc C-148/02, bod 36.

[25] Wspomniana sprawa C-353/06, pkt 22, 23, 25 i 27 oraz wspomniana sprawa C-148/02, pkt 36.

[26] Viz úmluva č. 12 o legitimizaci vlastních dětí v důsledku sňatku, úmluva č. 18 o dobrovolném uznání dětí narozených mimo manželství a úmluva č. 19 o zákoně týkajícím se jména a příjmení. Úmluva č. 7, usnadňující uzavírání sňatků v zahraničí, stanoví rovněž kolizní normu týkající se předběžného veřejného oznámení sňatku.

[26] Zob. konwencja nr 12 w sprawie uznania dziecka poprzez zawarcie małżeństwa, konwencja nr 18 dotycząca dobrowolnego uznania dzieci pochodzących ze związków pozamałżeńskich oraz konwencja nr 19 o zastosowaniu prawa właściwego w odniesieniu do nazwisk i imion. Konwencja nr 7 mająca na celu ułatwienie zawarcia związku małżeńskiego za granicą zawiera również normę kolizyjną dotyczącą ogłoszeń o zamiarze zawarcia małżeństwa.