ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - Έκθεση που υποβάλλεται στο πλαίσιο του πρώτου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

I. Τα Συνορα της Εσωτερικησ Αγορασ Υπηρεσιών

A. Τα νομικά σύνορα

1. Οι δυσκολίες εγκατάστασης των οικονομικών φορέων παροχής υπηρεσιών

2. Οι δυσκολίες χρήσης εισροών για την παροχή υπηρεσιών

3. Οι δυσκολίες προώθησης των υπηρεσιών

4. Oι δυσκολίες διανομής των υπηρεσιών

5. Οι δυσκολίες πώλησης των υπηρεσιών

6. Οι δυσκολίες εξυπηρέτησης των πελατών μετά την πώληση των υπηρεσιών

B. Τα μη νομικά σύνορα

1. Οι δυσκολίες λόγω έλλειψης πληροφοριών

2. Οι δυσκολίες πολιτισμικού και γλωσσικού χαρακτήρα

II. Τα κοινά χαρακτηριστικά των νομικών συνόρων

A. Ο εξελισσόμενος χαρακτήρας των συνόρων

1. Οι διοικητικές πρακτικές

2. Η περιφερειοποίηση των συνόρων

3. Η εφαρμογή των κοινοτικών μέσων

4. Οι μη κρατικοί συλλογικοί κανόνες

5. Η συμπεριφορά των οικονομικών φορέων

B. Ο οριζόντιος χαρακτήρας των συνόρων

1. Η εφαρμογή ενιαίου καθεστώτος για την εγκατάσταση και την παροχή υπηρεσιών

2. Η ανασφάλεια δικαίου γύρω από την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

3. Η εφαρμογή του ίδιου είδους απαιτήσεων σε διαφορετικούς τομείς

Γ. Η κοινή καταγωγή των συνόρων

1. Η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών μελών

2. Οι αντιστάσεις των εθνικών νομικών πλαισίων στον εκσυγχρονισμό

3. Η προστασία των εθνικών οικονομικών συμφερόντων

III. Ο αντικτυποσ των συνορων

A. Οι αλυσιδωτές συνέπειες στο σύνολο της οικονομίας και στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

1. Ο ρόλος κλειδί των υπηρεσιών στην οικονομία

2. Η αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών

3. Η ζήτηση διασυνοριακών υπηρεσιών

4. Το κόστος των συνόρων

5. Οι απώλειες οικονομικής μεγέθυνσης και επιδόσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας

B. Τα πρωταρχικά θύματα

1. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις

2. Οι χρήστες υπηρεσιών, ιδίως οι καταναλωτές

Γ. Η χαμηλή αξιοπιστία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών

1. Η αντίληψη της εσωτερικής αγοράς ως χώρου που περικλείει κίνδυνο

2. Οι στρατηγικές της «διευθέτησης»

3. Οι στρατηγικές της «μαύρης αγοράς»

Συμπερασματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ανακοίνωση

Η παρούσα έκθεση έχει ως στόχο να παρουσιάσει τις δυσκολίες των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών έτσι όπως τις αντιλήφθηκαν τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τις διαβουλεύσεις που δεξήγαγαν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ή έτσι όπως προέκυψαν από τις καταγγελίες, τις γραπτές ή προφορικές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και τις αναφορές στο Κοινοβούλιο ή από μελέτες και έρευνες. Οι διαβουλεύσεις αυτές, που συνοδεύτηκαν από την εκπόνηση ειδικών μελετών, συνεχίζονται ώστε να υπάρξουν περισσότερες πληροφορίες, ιδίως για την κατάσταση των καταναλωτών στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών.

Η έκθεση δεν έχει ως στόχο :

- να εκφέρει άποψη για τη συμβατότητα αυτών των μέτρων, στα οποία οφείλονται οι δυσκολίες, σε σχέση με το κοινοτικό δίκαιο, ιδίως με τις αρχές της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή/και της ελεύθερης εγκατάστασης καθώς και με το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο. Τα μέτρα αυτά μπορεί, πράγματι, να είναι δικαιολογημένα για την εξυπηρέτηση στόχων γενικού συμφέροντος όπως είναι η προστασία της υγείας, των καταναλωτών, των εργαζομένων ή του περιβάλλοντος. Η έκθεση δεν προδικάζει την τοποθέτηση της Επιτροπής όσον αφορά τις καταγγελίες που εξετάζονται ή εκείνες που θα της υποβληθούν στο μέλλον. Ορισμένες δυσκολίες που καταγράφηκαν μπορεί να έχουν ήδη κριθεί δικαιολογημένες ή, αντιθέτως, να έχουν καταδικαστεί από το Δικαστήριο. Άλλες μπορεί να καλύπτονται από υφιστάμενα κοινοτικά μέσα και να οφείλονται στην κακή εφαρμογή αυτών των μέσων, ή, ακόμη, να αποτελούν αντικείμενο πρωτοβουλιών που ανέλαβε η Επιτροπή για να τις ρυθμίσει.

- να καθορίσει τι είδους μέτρα πρέπει να ληφθούν για την επίλυση των δυσκολιών, ιδίως, ποιες είναι οι ανάγκες εναρμόνισης ή προσαρμογής των ισχυόντων κανόνων ή ποιες διαδικασίες επί παραβάσει πρέπει να κινήσει εναντίον ορισμένων κρατών μελών.

Κατά το δεύτερο στάδιο εφαρμογής της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η Επιτροπή θα προβεί σε μια νομική και οικονομική αξιολόγηση ώστε να καθορίσει τις πρωτοβουλίες που θα προτείνει σε κοινοτικό επίπεδο για την επίλυση των δυσκολιών που συναντούν τόσο οι πάροχοι υπηρεσιών όσο και οι αποδέκτες τους. Αυτή η αξιολόγηση θα γίνει σε διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων καταναλωτών.

Περίληψη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας ενέκρινε ένα πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων με σκοπό να καταστήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, με ορίζοντα το 2010, την πιο ανταγωνιστική και πιο δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο. Βασικό στοιχείο του προγράμματος αυτού είναι η υλοποίηση μιας εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. Με αυτό το σκοπό η Επιτροπή χάραξε μια «στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» η οποία περιλαμβάνει δύο στάδια. Η παρούσα έκθεση, που αποτελεί το επιστέγασμα του πρώτου σταδίου, καταγράφει, όσο το δυνατόν πληρέστερα, τα σύνορα που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Η έκθεση αναλύει επίσης τα κοινά χαρακτηριστικά των συνόρων αυτών και προβαίνει σε μια πρώτη αξιολόγηση του οικονομικού τους αντίκτυπου.

Στις διαβουλεύσεις ευρείας κλίμακας που πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη διάρκεια του 2001 και στις αρχές του 2002 και αποτέλεσαν τη βάση της παρούσας έκθεσης συμμετείχαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, η Επιτροπή των Περιφερειών, τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η παρούσα έκθεση θα χρησιμεύσει ως βάση για τις δράσεις που θα αναληφθούν το 2003 στο πλαίσιο του δεύτερου σταδίου. Λόγω της αλληλεξάρτησης των διάφορων δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, η έκθεση, σύμφωνα με τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, ακολουθεί μια οριζόντια μάλλον παρά τομεακή προσέγγιση. Η έκθεση καλύπτει επίσης μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων, για παράδειγμα, υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε επιχειρήσεις, υπηρεσίες πιστοποίησης, κτηματομεσιτικών γραφείων, μηχανικών, κατασκευών, διανομής, τουρισμού, αναψυχής ή μεταφορών. Εξάλλου, επειδή οι δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας καταναλωτής ή ένας πάροχος υπηρεσιών σε μια συγκεκριμένη στιγμή άσκησης της δραστηριότητάς του μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες στο σύνολο της διασυνοριακής δραστηριότητας, η έκθεση εντοπίζει τις δυσκολίες στο κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών: από την εγκατάσταση του παρόχου υπηρεσιών και τη χρήση των απαραίτητων εισροών για την παροχή της υπηρεσίας, την προώθηση και τη διανομή της υπηρεσίας έως την πώληση και την εξυπηρέτηση των πελατών μετά την πώληση της υπηρεσίας. Η έκθεση καλύπτει όλες τις δυσκολίες που γίνονται αισθητές ως εμπόδια από τους παρόχους και τους χρήστες υπηρεσιών αλλά δεν εκφέρει άποψη στο παρόν στάδιο για τη συμβατότητα των μέτρων που δημιουργούν τις δυσκολίες με την κοινοτική νομοθεσία, επειδή το ζήτημα αυτό αποτελεί αντικείμενο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής το οποίο θα πραγματεύεται τις λύσεις που θα δοθούν.

Βασικό στοιχείο της κατάστασης της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών αποτελεί η κατανάλωση υπηρεσιών. Η έκθεση υπογραμμίζει σχετικά ότι οι αποδέκτες των υπηρεσιών και ιδίως οι καταναλωτές είναι τα πρώτα θύματα των δυσλειτουργιών της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. Οι καταναλωτές, ιδίως, μπορεί να μην έχουν εύκολα τη δυνατότητα πρόσβασης ή αγοράς υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη ή να τις πληρώνουν ακριβά ή, ακόμη, να μην εμπιστεύονται να αγοράσουν υπηρεσίες από άλλα κράτη μέλη. Κατά το δεύτερο στάδιο της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών θα δοθεί η δυνατότητα να αναλυθεί διεξοδικότερα το είδος και ο αντίκτυπος των δυσκολιών τις οποίες έχουν να αντιμετωπίσουν οι καταναλωτές υπηρεσιών έτσι ώστε να βρεθούν οι κατάλληλες λύσεις.

Οι υπηρεσίες είναι η κινητήρια δύναμη της οικονομικής μεγέθυνσης.

Η οικονομική μεγέθυνση στηρίζεται ουσιαστικά στις υπηρεσίες. Αντιπροσωπεύουν το 70% του ΑΕΠ και των θέσεων απασχόλησης στην πλειονότητα των κρατών μελών. Στις σύγχρονες οικονομίες οι υπηρεσίες εμφανίζονται σε όλους τους τομείς, περιλαμβανομένων των παραδοσιακών βιομηχανικών τομέων, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, που προσφέρουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, παροχή συμβουλών, υπηρεσίες κατάρτισης ή εκμίσθωσης. Διάφοροι παράγοντες οι οποίοι έχουν να κάνουν με τη ζήτηση συνέβαλαν στην ανάπτυξη ολοένα μεγαλύτερου αριθμού διαφορετικών υπηρεσιών που κυμαίνονται από τις παραδοσιακότερες υπηρεσίες όπως είναι οι μεταφορές, το λιανικό εμπόριο, οι τηλεπικοινωνίες, ο τουρισμός, τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα ως τις υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν πιο πρόσφατα όπως είναι η διαχείριση αποβλήτων, η διατήρηση της ενέργειας, η παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της παροχής συμβουλών σε θέματα διοίκησης επιχειρήσεων, η επεξεργασία δεδομένων και οι τεχνικές δοκιμές και αναλύσεις.

Το αναπτυξιακό δυναμικό των υπηρεσιών δεν μπορεί ωστόσο να αξιοποιηθεί πλήρως, λόγω του γεγονότος ότι η διακρατική ανάπτυξη των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών εξακολουθεί να παρεμποδίζεται στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς από μεγάλο αριθμό συνόρων.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς πλήττουν σκληρότερα τις υπηρεσίες παρά τα εμπορεύματα...

Οι υπηρεσίες είναι πολύ πιο εκτεθειμένες και θίγονται περισσότερο σε σχέση με τα εμπορεύματα από τα σύνορα που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εσωτερική αγορά. Λόγω του σύνθετου, άυλου χαρακτήρα της παροχής υπηρεσιών και του γεγονότος ότι στηρίζεται στην τεχνογνωσία και στα προσόντα του παρόχου, συχνά υπόκειται σε κανόνες πολύ πιο σύνθετους που διέπουν ολόκληρη τη δραστηριότητα. Εξάλλου, μπορεί ορισμένες υπηρεσίες να μπορούν να παρασχεθούν εξ αποστάσεως, υπάρχουν όμως πολλές άλλες που για την παροχή τους είναι απαραίτητη η μόνιμη ή προσωρινή παρουσία του παρόχου στο κράτος μέλος στο οποίο παρέχεται η υπηρεσία. Ενώ στην περίπτωση των εμπορευμάτων εκείνα που εξάγονται είναι τα εμπορεύματα, στην περίπτωση της παροχής υπηρεσιών ο ίδιος ο πάροχος, το προσωπικό του, ο εξοπλισμός του και τα υλικά του είναι εκείνα που πρέπει να διαβούν τα εθνικά σύνορα. Κατά συνέπεια, ορισμένα ή και όλα τα στάδια της παροχής υπηρεσιών μπορεί να διεξάγονται στο κράτος μέλος παροχής της υπηρεσίας και μπορεί να διέπονται από διαφορετικούς κανόνες από εκείνους που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής του παρόχου. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι δυσκολίες που συναντιούνται σε καθένα από αυτά τα στάδια δεν μπορούν να εξεταστούν μεμονωμένα και θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπός τους σωρευτικά.

... και έχουν συνέπειες σε κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών

Τα εμπόδια για την εγκατάσταση του παρόχου σε ένα άλλο κράτος μέλος μπορεί να οφείλονται, για παράδειγμα, σε προϋποθέσεις χορήγησης αδειών ή αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων ή σε περιορισμούς όσον αφορά τη μορφή του παρόχου υπηρεσιών ή το συνεταιρισμό διαφορετικών επαγγελμάτων. Οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαδικασία της διαβούλευσης ανέδειξαν ιδίως δυσκολίες όσον αφορά τον αριθμό των αδειών που απαιτούνται, τις χρονοβόρες και γραφειοκρατικές διαδικασίες, τη διακριτική εξουσία των τοπικών αρχών και την απαίτηση πλήρωσης όρων που πληροί ήδη ο πάροχος υπηρεσιών στο κράτος μέλος καταγωγής του. Στη συνέχεια τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι πάροχοι υπηρεσιών αφού ξεκινήσουν μια διασυνοριακή δραστηριότητα αφορούν τη χρήση των εισροών (inputs) που είναι απαραίτητες για την παροχή της υπηρεσίας. Στο στάδιο αυτό εμφανίζεται μια σειρά δυσκολιών που αφορούν την απόσπαση εργαζομένων, τη χρήση από τον πάροχο εξοπλισμού ή υλικών ή τη χρήση διασυνοριακών επαγγελματικών υπηρεσιών. Η προώθηση των υπηρεσιών έχει καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω της ύπαρξης περιοριστικών και λεπτομερών κανόνων για τις εμπορικές επικοινωνίες που κυμαίνονται από την πλήρη απαγόρευση της διαφήμισης όσον αφορά ορισμένα επαγγέλματα έως τον αυστηρό έλεγχο του περιεχομένου τους σε άλλες περιπτώσεις. Η βαθιά απόκλιση των σχετικών νομοθεσιών των κρατών μελών εμποδίζει τις δραστηριότητες πανευρωπαϊκής προώθησης μεγάλου αριθμού δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών.

Η διανομή των υπηρεσιών πέρα από τα εθνικά σύνορα έχει να αντιμετωπίσει μεγάλο φάσμα εμποδίων, περιλαμβανομένης της υποχρέωσης για τον πάροχο να είναι εγκατεστημένος ή να είναι μόνιμος κάτοικος στο κράτος μέλος στο οποίο παρέχει την υπηρεσία, γεγονός που δεν επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών από τον τόπο καταγωγής του παρόχου. Εξάλλου, οι απαιτήσεις σχετικά με τις άδειες, με τις εγγραφές ή με τις δηλώσεις συνδυάζονται με τις προϋποθέσεις αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και με άλλους όρους άσκησης δραστηριοτήτων πολύ διαφορετικούς από εκείνους που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής του παρόχου. Τα προβλήματα που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη διασυνοριακή πώληση υπηρεσιών οφείλονται στις διαφορές στο δίκαιο των συμβάσεων, στις καθορισμένες ή στις ενδεικτικές τιμές για ορισμένες υπηρεσίες, στις υποχρεώσεις όσον αφορά τη φορολογία και την επιστροφή του ΦΠΑ σε κράτη μέλη με διαφορετικό συντελεστή, στα συστήματα ταξινόμησης και στις διαφορετικές διαδικασίες. Τέλος, κατά τη χρονική στιγμή της εξυπηρέτησης των πελατών μετά την πώληση των υπηρεσιών οι πάροχοι υπηρεσιών μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την επαγγελματική ευθύνη και την επαγγελματική ασφάλεια ή τις χρηματοοικονομικές εγγυήσεις ή μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σχετικά με τις υπηρεσίες συντήρησης ή επισκευής όταν για την παροχή τους απαιτείται η διασυνοριακή μετακίνηση προσωπικού. Στο κάτω κάτω όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών έχουν να αντιμετωπίσουν στο ένα ή στο άλλο στάδιο της δραστηριότητάς τους σύνορα. Τις πιο πολλές φορές το πρόβλημα αφορά περισσότερα από ένα στάδια ή και όλα τα στάδια. Στις υποψήφιες χώρες έχουν εντοπιστεί επίσης προβλήματα, γεγονός που θα πολλαπλασιάσει τις δυσκολίες κατά τη διεύρυνση.

...και για τους καταναλωτές

Έλλειψη διαφάνειας, αποκλίνοντες κανόνες μεταξύ κρατών μελών, όλα αυτά τα στοιχεία έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν τους καταναλωτές, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της ζήτησης, να επωφεληθούν πλήρως από τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς και να ασκήσουν το ρόλο τους ως συστατικού μέρους της αγοράς. Από την πλευρά των καταναλωτών, η δυσκολία να έχουν πληροφορίες, τα προβλήματα πρόσβασής τους στις διασυνοριακές υπηρεσίες και η ανίσχυρη προστασία που έχουν έναντι, παραδείγματος χάριν, καταχρηστικών πρακτικών συμβάλλουν στον κερματισμό της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών.

Η έλλειψη πληροφοριών, τα πολιτισμικά και γλωσσικά σύνορα έρχονται να προστεθούν σε αυτές τις δυσκολίες.

Οι οικονομικοί φορείς και οι καταναλωτές δύσκολα λαμβάνουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το κανονιστικό πλαίσιο, με τις αρμόδιες αρχές και με τις διαδικασίες σε άλλα κράτη μέλη. Εξάλλου, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές συχνά δεν συνειδητοποιούν ότι οι αρχές της εσωτερικής αγοράς τους δίνουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν μέτρα που δεν είναι ούτε δικαιολογημένα ούτε αναλογικά και να ζητήσουν να γίνει σεβαστό το δικαίωμά τους να παρέχουν και να αποδέχονται υπηρεσίες. Η διαβούλευση ανέδειξε επίσης το πρόβλημα των γλωσσικών και πολιτισμικών συνόρων και την τάση πολλών επιχειρήσεων να εξακολουθούν να σκέφτονται μόνο σε όρους εθνικής αγοράς, γεγονός που δυσκολεύει πολύ τη ζωή των καταναλωτών.

