[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.7.2009

COM(2009) 379 τελικό

2009/0113 (CNS)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με μέτρα για την καταπολέμηση των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ιδίως της νόσου του Alzheimer, μέσω του κοινού προγραμματισμού των ερευνητικών δραστηριοτήτων

{SEC(2009) 1039}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΣΥΝΟΨΗ

Η Επιτροπή προτείνει την ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών (ΚΜ) της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) με στόχο την αντιμετώπιση μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων. Ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι μια νέα προσέγγιση «κοινού προγραμματισμού». Ο κοινός προγραμματισμός (ΚΠ) περιλαμβάνει την οικειοθελή συμμετοχή των ΚΜ, με βάση την αρχή της μεταβλητής γεωμετρίας, στον καθορισμό, την ανάπτυξη και την υλοποίηση στρατηγικών ερευνητικών προγραμμάτων. Τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα (ΝΝ), και ιδίως η νόσος του Alzheimer (ΝA), προτάθηκαν ως πιλοτικό έργο .

Υπολογίζεται ότι περίπου 7,3 εκατομμύρια άτομα στην Ευρώπη πάσχουν σήμερα από ΝΑ και συναφείς διαταραχές, αριθμός ο οποίος αναμένεται να διπλασιασθεί έως το 2020. Η ΝΑ αναμένεται να επιβαρύνει σημαντικά και ολοένα και περισσότερο τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών άτυπης και μακροπρόθεσμης περίθαλψης. Σε μια γηράσκουσα κοινωνία, η έρευνα με αντικείμενο τη ΝΑ κινητοποιεί σημαντικούς χρηματοοικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, τόσο στην ΕΕ, όσο και στο επίπεδο του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της ΕΕ (ΕΤΑ).

Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει προς το παρόν αποτελεσματική θεραπεία ικανή να επιβραδύνει ή να ανακόψει την επιδείνωση της εγκεφαλικής λειτουργίας. Η πρώιμη διάγνωση είναι σχεδόν αδύνατη και, λόγω της συχνά πολύ καθυστερημένης διάγνωσης, η θεραπευτική αγωγή για τον μετριασμό των επιπτώσεων της ασθένειας παραμένει περιορισμένη. Προκειμένου να επιτύχουμε την καταπολέμηση των ΝΝ εν γένει, και της ΝΑ ειδικότερα, είναι θεμελιώδους σημασίας μια στοχευμένη ερευνητική προσπάθεια που να καλύπτει την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία. Ο συντονισμός της έρευνας στην Ευρώπη θα προσφέρει προστιθέμενη αξία και καλύτερα αποτελέσματα, ενώ θα οδηγήσει σε πιο ακριβή διαγνωστικά μέσα και πιο αποτελεσματικές μορφές θεραπείας.

Τον Σεπτέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2008 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα στα οποία συνιστά τη δρομολόγηση μιας κοινής ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας στον τομέα αυτό μέσω μιας προσέγγισης ΚΠ. Κάλεσε την Επιτροπή να καταθέσει πρόταση σύστασης του Συμβουλίου με στόχο να δρομολογηθεί η εν λόγω πιλοτική πρωτοβουλία το 2009.

Κατά συνέπεια, με την παρούσα σύσταση καλούνται τα ΚΜ να επιδιώξουν κοινή θεώρηση του τρόπου με τον οποίο η συνεργασία και ο συντονισμός της έρευνας σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση, τον εντοπισμό, την πρόληψη και την καταπολέμηση των ΝΝ, ιδίως της ΝΑ και να καταρτίσουν στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα (ΣΕΠ), στο οποίο θα καθορίζονται οι μεσομακροπρόθεσμες ανάγκες και στόχοι, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου υλοποίησης, στο οποίο θα καθορίζονται οι προτεραιότητες, τα ορόσημα και τα χρονοδιαγράμματα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει: ανταλλαγή πληροφοριών για τα εθνικά προγράμματα, ερευνητικές δραστηριότητες και συστήματα υγειονομικής περίθαλψης· τον εντοπισμό πεδίων που θα ωφεληθούν από το συντονισμό, τις κοινές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ή τη συγκέντρωση πόρων· τη διευκόλυνση της διεπιστημονικής και διατομεακής κινητικότητας και εκπαίδευσης και τη διερεύνηση της κοινής αξιοποίησης των ερευνητικών υποδομών και της δικτύωσης των ερευνητικών κέντρων.

Με τη σύσταση καλούνται επίσης τα ΚΜ να συνεργασθούν με την Επιτροπή με στόχο τη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάληψης πρωτοβουλιών εκ μέρους της, με αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχουν τα υφιστάμενα μέσα, για να βοηθηθούν τα ΚΜ στην κατάρτιση και υλοποίηση του κοινού ερευνητικού προγράμματος ή να προωθηθεί ο ΚΠ στον τομέα αυτό.

1. ΠΡΟΣ ΕΝΑΝ ΚΟΙΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

Μέχρι προσφάτως, τα κύρια μέσα προώθησης της επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας στην Ευρώπη ήταν τα διακρατικά έργα και δίκτυα συλλογικής έρευνας.

Το 2008 η Επιτροπή πρότεινε μια νέα προσέγγιση, η οποία καλείται κοινός προγραμματισμός, για κοινές δημόσιες ερευνητικές πρωτοβουλίες ευρείας κλίμακας σε ευρωπαϊκό επίπεδο[1]. Ο ΚΠ απορρέει από την αναθεωρημένη στρατηγική της Λισαβόνας και συνίσταται στη διαδικασία μέσω της οποίας τα ΚΜ συμμετέχουν οικειοθελώς, με βάση την αρχή της μεταβλητής γεωμετρίας, στον καθορισμό, την ανάπτυξη και την υλοποίηση κοινών ΣΕΠ βάσει κοινής θεώρησης του τρόπου αντιμετώπισης μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων στις οποίες δεν μπορεί να ανταποκριθεί κανένα ΚΜ μεμονωμένα.

Τον Σεπτέμβριο του 2008, το Συμβούλιο αναγνώρισε τις προκλήσεις που τίθενται από τα ΝΝ στο πλαίσιο ενός γηράσκοντος ευρωπαϊκού πληθυσμού και την ανάγκη κατανόησης, εντοπισμού, πρόληψης και καταπολέμησης των βασικών μηχανισμών που πυροδοτούν τις ασθένειες αυτές, ιδίως τη ΝΑ. Στα συμπεράσματά του το Συμβούλιο συνιστούσε τη δρομολόγηση ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας η οποία θα συγκεντρώνει τα ΚΜ, την Επιτροπή και λοιπούς ενδιαφερομένους με στόχο τη μείωση των ΝΝ, ιδίως της ΝΑ[2].