Τα σύνορα έχουν κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις δραστηριότητες της παροχής υπηρεσιών.

Παρά την εξωτερική τους πολυμορφία, τα σύνορα έχουν πολλά κοινά σημεία τόσο ως προς τα αίτιά τους όσο και ως προς τα αποτελέσματά τους. Είναι προφανές ότι μπορεί τα προηγούμενα προγράμματα για την εσωτερική αγορά να πέτυχαν να εξαλείψουν τα φυσικά και τα τεχνικά σύνορα, αυτά όμως αντικαταστάθηκαν από «νομικά σύνορα» που δημιουργούν οι εθνικοί, περιφερειακοί και τοπικοί κανόνες. Εξάλλου, νέα σύνορα δημιουργούνται από τη συμπεριφορά των διοικήσεων και ιδίως από τη διακριτική τους εξουσία ή από δυσκίνητες και αδιαφανείς διαδικασίες που ευνοούν τους τοπικούς φορείς. Ορισμένες δυσκολίες οφείλονται στην κακή εφαρμογή ορισμένων νομοθετικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι προφανές ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν εμπιστοσύνη στην ποιότητα των νομικών καθεστώτων άλλων κρατών μελών και διστάζουν να τροποποιήσουν, ακόμη και όταν είναι απαραίτητο, τα δικά τους νομικά καθεστώτα για να διευκολύνουν τις διασυνοριακές δραστηριότητες.

Πολλά από τα σύνορα που εντοπίστηκαν είναι οριζόντια και θίγουν μια σειρά δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών. Κοινό σημείο αυτών των συνόρων είναι ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ενιαίο καθεστώς τόσο για τους παρόχους υπηρεσιών που θέλουν να εγκατασταθούν στο έδαφός τους όσο και για εκείνους που θέλουν να παράσχουν τις υπηρεσίες τους από τη χώρα καταγωγής τους. Για τους τελευταίους, που υπόκεινται ήδη στους κανόνες και στον έλεγχο της χώρας εγκατάστασής τους, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η διπλή επιβολή δυσανάλογων κανόνων και περιορισμών. Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό είναι η ανασφάλεια δικαίου που προκύπτει από την κατά περίπτωση εφαρμογή, από πλευράς εθνικών αρχών, ασαφών προϋποθέσεων με απρόβλεπτο συχνά αποτέλεσμα.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών έχουν έναν αντίκτυπο στο σύνολο της οικονομίας...

Ο αντίκτυπος των συνόρων που εντοπίζονται στην παρούσα έκθεση γίνεται αισθητός σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Τα εμπόδια τα οποία έχει να αντιμετωπίσει μια δεδομένη υπηρεσία έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στις υπόλοιπες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών και στις βιομηχανικές δραστηριότητες, λόγω της ενσωμάτωσης των υπηρεσιών στις δραστηριότητες βιομηχανικής μεταποίησης. Υπάρχει στενή αλληλεξάρτηση μεταξύ των υπηρεσιών. Συχνά παρέχονται και χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλες και συνιστούν εισροή (input) για κάθε στάδιο δραστηριότητας μιας άλλης υπηρεσίας. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση λιανικού εμπορίου που είναι εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος και θέλει να εγκατασταθεί σε άλλα κράτη μέλη μπορεί να θέλει να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες των κτηματομεσιτικών γραφείων, των διακοσμητών, των αρχιτεκτόνων, των μηχανικών, των οικοδομικών επιχειρήσεων, των τραπεζών, των ασφαλιστικών επιχειρήσεων με τις οποίες έχει συνηθίσει να συνεργάζεται στη χώρα καταγωγής της. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό είναι αδύνατον λόγω των δυσκολιών που έχει να αντιμετωπίσει ο καθένας από τους προαναφερόμενους παρόχους υπηρεσιών, π.χ. επειδή δεν διαθέτει τις άδειες ή τα προσόντα που απαιτούνται από τα άλλα κράτη μέλη. Η εγκατάσταση των εν λόγω επιχειρήσεων λιανικού εμπορίου μπορεί να καθυστερήσει ή να γίνει πιο δαπανηρή και δύσκολη, γεγονός που θα έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στις υπηρεσίες που θα προσφέρουν οι ίδιες στους παραγωγούς και στους καταναλωτές. Η αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών καθιστά αναγκαία, κατά το δεύτερο στάδιο, την κατάρτιση μιας διεξοδικότερης οικονομικής αξιολόγησης των δυσκολιών που εντοπίζονται η οποία δεν θα περιορίζεται στον αντίκτυπο μιας δεδομένης δραστηριότητας αλλά θα αφορά τα αποτελέσματα στο σύνολο της οικονομίας.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών κοστίζουν πολύ ακριβά στις επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες σε διάφορα κράτη μέλη. Ένας πάροχος υπηρεσιών που θέλει να διεισδύσει σε μια αγορά είτε με την εγκατάστασή του στην αγορά είτε παρέχοντας διασυνοριακές υπηρεσίες θα πρέπει να επωμιστεί το σημαντικό κόστος της νομικής βοήθειας. Η βοήθεια αυτή είναι απαραίτητη για να εξεταστεί μέχρι ποιου βαθμού μπορεί ο πάροχος αυτός να εξαγάγει το δικό του επιχειρηματικό μοντέλο ή εάν πρέπει να προσαρμοστούν ορισμένες από τις συνιστώσες του μοντέλου του, όπως η διαφημιστική στρατηγική του. Οι δαπάνες αυτές προστίθενται στις δαπάνες που προκύπτουν από τις γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές οι οποίες μεταφράζονται σε διαφορετικές εμπορικές και καταναλωτικές συνήθειες. Εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα εμπόδια μπορούν να επηρεάσουν κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών, οι δαπάνες αυτές σωρεύονται καθ' όλη την άσκηση της δραστηριότητας. Εξάλλου, το κόστος των προσαρμογών που πρέπει να γίνουν στο επιχειρηματικό μοντέλο έρχεται να προστεθεί στο κόστος της νομικής βοήθειας. Επειδή είναι αδύνατον να χρησιμοποιηθεί το ίδιο επιχειρηματικό μοντέλο σε όλη την εσωτερική αγορά, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να εκμεταλλευθούν τις οικονομίες κλίμακας. Οι συνέπειες όλων αυτών των αρνητικών στοιχείων είναι μια κακή κατανομή των πόρων της επιχείρησης που μειώνει τις επενδύσεις στην καινοτομία και τη διαφοροποίηση των υπηρεσιών. Δεδομένου του βασικού ρόλου των υπηρεσιών, εκείνες που πλήττονται είναι οι επιδόσεις της οικονομίας συνολικά.

...ωστόσο εκείνοι που θίγονται περισσότερο είναι κυρίως οι ΜΜΕ και, στο τέλος τέλος, οι ευρωπαίοι καταναλωτές.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) έχουν σπουδαίο ρόλο στον τομέα των υπηρεσιών αλλά οι δυνατότητες επέκτασής τους πέρα από τα εθνικά σύνορα διακυβεύονται σοβαρά. Δυσκολεύονται περισσότερο σε σχέση με τους μεγάλους ανταγωνιστές τους να αντιμετωπίσουν τα σύνορα κυρίως επειδή τα έξοδα νομικής βοήθειας είναι σταθερά και δεν είναι ανάλογα του μεγέθους της επιχείρησης. Κατά συνέπεια, οι ΜΜΕ αποθαρρύνονται να ξεκινήσουν διασυνοριακές δραστηριότητες ή τίθενται σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση σε σύγκριση με τους τοπικούς οικονομικούς φορείς. Οι ΜΜΕ που προέρχονται από μικρά ή από περιφερειακά κράτη μέλη βρίσκονται σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Εξάλλου οι ΜΜΕ μπορούν να καταστούν ενδιαφέρων στόχος προς κατάκτηση από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις επειδή γνωρίζουν τα τοπικά πράγματα, έχουν πείρα και καινοτομικό δυναμικό.

Ωστόσο οι χρήστες των υπηρεσιών και ιδίως οι ευρωπαίοι καταναλωτές είναι εκείνοι που πληρώνουν το τίμημα των περιορισμών αυτών, επειδή δεν μπορούν να απολαύσουν μεγαλύτερη ποικιλία υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας και σε ανταγωνιστικότερη τιμή. Τέλος, η κατάσταση αυτή έχει επίσης συνέπειες στην ποιότητα της ζωής τους. Θίγονται άμεσα όταν εξ αιτίας των διοικητικών ή των κανονιστικών απαιτήσεων δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν υπηρεσίες που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη ενώ θίγονται έμμεσα όταν τα σύνορα που υπάρχουν αποτρέπουν τις επιχειρήσεις να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε πελάτες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη ή τις παρέχουν σε πολύ υψηλές τιμές ή παρέχουν λιγότερο διαφοροποιημένες ή κατώτερης ποιότητας υπηρεσίες. Τέλος, υπάρχει διαφυγόν κέρδος για τους ευρωπαίους πολίτες σε όρους δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στο σύνολο του τομέα παροχής υπηρεσιών.

Τα σύνορα αυτά πρέπει να εκλείψουν γρήγορα για να επιτευχθεί ο στόχος της οικονομικής μεταρρύθμισης.

Δέκα χρόνια μετά την υποτιθέμενη ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ του οράματος μιας ολοκληρωμένης οικονομικής Ευρώπης και της πραγματικότητας την οποία βιώνουν οι ευρωπαίοι πολίτες και πάροχοι υπηρεσιών. Το φάσμα των συνόρων που θεωρείται ότι θίγουν την παροχή και τη χρήση υπηρεσιών, το οποίο είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι προβλεπόταν, λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ευρωπαϊκή οικονομία και τις δυνατότητες που έχει για οικονομική μεγέθυνση, ανταγωνιστικότητα και δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

Είναι σαφές ότι ο στόχος που έθεσε το Συμβούλιο της Λισαβόνας να γίνει η ευρωπαϊκή οικονομία η πιο ανταγωνιστική οικονομία του κόσμου δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μόνον εάν επέλθουν βασικές αλλαγές που θα εξαλείψουν τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών στο κοντινό μέλλον. Η φύση και η έκταση των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν απαιτούν μεγάλη προσπάθεια και σαφή πολιτική δέσμευση από πλευράς ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και κρατών μελών ώστε η εσωτερική αγορά να λειτουργήσει και για τις υπηρεσίες. Η παρούσα έκθεση πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση για τις δράσεις που θα αναληφθούν το 2003, στο πλαίσιο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, υπό το πρίσμα των μελλοντικών συζητήσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η παρούσα έκθεση και οι αντιδράσεις που θα προκαλέσει θα αποτελέσουν τη βάση για το έργο που θα αναληφθεί στο πλαίσιο του επόμενου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Το έργο αυτό θα περιλαμβάνει νομοθετικές και μη νομοθετικές δράσεις των οποίων η έκταση και το περιεχόμενο θα καθοριστούν αφού διενεργηθούν πρόσθετες αναλύσεις. Όσον αφορά την πιθανότητα υποβολής νομοθετικών προτάσεων, πρέπει να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ αφενός της ανάγκης να αποφευχθούν οι υπερβολικά λεπτομερείς και εκτεταμένες σε ευρωπαϊκό επίπεδο κανονιστικές ρυθμίσεις και, αφετέρου, να προστατευθούν οι στόχοι γενικού συμφέροντος. Όσον αφορά τα μη κανονιστικά μέτρα, η Επιτροπή θα ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τις ανάγκες λήψης συγκεκριμένων μέτρων πληροφόρησης και παροχής βοήθειας προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις ώστε να κατορθώσουν να αξιοποιήσουν όλες τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι υπηρεσίες είναι πανταχού παρούσες στη σύγχρονη οικονομία. Αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 70% του ΑΕΠ και των θέσεων απασχόλησης και προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες οικονομικής μεγέθυνσης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών καθώς και η βούληση να παρασχεθούν στους ευρωπαίους πολίτες και στις επιχειρήσεις ανταγωνιστικότερες και ποιοτικώς καλύτερες υπηρεσίες βρίσκονται στο επίκεντρο των μεταρρυθμιστικών στόχων της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο μένουν ακόμη πολλά να γίνουν για να λειτουργήσει η εσωτερική αγορά υπηρεσιών.

Οι αρχηγοί ευρωπαϊκών κρατών και κυβερνήσεων αναγνώρισαν αυτή την πρόκληση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας το Μάρτιο του 2000 κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή μια στρατηγική για την κατάργηση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών [1]. Η ανάγκη ανάληψης δράσης στον τομέα αυτό έγινε επίσης φανερή κατά τις ευρωπαϊκές συνόδους κορυφής της Στοκχόλμης και της Βαρκελόνης το 2001 και το 2002, ενώ το Συμβούλιο «Εσωτερική Αγορά, Καταναλωτές και Τουρισμός» υπογράμμισε στα συμπεράσματά του σχετικά με την αναθεώρηση των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οικονομική μεταρρύθμιση ότι η βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών παραμένει «σημαντική στρατηγική πρόκληση για την Κοινότητα» [2].

[1] Συμπεράσματα της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας, 24.3.2000, 17. Πιο πρόσφατα, το Συμβούλιο ECOFIN, στη σύστασή του 10093/02 της 21ης Ιουνίου 2002 σχετικά με τις βασικές κατευθύνσεις οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας εκτιμά ότι πρέπει να επαναληφθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και, ιδίως, «να δημιουργηθεί μια εσωτερική αγορά υπηρεσιών που θα λειτουργεί αποτελεσματικά, καταργώντας τα εμπόδια στις διασυνοριακές συναλλαγές και στην είσοδο στην αγορά».

[2] 2412η σύνοδος του Συμβουλίου (Εσωτερική Αγορά / Καταναλωτές / Τουρισμός) στις Βρυξέλλες την 1η Μαρτίου 2002, έγγραφο 6496/02 MI 35.

Ανταποκρινόμενη στην έκκληση της συνόδου κορυφής της Λισαβόνας, η Επιτροπή χάραξε μια συνολική στρατηγική το Δεκέμβριο του 2000 [3]. Η στρατηγική αυτή για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών παίρνει υπόψη της τον αντίκτυπο της κοινωνίας της πληροφορίας στους τρόπους παροχής και χρήσης υπηρεσιών. Τη στιγμή που ένας ολοένα μεγαλύτερος αριθμός επιχειρήσεων χρησιμοποιούν συνδυασμένες τεχνικές για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της πελατείας τους και παρέχουν υπηρεσίες online και offline, έχει σημασία να αναπτυχθεί η εσωτερική αγορά υπηρεσιών offline για να συμπληρωθεί η εσωτερική αγορά υπηρεσιών online [4].

[3] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» COM (2000) 888 τελικό, 29.12.2000.

[4] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης e-Europe 2005, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα επανεξετάσει την ισχύουσα νομοθεσία με σκοπό να καταγράψει και να εξαλείψει ενδεχομένως τους παράγοντες εκείνους που εμποδίζουν τις επιχειρήσεις να δραστηριοποιηθούν στον τομέα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών και τους καταναλωτές να επωφεληθούν από την εσωτερική αγορά. Αυτή η επανεξέταση θα έχει ως σκοπό να εξασφαλίσει κυρίως ότι η παροχή offline αγαθών και υπηρεσιών θα μπορέσει να επωφεληθεί, όπως και οι online δραστηριότητες από μια γνήσια εσωτερική αγορά. Μια διάσκεψη κορυφής της ηλεκτρονικής επιχειρηματικής δραστηριότητας που θα διοργανωθεί το 2003 θα σηματοδοτήσει το ξεκίνημα αυτής της επανεξέτασης που είναι ανοιχτή σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη δίνοντας τη δυνατότητα σε υψηλού επιπέδου εκπροσώπους των οικονομικών κύκλων να περιγράψουν τις δυσκολίες που συνάντησαν στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής επιχειρηματικής δραστηριότητάς τους.

Στόχος της στρατηγικής είναι να δοθεί η δυνατότητα να παρέχονται υπηρεσίες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο εύκολα όσο και στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους. Στηρίζεται πρώτα από όλα σε μια οριζόντια προσέγγιση που διαπερνά όλους τους τομείς της οικονομίας που αφορούν υπηρεσίες και προτείνει δύο στάδια για την εφαρμογή της: το πρώτο, που ολοκληρώνεται με την υποβολή της παρούσας έκθεσης, συνίσταται στον εντοπισμό και στην ανάλυση των δυσκολιών που μπορεί να παρεμποδίσουν την ελευθερία εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών με ταυτόχρονη επιτάχυνση των εργασιών για ορισμένες πρωτοβουλίες που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται συνοδευτικά μέτρα που ξεκίνησαν με σκοπό να δώσουν μια πλήρη εποπτεία της απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών και της προστιθέμενης αξίας του. Η συλλογή πληροφοριών και η οικονομική ανάλυση συμπληρώνονται από μελέτες για την παραγωγικότητα στις υπηρεσίες και για την «άυλη οικονομία». Με βάση την ανάλυση αυτή, το δεύτερο στάδιο θα αφορά την επεξεργασία των κατάλληλων λύσεων για τα προβλήματα που έχουν εντοπιστεί. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [5], την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή [6] και την Επιτροπή των Περιφερειών. [7]

[5] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», Α5-0310/2001, 4.10.2001.

[6] Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» (πρόσθετη γνωμοδότηση), CES 1472/2001, 28.11.2001.

[7] Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», CDR 134/2001, 27.06.2001.

Η στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών συμβαδίζει με μια ολόκληρη σειρά άλλων πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών.

Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες σχετικά με την εσωτερική αγορά, η «επικαιροποίηση 2002 της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά» [8] κάνει μια επισκόπηση όλων των πρωτοβουλιών. Καταδεικνύει ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε πολυάριθμους τομείς. Αναφέρεται ιδίως η πρόοδος στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η έκδοση του κανονισμού για τις διασυνοριακές πληρωμές που γίνονται σε ευρώ, η έκδοση του νομοθετικού πακέτου για τις υπηρεσίες και τα δίκτυα ηλεκτρονικής επικοινωνίας και η έκδοση της οδηγίας σχετικά με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, η επικείμενη έκδοση του νομοθετικού πακέτου για τις δημόσιες συμβάσεις ή ακόμη η υποβολή προτάσεων από την Επιτροπή για την εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με την προώθηση των πωλήσεων και για τη θέσπιση ενός ενιαίου, διαφανούς και ευέλικτου καθεστώτος για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων.