Τον Δεκέμβριο του 2008, το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα στα οποία αναγνωρίζει την αναγκαιότητα μιας πιλοτικής πρωτοβουλίας ΚΠ για τα ΝΝ, ιδίως τη ΝΑ, και καλεί την Επιτροπή να καταθέσει πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για την προετοιμασία της εν λόγω πιλοτικής πρωτοβουλίας το συντομότερο δυνατό το 2009[3].

Τα ΚΜ, μέσω μιας άτυπης ομάδας εργασίας η οποία συστάθηκε επί γαλλικής Προεδρίας, άρχισαν συζητήσεις σχετικά με τον καλύτερο τρόπο ανάπτυξης μιας πιλοτικής πρωτοβουλίας ΚΠ για τα ΝΝ και τη ΝΑ. Οι συζητήσεις αυτές κατέληξαν σε δήλωση προθέσεως τον Δεκέμβριο του 2008, στην οποία συμφώνησαν δέκα ΚΜ και μια χώρα συνδεδεμένη με το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο (ΠΠ7).

Η δήλωση υπογραμμίζει την προθυμία των χωρών αυτών να ανταποκριθούν στην πρόκληση θέτοντας τις βάσεις μιας κοινής θεώρησης στον εν λόγω τομέα, σκιαγραφώντας τους ερευνητικούς τομείς στους οποίους η Ευρώπη θα μπορούσε να προσφέρει προστιθέμενη αξία και περιγράφοντας μια προκαταρκτική διαχειριστική δομή. Κατόπιν παρουσίασης στην ομάδα υψηλού επιπέδου ΚΠ, οι αντιπρόσωποι 20 χωρών ασχολούνται τώρα με τη διατύπωση των αρμοδιοτήτων της διαχειριστικής δομής για την εν λόγω πιλοτική πρωτοβουλία.

Επιχειρήματα υπέρ του κοινού προγραμματισμού

Το 2008, κατά τη διάρκεια της γαλλικής Προεδρίας, τα ΝΝ, και ιδίως η ΝΑ, χαρακτηρίσθηκαν από τα ΚΜ ως τομέας στον οποίο η κοινωνική ζήτηση είναι υψηλή και όπου μια κοινή πρωτοβουλία, μέσω ΚΠ, θα προσέδιδε σημαντική προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με τις τρέχουσες, αποσπασματικές προσπάθειες που καταβάλλονται στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας.

Υπάρχει πραγματική και επείγουσα ανάγκη για συγκέντρωση και συντονισμό των προσπαθειών των ευρωπαίων ερευνητών που απασχολούνται στη βασική, την κλινική και την κοινωνική έρευνα στον τομέα αυτό. Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας με αντικείμενο τα ΝΝ βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο, η χρηματοδοτούμενη με δημόσια κονδύλια έρευνα θα είναι αποφασιστικής σημασίας για κάθε καθοριστική εξέλιξη σε πεδία όπως η έρευνα για τους βιοδείκτες, η ανάπτυξη νέων κριτηρίων και μεθόδων πρόληψης και διάγνωσης, καθώς και η δοκιμή νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων σε ευρείας κλίμακας κλινικές δοκιμές. Όλα αυτά θα ενισχύσουν τις πιθανότητες κατανόησης, εντοπισμού, πρόληψης και καταπολέμησης των βασικών μηχανισμών που πυροδοτούν τα ΝΝ, και ιδίως τη ΝΑ, στην Ευρώπη, αλλά και παροχής καλύτερης περίθαλψης στους πάσχοντες από τις εν λόγω ασθένειες. Αυτό με τη σειρά του θα μετριάσει την οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται ένας τόσο μεγάλος πληθυσμός πασχόντων.

2. ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, ΙΔΙΩΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΤΟΥ ALZHEIMER

Ένα μείζον θέμα για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη

Τα ΝΝ είναι κληρονομικές ή σποραδικές παθήσεις που χαρακτηρίζονται από σταδιακή δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος η οποία συνδέεται συχνά με ατροφία των δομών του κεντρικού ή περιφερειακού νευρικού συστήματος που έχουν υποστεί βλάβη. Πρόκειται για μια ετερογενή ομάδα συνδεόμενων με τη γήρανση χρόνιων παθήσεων ποικίλης αιτιολογίας.

Η ΝΑ είναι το πλέον διαδεδομένο ΝΝ και αντιστοιχεί περίπου στο 50-70 % του συνόλου των μορφών άνοιας, ενώ ακολουθεί η νόσος του Parkinson[4]. Το 2006, στα 27 κράτη μέλη, έπασχαν από άνοια 7,3 εκατομμύρια Ευρωπαίοι[5]. Η νόσος του Alzheimer είναι η τέταρτη πιο συνήθης αιτία νοσοεπιβάρυνσης στις χώρες υψηλού εισοδήματος.

Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στην Ευρώπη ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί δραματικά, ενώ οι τρέχουσες προβλέψεις κάνουν λόγο για διπλασιασμό του αριθμού των πασχόντων ανά είκοσι χρόνια στην ΕΕ των 27[6].

Πράγματι, ο ευρωπαϊκός πληθυσμός γηράσκει, ενώ τα άτομα ηλικίας άνω των 80 ετών αποτελούν την ταχύτερα αυξανόμενη πληθυσμιακή ομάδα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Το 70% των ασθενών στους οποίους διαγιγνώσκεται ΝΑ είναι ηλικίας 75 ετών και άνω. Συνεπώς, εκτιμάται ότι τις επόμενες δεκαετίες η άνοια θα αποτελέσει μια από τις κύριες προκλήσεις για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών άτυπης και μακροπρόθεσμης περίθαλψης.

Η ΝΑ και οι συναφείς διαταραχές συνιστούν ανίατες παθήσεις, όμως οι ασθενείς ζουν και η κατάστασή τους επιδεινώνεται σταδιακά για 7–12 χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση. Η διαταραχή εκδηλώνεται με σταδιακή έκπτωση πολλών πεδίων της εγκεφαλικής λειτουργίας, μεταξύ άλλων της μνήμης, της λογικής, της επικοινωνίας και των απαραίτητων δεξιοτήτων για την εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων.

Η ΝΑ συνιστά συντριπτικό πλήγμα για τους ίδιους τους ασθενείς. Επίσης, οι συγγενείς των ασθενών επωμίζονται τεράστιο βάρος. Τα μέλη της οικογένειας που προσφέρουν περίθαλψη είναι συχνά και εκείνα ηλικιωμένα και ευπαθή άτομα, ενώ εκδηλώνουν υψηλό βαθμό κατάθλιψης και σωματικών παθήσεων και έχουν χαμηλή ποιότητα ζωής. Κατά συνέπεια, η ΝΑ είναι εξαιρετικά δαπανηρή για την κοινωνία στο σύνολό της: σύμφωνα με την επετηρίδα Dementia in Europe Yearbook (2008), το συνολικό κόστος της άμεσης και άτυπης περίθαλψης για τη ΝΑ και τις λοιπές μορφές άνοιας ανήλθε το 2005 σε 130 δισ. ευρώ για την ΕΕ των 27, ενώ το 56 % των δαπανών αναλογούσε στην άτυπη περίθαλψη[7].

Απαιτείται ουσιαστική ερευνητική προσπάθεια

Τα αίτια της ΝΑ και των συναφών διαταραχών δεν έχουν διαλευκανθεί επαρκώς, όλα όμως προκαλούν δομικές και χημικές μεταβολές στον εγκέφαλο, καταλήγοντας στο θάνατο του εγκεφαλικού ιστού.

Δεν υπάρχει προς το παρόν θεραπεία για τη ΝΑ ικανή να επιβραδύνει ή να ανακόψει την καταστροφή των εγκεφαλικών κυττάρων[8]. Οι διαθέσιμες θεραπείες παραμένουν πολύ περιορισμένες και αντιμετωπίζουν κυρίως τα συμπτώματα χωρίς να επιφέρουν ίαση. Πράγματι, αν και έχει βελτιωθεί σημαντικά η κατανόηση των μηχανισμών της νόσου κατά τα τελευταία χρόνια, απέχουμε πολύ από το να σχηματίσουμε πλήρη εικόνα, ενώ δεν υπάρχει άμεση προοπτική ανακάλυψης θεραπειών οι οποίες θα μπορούσαν να επιβραδύνουν ή να ανακόψουν την εξέλιξη της ασθένειας.

Επιπλέον, η διάγνωση γίνεται συνήθως σε τόσο ύστερο στάδιο ώστε δεν αξιοποιούνται πλήρως οι θεραπείες που είναι προς το παρόν διαθέσιμες. Παρότι έχουν παρατηρηθεί ορισμένοι γενετικοί, συμπεριφορικοί, καρδιαγγειακοί και διατροφικοί παράγοντες κινδύνου, δεν έχουν διεξαχθεί ακόμη μακροχρόνιες μελέτες πρόληψης ώστε να διαπιστωθεί αν μπορεί να μειωθεί η συχνότητα εμφάνισης (επίπτωση) της ΝΑ. Ακόμη, πρέπει να διερευνηθεί εις βάθος η πιθανή σχέση ανάμεσα σε περιβαλλοντικούς παράγοντες στρες και στα ΝΝ, συμπεριλαμβανομένης και της ΝΑ.

Η κύρια αιτία ανησυχίας, σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιδημιολογικά στοιχεία, είναι ότι η ΝΑ παραμένει υποδιαγνωσμένη στην ΕΕ[9]. Προς το παρόν μόνο το ένα τρίτο περίπου των πασχόντων από τη νόσο διαγιγνώσκονται επίσημα σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή της ασθένειας. Όταν γίνεται η διάγνωση, είναι συνήθως πάρα πολύ αργά για τους πάσχοντες ώστε να έχουν επιλογές. Επομένως, η μάχη κατά των ΝΝ, και ιδίως της ΝΑ, θα κερδηθεί μόνο όταν κινητοποιήσουμε τις ερευνητικές προσπάθειες, καλύπτοντας όλο το φάσμα από την πρόληψη και τη διάγνωση έως τη θεραπεία. Οι προτεραιότητες για την έρευνα στο μέλλον θα πρέπει να περιλαμβάνουν: την πρόληψη· βιοδείκτες, μεταξύ άλλων τη γενετική προδιάθεση· τεχνολογίες απεικόνισης· μεθόδους πρώιμης διάγνωσης μέσω διεπιστημονικής προσέγγισης· τυποποίηση των διαγνωστικών κριτηρίων και διαγνωστικών μέσων· μεγάλες βάσεις δεδομένων οι οποίες θα μπορούν να χρησιμοποιούνται σε πληθυσμιακές μελέτες· στρατηγικές θεραπείας και κλινικές δομικές νέων χημικών και βιολογικών προϊόντων, εμβολίων ή νέων τεχνολογιών.

Ένας τομέας ολοένα υψηλότερης προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση έρευνας στην Ευρώπη

Τρέχουσα δράση στα κράτη μέλη

Η ΝΑ και οι συναφείς διαταραχές αποτελούν κοινή πρόκληση για όλα τα ΚΜ, αφού τα ποσοστά επιπολασμού της άνοιας είναι περίπου τα ίδια από χώρα σε χώρα. Συνιστούν επίσης ιδιαίτερη πρόκληση για τον τρόπο με τον οποίο παρέχεται σήμερα η υγειονομική περίθαλψη. Συχνά οι παρεχόμενες υπηρεσίες δεν είναι προσαρμοσμένες στις τρέχουσες ανάγκες, ενώ διαπιστώνεται επίσης έλλειψη δυναμικότητας, συνέχειας και γνώσεων.

Δεδομένης της μεσομακροπρόθεσμα αναμενόμενης αύξησης των ΝΝ, και ιδίως της ΝΑ, για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν αρχίσει να αναγνωρίζουν την ανάγκη για συγκεκριμένες ολοκληρωμένες στρατηγικές αντιμετώπισης της ΝΑ και των συναφών διαταραχών. Σε πολλές χώρες, η ΝΑ καθίσταται μια από τις αναδυόμενες ερευνητικές προτεραιότητες.

Αρκετές χώρες έχουν εγκρίνει εθνικά σχέδια ή βρίσκονται στη διαδικασία έγκρισής τους. Το 2008, η Γαλλία έθεσε ως προτεραιότητα τα ΝΝ, και ιδίως τη ΝΑ, και ενέκρινε εθνικό σχέδιο ύψους 1,6 δισ. ευρώ στον τομέα αυτόν[10]. Η Αγγλία δρομολόγησε το 2008 μια πρωτοβουλία για εθνική στρατηγική για την άνοια, τη διά βίου υγεία και την ευζωία[11], με ενίσχυση ύψους 150 εκατ. λιρών στερλινών κατά τα πρώτα δύο έτη, καθώς και τη στρατηγική ανασκόπηση του 2008 για τον νευροεκφυλισμό από το Συμβούλιο Ιατρικών Ερευνών[12], ενώ, και πάλι το 2008, η Σκωτία δρομολόγησε την πρωτοβουλία με τίτλο «Η άνοια ως εθνική προτεραιότητα»[13]. Η Νορβηγία ενέκρινε το εθνικό σχέδιο για την άνοια 2015[14] με πέντε κύριες στρατηγικές για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων στον τομέα της περίθαλψης. Το 2008 η πρώιμη διάγνωση των ΝN, συμπεριλαμβανομένης της ΝΑ, ορίσθηκε ως ένας από τους έξι τομείς προτεραιότητας του γερμανικού Ομοσπονδιακού Υπουργείου Παιδείας και Έρευνας (BMBF)[15]. Επιπρόσθετα, ιδρύθηκε το γερμανικό κέντρο Helmholtz για τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα (DZNE), στη Βόννη, με ετήσιο προϋπολογισμό 50 εκατ. ευρώ.