[8] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο "Επισκόπηση 2002 της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά - τήρηση της υπόσχεσης", COM (2002) 171 τελικό, 11.4.2002.

Όσον αφορά τον τομέα της προστασίας των καταναλωτών, η εξέλιξη της πολιτικής καταναλωτών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτέλεσε φυσική συνέπεια της σταδιακής εγκαθίδρυσης της εσωτερικής αγοράς. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών δημιούργησε την ανάγκη θέσπισης κοινοτικών κανόνων που να εξασφαλίζουν επαρκή προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών και κατάργησης των κανονιστικών εμποδίων καθώς και των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η στρατηγική που ενέκρινε η Επιτροπή στις 12 Μαΐου 2002, συγκεκριμένα η κοινοτική προσέγγιση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών [9], έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει τις πτυχές εκείνες που συνδέονται ιδίως με την έλλειψη εμπιστοσύνης των καταναλωτών στις διασυνοριακές αγορές. Εξάλλου, κατά τη διαβούλευση που δρομολογήθηκε με την Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών [10] αναγνωρίστηκε ότι οι ισχύοντες κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών δεν ανταποκρίνονται στις προκλήσεις μιας αγοράς σε διαρκή εξέλιξη και ότι πρέπει να αναθεωρηθούν. Ορισμένες απαντήσεις στη διαβούλευση δήλωναν ότι οι διαφορές μεταξύ εθνικών κανόνων, ιδίως στον τομέα των πρακτικών εμπορίας, δημιουργούν σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η πλειονότητα των απαντήσεων στη διαβούλευση που εξέφραζαν μια προτίμηση τάσσονταν υπέρ της αναμόρφωσης βάσει μιας οδηγίας-πλαισίου για τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Για να μειωθεί ο νομικός κερματισμός και να βελτιωθεί, κατά συνέπεια, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η οδηγία-πλαίσιο θα πρέπει να συνοδεύεται από την αναθεώρηση, σε εύθετο χρόνο, των οδηγιών σχετικά με την προστασία των καταναλωτών και από την αντικατάσταση των ρητρών ελάχιστης εναρμόνισης από κανόνες μέγιστης εναρμόνισης.

[9] Στρατηγική για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών COM (2002) 208 . βλέπε επίσης την ανακοίνωση σε συνέχεια της Πράσινης Βίβλου για την προστασία των καταναλωτών COM (2002) 289 και, ιδίως, το υπό διαβούλευση σχέδιο μιας οδηγίας-πλαισίου για τις εμπορικές πρακτικές.

[10] COM (2001) 531 τελικό.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προστασία των καταναλωτών μπορεί να συνεπάγεται υποχρεώσεις για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, όπως είναι οι μεταφορές, η ενέργεια (ηλεκτρισμός, αέριο), οι τηλεπικοινωνίες και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο « Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη » υπογραμμίζει σχετικά τη σημασία των υπηρεσιών αυτών και τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας ή άλλες υποχρεώσεις σχετικά με την προστασία των καταναλωτών στις οποίες μπορεί να υπόκεινται ορισμένες από αυτές τις δραστηριότητες.

Όσον αφορά το δίκαιο των συμβάσεων, μπορούν να αναφερθούν οι μελλοντικές πρωτοβουλίες [11] που θα αναληφθούν σε συνέχεια της διαβούλευσης την οποία δρομολόγησε η Επιτροπή για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων [12] με σκοπό να επιλύσει νομικά προβλήματα που επηρεάζουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

[11] Μετά από αίτηση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή θα υποβάλει τις εν λόγω πρωτοβουλίες πριν από το τέλος του 2002.

[12] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων, COM (2001) 398 τελικό, 11.07. 2001.

Όσον αφορά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου, κοινές προσεγγίσεις που αφορούν κυρίως τις δεξιότητες, τα προσόντα και την προώθηση της ποιότητας δρομολογήθηκαν ή εφαρμόστηκαν σε πολλούς τομείς, όπως στους τομείς των υπηρεσιών προς άτομα, των υπηρεσιών καθαριότητας, ιδιωτικής ασφάλειας και κατασκευών.

Όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, η κατάργηση των ελέγχων των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα, όπως υλοποίηθηκε βάσει του κεκτημένου του Σένγκεν που ενσωματώθηκε στην ΕυρωπαΪκή Ένωση με τη συνθήκη του Άμστερνταμ [13], τείνει να διευκολύνει τις επαφές μεταξύ παρόχων υπηρεσιών και των δυνητικών πελατών τους [14]. Αυτή η κατάργηση των ελέγχων αναμένεται να βοηθήσει σταδιακά να συνειδητοποιήσουν καλύτερα οι πολίτες και οι οικονομικοί φορείς στο σύνολό τους όλες τις διαστάσεις του χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα.

[13] ΕΕ L 239 της 22ας Σεπτεμβρίου 2000

[14] Από την ελεύθερη κυκλοφορία, χωρίς ελέγχους των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ κρατών μελών, επωφελούνται φυσικά οι πολίτες της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους, ωστόσο μπορούν και οι αλλοδαποί κάτοχοι τίτλου παραμονής που έχει χορηγηθεί από κράτος μέλος (Άρθρο 21 της σύμβασης για την εφαρμογή της συμφωνίας του Σένγκεν, της 14ης Ιουνίου 1985, που υπογράφηκε στις 19 Ιουνίου 1990 στο Σένγκεν) να κυκλοφορούν ελεύθερα, χωρίς θεώρηση διαβατηρίου στο έδαφος των κρατών μελών για τρεις μήνες κατ' ανώτατο όριο. Αυτό το νομικό αυτό πλαίσιο όμως δεν εξασφαλίζει ότι ένας πάροχος υπηρεσιών που είναι υπήκοος τρίτης χώρας μπορεί να παρέχει τις υπηρεσίες του σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος στο οποίο είναι εγκατεστημένος.

Όσον αφορά τη διεθνή διάσταση, παρατηρείται συνέργεια μεταξύ της πολιτικής της εσωτερικής αγοράς και της εξωτερικής εμπορικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των διαπραγματεύσεων για τις υπηρεσίες στο πλαίσιο της GATS. Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα των συζητήσεων που διεξάγονται για τους εθνικούς κανονισμούς υπό το πρίσμα του άρθρου VI :4 της GATS.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί ουσιαστικό βήμα προόδου στη διαδικασία της δημιουργίας μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών αφού παρουσιάζει μια συνολική εικόνα της σημερινής πραγματικότητας της εσωτερικής αγοράς. Για πρώτη φορά μετά το 1962 και τα «γενικά προγράμματα» για την άρση των περιορισμών στην ελεύθερη εγκατάσταση και στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών [15], η Επιτροπή επιδίδεται στην ανάλυση όλων των δυσκολιών που υπάρχουν στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Η πρόοδος που σημειώθηκε από τα γενικά προγράμματα και μετά είναι περιορισμένη. Η Λευκή Βίβλος για την ολοκλήρωση των εσωτερικής αγοράς που εξέδωσε η Επιτροπή το 1985 [16] ανέφερε ότι «η πρόοδος όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο ήταν πολύ πιο αργή από την πρόοδο που σημειώθηκε στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων». Η έκθεση Cecchini το 1992 [17] κατέληγε, από την πλευρά της, ότι το σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό του τομέα των υπηρεσιών «ανακόπτεται τεχνητά από κανόνες και πρακτικές που εμποδίζουν σε μεγάλο βαθμό την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και κατά συνέπεια τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών».

[15] Γενικά προγράμματα για την κατάργηση των περιορισμών στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και στην ελευθερία εγκατάστασης, ΕΕ C 2, 15.1.1962.

[16] Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς: «Λευκή Βίβλος» που υποβάλλει η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (Μιλάνο, 28-29 Ιουνίου 1985), COM (85) 310, 14.6.1985.

[17] « The European Challenge, 1992: The Benefits of a Single Market », Paolo Cecchini, Wildwood House, για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1988.

Έχουν ήδη θεσπιστεί μέτρα για την κατάργηση των κατάφωρων δυσκολιών που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά. Τα μέτρα αυτά προκύπτουν από την άσκηση του ρόλου της Επιτροπής ως θεματοφύλακα της Συνθήκης και από την άσκηση της εξουσίας νομοθετικής πρωτοβουλίας που διαθέτει για την υποβολή προτάσεων εναρμόνισης που αποσκοπούν να κάνουν την εσωτερική αγορά να λειτουργήσει. Τα μέτρα αυτά βοήθησαν να επιτευχθεί στην εσωτερική αγορά ένα υψηλότερο επίπεδο οικονομικής ολοκλήρωσης σε σύγκριση με άλλες περιφερειακές ολοκληρώσεις που υπάρχουν στον κόσμο. Παρά την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί, τα ενδιαφερόμενα μέρη εντόπισαν μεγάλο φάσμα δυσκολιών που εξακολουθούν να υφίστανται και αποτελούν αντικείμενο της παρούσας έκθεσης.

Η παρούσα έκθεση στηρίζεται κατά πρώτο λόγο στην εκτεταμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη αλλά και σε άλλες πηγές πληροφοριών όπως είναι οι γραπτές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και οι αναφορές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι καταγγελίες που έχουν υποβληθεί στην Επιτροπή, οι οικονομικές και στατιστικές μελέτες καθώς και οι παρεμβάσεις των κρατών μελών. Η διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε σε όλη τη διάρκεια του 2001 και στις αρχές του 2002 δρομολογήθηκε με σκοπό να συλλεχθούν πληροφορίες από πρώτο χέρι σχετικά με τις δυσκολίες που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαβούλευση αυτή αφορούσε τα προβλήματα που συναντούν οι επιχειρήσεις τόσο κατά την παροχή και τη χρήση υπηρεσιών όσο και κατά την εγκατάστασή τους σε άλλο κράτος μέλος. Η νομολογία του Δικαστηρίου κατέδειξε με σαφήνεια ότι κάθε μέτρο που έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζει, να παρακωλύει ή να καθιστά λιγότερο ελκυστική τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών ή τη χρήση διασυνοριακών υπηρεσιών ή ακόμη την εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να συνιστά περιορισμό. Επομένως, στην παρούσα έκθεση αναφέρονται ως παραδείγματα δυσκολιών όχι μόνον οι απαγορεύσεις που επιβάλλονται, οι διακρίσεις που εφαρμόζονται ή οι προϋποθέσεις που είναι αδύνατον να εκπληρωθούν αλλά επίσης διαφόρων ειδών απαιτήσεις οι οποίες, όταν εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών, παρεμποδίζουν την ελευθερία εγκατάστασης ή την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Ορισμένες από αυτές τις δυσκολίες οφείλονται στον πολύπλοκο, δυσκίνητο ή αδιαφανή χαρακτήρα των κανόνων ή των πρακτικών. οι περισσότερες αποτελούν απλώς συνέπεια των σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ εθνικών νομοθεσιών.

Η παρούσα έκθεση έχει ουσιαστικά ως στόχο να περιγράψει την πραγματικότητα της εσωτερικής αγοράς έτσι όπως την αντιλαμβάνονται οι πάροχοι και οι χρήστες υπηρεσιών. Δεν επιζητεί, στο παρόν στάδιο, να εκφέρει άποψη σχετικά με τον αιτιολογημένο ή μη αιτιολογημένο χαρακτήρα του κάθε εμποδίου.

Εξάλλου, η παρούσα έκθεση καλύπτει τομείς που αποτελούν ήδη αντικείμενο νομοθετικών μέσων ή πρωτοβουλιών σε κοινοτικό επίπεδο. Ακόμη, αναπαράγει τα σχόλια που έγιναν στο πλαίσιο της διαβούλευσης σχετικά με τα εμπόδια που συναντούν οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις υποψήφιες για ένταξη χώρες. Στις χώρες αυτές οι επιχειρήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν τα ίδια εμπόδια που συναντούν και στα κράτη μέλη. Ωστόσο, σε αυτά προστίθενται άλλα προβλήματα, που έχουν να κάνουν με τις προϋποθέσεις υπηκοότητας και με τους περιορισμούς όσον αφορά την ιδιοκτησία επιχειρήσεων από αλλοδαπούς σε ορισμένους τομείς, καθώς και περιορισμοί στην απόκτηση ακίνητης περιουσίας.

Ακολουθώντας τη γραμμή πλεύσης της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η παρούσα έκθεση αφορά τις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας οικονομικός φορέας σε όλη τη διάρκεια της δραστηριότητάς του: από την εγκατάσταση και τη χρήση των απαραίτητων εισροών (inputs) για την παροχή μιας υπηρεσίας, ως την προώθηση και τη διανομή και ως την πώληση και τις δραστηριότητες εξυπηρέτησης μετά την πώληση. Είναι σαφές ότι οι πάροχοι υπηρεσιών είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι, σε σύγκριση με τους κατασκευαστές προϊόντων, στα εμπόδια που υπάρχουν σε κάθε στάδιο της δραστηριότητάς τους. Πράγματι, η παροχή υπηρεσιών απαιτεί συχνά τη μόνιμη ή προσωρινή παρουσία του παρόχου στο κράτος μέλος προορισμού της υπηρεσίας. Κατά συνέπεια, ορισμένα στάδια της δραστηριότητάς του - ή και όλα μερικές φορές - πραγματοποιούνται στο κράτος αυτό και υπόκεινται σε διαφορετικές απαιτήσεις από εκείνες που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που επιθυμεί να εγκατασταθεί ή να παράσχει μια υπηρεσία σε ένα άλλο κράτος μέλος μπορεί να συναντήσει δυσκολίες για να εξασφαλίσει μια άδεια, για την αναγνώριση της ισοδυναμίας των προσόντων της, για να αποσπάσει υπαλλήλους ή για να χρησιμοποιήσει τον εξοπλισμό της, για να προωθήσει και να διακινήσει τις υπηρεσίες της, για να συνάψει συμβάσεις με τους πελάτες της και να τους παράσχει εγγυήσεις και εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Η ύπαρξη εμποδίων σε ένα από αυτά τα στάδια μπορεί να αρκέσει για να καταστήσει κάθε διασυνοριακή δραστηριότητα λιγότερη ελκυστική.

Επιπλέον, σε συμφωνία με την οριζόντια προσέγγιση της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η παρούσα έκθεση καλύπτει εμπόδια που επηρεάζουν μεγάλο φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων. Ο λόγος είναι ότι όχι μόνο ορισμένα από αυτά τα εμπόδια, όπως οι διαδικασίες αδειοδότησης, επηρεάζουν διαφορετικούς τομείς με παρόμοιο τρόπο, αλλά επίσης ότι οι υπηρεσίες αλληλοσυμπλέκονται με τόσο σύνθετο τρόπο που ένα εμπόδιο που θίγει μια υπηρεσία έχει αλυσιδωτά αποτελέσματα σε μια ολόκληρη σειρά άλλων υπηρεσιών. Είναι απαραίτητη η συνολική προσέγγιση για την αξιολόγηση των συνόρων της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών και του συνολικού τους αντίκτυπου.

Οι υπηρεσίες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην οικονομία και στη ζωή του κάθε πολίτη. Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών δεν επηρεάζουν, κατά συνέπεια, μόνο την ανταγωνιστικότητα των παρόχων υπηρεσιών αλλά στερούν επίσης στους αποδέκτες των υπηρεσιών αυτών, δηλαδή στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την πρόσβαση σε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας, περισσότερο καινοτομικών και σε καλύτερη τιμή.

I. Τα Συνορα της Εσωτερικησ Αγορασ Υπηρεσιών

Με βάση τον ορισμό της «εσωτερικής αγοράς» στη συνθήκη ΕΚ («ένας χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα») και τον στόχο που ορίστηκε στην ανακοίνωση με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», δηλαδή να καταστεί η παροχή υπηρεσιών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο τόσο εύκολη όσο και στο ίδιο κράτος μέλος, είναι υποχρεωμένος κανείς να διαπιστώσει ότι η εσωτερική αγορά υπηρεσιών απέχει πολύ ακόμη από την πραγμάτωσή της. Διακρίνονται δύο μεγάλες κατηγορίες προβλημάτων: εκείνα που οφείλονται άμεσα ή έμμεσα σε νομικούς περιορισμούς και εκείνα που οφείλονται σε μη νομικούς παράγοντες.

A. Τα νομικά σύνορα

Η έκφραση «νομικά σύνορα» καλύπτει όλα τα εμπόδια στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών που οφείλονται άμεσα ή έμμεσα σε κάποιο νομικό περιορισμό και έχουν ως αποτέλεσμα να απαγορεύουν, να παρακωλύουν ή να καθιστούν λιγότερο ελκυστικές αυτές τις δραστηριότητες. Μπορεί να είναι είτε δυσκολίες που οφείλονται στην απόκλιση των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων είτε προβλήματα που οφείλονται στη συμπεριφορά των εθνικών αρχών είτε ακόμη ανασφάλεια δικαίου που δημιουργείται από τον πολύπλοκο χαρακτήρα ορισμένων διασυνοριακών καταστάσεων. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις αποτρέπονται από τη χρήση υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη και οι πάροχοι υπηρεσιών αποτρέπονται από την προσφορά των υπηρεσιών τους σε άλλα κράτη μέλη [18].

[18] Αυτά τα «φαινόμενα συνόρων» και το γεγονός ότι υποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό τα «τεχνικά σύνορα», τα «φυσικά σύνορα» και τα «φορολογικά σύνορα» που έχουν καταγραφεί στην προαναφερόμενη Λευκή Βίβλο του 1985 για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς εξηγούν τη χρήση της έκφρασης «νομικά σύνορα».

Κατά την καταγραφή των εμποδίων στη συνέχεια παρουσιάζονται οι δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας πάροχος υπηρεσιών όταν θελήσει να ασκήσει την ελευθερία της εγκατάστασης ή της παροχής υπηρεσιών με σκοπό να αναπτύξει τις δραστηριότητές του σε άλλα κράτη μέλη. Πρόκειται για δυσκολίες που επισημάνθηκαν στη διάρκεια των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα κράτη μέλη καθώς και για δυσκολίες που προκύπτουν από τις καταγγελίες στην Επιτροπή, από τις γραπτές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και από τις αναφορές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από τις πρόσφατες υποθέσεις που εισήχθησαν στο Δικαστήριο και από μελέτες ή έρευνες των οποίων έλαβε γνώση η Επιτροπή. Η μέθοδος αυτή που αποσκοπεί να καταγράψει την πραγματικότητα της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών έχει τρεις σημαντικές συνέπειες:

- Η καταγραφή δεν παίρνει θέση όσον αφορά τη συμβατότητα των εμποδίων που επισημαίνονται με την κοινοτική νομοθεσία, επειδή το ζήτημα αυτό αποτελεί αντικείμενο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής που θα αφορά τις λύσεις, ιδίως σε όρους αναγκών εναρμόνισης. Η καταγραφή δεν έχει ως στόχο να αμφισβητήσει την αναγκαιότητα ή το περιεχόμενο των εθνικών κανόνων αυτών καθ' αυτούς αλλά μόνο να εντοπίσει τα προβλήματα που δημιουργούν όταν εφαρμόζονται σε διασυνοριακές δραστηριότητες.