Το 2005, εγκαινιάσθηκε στη Σουηδία το σουηδικό δίκτυο για τον εγκέφαλο (Swedish Brain Power Network) ως μια εθνική συλλογική προσπάθεια έξι ιδρυτών ύψους 100 εκατ. σουηδικών κορωνών για πέντε έτη. Αποσκοπεί στη βελτίωση της πρώιμης διάγνωσης, της θεραπείας και της περίθαλψης των ασθενών που πάσχουν από ΝΝ[16]. Στην Ιρλανδία διατίθενται σχεδόν 100 εκατ. ευρώ για έρευνα με αντικείμενο τις ασθένειες που συνδέονται με τη γήρανση και την περίθαλψη.[17]

Οι Κάτω Χώρες[18] και η Ιταλία χρηματοδοτούν επί χρόνια μεγάλες μελέτες κοόρτης στον εν λόγω τομέα, επιτυγχάνοντας τη συλλογή σημαντικού όγκου ερευνητικών δεδομένων. Η Ιταλία έχει αναγάγει τη νόσο του Alzheimer σε ερευνητική προτεραιότητα για το Υπουργείο Υγείας της χώρας[19]. Η Ισπανία έχει συγκροτήσει διάφορα ενιαία εθνικά δίκτυα που ασχολούνται με τη βιοϊατρική έρευνα για τα ΝΝ και την ψυχική υγεία[20].

Τρέχουσα δράση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η έρευνα με αντικείμενο τα ΝΝ, και ιδίως τη ΝΑ, προσελκύει επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με το έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ (ΠΠ6) διατέθηκαν 136 εκατ. ευρώ για 28 έργα συλλογικής έρευνας στον εν λόγω τομέα. Από το ποσό αυτό, 40 εκατ. ευρώ διατέθηκαν ειδικά για μια μεταγραφική προσέγγιση της μελέτης της ΝΑ[21].

Το ΠΠ6 παρείχε επίσης ένα μέσο αντιμετώπισης του κατακερματισμού και του συντονισμού των εθνικών ερευνητικών δραστηριοτήτων για τα ΝΝ, συμπεριλαμβανομένης της ΝΑ, μέσω των προγραμμάτων ERA-AGE[22] και NEURON[23] του μηχανισμού ERA-NET. Το τελευταίο, στο οποίο συμμετέχουν 12 ΚΜ, εξέδωσε μια πρώτη κοινή πρόσκληση υποβολής προτάσεων το 2008. Παρέχεται στήριξη σε 12 έργα με χρηματοδότηση ύψους 10 εκατ. ευρώ[24].

Οι προσπάθειες στον τομέα αυτό ενισχύθηκαν στο πλαίσιο του θεματικού τομέα «Υγεία» του ΠΠ7 (2007-2013), όπου γίνεται ειδική μνεία στην έρευνα με αντικείμενο τον ανθρώπινο εγκέφαλο και στη «Βελτιστοποίηση της παροχής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στους πολίτες της Ευρώπης». Προς το παρόν, το ένα τρίτο των διαθέσιμων κονδυλίων για την έρευνα που αφορά τον ανθρώπινο εγκέφαλο για τα έτη 2008-2009 διατίθεται για έρευνα με αντικείμενο τον νευροεκφυλισμό. Στον τομέα αυτό παρέχεται στήριξη σε 24 συλλογικά ερευνητικά έργα ύψους 94 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 24 εκατ. ευρώ αφορούν τη ΝΑ και τις συναφείς διαταραχές. Διατίθενται επιπλέον 8 εκατ. ευρώ για συλλογική έρευνα που εστιάζει σε διάφορες πτυχές της οργάνωσης, παροχής και ποιότητας της μακροχρόνιας περίθαλψης των ηλικιωμένων στην Ευρώπη.

Η λευκή βίβλος με τίτλο «Μαζί για την υγεία: Στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ για την περίοδο 2008-2013»[25], όπου αναπτύσσεται η στρατηγική της ΕΕ σε θέματα υγείας, αναγνωρίζει επίσης την καλύτερη κατανόηση των ΝΝ , όπως είναι η ΝΑ, ως σημαντική ανάγκη η οποία πρέπει να αντιμετωπισθεί στο πλαίσιο της δημογραφικής γήρανσης. , Βάσει του προγράμματος δημόσιας υγείας (2003-2008), έχει δρομολογηθεί δράση της ΕΕ στο πεδίο της ενημέρωσης για τη ΝΑ και τις συναφείς διαταραχές.

Το έργο EuroCoDe (European Collaboration on Dementia-Ευρωπαϊκή Συνεργασία για την Άνοια)[26] (2006-2008), το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα δημόσιας υγείας (2003-2008) και συντονίζεται από τον οργανισμό Alzheimer Europe, αποσκοπεί: (i) στην καθιέρωση νέων συναινετικών ποσοστών επιπολασμού για την άνοια· (ii) στην ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τη διάγνωση, τη θεραπεία και τις μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις· (iii) στην κατάστρωση στρατηγικών πρόληψης· (iv) στην ανάλυση του κοινωνικο-οικονομικού κόστους της ΝΑ και την καταγραφή των συστημάτων κοινωνικής στήριξης.

Στο πλαίσιο του EuroCoDe , ο Alzheimer Europe εξέδωσε τις επετηρίδες για την άνοια στην Ευρώπη (Dementia in Europe Yearbooks) 2006, 2007 και 2008[27], οι οποίες παρέχουν μια συνολική επισκόπηση της παρούσας κατάστασης όσον αφορά τη ΝΑ και τις λοιπές μορφές άνοιας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την Ψυχική Υγεία και την Ευζωία , που εγκρίθηκε το 2008, εστιάζει σε τέσσερις θεματικές προτεραιότητες: πρόληψη της αυτοκτονίας και της κατάθλιψης, ψυχική υγεία της νεολαίας και εκπαίδευση, ψυχική υγεία στο εργασιακό περιβάλλον και ψυχική υγεία των ηλικιωμένων[28].