- Οι δυσκολίες που επισημαίνονται μπορεί να αποτελούν ήδη αντικείμενο κοινοτικών πρωτοβουλιών που βρίσκονται σε εξέλιξη, κοινοτικών νομοθετικών μέσων ή μέτρων, διαδικασιών επί παραβάσει ή αποφάσεων του Δικαστηρίου.

- Ορισμένες δυσκολίες μπορεί να μην έχουν επισημανθεί, ακόμη και αν ο κίνδυνος αυτός ελαχιστοποιήθηκε από το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε πλειάδα πηγών πληροφοριών.

Για να γίνει μια όσο το δυνατόν λεπτομερέστερη καταγραφή όλων των δυσκολιών που παρακωλύουν την ανάπτυξη δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών [19], η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν ο εντοπισμός των προβλημάτων που μπορεί να συναντήσει ένας πάροχος υπηρεσιών σε οποιοδήποτε στάδιο της δραστηριότητάς του είτε κατά την εγκατάστασή του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 1), είτε όταν αποσπά προσωπικό ή χρησιμοποιεί εξοπλισμό σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 2), είτε κατά την προώθηση της υπηρεσίας του σε άλλα κράτη μέλη (στάδιο 3), είτε όταν θέλει να διανείμει την υπηρεσία του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 4), είτε κατά την πώληση της υπηρεσίας του (στάδιο 5) είτε, τέλος, μετά την παροχή της υπηρεσίας του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 6). Η καταγραφή που ακολουθεί παρουσιάζει το σύνολο των δυσκολιών που εντοπίστηκαν για τις διασυνοριακές δραστηριότητες σε κάθε στάδιο της οικονομικής αυτής αλυσίδας.

[19] Η καταγραφή έλαβε επίσης υπόψη τις δυσκολίες που επισημάνθηκαν στις υποψήφιες για ένταξη χώρες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μεγάλος αριθμός των δυσκολιών που καταγράφηκαν στα κράτη μέλη εμφανίζονται επίσης στις υποψήφιες χώρες.

1. Οι δυσκολίες εγκατάστασης των οικονομικών φορέων παροχής υπηρεσιών

Από τις διαβουλεύσεις προέκυψε ότι ένας υπήκοος κράτους μέλους ή μια επιχείρηση ήδη εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος που επιθυμούν να εγκατασταθούν σε άλλο κράτος μέλος με σκοπό να ασκήσουν εκεί μια δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών μπορεί να αντιμετωπίσουν πολλές δυσκολίες. Οι δυσκολίες αυτές έχουν πολύ σημαντικό αντίκτυπο στον τομέα των υπηρεσιών γιατί, σε αντίθεση με τα εμπορεύματα που μπορούν να κυκλοφορούν μεταξύ κρατών μελών χωρίς να χρειάζεται να μετακινείται ο κατασκευαστής τους (με τη βοήθεια δικτύων διανομής), η παροχή υπηρεσιών στηρίζεται σε μια τεχνογνωσία που προϋποθέτει μια άμεση σχέση μεταξύ παρόχου και πελάτη. Ακόμη και αν η φυσική μετακίνηση του παρόχου υπηρεσιών προσωρινά ή η παροχή της υπηρεσίας εξ αποστάσεως επιτρέπουν να υπάρξει αυτή η σχέση (είναι οι τρόποι που προτιμούνται από τις ΜΜΕ), η εγκατάσταση στην επίμαχη αγορά παραμένει σημαντική [20] εμπορική στρατηγική, ιδίως στις περιπτώσεις στις οποίες ο οικονομικός φορέας έχει την πρόθεση να εγκατασταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα στη χώρα ή θέλει να προσαρμοστεί στις ειδικές συνθήκες της αγοράς ή να ενισχύσει την εμπιστοσύνη του πελάτη. Εξάλλου, ο σύνθετος χαρακτήρας των νομοθετικών ρυθμίσεων των υπηρεσιών, που οφείλεται στο γεγονός ότι η ποιότητα της υπηρεσίας εξαρτάται άμεσα από τα χαρακτηριστικά του παρόχου, συνεπάγεται μια σειρά απαιτήσεων που δεν υπάρχουν στις νομοθεσίες για τα εμπορεύματα, όπως για παράδειγμα ειδικούς κανόνες σχετικά με τη νομική μορφή του παρόχου ή όρια που τίθενται στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων.

[20] Βλέπε ιδίως τη μελέτη «Service internationalisation-characteristics, Potential, Barriers», A. Henten, T. Vad, εργαστήριο CRIC, Manchester 1-3.10.2001, 3 που υπογραμμίζει ότι ο τομέας των υπηρεσιών εξαρτάται πολύ περισσότερο από τον τομέα κατασκευής προϊόντων από τη διασυνοριακή εγκατάσταση.

(i) Μονοπώλια και άλλα ποσοτικά όρια στην πρόσβαση στις δραστηριότητες

Τα μονοπωλιακά καθεστώτα σε ορισμένα κράτη μέλη επισημάνθηκαν επειδή έχουν ως συνέπεια να παρεμποδίζουν την εγκατάσταση παρόχων υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη στα οποία δεν προβλέπονται τέτοια μονοπώλια. Μπορεί να πρόκειται για μονοπώλιο που έχει ανατεθεί σε έναν ειδικό φορέα, όπως τα μονοπώλια στους τομείς που έχουν απελευθερωθεί εν μέρει (ταχυδρομικές υπηρεσίες, ενέργεια, κτλ.), για μονοπώλιο ορισμένων προϊόντων [21], που μπορεί να θίγει ιδίως τις υπηρεσίες διανομής ή για δραστηριότητες που ανατίθενται αποκλειστικά σε ορισμένους οικονομικούς φορείς [22].

[21] Για παράδειγμα, αλκοόλ και καπνού.

[22] Για παράδειγμα, οι δραστηριότητες τυχερών παιχνιδιών ή η διανομή φαρμακευτικών προϊόντων. Βλέπε επίσης τη μελέτη του ΟΟΣΑ « Regulatory reform in road freight and retail distribution » Economic Department working papers n°255, 10.08.2000, 39 και εξής, και τη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής « Barriers to Trade in Business Services », Centre for Strategy and Evaluation Services, Ιανουάριος 2001, σελίδα 15.

Τα ποσοτικά όρια για την πρόσβαση στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών που επιβάλλονται σε ορισμένα κράτη μέλη όπως οι ποσοστώσεις ή numerus clausus στον αριθμό των παρόχων [23], οι μέγιστες επιφάνειες [24], ή η γεωγραφική απόσταση [25] περιορίζουν τον αριθμό παρόχων υπηρεσιών και μπορεί να ευνοούν τους ήδη εγκατεστημένους εθνικούς οικονομικούς φορείς σε σχέση με τους νεοεισερχόμενους φορείς.

[23] Για παράδειγμα, εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις προβλέπουν ότι μπορεί να υπάρχει μόνο ένας πάροχος υπηρεσιών καθαρισμού καμινάδων ανά επαρχία ή ανά δήμο.

[24] Για παράδειγμα, στις υπηρεσίες διανομής.

[25] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος τα ιατρικά εργαστήρια μπορούν να πραγματοποιούν αναλύσεις δειγμάτων μόνο που έχουν συλλεγεί από απόσταση μικρότερη των 60 χιλιομέτρων. σε ένα άλλο κράτος μέλος δε η απόσταση που πρέπει να υπάρχει μεταξύ οπτικών ορίζεται στα 350 μέτρα, ενώ σε άλλο τα εμπορικά καταστήματα μεγάλης επιφάνειας πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο της πόλης γεγονός που εμποδίζει την εγκατάσταση νέων ανταγωνιστών.

Για παράδειγμα, μεταξύ των δυσκολιών που επισημάνθηκαν περιλαμβάνονται οι κανόνες ενός κράτους μέλους που προβλέπουν όριο ενός οπτικού ανά 10000 κατοίκους ή μιας σχολής οδήγησης ανά 15000 κατοίκους.

Τα εδαφικά όρια μπορεί να περιορίζουν σε ορισμένα κράτη μέλη τη χορήγηση αδειών για την άσκηση δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών [26] σε μια συγκεκριμένη περιφέρεια ή δήμο γεγονός που υποχρεώνει τους παρόχους που επιθυμούν να καλύψουν το σύνολο της εθνικής επικράτειας να εγκατασταθούν σε πολλές περιφέρειες.

[26] Για παράδειγμα, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας. βλέπε επίσης, όσον αφορά τις δυσκολίες που συναντούν αυτού του είδους οι υπηρεσίες, τη μελέτη που έγινε για λογαριασμό των CoESS/UNI-Europa και χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή «A comparative overview of legislation concerning the private security industry in the European Union». ECOTEC, Μάιος 2002. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι στον τομέα της ιδιωτικής ασφάλειας CoESS (εργοδότες) και UNI-Europa (συνδικάτα) υπέγραψαν στις 13 Δεκεμβρίου 2001 κοινή δήλωση για την εναρμόνιση σε ευρωπαΪκο επίπεδο των νομοθεσιών που διέπουν τον τομέα της ιδιωτικής ασφάλειας.

(ii) Απαιτήσεις εθνικότητας ή μόνιμης κατοικίας

Απαιτήσεις εθνικότητας εξακολουθούν να υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά τους μετόχους, τους διευθυντές ή το προσωπικό επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών [27] και ορισμένα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα [28].

[27] Για παράδειγμα, υπηρεσίες «engineering», αερολέσχες, ΜΚΟ.

[28] Για παράδειγμα, οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες (chartered surveyors).

Οι απαιτήσεις μόνιμης κατοικίας δημιουργούν προβλήματα, ιδίως εκείνες που αφορούν τους διευθυντές επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών [29]. Για παράδειγμα, ανάλογα με τη χώρα, τα 2/3 των μελών του διοικητικού συμβουλίου ή το μισό διοικητικό συμβούλιο ή τουλάχιστον ένα μέλος της διοίκησης πρέπει να είναι μόνιμοι κάτοικοι.

[29] Μπορεί να πρόκειται για υποχρέωση μόνιμης κατοικίας που επιβάλλεται σε αιτούντα άδεια παροχής τηλεπικοινωνιακής υπηρεσίας (πριν ακόμη πάρει την άδεια).

Η απαίτηση μιας και μόνο εγκατάστασης, που υποχρεώνει άμεσα ή έμμεσα έναν πάροχο υπηρεσιών ο οποίος θέλει να εγκατασταθεί σε ένα κράτος μέλος να πάψει να είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος έχει επίσης επισημανθεί, για παράδειγμα, για τα ιατρικά εργαστήρια. Αυτό ισοδυναμεί στην πραγματικότητα με την απαγόρευση εξαγωγής ενός επιχειρηματικού μοντέλου μέσω της εγκατάστασης σε πολλά κράτη μέλη.

(iii) Διαδικασίες αδειοδότησης ή εγγραφής

Η πρόσβαση σε σημαντικό αριθμό δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών [30] υπόκειται σε ένα καθεστώς προηγούμενης εξασφάλισης άδειας που συχνά δημιουργεί δυσκολίες στους οικονομικούς φορείς άλλων κρατών μελών.

[30] Για παράδειγμα, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, βιοτέχνες, υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, οργανισμοί πιστοποίησης, εργαστήρια διεξαγωγής ελέγχων στο πόσιμο νερό, διοργανωτές εμπορικών εκθέσεων, πάροχοι υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης και τοποθέτησης καλλιτεχνών, μεταφορά και επεξεργασία αποβλήτων.

Το γεγονός ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις που ήδη πληροί ο πάροχος στο κράτος στο οποίο είναι εγκατεστημένος, για παράδειγμα εγγυήσεις ή άλλες εξασφαλίσεις που έχει ήδη καταθέσει [31], μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή ταυτόσημων και πρόσθετων υποχρεώσεων στους οικονομικούς φορείς με παρουσία σε πολλά κράτη μέλη.

[31] Για παράδειγμα, αυτό ισχύει για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης ή για τις υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας.

Η σώρευση των αδειών που χρειάζονται για την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων μπορεί να πολλαπλασιάζει τις περιοριστικές συνέπειες για έναν οικονομικό φορέα άλλου κράτους μέλους, είτε εκείνο που πολλαπλασιάζεται είναι ο αριθμός των διοικητικών υπηρεσιών με τις οποίες πρέπει να επικοινωνήσει είτε είναι ο αριθμός των εντύπων ή των πιστοποιητικών που πρέπει να συμπληρώσει ή να προσκομίσει [32].

[32] Ένας παρεμβαίνων στη διαβούλευση δήλωσε μάλιστα ότι θα έπρεπε να είναι «συλλέκτης αδειών» για να μπορέσει να ιδρύσει μια επιχείρηση για την άσκηση της δραστηριότητας του αρτοποιού σε μια χώρα, επειδή οι άδειες μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το είδος των προϊόντων και των δραστηριοτήτων που προσφέρει το ίδιο αρτοποιείο. Δεδομένων των δυσκολιών αυτών, ο οικονομικός αυτός φορέας προτίμησε να εγκαταλείψει το σχέδιο εγκατάστασής του. Η σώρευση και η υποχρέωση εξασφάλισης ταυτόσημων αδειών είχαν επίσης εντοπιστεί στην «έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τις συντονισμένες δράσεις με τα κράτη μέλη στον τομέα της πολιτικής υπέρ των επιχειρήσεων» COM (1999) 569 τελικό, 2.1.1.

Παραδείγματος χάριν, σε ένα κράτος μέλος, για να ανοίξει ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο, χρειάζονται 7 διαφορετικές άδειες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο [33]. σε ένα άλλο, για να ανοίξει ένα εμπορικό κατάστημα, χρειάζονται άδεια οικοδομής, περιβαλλοντική άδεια και κοινωνικοοικονομική άδεια και, γενικότερα, πλήρωση κανόνων πολεοδομίας που ορισμένες φορές είναι πολύ περίπλοκοι.

[33] Βλέπε, για παράδειγμα, τη μελέτη « Tackling the impact of increasing regulation - A case study of hotels and restaurants ». Better Regulation Task force (UK), Ιούνιος 2000.

Οι διαδικασίες και οι προϋποθέσεις που συνοδεύουν αυτά τα καθεστώτα μπορεί να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα, μπορεί ακόμη και να εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των οικονομικών φορέων άλλων κρατών μελών, ιδίως όταν στις διαδικασίες αυτές παρεμβαίνουν όργανα στα οποία συμμετέχουν ανταγωνιστές [34] ή όταν ο αιτών πρέπει να προσκομίσει την απόδειξη ότι η αίτησή του για τη χορήγηση άδειας είναι αιτιολογημένη, λόγω ύπαρξης πραγματικής ανάγκης [35].

[34] Για παράδειγμα, οι διαδικασίες που εφαρμόζονται στις υπηρεσίες διανομής.

[35] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος το κριτήριο είναι η πραγματική ανάγκη των καταναλωτών με βάση τα υπάρχοντα εμπορικά καταστήματα, ενώ σε άλλη χώρα το κριτήριο είναι η απουσία αρνητικών επιπτώσεων για τα εμπορικά καταστήματα που υπάρχουν στο κέντρο της πόλης, σε τρίτη δε χώρα η χορήγηση άδειας για την άσκηση της δραστηριότητας του καλλιτεχνικού πράκτορα υπόκειται σε έναν όρο σχετικά με το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η δραστηριότητα αυτή «με βάση τις ανάγκες τοποθέτησης καλλιτεχνών του θεάματος».

Η υποχρέωση εγγραφής για ορισμένους παρόχους υπηρεσιών σε μια διοικητική αρχή, σε έναν επαγγελματικό σύλλογο, σε ένα επιμελητήριο ή σε μια επαγγελματική ένωση απαντά συχνά και μπορεί να είναι πολύ δαπανηρή για έναν οικονομικό φορέα με παρουσία σε πολλές χώρες, ιδίως λόγω των ετήσιων εισφορών που πρέπει να καταβάλλει και όταν η υποχρέωση αυτή συνδέεται, επιπλέον, με τη συμμετοχή σε ειδικό ασφαλιστικό σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Ο γραφειοκρατικός χαρακτήρας των διαδικασιών αδειοδότησης ή εγγραφής, η μεγάλη τους διάρκεια, η υποχρέωση της απόδειξης, η πιστοποίηση των μεταφράσεων, η τιμή τους ή οι φόροι που πρέπει να καταβληθούν, η όχι και τόσο συνεργάσιμη στάση ορισμένων αρχών ή η δυσκολία διοικητικής προσφυγής έχουν επισημανθεί πολλές φορές, επειδή λειτουργούν αποτρεπτικά για τους παρόχους υπηρεσιών άλλων κρατών μελών [36], ιδίως για τις ΜΜΕ και τις επιχειρήσεις που βρίσκονται στο στάδιο της εκκίνησης (start up) [37].

[36] Για παράδειγμα, οι δυσκολίες για το άνοιγμα καταστημάτων διανομής, τις οποίες δημιουργούν τα καθεστώτα αδειοδότησης ή εγγραφής και οι διοικητικές διατυπώσεις που τα συνοδεύουν, χαρακτηρίστηκαν από τη μελέτη του ΟΟΣΑ που ήδη αναφέρθηκε ( 39 και εξής) ως ένας από τους κυριότερους περιορισμούς της πρόσβασης στην αγορά στον τομέα της διανομής. μια αγγλογαλλική μελέτη για τον τομέα των υπηρεσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γαλλία υπογραμμίζει τις αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση σε τοπικό επίπεδο των καθεστώτων αδειοδότησης και numerus clausus που ισχύουν για ορισμένες δραστηριότητες: « Le secteur des services au Royaume Uni et en France. Rιduire les obstacles ΰ la croissance de la production et de l'emploi . Rapport franco-anglais », Department of Trade and Industry και Ministθre de l'ιconomie, des finances et de l'industrie, 2000, σελίδα 89.