Η ΕΕ στηρίζει επίσης το EADC (European Alzheimer's Disease Consortium – Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για τη Νόσο του Alzheimer)[29], ένα δίκτυο ευρωπαϊκών κέντρων αριστείας τα οποία δραστηριοποιούνται στον τομέα της ΝΑ. Τα κέντρα αυτά ενισχύουν τη βασική επιστημονική κατανόηση και αναπτύσσουν τρόπους πρόληψης, επιβράδυνσης ή βελτίωσης των πρωτογενών και δευτερογενών συμπτωμάτων της ΝΑ, διευκολύνοντας τη διευρωπαϊκή έρευνα.

Σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στη στρατηγική της ΕΕ σε θέματα υγείας και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τις στρατηγικές δημόσιας υγείας για την καταπολέμηση των ΝΝ που συνδέονται με τη γήρανση, και ιδίως της ΝΑ, τα οποία εγκρίθηκαν το Δεκέμβριο του 2008 από τους υπουργούς υγείας, προβλέπεται να εκδοθεί, τον Ιούλιο του 2009, ανακοίνωση της Επιτροπής για μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία σχετικά με τη νόσο του Alzheimer και τις λοιπές μορφές άνοιας. Στην ανακοίνωση θα αναφέρεται ότι οι ασθένειες αυτές αποτελούν προτεραιότητα για ανάληψη δράσης ενόψει της γήρανσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού και θα συνεκτιμάται το πόσο μπορεί να επηρεάσει η αύξηση των εν λόγω ασθενειών την οικονομική βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας.

Τα οφέλη του βελτιωμένου συντονισμού

Ο περιορισμός της επιβάρυνσης από τα ΝΝ, ιδίως τη ΝΑ, συνιστά μείζονα κοινωνική πρόκληση για την Ευρώπη, αφού το 16 % του πληθυσμού είναι ηλικίας 65 ετών και άνω, ποσοστό το οποίο αναμένεται να διπλασιασθεί κατά τα επόμενα 25 χρόνια, εάν συνεχισθούν οι τρέχουσες τάσεις του ευρωπαϊκού πληθυσμού και δεν ανακαλυφθούν μέθοδοι πρόληψης.

Η έρευνα που αφορά τον ανθρώπινο εγκέφαλο αποτελεί αντικείμενο σημαντικών ερευνητικών προσπαθειών, τόσο στα ΚΜ, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το 2005, στην Ευρώπη, οι συνολικές δαπάνες έρευνας για τον ανθρώπινο εγκέφαλο ανήλθαν περίπου σε 4,1 δισ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, 855 εκατ. ευρώ προήλθαν από το δημόσιο τομέα, ενώ το πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ συνεισέφερε 94 εκατ., καθώς και 105 εκατ. ειδικά για την έρευνα με αντικείμενο τα ΝΝ.

Εντούτοις, η εικόνα της στήριξης της έρευνας για τα ΝΝ στην Ευρώπη είναι σύνθετη, κυρίως λόγω της πολυμορφίας των χρηματοδοτικών συστημάτων, των πολιτικών έρευνας και των οργανωτικών δομών στα ΚΜ, καθώς και λόγω των μεγάλων διακυμάνσεων των δαπανών των διαφόρων οργανισμών και χωρών για έρευνα με αντικείμενο τα ΝΝ. Ο συντονισμός των εθνικών ερευνητικών προσπαθειών στον τομέα αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν βρίσκεται σε ικανοποιητικό επίπεδο. Μεταξύ των βασικών στοιχείων στα οποία οφείλεται η κατάσταση αυτή περιλαμβάνονται:

- Οι φραγμοί ανάμεσα στους επιστημονικούς κλάδους και τους ερευνητικούς τομείς, καθώς και ο κατακερματισμός των ερευνητικών δραστηριοτήτων. Οι απαραίτητες γνώσεις για τη βελτίωση της εκ μέρους μας κατανόησης του προβλήματος και των πιθανών λύσεων εκτείνονται όχι μόνο σε ένα ευρύ και ποικίλο φάσμα επιστημών και ενδιαφερομένων αλλά και στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

- Σημαντική αδυναμία συνιστά η έλλειψη δεσμών ανάμεσα στη βασική έρευνα, την κλινική έρευνα, την έρευνα για τη δημόσια υγεία και την κοινωνική έρευνα, το οποίο σημαίνει ότι μέρος μόνο των υφιστάμενων ή αποκτώμενων βασικών γνώσεων βρίσκει εφαρμογή στην τρέχουσα κλινική πρακτική και την οργάνωση και παροχή περίθαλψης.

- Ο τρόπος άσκησης των δραστηριοτήτων αυτών, κυρίως σε εθνικό πλαίσιο, που ενισχύει τον κατακερματισμό και περιορίζει την ανταλλαγή των τρεχουσών βέλτιστων πρακτικών σε ολόκληρη την ΕΕ όσον αφορά τη διάγνωση, τη θεραπεία και την πρόληψη.

Ως εκ τούτου, παρά το μεγάλο ύψος των χρηματοοικονομικών πόρων και τις σημαντικές μεμονωμένες πρωτοβουλίες των ΚΜ, οι τρέχουσες προσπάθειες δεν αποκομίζουν τα πλεονεκτήματα μιας συνεκτικής και συντονισμένης προσέγγισης.

Οι προσεγγίσεις σε μακροσκοπικό επίπεδο αποτελούν τον τρόπο συμπλήρωσης των κενών στην κατανόηση και τη δράση μας. Ορισμένα παραδείγματα είναι η ανάδειξη των βέλτιστων πρακτικών στην πρώιμη διάγνωση της ΝΑ και των συναφών διαταραχών, καθώς και η χρήση των υφιστάμενων παρεμβάσεων που θα μπορούσε να βελτιστοποιηθεί μέσω κοινών γνώσεων και προσπαθειών. Οι συντονισμένες βάσεις δεδομένων με γονιδιωματικές πληροφορίες, οι τράπεζες δειγμάτων και ιστών θα είναι φυσικά ουσιώδους σημασίας στο εγχείρημα αυτό.

Η ανάπτυξη και επικύρωση νέων μεθόδων πρόληψης και θεραπειών, καθώς και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υφισταμένων, θα απαιτήσει κλινικές μελέτες ευρείας κλίμακας, το φυσικό περιβάλλον των οποίων είναι η διασυνοριακή συνεργασία, δεδομένου του πολύ μεγάλου αριθμού ασθενών με (λίγο πολύ) διαφορετικό γενετικό υπόβαθρο που είναι απαραίτητος προκειμένου να επιτευχθούν σημαντικά αποτελέσματα.