[37] Μια έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ των επιχειρήσεων και επισυνάπτεται στον πίνακα αποτελεσμάτων της εσωτερικής αγοράς του Νοεμβρίου του 2000 δείχνει ότι η απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών αποτελεί πρώτο στόχο προτεραιότητας για τις επιχειρήσεις (91% των ερωτηθέντων) http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/update/score/business.htm. Βλέπε επίσης: «Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις», COM (2002) 68 τελικό, που υπογραμμίζει, ιδίως, ότι «η μείωση του συνολικού αριθμού των διαδικασιών για την έναρξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μιας επιχείρησης θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό στόχο όσον αφορά την απλοποίηση» 4, συμπεράσματα. « Report of the Business Environment Simplification Task Force- Best » volume 1, OPOCE 1998. « Etude comparative internationale des dispositions lιgales et administratives nιcessaires pour la formation des PME dans six pays de l'Union europιenne », Logotech, Observatoire de l'innovation en Europe, EIMS Publication n°27, mars 1996.

(iv) Όρια στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων

Ορισμένες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών διέπονται από κανόνες που αποσκοπούν να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία και την αυτονομία διαφορετικών δραστηριοτήτων εμποδίζοντας την από κοινού άσκησή τους. Οι διαφορές των εθνικών κανόνων σε αυτόν τον τομέα μπορεί να έχουν πολύ ισχυρό περιοριστικό αποτέλεσμα, επειδή εμποδίζουν την εξαγωγή προς άλλα κράτη μέλη μιας τεχνογνωσίας που συνίσταται ακριβώς στη συνολική αντιμετώπιση των διαφόρων αναγκών του αιτήματος ενός πελάτη με συνδυασμό ειδικοτήτων, με πνεύμα καινοτομίας και πιο οικονομικά. Τα όρια αυτά μπορεί να έχουν διάφορες μορφές. μπορεί να είναι:

- Απαιτήσεις όσον αφορά τη δομή ή τη διοίκηση επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών που, για παράδειγμα, εμποδίζουν τις ενώσεις μεταξύ διαφορετικών επαγγελμάτων [38].

[38] Για παράδειγμα, σε πολλά κράτη μέλη οι δικηγόροι δεν μπορούν να συνάψουν εταιρική σχέση με μη δικηγόρους, όπως με ορκωτούς λογιστές, με φορολογικούς συμβούλους ή με πληρεξούσιους για διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Μπορεί να υπάρχουν και άλλης μορφής όρια όπως, σε ένα κράτος μέλος, η υποχρέωση για τις επιχειρήσεις που παρέχουν φορολογικές συμβουλές να έχουν ως μετόχους και ως μέλη του διοικητικού συμβουλίου τους μόνο φορολογικούς ή φοροτεχνικούς συμβούλους ή ειδικούς. Για τους σχετικούς κανόνες που ισχύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, βλέπε, για παράδειγμα, την έκθεση «Competition in professions», Office of Fair Trading, March 2001, 30.

- Όρια στην άσκηση δραστηριοτήτων πολλαπλών ειδικοτήτων ορίζοντας ως ασυμβίβαστη την άσκηση διαφορετικών δραστηριοτήτων [39], ή επιβάλλοντας την υποχρέωση σε έναν πάροχο υπηρεσιών να αφιερωθεί αποκλειστικά σε μια μόνο δραστηριότητα [40], ή επιβάλλοντας την υποχρέωση να παρέχονται διαφορετικές δραστηριοτήτες σε διαφορετικές εγκαταστάσεις [41].

[39] Βλέπε, για παράδειγμα, τις περιπτωσιολογικές μελέτες που αφορούν το ασυμβίβαστο μεταξύ της δραστηριότητας του ελεγκτή και της δραστηριότητας του ορκωτού λογιστή στην έρευνα που έγινε για λογαριασμό της Επιτροπής «Barriers to Trade in Business Services», που προαναφέρθηκε, «Appendices, case study 6». Βλέπε επίσης απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters C-309/99, σχετικά με απαγόρευση επαγγελματικών συνεταιρισμών μεταξύ δικηγόρων και ορκωτών λογιστών.

[40] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, ισχύει μια τέτοια απαίτηση για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης.

[41] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, οι δραστηριότητες διαχείρισης ακίνητης περιουσίας και οι ασφαλιστικές δραστηριότητες.

Σε ένα κράτος μέλος, για παράδειγμα, απαγορεύεται στα κτηματομεσιτικά γραφεία να ασκούν άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες, όπως υπηρεσίες διαχείρισης περιουσίας, παροχής χρηματοοικονομικών συμβουλών ή καθαρισμού.

(v) Νομική μορφή και εσωτερική δομή των οικονομικών φορέων

Συνιστούν πολύ περιοριστικά εμπόδια για τους οικονομικούς φορείς που είναι ήδη εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος και δεν υπόκεινται σε αυτό το είδος απαιτήσεων στη χώρα καταγωγής τους. Η απόκλιση των εν λόγω κανόνων σημαίνει ότι μπορεί ο φορέας να είναι υποχρεωμένος να ιδρύσει ένα νομικό πρόσωπο «κατά παραγγελία».

Οι απαιτήσεις σχετικά με τη νομική μορφή μπορεί να επιβάλλουν στον πάροχο υπηρεσιών μια συγκεκριμένη μορφή ή, αντιθέτως, να την απαγορεύουν [42]. Η κατάσταση μπορεί να γίνει εξαιρετικά πολύπλοκη για ορισμένες δραστηριότητες που πρέπει υποχρεωτικά να έχουν διαφορετικές νομικές μορφές ανάλογα με τα κράτη μέλη.

[42] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, οι φορείς διοργάνωσης εμποροπανηγύρεων δεν πρέπει να έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Για παράδειγμα, ένας δικηγόρος που θέλει να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος οφείλει να διαλύσει την προσωπική του εταιρεία στο κράτος μέλος στο οποίο είναι ήδη εγκατεστημένος γιατί στο άλλο κράτος μέλος οι δικηγόροι μπορούν να ιδρύουν μόνο εταιρείες περιορισμένης ευθύνης [43].

[43] Και άλλες δραστηριότητες αντιμετωπίζουν αυτού του είδους το πρόβλημα, όπως οι ελεγκτές.

Το κεφάλαιο των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών, πέρα από τους κανόνες που εισάγουν διακρίσεις και πλήττουν τους μετόχους (αναφέρθηκαν ήδη) υπόκειται σε ορισμένα κράτη μέλη σε περιορισμούς, όπως στον καθορισμό ενός ελάχιστου ύψους κεφαλαίου για τις εταιρείες παροχής υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας ή για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης [44] .

[44] Μπορεί να πρόκειται επίσης για ανώτατο όριο κεφαλαιουχικής συμμετοχής, όπως τον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ή να πρόκειται για υποχρέωση εξεύρεσης άλλων μετόχων ή συνεπενδυτών σε ορισμένους τομείς δραστηριοτήτων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αγγλογαλλική έκθεση που προαναφέρθηκε επισημάνει επίσης (στη σελίδα 36) τις απαιτήσεις ελάχιστης κεφαλαιουχικής συμμετοχής ως ένα από τα κυριότερα εμπόδια στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών.

Ο αριθμός απασχολουμένων στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών μπορεί υπόκειται σε κατώτατο όριο [45].

[45] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης οφείλουν να τηρούν μια κατώτατη αναλογία 12 υπαλλήλων ανά 100 συμβάσεις που έχουν συνάψει το προηγούμενο έτος, σε άλλα δε κράτη μέλη οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας πρέπει να διαθέτουν έναν ελάχιστο αριθμό υπαλλήλων που καθορίζεται σύμφωνα με τις δραστηριότητες και με την επικράτεια που καλύπτουν.

(vi) Επαγγελματικά προσόντα

Οι διαφορές των καθεστώτων επαγγελματικών προσόντων μπορούν να δημιουργούν διαφόρων ειδών δυσκολίες σε έναν πάροχο υπηρεσιών που θέλει να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος, ιδίως όταν πρόκειται για επάγγελμα το οποίο δεν απολαμβάνει καθεστώς αυτόματης αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων [46].

[46] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ανεξάρτητα από τα προβλήματα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, η διαφορά των κανόνων σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση των μισθωτών μπορεί να δημιουργήσει ορισμένες δυσκολίες όπως για τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας οι οποίες σε ορισμένα κράτη μέλη υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις.

Οι διαφορές των δραστηριοτήτων που θεωρούνται «νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα» σύμφωνα με τα κράτη μέλη μπορούν να δημιουργούν δυσκολίες, επειδή πολλές υπηρεσίες [47] δεν είναι νομοθετικώς κατοχυρωμένες σε όλα τα κράτη μέλη, ορισμένες δε μπορεί να είναι σε ένα και μόνο κράτος μέλος [48]. Έτσι, ένας πάροχος υπηρεσιών σε ένα κράτος μέλος στο οποίο δεν απαιτείται επαγγελματικός τίτλος για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, ο οποίος επιθυμεί να εγκατασταθεί σε χώρα όπου απαιτείται τέτοιος τίτλος, δεν θα μπορέσει εύκολα να εξασφαλίσει την αναγνώριση των επαγγελματικών του προσόντων.

[47] Για παράδειγμα, οι μηχανικοί και οι «σύμβουλοι μηχανικοί», οι φορολογικοί σύμβουλοι, οι μεσίτες ακινήτων, οι εμπειρογνώμονες (surveyors), οι αρχιτέκτονες τοπίου, οι σύνδικοι συνιδιοκτητών, οι σύμβουλοι, οι βιοτέχνες.

[48] Για παράδειγμα, ένα κράτος μέλος έχει θεσπίσει ειδικό επαγγελματικό τίτλο για τις υπηρεσίες επιμέλειας εγγράφων του εργατικού δικαίου που δεν υπάρχει σε κανένα άλλο κράτος μέλος και υπόκειται σε διαδικασία αδειοδότησης και σε υποχρέωση εγγραφής σε ένα συγκεκριμένο εθνικό μητρώο του νέου αυτού επαγγέλματος.

Οι δοκιμασίες επάρκειας που ζητούν ορισμένα κράτη μέλη για την άσκηση δραστηριοτήτων που δεν υπόκεινται σε αυτόματη αναγνώριση αποτελούν πηγή δυσκολιών ιδίως για τις ΜΜΕ [49], λόγω έλλειψης διαφάνειας και προβλεψιμότητας.

[49] Βλέπε « Report of the Business Environment Simplification Task Force », που προαναφέρθηκε, σελίδα 65, που εκτιμά ότι σε ορισμένους τομείς η επιβολή δοκιμασίας επάρκειας «τείνει να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση»..

Το διαφορετικό πεδίο των δραστηριοτήτων που επιτρέπεται να ασκούνται με βάση κάποια επαγγελματικά προσόντα δημιουργεί δυσκολίες και μπορεί επίσης να συμβεί για την ίδια δραστηριότητα να απαιτούνται διαφορετικοί επαγγελματικοί τίτλοι, των οποίων οι ονομασίες δεν αντιστοιχούν [50].

[50] Για παράδειγμα, ο τίτλος του «ξυλουργού» που λαμβάνεται σε ένα κράτος μέλος δεν επιτρέπει στον κάτοχό του να ασκήσει το επάγγελμα του «ξυλουργού-επιπλοποιού» σε άλλο κράτος μέλος.

Για παράδειγμα, οι chartered building surveyors (ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες οικοδομών) μπορούν να σχεδιάζουν κτίρια σε μια χώρα ενώ σε μια άλλη αυτό μπορούν να το κάνουν μόνο οι αρχιτέκτονες.

(vii) Όροι άσκησης δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών

Η απόφαση της εγκατάστασης σε ένα ορισμένο κράτος μέλος μπορεί να εξαρτάται όχι μόνο από τις διαφορές στους όρους πρόσβασης στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών αλλά επίσης από τους όρους άσκησής τους, όπως είναι το καθεστώς επαγγελματικής ευθύνης, οι κανόνες σχετικά με το ωράριο των καταστημάτων που επηρεάζουν τη στρατηγική εγκατάστασης των υπηρεσιών διανομής [51] ή οι κανόνες για τη φορολογία και για τη χρήση υποδομής που επηρεάζουν την εγκατάσταση φορέων τηλεπικοινωνιών [52].

[51] Αυτό το είδος περιοριστικών αποτελεσμάτων επισημάνθηκε και στη μελέτη του ΟΟΣΑ που προαναφέρθηκε, 49-51.

[52] Για παράδειγμα η φορολόγηση πυλώνων κινητής τηλεφωνίας ή ο καθορισμός κατώτατων ορίων για τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές.

Τα διάφορα καθεστώτα φορολογίας εταιρειών επιφέρουν εμπόδια που επιβαρύνουν τη διασυνοριακή εγκατάσταση παρόχων υπηρεσιών [53]. Παρόλο που οι επιχειρήσεις θέλουν να θεωρούν την εσωτερική αγορά ως μία και μόνη αγορά, δημιουργούνται διάφορα προβλήματα εξ αιτίας του γεγονότος ότι οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να συμμορφωθούν με δεκαπέντε διαφορετικά φορολογικά συστήματα. Αυτή η κατάσταση βλάπτει την οικονομική αποτελεσματικότητα των επιχειρηματικών στρατηγικών και δομών. Η πλειάδα νόμων, συμβάσεων και φορολογικών πρακτικών δημιουργεί σημαντικό κόστος συμμόρφωσης και συνιστά ως εκ τούτου σύνορο για την εγκατάσταση που θίγει ιδίως τις ΜΜΕ.

[53] Βλέπε τη μελέτη « Φορολογία εταιρειών στην εσωτερική αγορά », SEC(2001)1681 που, μεταξύ άλλων, εξετάζει αναλυτικά τις βασικές φορολογικές διατάξεις που μπορεί να ανακόψουν τη διασυνοριακή οικονομική δραστηριότητα στην εσωτερική αγορά. Με βάση αυτή την ανάλυση, η Επιτροπή παρουσίασε μια στρατηγική για την κατάργηση των φορολογικών εμποδίων στη διασυνοριακή οικονομική δραστηριότητα. Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο : « Προς μια εσωτερική αγορά χωρίς φορολογικά εμπόδια - Στρατηγική για τη φορολογία των επιχειρήσεων σύμφωνα με ενοποιημένη φορολογική βάση που να καλύπτει το σύνολο των δραστηριοτήτων τους στην Ένωση » (COM(2001) 582 τελικό)

Συγκεκριμένα, προκύπτει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών θίγονται ιδιαίτερα από προβλήματα που έχουν να κάνουν με τη φορολογική μεταχείριση των τιμών μεταβίβασης, στο πλαίσιο ενός ομίλου εταιρειών, των διασυνοριακών ροών των εσόδων μεταξύ συνδεδεμένων εταιρειών, της διασυνοριακής αντιστάθμισης των ζημιών και των διασυνοριακών πράξεων αναδιάρθρωσης. Οι δυσκολίες αυτές μεταφράζονται ιδίως σε κίνδυνο διπλής φορολόγησης και υψηλό κόστος συμμόρφωσης.

2. Οι δυσκολίες χρήσης εισροών για την παροχή υπηρεσιών

Η διασυνοριακή χρήση εισροών από παρόχους υπηρεσιών έχει δύο μορφές. Για να προσφέρει τις υπηρεσίες της μια επιχείρηση που είναι ήδη εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος μπορεί να χρειαστεί να μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος και να χρησιμοποιήσει σε εκείνο τις δικές της εισροές, δηλαδή το προσωπικό της, τα υλικά της ή τις υπηρεσίες προς επιχειρήσεις τις οποίες χρησιμοποιεί συνήθως στην εγχώρια αγορά της. Εξάλλου, μια επιχείρηση μπορεί να χρειάζεται εισροές προέλευσης άλλων κρατών μελών. Και στις δύο περιπτώσεις οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαβούλευση φανέρωσαν την ύπαρξη δυσκολιών. Προβληματική είναι ιδίως η διασυνοριακή πρόσληψη ή απόσπαση προσωπικού [54], γεγονός που αντιβαίνει στο στόχο διευκόλυνσης της κινητικότητας των εργαζομένων [55].

[54] Ενώ οι ανθρώπινοι πόροι είναι μια από τις σημαντικότερες εισροές για την παροχή υπηρεσιών, οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαδικασία της διαβούλευσης κατέδειξαν ότι η χρήση και η διασυνοριακή μετακίνηση προσωπικού είναι μια από τις πηγές σημαντικών δυσκολιών για τους παρόχους υπηρεσιών, δυσκολιών που είναι άγνωστες στους παραγωγούς προϊόντων. Σχετικά με το χαμηλό επίπεδο κινητικότητας εργαζομένων στις μεθοριακές ζώνες βλέπε επίσης τη μελέτη που έγινε για λογαριασμό της Επιτροπής « Scientific Report on the Mobility of Cross-border Workers within the EEA », MKW Wirtschaftsforschung GmbH, November 2001, 1.3.

[55] Βλέπε σχετικά « Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δεξιότητες και την κινητικότητα» COM (2002) 72 της 13ης Φεβρουαρίου 2002.

(i) Απόσπαση εργαζομένων (μισθωτών ή προσωρινά απασχολουμένων) σε άλλο κράτος μέλος

Η παροχή υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών δημιουργεί συχνά την ανάγκη έκτακτης μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος του προσωπικού του παρόχου των υπηρεσιών. Αυτή η μετακίνηση έχει να αντιμετωπίσει δυσκολίες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η οδηγία 96/71/ΕΚ [56] προβλέπει κοινό κατάλογο κανόνων ελάχιστης προστασίας που πρέπει να τηρούν στη χώρα υποδοχής οι εργοδότες που αποσπούν εργαζομένους στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

[56] Οδηγία 96/71/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών (ΕΕ L 18 της 21.1.1997, σελίδα 1) . η οδηγία αυτή αποσκοπεί να εξασφαλίσει αφενός το σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών της Συνθήκης και, αφετέρου, την προστασία των εργαζομένων. Εξάλλου υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή τη συνεργασία μεταξύ εθνικών διοικήσεων και να ορίσουν γραφεία επαφών.

Τα καθεστώτα προηγούμενης δήλωσης στα οποία υπόκεινται σε πολλά κράτη μέλη οι διασυνοριακές αποσπάσεις προσωπικού (μισθωτών ή προσωρινά απασχολουμένων), ιδίως στον οικοδομικό τομέα [57], μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες για τους οικονομικούς φορείς άλλων κρατών μελών, λόγω των διοικητικών εξόδων που μπορεί να δημιουργούν [58]. Στα προαναφερόμενα πρέπει να προστεθεί η υποχρέωση, σε ορισμένα κράτη μέλη, μετά την παρέλευση ενός διαστήματος (που συνήθως είναι 3 μήνες), να εγγραφούν οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες εργασίας, στις αρμόδιες διοικητικές αρχές ή στην αστυνομία [59].

[57] Οι διατυπώσεις αυτές πρέπει να συμπληρώνονται για κάθε επιμέρους εργοτάξιο. Ένας πάροχος υπηρεσιών που αποσπά τακτικά προσωπικό για σύντομες χρονικές περιόδους δεν μπορεί να λάβει άδεια που να ισχύει για παράδειγμα ένα χρόνο. σε άλλο κράτος μέλος η υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης πρέπει να εκπληρωθεί πριν από την έναρξη οποιουδήποτε εργοταξίου για καθένα προσωρινά εργαζόμενο που διατίθεται από γραφείο εύρεσης προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος.

[58] Για παράδειγμα, τα έξοδα μετάφρασης στη γλώσσα της χώρας υποδοχής ορισμένων εγγράφων εργασίας.

[59] Για παράδειγμα, η υποχρέωση να ζητηθεί άδεια παραμονής.

Οι δυσκίνητες και περίπλοκες διοικητικές διατυπώσεις [60], οι εξονυχιστικοί και σχεδόν συστηματικοί έλεγχοι τους οποίους μπορεί να υποστούν οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι, τα διοικητικά έξοδα και οι καθυστερήσεις (διακοπή των εργασιών στα εργοτάξια) που ενδεχομένως προκαλούνται μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες στις περιπτώσεις τακτικών και σύντομης διάρκειας αποσπάσεων.

[60] Για παράδειγμα, η υποχρέωση κατάρτισης και τήρησης στη διάθεση των αρχών ελέγχου ορισμένων εγγράφων που συνδέονται με τη σχέση εργασίας ή η διατήρηση τέτοιων εγγράφων για ορισμένη χρονική περίοδο στη χώρα υποδοχής, ακόμη και από κοινωνικό εντολοδόχο του εργοδότη, καθώς και η μετάφραση όλων αυτών των εγγράφων στη γλώσσα της χώρας υποδοχής.

Για παράδειγμα, αναφέρθηκε ότι για την εγκατάσταση ενός ανελκυστήρα από δύο αποσπασμένους εργάτες μέσα σε δέκα ημέρες μια επιχείρηση χρειάστηκε να προβεί σε σειρά διοικητικών διαβημάτων (συγκεκριμένα να αποστείλει στην επιθεώρηση εργασίας δεδομένα σχετικά με τους αποσπασμένους εργάτες και με τα μέτρα ασφάλειας και να επιδώσει τα έγγραφα στην γλώσσα της χώρας υποδοχής) τη στιγμή που η επιχείρηση αυτή θεωρούσε ότι είχε ήδη εκπληρώσει παρόμοιες προϋποθέσεις στη χώρα εγκατάστασής της.

Η εφαρμογή στους αποσπασμένους εργαζόμενους [61] των διατάξεων του εργατικού δικαίου της χώρας υποδοχής, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι υποχρεώσεις και οι εισφορές τις οποίες ο εργοδότης έχει ήδη εκπληρώσει ή καταβάλει στη χώρα εγκατάστασής του μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη διπλή καταβολή των εισφορών καθώς και την αύξηση του κόστους και των διοικητικών εξόδων για τους παρόχους υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη. Η διπλή αυτή καταβολή ιδίως της ελάχιστης αμοιβής [62] και των αδειών μετ' αποδοχών [63] έχει μάλλον πολύ ισχυρά περιοριστικά αποτελέσματα για την παροχή υπηρεσιών μικρής διάρκειας και για τις ΜΜΕ και τους παρόχους υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε μεθοριακή ζώνη και θα ήθελαν, στο πλαίσιο της παροχής των υπηρεσιών τους, να αποσπούν τακτικά εργαζομένους σε διάφορα κράτη μέλη.

[61] Είτε είναι υπήκοοι κράτους μέλους είτε τρίτης χώρας.

[62] Όσον αφορά ειδικότερα τις αποδοχές, πολλές παρεμβάσεις συμμετεχόντων στη διαβούλευση δείχνουν ότι οι περιορισμοί είναι αποτέλεσμα διαφορετικού τρόπου υπολογισμού των μισθών. Στις παρεμβάσεις επισημαίνονται, για παράδειγμα, δυσκολίες που συνδέονται με το γεγονός ότι δεν λαμβάνεται λογιστικά υπόψη από τη χώρα υποδοχής το σύνολο των συστατικών στοιχείων του μισθού στη χώρα εγκατάστασης (για παράδειγμα, ο 13ος ή ο 14ος μισθός) που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερο μισθό από εκείνο που φορολογείται βάσει του νόμου στη χώρα υποδοχής.

[63] Για παράδειγμα, η υποχρέωση καταβολής εισφορών σε τρίτο οργανισμό (ταμείο αδειών μετ' αποδοχών) τη στιγμή που οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι απολαμβάνουν ήδη συγκρίσιμη προστασία δυνάμει των εθνικών διατάξεων που εξασφαλίζουν αποζημίωση άδειας μετ' αποδοχών. Σε μια περίπτωση η πληρωμή για την εκτέλεση της σύμβασης αποτέλεσε αντικείμενο προσωρινής κατάσχεσης ως τον τερματισμό της διαδικασίας ενώπιον των δικαστηρίων.

Για παράδειγμα, αναφέρθηκε ότι η εκτέλεση εργασιών από μια μικρή βιοτεχνική επιχείρηση σε άλλο κράτος μέλος αποδείχθηκε ασύμφορη οικονομικά, επειδή η επιχείρηση υποχρεώθηκε να καταβάλει μια τριμηνιαία προμήθεια για κάθε εισφορά κοινωνικής ασφάλισης των αποσπασμένων εργαζομένων της πράγμα που οδήγησε στην ταμειακή ακινητοποίηση ενός πολύ σημαντικού ποσού για την επιχείρηση ακόμη και αν το ποσό αυτό επρόκειτο να της επιστραφεί στη συνέχεια [64].

[64] Βλέπε «Artisanat, Petites entreprises et zones frontaliθres - Analyse de cas particuliers d'entreprises travaillant en pays limitrophes (seconde action expιrimentale)», Conseil Interrιgional des Chambres des Metiers Saar-Lor-Lux, 1996.

Τα περιοριστικά αυτά αποτελέσματα ενισχύονται από βαριές κυρώσεις [65], ακόμη και ποινικού χαρακτήρα, των οποίων η εφαρμογή γίνεται ορισμένες φορές αισθητή ως διακριτική μεταχείριση από τους παρόχους υπηρεσιών που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις προηγούμενης δήλωσης ή τις διατάξεις του εργατικού δικαίου.

[65] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος η ελάχιστη ποινή ανέρχεται σε 1000 EUR, ακόμη και για απλά σφάλματα, και μπορεί να φθάσει ως τα 26.000 EUR.

Οι διαδικασίες και οι όροι απόσπασης υπηκόων τρίτων χωρών, που αποτελούν σε πολλά κράτη μέλη ένα είδος de facto [66] αδειοδότησης, οι χρονοβόρες και δυσκίνητες διαδικασίες επισημάνθηκαν [67] ως στοιχεία που μπορούν να καταστήσουν την παροχή υπηρεσιών δύσκολη, ακόμη και ουτοπική σε ορισμένες περιπτώσεις [68]. Τέτοιες δυσκολίες μπορεί να θίγουν τους τομείς αιχμής στους οποίους οι οικονομικοί φορείς προσπαθούν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικούς προσλαμβάνοντας προσωπικό από τρίτες χώρες, για παράδειγμα σχεδιαστές λογισμικού.

[66] Μπορεί να είναι από την υποχρέωση εξασφάλισης άδειας εργασίας στη χώρα υποδοχής, που εξαρτάται από την εξέταση της κατάστασης στην αγορά εργασίας της χώρας υποδοχής, έως τη «θεώρηση (βίζα) εργασίας» ή τον τίτλο παραμονής, χωρίς τα οποία δεν μπορεί να γίνει απόσπαση.

[67] Βλέπε σχετικά ιδίως τη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective », PriceWaterhouse Coopers, 2002, 2.5, καθώς και την «Report of High Level Panel on free movement of persons» υπό την προεδρία της κας Simone Veil, που υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 18.9.1997 (έκθεση Veil), κεφάλαιο 6.

[68] Εξάλλου, το γεγονός ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι ασφαλισμένοι σε ένα κράτος μέλος δεν καλύπτονται, κατ' αρχήν, από τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 197,1 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, μπορεί επίσης να καταστήσει δύσκολη και δαπανηρή την απόσπασή τους σε άλλο κράτος μέλος. Μια πρόταση της Επιτροπής για τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 προκειμένου να περιλαμβάνει τους υπηκόους τρίτων χωρών αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας των υπουργών κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου στις 3.6.2002.

Η απόσπαση προσωπικού τρίτων χωρών υπόκειται σε πολλά κράτη μέλη στην υποχρέωση για τον εργαζόμενο να αποτελεί μέλος του προσωπικού της επιχείρησης που τον αποσπά τουλάχιστον ένα χρόνο εάν όχι περισσότερο. Ορισμένες φορές μάλιστα ο εργαζόμενος πρέπει να διαθέτει σύμβαση αορίστου χρόνου. Εξάλλου, οι προθεσμίες χορήγησης του εγγράφου ή των εγγράφων που απαιτούνται για την απόσπαση μπορεί να είναι μεγάλες (έως έξι μήνες σε ορισμένες περιπτώσεις).

(ii) Χρήση γραφείων εύρεσης προσωρινής απασχόλησης ή προσωρινά απασχολουμένων από άλλα κράτη μέλη

Οι επιχειρήσεις που μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες ενός γραφείου εύρεσης προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος ή να χρησιμοποιήσουν προσωρινά απασχολουμένους σε άλλο κράτος μέλος [69], μπορεί να έρθουν αντιμέτωπες με μια σειρά δυσκολιών.

[69] Για παράδειγμα με σκοπό να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικότητες, να αντιμετωπίσουν τον αυξημένο φόρτο εργασίας, ιδίως εποχιακής, ή να εξασφαλιστεί κάποια ευελιξία στην διαχείριση των πόρων τους.

Τα καθεστώτα προηγούμενης αδειοδότησης [70] ή οι απαιτήσεις εγκατάστασης [71], που επιβάλλονται στα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης μπορεί να μην επιτρέπουν στους οικονομικούς φορείς να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες ενός γραφείου που είναι εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος και δεν διαθέτει άδεια. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της πρόσβασης των οικονομικών φορέων σε προσωρινά απασχολουμένους με προέλευση άλλα κράτη μέλη [72]. Μπορεί να επίσης να εμποδίζουν έναν πάροχο να χρησιμοποιήσει εργαζομένους που του έχει διαθέσει γραφείο του κράτους μέλους του, προκειμένου να παράσχει μια υπηρεσία σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο απιτείται τέτοια άδεια. Τέτοια καθεστώτα εξάλλου μπορούν να έχουν ως συνέπεια να καθυστερήσει ή και να διακυβευθεί η εκτέλεση μιας σύμβασης στις απαιτούμενες προθεσμίες [73].

[70] Οι όροι και οι διαδικασίες αδειοδότησης, η διάρκειά τους, οι σχετικές εγγυήσεις και εξασφαλίσεις μπορούν επίσης να επιτείνουν τα περιοριστικά αποτελέσματα των εν λόγω καθεστώτων αδειοδότησης. Η χορήγηση άδειας μπορεί να συνδέεται με την ποιότητα ή με τη δομή του παρόχου υπηρεσιών ή με το ελάχιστο ύψος του εταιρικού κεφαλαίου του γραφείου. Μπορεί επίσης να εξαρτάται από την καταβολή εξασφαλίσεων, εγγυήσεων ή δικαιωμάτων. Σε ένα κράτος μέλος μια επιχείρηση χρήστης που είχε να αντιμετωπίσει παροδική αύξηση του φόρτου εργασίας της, δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει γραφείο που ήταν εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος, λόγω των προθεσμιών για τη χορήγηση της απαιτούμενης άδειας (4 μήνες). Εξάλλου, η υποχρέωση σε ορισμένα κράτη μέλη προηγούμενης διαβούλευσης με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, ακόμη και σε έκτακτες καταστάσεις, μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά τη διαδικασία.

[71] Μπορεί να απαιτείται η ύπαρξη τοπικού αντιπροσώπου ή ακόμη η «δραστηριοποίηση» σε πολλές περιφέρειες του ίδιου κράτους μέλους.

[72] Αναφέρθηκαν ιδίως οι εξειδικευμένοι τομείς («niches») (όπως οι υψηλές τεχνολογίες, η πολιτική αεροπορία) αλλά επίσης οι τομείς οικοδομικών και τεχνικών έργων, τουρισμού και ξενοδοχείων καθώς και υγείας.

[73] Για παράδειγμα, μια αεροπορική εταιρεία δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες ενός γραφείου εύρεσης προσωρινής απασχόλησης με ειδίκευση στη διάθεση πιλότων γραμμής, επειδή το εν λόγω γραφείο δεν ήταν εγκατεστημένο στο κράτος μέλος της αεροπορικής εταιρείας.

Οι απαγορεύσεις που επιβάλλονται σε ορισμένους τομείς ή οι περιορισμοί στη χρήση της προσωρινής απασχόλησης [74] (όπως η ανάγκη αιτιολόγησης της ιδιαίτερης ανάγκης που υπάρχει για την χρησιμοποίηση προσωρινής απασχόλησης) ποικίλλουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτό μπορεί να εμποδίζει την απόσπαση, στο πλαίσιο της διασυνοριακής παροχής μιας υπηρεσίας, προσωρινώς απασχολουμένων από μια επιχείρηση [75].

[74] Οι απαγορεύσεις αυτές θίγουν πολλούς τομείς (τομέας κατασκευών, εμπορικής ναυτιλίας, δημόσιος τομέας, εταιρείες μετακομίσεων ή δραστηριότητες χαμηλής ειδίκευσης) αλλά μπορούν επίσης να περιοριστούν εάν ληφθούν υπόψη συγκεκριμένοι παράγοντες (αύξηση του φόρτου εργασίας της επιχείρησης, εκτέλεση ειδικών και έκτακτων καθηκόντων, αντικατάσταση υπαλλήλων ή εποχικές δραστηριότητες, έναρξη νέας δραστηριότητας).

[75] Σε αυτό προστίθενται επίσης οι φορολογικές και κοινωνικές διατάξεις που αφορούν ειδικά την προσωρινή απασχόληση και έχουν ως αποτέλεσμα να καθιστούν δαπανηρότερη την πρόσληψη εργαζομένων μέσω γραφείου που είναι εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος. Για παράδειγμα, η επιχείρηση χρήστης μπορεί να υπόκειται σε διπλή φορολόγηση από την πρώτη μέρα παροχής της υπηρεσίας ή σε αυξημένες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί επίσης να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση για λήξη της σύμβασης.

(iii) Άλλες δυσκολίες σχετικά με τη διασυνοριακή χρήση εργαζομένων

Διάφορες παρεμβάσεις στη διαβούλευση κατέδειξαν ότι οι οικονομικοί φορείς συναντούν δυσκολίες [76] όταν επιθυμούν να προσλάβουν ή να απασχολήσουν προσωπικό σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη με σκοπό ιδίως να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικότητες [77]. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε πολλά κράτη μέλη ή που χρησιμοποιούν μεθοριακούς εργαζομένους. Οι δυσκολίες αυτές οφείλονται στα εμπόδια που υπάρχουν στη διασυνοριακή κινητικότητα των εργαζομένων στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς

[76] Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι οι δυσκολίες σχετικά με τις απαιτήσεις εθνικότητας, μόνιμης κατοικίας, επαγγελματικών προσόντων, που σημειώθηκαν στο μέρος που αφορούσε την εγκατάσταση ενός παρόχου υπηρεσιών, αποτελούν επίσης τροχοπέδη για την κινητικότητα των εργαζομένων.

[77] Ιδίως στους τομείς της τεχνολογίας της πληροφορίας, των επικοινωνιών, των κατασκευών, της υγείας ή του τουρισμού.

Οι διαφορές των εθνικών καθεστώτων όσον αφορά τις αποδοχές, τη φορολογία [78] και την κοινωνική προστασία αντιπροσωπεύουν πηγή σημαντικών δυσκολιών [79] για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ή θέλουν να προσλάβουν διακινούμενο ή μεθοριακό προσωπικό [80] μπορεί δε να συνεπάγονται πρόσθετες δαπάνες και διοικητικά έξοδα.

[78] Οι διαφορές στον τομέα της φορολογίας (επίπεδο και δομή των φόρων) αναφέρθηκαν από πολλές παρεμβάσεις συμμετεχόντων στη διαβούλευση ως μεγάλο εμπόδιο για την κινητικότητα των εργαζομένων, επειδή οι διακινούμενοι ή οι μεθοριακοί εργαζόμενοι συχνά υπόκεινται σε βαρύτερη φορολογία παρά τις διμερείς συμφωνίες σχετικά με τη διπλή φορολόγηση (βλέπε την προαναφερόμενη έκθεση Veil καθώς και την προαναφερόμενη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective »).

[79] Οι διαφορές στον τομέα ιδίως της φορολογίας εισοδήματος και των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων εντοπίστηκαν στην προαναφερόμενη μελέτη « Barriers to trade in Business services » ( 4) καθώς και στην προαναφερόμενη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective », ως στοιχείο που επιδρά αρνητικά στην ικανότητα των οικονομικών φορέων να ασκούν τις δραστηριότητές τους σε πολλά κράτη μέλη και ιδίως να προσλαμβάνουν τοπικά προσωπικό σε άλλο κράτος μέλος.

[80] Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που επιθυμεί να προσλάβει ειδικευμένο προσωπικό δεν είναι πάντοτε σε θέση να ενημερώσει τους υποψηφίους για το ακριβές ύψος των φόρων και των εισφορών στις οποίες θα υπόκεινται, ακόμη και αν η πράξη αυτή έχει διευκολυνθεί με τη μετάβαση στο ευρώ.

Για παράδειγμα, οι εισφορές συνταξιοδότησης που καταβάλλονται από τους διακινούμενους εργαζομένους σε συνταξιοδοτικούς οργανισμούς που βρίσκονται στο κράτος μέρος μόνιμης κατοικίας τους δεν αφαιρούνται απαραιτήτως από τους φόρους που καταβάλλονται στο κράτος μέλος στο οποίο ασκούν τις δραστηριότητές τους.

Ο περίπλοκος χαρακτήρας των νομοθεσιών για την κοινωνική ασφάλιση σε όλα τα κράτη μέλη μπορεί να αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιήσουν διακινούμενους ή μεθοριακούς εργαζομένους [81] και να δημιουργήσουν πρόσθετα διοικητικά και άλλα έξοδα.