Ομοίως, θα χρειασθεί η δρομολόγηση και ενοποίηση μελετών κοόρτης, βάσεων δεδομένων και μητρώων ευρείας κλίμακας προκειμένου να κατανοήσουμε πλήρως τον ρόλο και τη συμβολή της γενετικής, της διατροφής, της συμπεριφοράς και άλλων παραγόντων κινδύνου στην εξέλιξη αυτών των ασθενειών, καθώς και τη θέση των στρατηγικών πρόληψης. Η κατανόηση της ευρωπαϊκής πολυμορφίας ως προς αυτούς τους παράγοντες κινδύνου και η αξιοποίησή της θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε ό,τι αφορά την καλύτερη κατανόηση της ασθένειας.

Η τυποποίηση των διαγνωστικών κριτηρίων και των μέσων αξιολόγησης σε όλα τα ΚΜ θα είναι ουσιώδους σημασίας για την καθιέρωση των βέλτιστων πρακτικών και της βέλτιστης κλινικής περίθαλψης σε όλη την Ευρώπη.

Η κοινή δράση, επιτρέποντας τη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας δεξιοτήτων, γνώσεων και χρηματοοικονομικών πόρων και διευκολύνοντας τη διεπιστημονικότητα, θα αποτελέσει ένα βήμα προόδου προς την αντιμετώπιση των ιατρικών και κοινωνικών προκλήσεων που συνιστούν οι ασθένειες αυτές.

Μια ειδική δράση ΚΠ σε αυτόν τον τομέα με τις έντονες προκλήσεις από πολιτική και κοινωνική άποψη θα αξιοποιήσει τις υφιστάμενες δομές και τα προγράμματα, αποτρέποντας την περιττή αλληλεπικάλυψη εργασιών, προσπαθειών και πόρων, προς όφελος όλων των ευρωπαίων πολιτών. Θα βοηθήσει επίσης την ΕΕ να διαμορφώσει συνεκτική προσέγγιση της διεθνούς συνεργασίας με τρίτες χώρες με συγκρίσιμα δημογραφικά χαρακτηριστικά που αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα, ιδίως με τις χώρες που είναι συνδεδεμένες με το ΠΠ7, αξιοποιώντας πρωτοβουλίες όπως η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία νευροαπεικόνισης της νόσου του Alzheimer, η οποία στηρίζεται από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ[30].

Με τη σύσταση καλούνται επίσης τα ΚΜ να συνεργασθούν με την Επιτροπή με στόχο τη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάληψης πρωτοβουλιών εκ μέρους της για να βοηθηθούν τα ΚΜ στην κατάρτιση και υλοποίηση του κοινού ερευνητικού προγράμματος.

Η Επιτροπή μπορεί να αναλάβει άλλες πρωτοβουλίες για να προωθήσει τον ΚΠ στον τομέα αυτό, όπως είναι η πρόβλεψη ad-hoc και συμπληρωματικών μέτρων για τη στήριξη μιας τέτοιας πιλοτικής πρωτοβουλίας ΚΠ. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν τη στήριξη της διαχειριστικής δομής και της κατάρτισης του ΣΕΠ, την παροχή δεδομένων και στοιχείων, καθώς και ανάλυσης σχετικά με την πλέον προηγμένη τεχνολογία στον εν λόγω τομέα στα ΚΜ και σε ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά και τη σύνταξη ετήσιας έκθεσης για την πρόοδο της εν λόγω πρωτοβουλίας. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να εξετάσει ενδεχόμενες μορφές διαβούλευσης και συνεργασίας επί του θέματος αυτού με επιστημονικώς προηγμένες ομάδες σε διεθνές επίπεδο.

3. ΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Σύνοψη της προτεινόμενης δράσης

Με την πρόταση καλούνται τα ΚΜ να υιοθετήσουν κοινή προσέγγιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω ΚΠ για την έρευνα με αντικείμενο τα ΝΝ, ιδίως τη ΝΑ.

Ο ΚΠ απαιτεί από τα ενδιαφερόμενα ΚΜ να συνεργασθούν προκειμένου να ορίσουν μια κοινή θεώρηση των ερευνητικών αναγκών και δυνατοτήτων στον εν λόγω τομέα και, βάσει αυτής, να καταρτίσουν ένα ΣΕΠ, στο οποίο θα καθορίζονται οι προτεραιότητες, τα ορόσημα και τα χρονοδιαγράμματα, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου υλοποίησης, στο οποίο θα σκιαγραφούνται οι δράσεις, τα μέσα και οι πόροι που απαιτούνται για την εφαρμογή του ΣΕΠ και την υλοποίηση της κοινής θεώρησης. Για τους σκοπούς αυτούς, πρέπει να συσταθεί διαχειριστική δομή και ζητείται από τα ΚΜ να διατυπώσουν την εντολή της. Με την πρόταση καλούνται επίσης τα ΚΜ να συνεργασθούν με την Επιτροπή με στόχο τη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάληψης πρωτοβουλιών εκ μέρους της για να βοηθηθούν τα ΚΜ στην κατάρτιση και υλοποίηση του ΣΕΠ. Η Επιτροπή μπορεί να αναλάβει άλλες πρωτοβουλίες για να προωθήσει τον ΚΠ στον τομέα αυτό.

Νομική βάση

Το άρθρο 165 της συνθήκης ΕΚ παρέχει τη νομική βάση.

Αρχή της επικουρικότητας

Η πρόταση είναι σύμφωνη με την αρχή της επικουρικότητας, δεδομένου ότι οι στόχοι της δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς σε επίπεδο ΚΜ και, συνεπώς, λόγω των διαστάσεων και των επιπτώσεων των στόχων, μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο. Η προστιθέμενη αξία από την κάλυψη ενός τέτοιου ζητήματος έρευνας στο πλαίσιο μιας κοινής ευρωπαϊκής προσπάθειας, μέσω ΚΠ, έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι η κοινή δράση θα επιτρέψει τη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας δεξιοτήτων, γνώσεων και χρηματοοικονομικών πόρων, συνδυάζοντας ευκολότερα την αλληλοσυμπληρούμενη εμπειρογνωμοσύνη και αποτρέποντας την περιττή αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών. Η δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα καταπολεμήσει τον παρόντα κατακερματισμό και τις ανισότητες και θα διασφαλίσει την καλύτερη χρήση των ολοένα και πιο ισχνών πόρων, διατηρώντας ταυτόχρονα πλήρως τον ηγετικό ρόλο των ΚΜ ως προς τη διαδικασία. Ως εκ τούτου, μια σειρά συστάσεων σε κοινοτικό επίπεδο θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών αυτών προκλήσεων με τρόπο πιο αποτελεσματικό και συντονισμένο.