[81] Επισημάνθηκαν πρώτα από όλα προβλήματα εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 σχετικά με το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, δυσκολίες για τον καθορισμό του ισχύοντος καθεστώτος, ιδίως στους μεθοριακούς εργαζομένους, μη εφαρμογή των διατάξεων του κανονισμού στις παροχές που στηρίζονται σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας, για παράδειγμα στα καθεστώτα επαγγελματικής συνταξιοδότησης. Εξάλλου τέθηκαν προβλήματα διπλής καταβολής των εισφορών παρά τη χρησιμοποίηση των εγγράφων Ε 101 και Ε 128 σε περίπτωση απόσπασης. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απλούστευσης του κανονισμού αυτού.

Η πολυμορφία των συνταξιοδοτικών καθεστώτων και τα εμπόδια για τη μεταφορά των επικουρικών συντάξεων [82], έχουν περιοριστικό αποτέλεσμα στην κινητικότητα των μεθοριακών ή των διακινούμενων εργαζομένων, μεταφράζονται δε σε σημαντικό διοικητικό και χρηματοοικονομικό κόστος εμποδίζοντας για παράδειγμα τους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι σε πολλά κράτη μέλη να διαχειριστούν συγκεντρωτικά τα συστήματα διαχείρισης των συντάξεών τους.

[82] Οι δυσκολίες όσον αφορά τη δυνατότητα μεταβίβασης κεκτημένων δικαιωμάτων για τις επικουρικές συντάξεις των διακινούμενων εργαζομένων αναφέρονται ιδίως στο προαναφερόμενο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για τις δεξιότητες και την κινητικότητα.

(iv) Διασυνοριακή χρήση υπηρεσιών προς επιχειρήσεις

Πέρα από το εργατικό δυναμικό μια επιχείρηση χρησιμοποιεί φυσιολογικά επίσης ένα ολόκληρο φάσμα «υπηρεσιών προς επιχειρήσεις» ως εισροή απαραίτητη για την παροχή των υπηρεσιών της. Οι υπηρτεσίες αυτές μπορεί να είναι από υπηρεσίες νομικής βοήθειας και λογιστικές υπηρεσίες, υπηρεσίες marketing, σχεδιαστών δικτυακών τόπων, χρηματοδοτικής μίσθωσης και ενοικίασης υλικού ή μέσου μεταφοράς και έως υπηρεσίες εξυπηρέτησης μετά την πώληση.

Η διασυνοριακή χρήση υπηρεσιών προς επιχειρήσεις μπορεί να προσκρούσει σε δυσκολίες που μπορεί να εμποδίσουν μια επιχείρηση να προσφύγει σε παρόχους υπηρεσιών άλλων κρατών μελών των οποίων οι υπηρεσίες είναι πιο ενδιαφέρουσες από άποψη ποιότητας, τιμής, κτλ. Μπορεί επίσης να εμποδίσουν μια επιχείρηση να προσφύγει σε παρόχους υπηρεσιών με τους οποίους έχει τη συνήθεια να συναλλάσσεται όταν παρέχει υπηρεσίες σε ένα άλλο κράτος μέλος.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μεταφοράς αποβλήτων μπορεί να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει για τις διασυνοριακές της δραστηριότητες τις υπηρεσίες του συμβούλου της σε περιβαλλοντικά θέματα, επειδή αυτός δεν έχει δικαίωμα να παρέχει τις υπηρεσίες του σε άλλα κράτη μέλη.

Στο βαθμό που τέτοιου είδους δυσκολίες θίγουν τους παρόχους υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, οι δυσκολίες αυτές θα αντιμετωπίζονται υπό το πρίσμα της διανομής υπηρεσιών.

(v) Διασυνοριακή χρήση εξοπλισμών και υλικών

Διάφορα προβλήματα σχετικά με τη χρήση τεχνικών εξοπλισμών στο πλαίσιο της παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών έχουν επισημανθεί [83]. Αυτά τα προβλήματα μπορεί να παρεμποδίσουν σοβαρά ή και να διακυβεύσουν το δικαίωμα ενός επαγγελματία να επωφελείται από την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, επιβάλλοντας περιορισμούς σχετικά με τη χρήση του εξοπλισμού του ή του ειδικού υλικού του για την άσκηση της δραστηριότητάς του [84]. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να θίγουν ιδίως τον τεχνικό εξοπλισμό των εργαστηρίων, τη χρήση επαγγελματικών οχημάτων, το υλικό των περιπτέρων εμπορικών εκθέσεων, τις μηχανές που χρησιμοποιούν οι συντηρητές οδών, το υλικό εργοταξίου που χρησιμοποιούν οι οικοδόμοι, τα οχήματα χρηματαποστολών ή τα τεχνικά πρότυπα για τις ηλεκτρονικές υπογραφές. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα κράτη μέλη επιβάλλουν μια υποδομή και ένα υλικό που δεν είναι δυνατόν να μεταφερθούν στην χώρα στην οποία παρέχεται η υπηρεσία.

[83] Ως παράδειγμα αναφέρονται οι εξοπλισμοί που χρησιμοποιούνται από εργαστήρια αναλύσεων, από συμμετέχοντες σε εμποροπανηγύρεις, από οργανισμούς πιστοποίησης, από οπτικούς, ποδολόγους, εταιρείες κατασκευαστικών έργων (που έχουν να αντιμετωπίσουν αποκλίνουσες νομοθεσίες όσον αφορά τα υλικά οικοδομών και επίσης πολυάριθμες επιθεωρήσεις όσον αφορά τους μισθωμένους γερανούς με σοβαρές συνέπειες από άποψη κόστους και χρόνου). Μπορεί επίσης να είναι άλλες δυσκολίες όπως η ανάγκη για τις εταιρείες αποστολής SMS να συνδέονται με κάθε φορέα που υπεισέρχεται στην αποστολή μηνυμάτων που διανέμονται σε διασυνοριακό επίπεδο.

[84] Το γεγονός, π.χ., να απαιτείται από έναν ποδολόγο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος να διαθέτει υλικό το οποίο δεν είναι δυνατόν να μεταφερθεί και υποδομή διαρκείας στη χώρα παροχής της υπηρεσίας ισοδυναμεί με αφαίρεση από αυτόν της δυνατότητας να ασκήσει την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση.

Για παράδειγμα, η εισαγωγή του ευρώ δημιούργησε μεγαλύτερες ανάγκες μεταφοράς χρημάτων διασυνοριακά, επειδή οι κεντρικές τράπεζες παραγγέλνουν ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του νομίσματος σε άλλο κράτος που συμμετέχει στην ευρωζώνη και επειδή συμφέρει ενδεχομένως περισσότερο στις εμπορικές τράπεζες καθώς και στον ευρύτερο τομέα της διανομής να εφοδιάζονται από άλλα κράτη μέλη. Και ακριβώς οι διαφορές των εθνικών κανόνων όσον αφορά τη μεταφορά χρημάτων, περιλαμβανομένων των τεχνικών απαιτήσεων για τον εξοπλισμό και για τα οχήματα, δυσχεραίνουν την παροχή αυτού του είδους της υπηρεσίας μεταξύ κρατών μελών.

3. Οι δυσκολίες προώθησης των υπηρεσιών

Το στάδιο αυτό είναι καθοριστικό, ιδίως για τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών, επειδή οι οικονομικοί φορείς οφείλουν επιτακτικά να προωθήσουν την υπηρεσία τους για να κατορθώσουν να διεισδύσουν σε μια νέα αγορά άλλου κράτους μέλους. Στον τομέα αυτό, πράγματι, έχει ουσιαστική σημασία η προώθηση της τεχνογνωσίας και της ειδίκευσης γιατί αποτελούν το βασικό στοιχείο διαφοροποίησης των οικονομικών φορέων. Ωστόσο, η εμπορική επικοινωνία για πολυάριθμες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών [85] διέπεται από αυστηρούς και σύνθετους κανόνες των οποίων οι διαφορές μεταξύ κρατών μελών μπορούν να δυσχεράνουν τη διασυνοριακή προώθηση της τεχνογνωσίας του παρόχου, ακόμη και να την καταστήσουν ανέφικτη, όταν ο πάροχος υπηρεσιών θέλει να την προωθήσει πανευρωπαϊκά.

[85] Οι πιο διαφορετικοί τομείς (νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, τομείς της διανομής, των τηλεπικοινωνιών, τύπος, εκδόσεις ή κινηματογράφος, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες) θίγονται από απαγορεύσεις ή περιορισμούς στη χρήση των εμπορικών επικοινωνιών.

(i) Διαδικασίες αδειοδότησης, εγγραφής ή δήλωσης

Προηγούμενη χορήγηση άδειας μπορεί να απαιτείται για τις εμπορικές επικοινωνίες ορισμένων υπηρεσιών. Οι μηχανισμοί αυτοί αδειοδότησης συνεπάγονται ενδεχομένως μεγαλύτερες προθεσμίες και πρόσθετα διοικητικά έξοδα για τη διασυνοριακή προώθηση.

Για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτείται προηγούμενη θεώρηση (βίζα) όλων ή ορισμένων μορφών διαφήμισης για όλα ή για ορισμένα είδη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Οι υπηρεσίες διανομής έχουν να αντιμετωπίσουν προϋποθέσεις αδειοδότησης για να προωθήσουν ορισμένα προϊόντα [86], για να χρησιμοποιήσουν ορισμένες μορφές διαφημίσηςν [87], ή ορισμένα μέσα [88].

[86] Για παράδειγμα, η διαφήμιση φαρμάκων που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή μπορεί να υπόκειται σε προηγούμενη χορήγηση άδειας ή, ακόμη, η ανακοίνωση των τιμών των φρούτων και των λαχανικών εκτός των σημείων πώλησης μπορεί να υπόκειται στην προϋπόθεση διακλαδικής συμφωνίας. Βλέπε μελέτη του ΟΟΣΑ «Assessing barriers to trade in services: retail trade services», OCDE, 2.10.2000.

[87] Για παράδειγμα, ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν διαδικασία προηγούμενης αδειοδότησης για τα τυχερά παιχνίδια και τους διαγωνισμούς.

[88] Για παράδειγμα, κινητή διαφήμιση, ιδίως κυκλοφορία οχημάτων με διαφημιστικά μηνύματα σε κάθε διαμέρισμα μιας μεγαλούπολης.

Υποβολή δήλωσης σε καθορισμένο οργανισμό μπορεί επίσης να απαιτείται για ορισμένες μορφές προώθησης των πωλήσεων ή διαφήμισης ορισμένων υπηρεσιών [89] και συνεπάγεται ενδεχομένως επίσης μεγαλύτερες προθεσμίες και πρόσθετα διοικητικά έξοδα στην περίπτωση της διασυνοριακής προώθησης.

[89] Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη ο διοργανωτής ενός τυχερού παιχνιδιού ή ενός διαφημιστικού διαγωνισμού πρέπει να υποβάλει δήλωση στις δημόσιες αρχές. Σε άλλα κράτη για κάθε διαφήμιση εκπαιδευτικού ιδρύματος πρέπει να κατατίθεται προηγουμένως δήλωση στο υπουργείο εθνικής παιδείας.

(ii) Απαγόρευση εμπορικής επικοινωνίας

Η απαγόρευση εμπορικής επικοινωνίας για ορισμένα είδη υπηρεσιών, για ορισμένες κατηγορίες αποδεκτών ή για ορισμένα μέσα επικοινωνίας πλήττει ιδιαίτερα τους παρόχους υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, επειδή, σε αντίθεση με τους εθνικούς οικονομικούς φορείς, δεν διαθέτουν κανένα άλλο μέσο για να κάνουν γνωστά τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους.

Ορισμένα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα υπόκεινται σε ολική απαγόρευση διαφήμισης, σύμφωνα με τον νόμο ή με κώδικες δεοντολογίας, γεγονός που μειώνει τις πιθανότητές τους να αποκτήσουν μια πελατεία πέρα από τα σύνορα του κράτους εγκατάστασής τους.

Ορισμένα επαγγέλματα, για παράδειγμα, οι γιατροί, οι ορκωτοί λογιστές ή οι μηχανικοί, απαγορεύεται να διαφημίζονται με οποιοδήποτε τρόπο σε ορισμένα κράτη μέλη, γεγονός που δεν επιτρέπει ακόμη και την ανακοίνωση πραγματικών στοιχείων.

Απαγορεύσεις για άλλες υπηρεσίες μπορεί να ορίζονται σε συνάρτηση με τα μέσα επικοινωνίας [90] ή με συγκεκριμένους αποδέκτες [91].

[90] Για παράδειγμα, η τηλεοπτική διαφήμιση μπορεί να απαγορεύεται τελείως για ορισμένους τομείς. σε ένα κράτος μέλος απαγορεύεται για τη διανομή, για τον τύπο, για τις εκδόσεις και για τον κινηματογράφο.

[91] Ορισμένες απαγορεύσεις εμπορικής επικοινωνίας αποσκοπούν συχνά στην προστασία των ανηλίκων. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη η τηλεοπτική διαφήμιση που προορίζεται για παιδιά απαγορεύεται τελείως ή ορισμένες ώρες. Σε άλλα κράτη μέλη η τηλεοπτική διαφήμιση για παιχνίδια απαγορεύεται μεταξύ 7.00 και 22.00.

(iii) Περιεχόμενο των εμπορικών επικοινωνιών

Το είδος του εμπορικού μηνύματος μπορεί επίσης να είναι περιορισμένο και να δημιουργεί δυσκολίες σε διασυνοριακό πλαίσιο. Σε ορισμένα κράτη μέλη οι εμπορικές επικοινωνίες σχετικά με τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα δεν περιορίζονται μόνο στις πραγματικές πληροφορίες αλλά και οι ίδιες οι πραγματικές πληροφορίες υπόκεινται σε περιορισμούς [92]. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη κάποιες πληροφορίες, όπως οι τιμές ή μια σύγκριση μεταξύ παρεχόμενων υπηρεσιών και τιμής, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορικής επικοινωνίας.

[92] Πολυάριθμα επαγγέλματα θίγονται από αυτού του είδους τους περιορισμούς: ελεγκτές, γιατροί, φαρμακοποιοί, αρχιτέκτονες, ορκωτοί λογιστές, συμβολαιογράφοι, δικηγόροι.

Εξάλλου, σε ορισμένα κράτη μέλη, επαγγελματίες όπως οι δικηγόροι δεν μπορούν να αναφέρουν στις ανακοινώσεις τους προς το κοινό την ειδίκευσή τους, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητές τους να προσελκύσουν νέους πελάτες από άλλα κράτη μέλη.

Περιορισμοί σχετικά με το περιεχόμενο όσον αφορά συγκεκριμένο κοινό, μπορεί επίσης να επιβάλλονται σε ορισμένες υπηρεσίες, ιδίως για τις εμπορικές επικοινωνίες με αποδέκτες ανηλίκους [93], ποικίλλουν δε πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

[93] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος μια κανονιστική ρύθμιση για την προώθηση των πωλήσεων προβλέπει ότι τα βραβεία διαγωνισμών και των τυχερών παιχνιδιών με προορισμό ανηλίκους δεν μπορεί να έχουν αξία που να υπερβαίνει τα 0,7 ευρώ.

Περιορισμοί σχετικά με τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται. σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί να απαγορεύεται, για παράδειγμα, η χρησιμοποίηση ορισμένων επιχειρημάτων όπως ο «οικολογικό» [94] χαρακτήρας ή η θετική επίπτωση στην υγεία που έχει το χρησιμοποιούμενο προϊόν ή η υπηρεσία.

[94] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος απαγορεύεται να αποκαλούνται τα ινστιτούτα μαυρίσματος « Biolarium ».

Περιορισμοί σχετικά με τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στην εμπορική επικοινωνία υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως η υποχρέωση χρήσης της (ή των) επίσημης(-ων) γλώσσας(-ών) του εκάστοτε κράτους μέλους [95].

[95] Οι περιορισμοί αυτοί μπορεί να αφορούν όλη τη διαφήμιση ή μόνο τα διαφημιστικά εκείνα μηνύματα που αφορούν ορισμένες υπηρεσίες (όπως τις επενδυτικές υπηρεσίες) και μπορεί να επιβάλλονται ακόμη και στις περιπτώσεις που πρόκειται για διαφημίσεις που απευθύνονται ειδικά σε υπηκόους άλλων κρατών μελών όπως ξένους τουρίστες.

(iv) Μορφή των εμπορικών επικοινωνιών

Ορισμένες κανονιστικές ρυθμίσεις περιορίζουν τη δυνατότητα αποστολής εμπορικών επικοινωνιών χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση, δυσχεραίνοντας έτσι την έρευνα αγοράς όταν αφορούν και αποστολές εμπορικών επικοινωνιών με αποδέκτες επαγγελματίες [96]. Οι κανονιστικές ρυθμίσεις μπορεί επίσης να αφορούν ειδικά ορισμένες μορφές αναζήτησης πελατείας, όπως την αναζήτηση πελατείας μέσω τηλεφώνου [97] ή μέσω ταχυδρομείου ή στο σπίτι.

[96] Για παράδειγμα, στην περίπτωση των νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων όπως είναι οι ελεγκτές, ορισμένα κράτη μέλη απαγορεύουν την προώθηση των υπηρεσιών τους εάν δεν ζητηθούν, γεγονός που δεν επιτρέπει την αποστολή δελτίου τύπου ή ενημερωτικών φυλλαδίων. ένας διανομέας ταφοπλακών απειλήθηκε επισήμως με δικαστική αγωγή σε άλλο κράτος μέλος επειδή έστειλε με φαξ σε γραφεία τελετών της εν λόγω χώρας μη ζητηθείσες πληροφορίες (τιμές) σχετικά με τις δραστηριότητές του.

[97] Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη οι τηλεφωνικές κλήσεις με σκοπό να προταθούν σε δυνητικούς πελάτες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες δεν επιτρέπονται παρά μόνον εφόσον εκείνος που τηλεφωνεί για την αναζήτηση πελατείας έχει εξασφαλίσει προηγουμένως τη συγκατάθεση του πελάτη. Σε άλλες χώρες η τηλεφωνική αναζήτηση πελατείας απαγορεύεται ακόμη και εάν τα άτομα που αφορά έχουν ενημερωθεί προηγουμένως γραπτώς.

(v) Κριτική εμπορική επικοινωνία

Η ανάπτυξη και η κυκλοφορία μεταξύ κρατών μελών πληροφοριών από ανεξάρτητες πηγές σχετικά με την ποιότητα των υπηρεσιών, ιδίως σχετικά με συγκριτικές δοκιμές και τεστ, είναι ένα ουσιαστικό μέσο που έχει στη διάθεσή του ο χρήστης υπηρεσιών για να πληροφορηθεί την ύπαρξη υπηρεσιών ποιότητας σε άλλα κράτη μέλη. Σχετικά με αυτές τις πληροφορίες, η εφαρμογή ορισμένων κανόνων περί αθέμιτου ανταγωνισμού [98], καιροσκοπικής συμπεριφοράς επιχειρήσεων, δυσφήμισης, παραποίησης / απομίμησης σήματος, δικαιώματος απάντησης ή αναφοράς συγκριτικών τεστ [99] ενδέχεται να επιφέρει ορισμένες φορές ανασφάλεια δικαίου η οποία μπορεί να βλάψει τη διασυνοριακή διάδοση αυτού του είδους πληροφοριών.