Αρχή της αναλογικότητας

Η πρόταση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας επειδή δεν αντικαθιστά, αλλά συμπληρώνει και βελτιώνει την τρέχουσα δράση των ΚΜ για την καταπολέμηση των ΝΝ, συμπεριλαμβανομένης της ΝΑ, ενώ αφήνει στη διακριτική ευχέρεια των ΚΜ την απόφαση για τον τρόπο εφαρμογής των συστάσεων.

Αφετέρου, η έκταση της πρόκλησης που πρέπει να αντιμετωπίσουν τα ευρωπαϊκά έθνη, σε συνδυασμό με τις δημογραφικές τους τάσεις, απαιτεί τέτοια αύξηση των μέσων και των πόρων ώστε η επιλεχθείσα κοινή δράση να συνιστά το μόνο δυνατό τρόπο επίτευξης των απαιτούμενων αποτελεσμάτων για τη διατήρηση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και την προστασία της ευζωίας μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού.

Επιλογή νομικού μέσου

Σύσταση του Συμβουλίου.

4. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Η πρόταση δεν έχει επιπτώσεις στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

2009/0113 (CNS)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με μέτρα για την καταπολέμηση των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ιδίως της νόσου του Alzheimer, μέσω του κοινού προγραμματισμού των ερευνητικών δραστηριοτήτων

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 165,

την πρόταση της Επιτροπής[31],

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[32],

τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[33],

τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[34],

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Το άρθρο 152 της Συνθήκης προβλέπει ότι η δράση της Κοινότητας, η οποία συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές, αποβλέπει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας, καθώς και στην πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και στην αποτροπή των πηγών κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία.

(2) Ο αριθμός των ατόμων που πάσχουν από τη νόσο του Alzheimer και συναφείς διαταραχές στην Ευρώπη εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 7,3 εκατομμύρια. Δεν υπάρχει προς το παρόν αποτελεσματική θεραπεία για τη νόσο του Alzheimer ικανή να επιβραδύνει ή να ανακόψει την εξέλιξη της ασθένειας, ενώ οι διαθέσιμες θεραπείες παραμένουν πολύ περιορισμένες. Η νόσος του Alzheimer ευθύνεται για το 50-70% περίπου του συνόλου των περιστατικών άνοιας και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας των ηλικιωμένων.

(3) Οι αριθμοί αυτοί αναμένεται να αυξηθούν δραματικά έως το 2020, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου ζωής και της μείωσης της αναλογίας εργαζομένων/συνταξιούχων. Τούτο θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη επιβάρυνση των ασθενών, των οικογενειών τους και των ατόμων που παρέχουν περίθαλψη και θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στο μέλλον για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης των κρατών μελών όσον αφορά το κόστος και την οργάνωση.

(4) Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν συνεπώς την ανάγκη έγκρισης συγκεκριμένων εθνικών σχεδίων και στρατηγικών για τη νόσο του Alzheimer και τις συναφείς διαταραχές, προκειμένου να μετριαστεί η επιβάρυνση της κοινωνίας εν γένει και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.

(5) Εντούτοις, συνειδητοποιείται όλο και περισσότερο ότι ο αντίκτυπος των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων στον ευρωπαϊκό πληθυσμό είναι τέτοιας έκτασης ώστε δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί από κανένα κράτος μέλος μεμονωμένα. Συνεπώς, τα κράτη μέλη θα επωφεληθούν από το συντονισμό των δράσεών τους για μια πιο ισχυρή, καλύτερα συντονισμένη και πιο αποτελεσματική ανταπόκριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

(6) Στις 2 Δεκεμβρίου 2008 το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» χαρακτήρισε τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα πεδίο όπου ο κοινός προγραμματισμός θα μπορούσε να προσδώσει σημαντική προστιθέμενη αξία στις τρέχουσες, αποσπασματικές προσπάθειες των κρατών μελών στον τομέα της έρευνας. Ως εκ τούτου, ενέκρινε συμπεράσματα στα οποία αναγνωρίζει την ανάγκη δρομολόγησης μιας πιλοτικής πρωτοβουλίας κοινού προγραμματισμού για την καταπολέμηση των ασθενειών αυτών, ιδίως της νόσου του Alzheimer, και καλεί την Επιτροπή να καταθέσει πρόταση σύστασης του Συμβουλίου.

(7) Ο κοινός προγραμματισμός στην έρευνα με αντικείμενο τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα θα ενθαρρύνει τη συγκέντρωση δεξιοτήτων, γνώσεων και πόρων με στόχο την προαγωγή της έρευνας που αφορά την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία αλλά και τη μείωση της επιβάρυνσης των ασθενών και της κοινωνίας από τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα.

(8) Προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα των κοινών προσπαθειών των κρατών μελών για την καταπολέμηση των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα βάσει κοινής προσέγγισης όσον αφορά την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.

(9) Με στόχο τη διασφάλιση αποτελεσματικής διαχείρισης των διαφόρων κοινών δράσεων που θα αναληφθούν, τα κράτη μέλη πρέπει να συστήσουν κοινή διαχειριστική δομή, στην οποία θα ανατεθεί να καθορίσει κοινούς όρους, κανόνες και διαδικασίες συνεργασίας και συντονισμού και να παρακολουθεί την υλοποίηση του στρατηγικού ερευνητικού προγράμματος.

(10) Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που τίθενται στην παρούσα σύσταση, τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργασθούν με την Επιτροπή στη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάληψης πρωτοβουλιών εκ μέρους της ώστε να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στην κατάρτιση και υλοποίηση του στρατηγικού ερευνητικού προγράμματος.

(11) Η Επιτροπή πρέπει να ενεργεί ως διαμεσολαβητής, εγκρίνοντας συμπληρωματικά μέτρα για τη στήριξη της υλοποίησης αυτής της πιλοτικής πρωτοβουλίας κοινού προγραμματισμού και να υποβάλλει τακτικά στο Συμβούλιο εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο της πρωτοβουλίας. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει περαιτέρω πώς θα συνεισφέρει καλύτερα στο στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα και στο σχέδιο υλοποίησής του μέσω των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, σε συνέργεια με τα μέσα και τις δράσεις των κρατών μελών και των λοιπών ενδιαφερομένων και συμπληρωματικά προς αυτά.

ΚΑΛΕΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ:

1. Να αναπτύξουν κοινή θεώρηση του τρόπου με τον οποίο η συνεργασία και ο συντονισμός στον τομέα της έρευνας σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να βελτιώσουν την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ιδίως της νόσου του Alzheimer.

2. Να καταρτίσουν στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα, στο οποίο θα καθορίζονται οι μεσομακροπρόθεσμες ερευνητικές ανάγκες και οι στόχοι στον τομέα των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ιδίως της νόσου του Alzheimer. Το στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα θα πρέπει να περιέχει σχέδιο υλοποίησης, στο οποίο θα καθορίζονται προτεραιότητες και χρονοδιαγράμματα και θα εξειδικεύονται οι δράσεις, τα μέσα και οι πόροι που απαιτούνται για την υλοποίησή του.

2.1 Θα πρέπει να αναληφθούν οι ακόλουθες δράσεις ως μέρος του σχεδίου υλοποίησης:

α) εντοπισμός και ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με συναφή εθνικά προγράμματα και ερευνητικές δραστηριότητες·

β) ενίσχυση των κοινών προβλέψεων και των ικανοτήτων αξιολόγησης της τεχνολογίας σε επίπεδο βασικής και ιατρικής έρευνας, καθώς και σε επίπεδο έρευνας για τις υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες·

γ) εντοπισμός πεδίων ή ερευνητικών δραστηριοτήτων που θα ωφελούνταν από το συντονισμό ή τις κοινές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ή τη συγκέντρωση πόρων σε τομείς όπως η ανάπτυξη νέων στρατηγικών πρόληψης και θεραπείας, νέων τεχνολογιών απεικόνισης και βιοδεικτών·

δ) ανταλλαγή πληροφοριακών πόρων και βέλτιστων πρακτικών σε τομείς όπως η σύγκριση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων των χώρων μακροχρόνιας και άτυπης περίθαλψης·

ε) κατά περίπτωση, από κοινού χρήση των υφιστάμενων ερευνητικών υποδομών ή ανάπτυξη νέων σε τομείς όπως τα συντονισμένα μητρώα, οι βιοτράπεζες δειγμάτων αίματος και ιστών ή η ανάπτυξη ζωικών μοντέλων για τη μελέτη των συγκεκριμένων ασθενειών·

στ) δικτύωση κέντρων έρευνας των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων σε τομείς όπως οι κλινικές δοκιμές, η τυποποίηση των διαγνωστικών κριτηρίων και των διαγνωστικών μέσων.

3. Να συστήσουν κοινή διαχειριστική δομή στον τομέα των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ιδίως της νόσου του Alzheimer, με την εντολή να καθορίσει κοινούς όρους, κανόνες και διαδικασίες συνεργασίας και συντονισμού και να παρακολουθεί την υλοποίηση του στρατηγικού ερευνητικού προγράμματος.

4. Να συνεργασθούν με την Επιτροπή με στόχο τη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάληψης πρωτοβουλιών εκ μέρους της για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στην κατάρτιση και υλοποίηση του κοινού ερευνητικού προγράμματος.

ΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

1. Να προβλέψει ad-hoc και συμπληρωματικά μέτρα για τη στήριξη της πιλοτικής πρωτοβουλίας κοινού προγραμματισμού. Τα μέτρα αυτά πρέπει να περιλαμβάνουν τη στήριξη της διαχειριστικής δομής και της κατάρτισης του στρατηγικού ερευνητικού προγράμματος, την παροχή δεδομένων, στοιχείων, καθώς και ανάλυσης σχετικά με την πλέον προηγμένη τεχνολογία στον εν λόγω τομέα στα κράτη μέλη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2. Να διερευνήσει πώς μπορεί να συνεισφέρει καλύτερα με συμπληρωματικά μέτρα στο στρατηγικό ερευνητικό πρόγραμμα και στο σχέδιο υλοποίησής του μέσω των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων.

3. Να εξετάσει ενδεχόμενες μορφές διαβούλευσης και συνεργασίας επί του θέματος αυτού με επιστημονικώς προηγμένες ομάδες σε διεθνές επίπεδο.

Βρυξέλλες, […]

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

[1] COM(2008) 468

[2] http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/08/st13/st13668.en08.pdf

[3] http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/08/st16/st16775.en08.pdf

[4] M. Flint Beal, Anthony E. Lang, Albert C. Ludolph. Neurodegenerative diseases: neurobiology, pathogenesis and therapeutics, Cambridge University Press 2005

[5] http://ec.europa.eu/health/ph_information/dissemination/echi/docs/dementia2_en.pdf

[6] Alzheimer’s disease: Scientific, medical and societal implications, Synthesis and recommendations, INSERM, 2007

[7] Alzheimer Europe (2008) Dementia in Europe Yearbook 2008

[8] 2009 Alzheimer’s disease facts and figures, US Alzheimer’s Association, http://www.alz.org/national/documents/report_alzfactsfigures2009.pdf

[9] Moise, P., Schwarzinger, M., Um M-Y (2004) Dementia Care in 9 OECD Countries: A comparative analysis, OECD Health Working Papers No 13, OECD, Paris

[10] Alzheimer Plan 2008-2012, http://www.plan-alzheimer.gouv.fr/

[11] Living well with dementia: a National Dementia Strategy, UK Department of Health, 2008 http://www.dh.gov.uk/en/SocialCare/Deliveringadultsocialcare/Olderpeople/NationalDementiaStrategy/DH_083355

[12] http://www.mrc.ac.uk/Utilities/Documentrecord/index.htm?d=MRC004898

[13] http://www.scotland.gov.uk/Topics/Health/health/mental-health/servicespolicy/DFMH/dementia

[14] http://www.regjeringen.no/upload/HOD/Dokumenter%20KTA/DementiaPlan2015.pdf

[15] http://www.bmbf.de/en/10849.php

[16] http://www.swedishbrainpower.se/eng/about_us.htm

[17] http://www.hrb.ie/, http://www.tcd.ie/Neuroscience

[18] http://www.minocw.nl/english/index.html

[19] http://www.ministerosalute.it

[20] http://www.isciii.es/htdocs/index.jsp

[21] ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/lifescihealth/docs/major_catalogue_complet.pdf

[22] http://era-age.group.shef.ac.uk

[23] http://www.neuron-eranet.eu

[24] http://www.neuron-eranet.eu/_media/newsLetter_January09.pdf

[25] COM(2007) 630 – http://ec.europa.eu/health/ph_overview/strategy/health_strategy_en.htm

[26] http://ec.europa.eu/health/ph_projects/2005/action1/action1_2005_10_en.htm

[27] http://ec.europa.eu/health/ph_information/reporting/docs/2008_dementiayearbook_en.pdf

[28] http://ec.europa.eu/health/ph_determinants/life_style/mental/docs/pact_en.pdf

[29] http://eadc.alzheimer-europe.org/introduction.html

[30] http://www.adni-info.org/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1

[31] ΕΕ C, σ.

[32] ΕΕ C, σ.

[33] Προαιρετική διαβούλευση, ΕΕ C, σ.

[34] Προαιρετική διαβούλευση, ΕΕ C, σ.