[98] Για παράδειγμα, έχουν γίνει δικαστικές αγωγές εναντίον ενώσεων καταναλωτών μετά τη δημοσίευση συγκριτικών τεστ, προβάλλοντας παραβίαση των χρηστών συναλλακτικών ηθών.

[99] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος η αναφορά συγκριτικών τεστ σε μια διαφήμιση απαγορεύεται.

4. Oι δυσκολίες διανομής των υπηρεσιών

Οι δυσκολίες που καταγράφονται παρακάτω δεν είναι ακριβώς εκείνες του τομέα της διανομής, αλλά οι δυσκολίες με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες όλες οι υπηρεσίες όταν παρέχονται διασυνοριακά. Σε σύγκριση με τα προϊόντα, η διανομή των υπηρεσιών μπορεί να προσκρούσει σε ένα πολύ πιο σύνθετο σύνολο εμποδίων. Πράγματι, η εκτίμηση της ποιότητας μιας υπηρεσίας, σε αντίθεση με τα προϊόντα, δεν αφορά μόνο την ποιότητα της ίδιας της υπηρεσίας αλλά επίσης τον πάροχο, και ιδίως τα επαγγελματικά του προσόντα, την ικανότητά του, το κεφάλαιό του, την εσωτερική δομή της επιχείρησής του κ.λπ. Πολλές απαιτήσεις, οι οποίες ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, επιβάλλονται επομένως στην παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών.

Ειδικότερα, τα κράτη μέλη τείνουν να επιβάλλουν στις υπηρεσίες που παρέχονται από παρόχους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη το σύνολο ή μέρος των απαιτήσεων που εφαρμόζονται στους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους. Το γεγονός αυτό εξηγεί ότι απαντώνται συχνά στην καταγραφή τη σχετική με το στάδιο αυτό οι δυσκολίες που εντοπίστηκαν κατά το πρώτο στάδιο που αφορά την εγκατάσταση του παρόχου.

(i) Μονοπώλια και άλλοι ποσοτικοί περιορισμοί πρόσβασης στις δραστηριότητες

Τα μονοπώλια και οι άλλοι ποσοτικοί περιορισμοί που καταγράφονται στο πρώτο στάδιο (εγκατάσταση του παρόχου) ενδέχεται να αποτελούν ανυπέρβλητο εμπόδιο όταν εφαρμόζονται σε παρόχους διασυνοριακών υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη. Η εφαρμογή ενός μονοπωλιακού καθεστώτος έχει ως αποτέλεσμα οι εν λόγω πάροχοι να μην έχουν πλέον καμία δυνατότητα παροχής των υπηρεσιών τους, έστω και σε προσωρινή ή περιστασιακή βάση. Εξυπακούεται ότι η ύπαρξη και η εφαρμογή μονοπωλίων μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες για τους καταναλωτές.

(ii) Απαίτηση ιθαγένειας ή εγκατάστασης

Πέρα από τις διακρίσεις βάσει της ιθαγένειας [100], η απαίτηση εγκατάστασης [101] στο κράτος μέλος ή ακόμη και στην περιφέρεια όπου παραλαμβάνεται η υπηρεσία, αποτελεί μία από τις πλέον σημαντικές και κοινές δυσκολίες για πολυάριθμες οικονομικές δραστηριότητες [102] σε διάφορα κράτη μέλη. Αυτό το είδος διάταξης ισοδυναμεί με άρνηση της ίδιας της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών, η οποία παρέχει σε έναν οικονομικό φορέα την ικανότητα να ασκεί τις δραστηριότητές του σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο είναι εγκατεστημένος.

[100] Που εξακολουθούν να υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη για ορισμένα επαγγέλματα, όπως οι συμβολαιογράφοι ή οι εμπειρογνώμονες τοπογράφοι.

[101] Υπό διάφορες μορφές: επιβολή της έδρας, δευτερεύουσας εγκατάστασης, μόνιμης κατοικίας, μόνιμης παρουσίας κ.λπ.

[102] Για παράδειγμα, οι μεταφορείς και εναποθηκευτές οίνου, οι επιχειρήσεις του οικοδομικού τομέα, οι πληρεξούσιοι για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, τα εργαστήρια κλινικών αναλύσεων, οι τεχνίτες ελέγχου λεβήτων, οι εταιρείες μεταφοράς αποθανόντων.

Για παράδειγμα, οι οργανισμοί πιστοποίησης βιολογικώς παραγόμενων προϊόντων δεν μπορούν να ασκήσουν τη δραστηριότητά τους σε ορισμένα κράτη μέλη εάν δεν είναι εγκατεστημένοι σ' αυτά, πράγμα που εμποδίζει τη διασυνοριακή παροχή μιας πολύ ειδικευμένης υπηρεσίας και παρακωλύει επίσης, αλυσιδωτά, την πώληση βιολογικώς παραγόμενων προϊόντων.

Η υποχρέωση ύπαρξης ενός τοπικού αντιπροσώπου μοιάζει με την απαίτηση εγκατάστασης [103].

[103] Ένας τοπικός αντιπρόσωπος ζητείται ενίοτε για τις διοικητικές διατυπώσεις ή για φορολογικούς λόγους.

(iii) Διαδικασίες αδειοδότησης, εγγραφής ή δήλωσης

Ορισμένα κράτη μέλη επιχειρούν να υποβάλουν τους παρόχους διασυνοριακών υπηρεσιών τους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη στις διαδικασίες αδειοδότησης, εγγραφής ή δήλωσης που εφαρμόζονται στους οικονομικούς φορείς τους εγκατεστημένους στο έδαφός τους (βλέπε στάδιο 1).

Η προηγούμενη αδειοδότηση, υπό ποικίλες μορφές (άδεια λειτουργίας ή άσκησης δραστηριότητας, έγκριση κ.λπ.), απαιτείται [104] σε πολλά κράτη μέλη, ακόμη και σε περιπτώσεις περιστασιακής παροχής. Η εφαρμογή της προηγούμενης αδειοδότησης σε διασυνοριακές υπηρεσίες μπορεί να έχει ιδιαίτερα σοβαρά περιοριστικά και αποτρεπτικά αποτελέσματα, λόγω κυρίως της συχνής εφαρμογής αυστηρών κυρώσεων, μέχρι και ποινικών, σε όσους δεν διαθέτουν την απαιτούμενη άδεια [105].

[104] Για παράδειγμα, για τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, στα οποία περιλαμβάνονται οι τουριστικοί ξεναγοί και οι οδηγοί ορειβασίας, οι βιοτέχνες, οι διοργανωτές εμπορικών εκθέσεων, οι πάροχοι υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, οι οργανισμοί πιστοποίησης, τα εργαστήρια διεξαγωγής ελέγχων στο πόσιμο νερό, οι πληρεξούσιοι για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης, τα γραφεία τοποθέτησης καλλιτεχνών, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, οι εταιρείες μεταφοράς, εισαγωγής και επεξεργασίας αποβλήτων, οι εταιρείες μεταφοράς ασθενών, οι εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης, οι εταιρείες διασυνοριακών υπηρεσιών ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων. Επισημάνθηκαν επίσης αρκετές περιπτώσεις στις οποίες μια εθνική έγκριση θεωρείται εκ των πραγμάτων προκαταρκτικός όρος για τη δυνατότητα συμμετοχής σε δημόσιες συμβάσεις. Βλέπε τη μελέτη «Barriers to Trade in Business Services», που προαναφέρθηκε.

[105] Για παράδειγμα, το γεγονός αυτό επισημάνθηκε από κτηματομεσιτικά γραφεία και από τουριστικούς ξεναγούς ορισμένων ιθαγενειών.

Επιπροσθέτως, η έλλειψη συνεκτίμησης, από τα καθεστώτα αδειοδότησης, των απαιτήσεων που πληρούνται ήδη στο κράτος μέλος εγκατάστασης μπορεί να ενισχύσει τα περιοριστικά αποτελέσματα και να έχει ως συνέπεια το διπλασιασμό των κανόνων που πρέπει να τηρηθούν και των επιβαρύνσεων.

Η εγγραφή (ή καταχώριση, επικύρωση κ.λπ.) σε μητρώο της χώρας παροχής (στις εθνικές επαγγελματικές, φορολογικές, κοινωνικές αρχές κ.λπ.) προβλέπεται επίσης πολύ συχνά και μπορεί να επιφέρει όχι μόνο διοικητικές επιβαρύνσεις, αλλά και σημαντικές δαπάνες [106].

[106] Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη είναι υποχρεωτική η εγγραφή των επιχειρήσεων κατασκευαστικών έργων στις επαγγελματικές αρχές, των αρχιτεκτόνων τοπίου στη σχετική εθνική επαγγελματική ένωση, των βιοτεχνών στο εθνικό μητρώο των βιοτεχνών (ακόμη και για δραστηριότητες σε έκτακτη βάση και περιορισμένης διάρκειας), των πολυάριθμων νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων στο σχετικό επαγγελματικό σύλλογο ή επιμελητήριο. Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχουν και οριζόντιες υποχρεώσεις, όπως η νομοθεσία ενός κράτους μέλους που υποχρεώνει κάθε αλλοδαπή επιχείρηση της οποίας η δραστηριότητα υπερβαίνει τις 30 εργάσιμες ημέρες να εγγράφεται στα εμπορικά επιμελητήρια.

Για παράδειγμα, η γενική απαίτηση εγγραφής σε μια εθνική ένωση ηλεκτρολόγων, που εφαρμόζεται σε έναν επαγγελματία που μετακινείται από ένα άλλο κράτος μέλος για σποραδικές εργασίες, συνεπάγεται αυτομάτως για τον επαγγελματία αυτό την υποχρέωση καταβολής ετήσιας εισφοράς στο κράτος μέλος της παροχής, η οποία ανέρχεται περίπου σε 776 EUR (ποσό ίσο με το τριπλάσιο της εισφοράς που καταβάλλει στο κράτος εγκατάστασής του).

Άλλοτε απαιτείται μια δήλωση [107], η οποία είναι λιγότερο πιεστική από την αδειοδότηση ή την εγγραφή σε ένα επαγγελματικό επιμελητήριο. ωστόσο, μια τέτοια υποχρέωση μπορεί να επιφέρει διοικητικές επιβαρύνσεις και σημαντικές δαπάνες λόγω των δυσκολιών συλλογής των πιστοποιητικών και της υποχρέωσης μετάφρασης ή πιστοποίησης των εγγράφων.

[107] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, κάθε εργοτάξιο οικοδομικών έργων πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ξεχωριστής δήλωσης.

Επιπλέον, ο πάροχος διασυνοριακών υπηρεσιών αντιμετωπίζει μια σώρευση απαιτήσεων που συνοδεύουν την αδειοδότηση, όπως η υποχρέωση εγγραφής σε έναν επαγγελματικό οργανισμό, προσκόμισης της απόδειξης ενός ελάχιστου κεφαλαίου, κατάθεσης εγγύησης [108] ή τήρησης ειδικής λογιστικής [109]. Το σύνολο των απαιτήσεων και των διατυπώσεων μπορεί να επιφέρει περιπλοκές, καθυστερήσεις και διοικητικά έξοδα, ακόμη και σε περίπτωση περιστασιακών ή έστω μεμονωμένων παροχών πολύ σύντομης διάρκειας [110].

[108] Για παράδειγμα, για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης, τις υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας ή τους αρχιτέκτονες.

[109] Για παράδειγμα, οι μεταφορείς οίνου.

[110] Για παράδειγμα, οι καλλιτέχνες τσίρκου βρίσκονται ενίοτε αντιμέτωποι με μακρές και πολύπλοκες διαδικασίες, οι οποίες είναι ασυμβίβαστες με την έντονη κινητικότητα και τη συχνότητα των μετακινήσεων που χαρακτηρίζουν αυτό το είδος δραστηριοτήτων.

(iv) Απαιτήσεις σχετικά με την εσωτερική δομή και τη νομική μορφή του παρόχου υπηρεσιών

Συχνά απαιτούνται μια συγκεκριμένη νομική μορφή και μια ειδική εσωτερική δομή, όχι μόνο για την εγκατάσταση σε μια χώρα, αλλά και για τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών. Οι οικονομικοί φορείς [111] των άλλων κρατών μελών πρέπει έτσι να συμμορφώνονται με πολύ διαφορετικές και μάλιστα αντιφατικές απαιτήσεις.

[111] Για παράδειγμα, τα γραφεία ελεγκτών, οι φορείς τηλεπικοινωνιών, τα γραφεία εύρεσης προσωρινής εργασίας ή οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας (για τις οποίες απαιτείται η νομική προσωπικότητα σε μια χώρα).

Σε ένα κράτος μέλος, οι δραστηριότητες χωρομέτρησης επιτρέπεται να ασκούνται αποκλειστικά από ανώνυμες εταιρείες, που διαθέτουν ένα ελάχιστο ύψος κεφαλαίου, μια εγγύηση και έναν ελάχιστο αριθμό προσωπικού. Οι απαιτήσεις αυτές αποκλείουν όλους τους παρόχους τους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη όπου δεν υπόκεινται σε παρόμοιες απαιτήσεις και ασκούν τις δραστηριότητές τους με μορφή μονοπρόσωπης εταιρείας.

Μερικές φορές, οι ασυμβατότητες μεταξύ διαφορετικών δραστηριοτήτων δεν εφαρμόζονται μόνο στους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι στην οικεία χώρα (βλέπε στάδιο 1), αλλά επίσης στους παρόχους διασυνοριακών υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος. Η εφαρμογή αυτών των ασυμβατοτήτων στις διασυνοριακές υπηρεσίες μπορεί να επιφέρει ιδιαίτερα σοβαρά περιοριστικά αποτελέσματα, δεδομένου ότι συχνά αφορούν την ίδια τη δομή των επιχειρήσεων.

(v) Απαιτήσεις κατοχής επαγγελματικών προσόντων και επαγγελματικής πείρας

Οι αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών απαιτήσεων όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα και την επαγγελματική πείρα (με τις οποίες εξάλλου σχετίζονται συχνά οι προαναφερόμενες διαδικασίες αδειοδότησης και εγγραφής) αποτελούν ένα από τα συχνά αναφερόμενα προβλήματα. [112] Οι πάροχοι υπηρεσιών αντιμετωπίζουν δυσκολίες για να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους σε άλλο κράτος μέλος υπό τον τίτλο καταγωγής τους και, γενικά, δεν υποβάλλονται σε διαφορετική μεταχείριση ή σε λιγότερο δαπανηρές διατυπώσεις για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων τους σε σύγκριση με όσους επιθυμούν να εγκατασταθούν στο σχετικό κράτος μέλος.

[112] Για παράδειγμα, για τους μηχανικούς, τους πληρεξούσιους για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τους ηλεκτρολόγους, τους οδηγούς ταξί σε ορισμένες παραμεθόριες περιοχές. Δυσκολίες για τη χορήγηση του τίτλου του κράτους προορισμού επισημάνθηκαν επίσης από τεχνίτες που πραγματοποιούν ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις. Φυσιοθεραπευτές στον αθλητικό τομέα ανέφεραν ορισμένα προβλήματα σχετικά με την έλλειψη ειδικών προσόντων που απαιτούνται από ένα άλλο κράτος μέλος στο οποίο απλώς συνόδευαν μετακινούμενους αθλητές. Βλέπε επίσης τις μελέτες: «Principen om φmsesidigt rekδnnande pε tjδnsteomrεdet», Kommerskollegium, 26.10.2000. «Rapport om barrierer for integration i Ψresundsregionen», Ψresund Industri & Handelskammare, Δεκέμβριος 2001.

Διαφορετικοί επαγγελματικοί τίτλοι ζητούνται επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις για μία ίδια δραστηριότητα, λόγω της έλλειψης αντιστοιχίας μεταξύ των εθνικών ονομασιών. [113] Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα επάγγελμα είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο σε μερικά μόνο κράτη μέλη [114] ή και σε ένα μόνο κράτος. η χώρα που απαιτεί την κατοχή ενός ιδιαίτερου τίτλου για την άσκηση δραστηριότητας αποκλείει με τον τρόπο αυτό τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών από οικονομικούς φορείς εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη όπου δεν απαιτείται η κατοχή ενός τέτοιου ιδιαίτερου τίτλου.

[113] Για παράδειγμα, τα προβλήματα ισοτιμίας μπορεί να αφορούν τις δραστηριότητες των οδοντιάτρων ή των καρδιολόγων.

[114] Για παράδειγμα, οι βιοτέχνες, τα κτηματομεσιτικά γραφεία ή οι σύμβουλοι εργασίας.

(vi) Επιβολή στους παρόχους υπηρεσιών όρων άσκησης δραστηριότητας

Οι αποκλίσεις μεταξύ ορισμένων κανόνων που καθορίζουν τους όρους άσκησης δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, ενδεχομένως σε συνδυασμό με τα προαναφερόμενα προβλήματα, μπορεί να προκαλέσουν πλήθος δυσκολιών [115]. Οι διάφοροι όροι που επιβάλλονται από το κράτος παροχής σε σχέση με τους όρους του κράτους εγκατάστασης ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στους οικονομικούς φορείς και ενίοτε να εισαγάγουν διακρίσεις.

[115] Για παράδειγμα, μπορεί να πρόκειται για κανόνες που αφορούν την επαγγελματική δεοντολογία ή την προστασία ενός γενικού συμφέροντος, αλλά και για ειδικότερους κανόνες: η υποχρέωση για τις εταιρείες υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας να φορά το προσωπικό τους μια ιδιαίτερη στολή διαφορετική από εκείνη που χρησιμοποιείται στη χώρα εγκατάστασής τους. η υποχρέωση για τις κατασκευαστικές εταιρείες να προκαταβάλουν το 15% του κόστους των έργων στη φορολογική διοίκηση πριν από την εκτέλεση των έργων. η αδυναμία των σχεδιαστών τυχερών παιχνιδιών να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε ορισμένα κράτη μέλη όπου περιορίζονται τα παιχνίδια που επιτρέπονται στα καζίνο. η εφαρμογή σε ορισμένες δραστηριότητες, σε υποψήφιες χώρες, αυστηρών απαιτήσεων από γλωσσικής άποψης, ακόμη και για τη σύναψη συμβάσεων.

Σε ένα κράτος μέλος, όλα τα γραφεία τοποθέτησης καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων άλλων κρατών μελών, υπόκεινται σε έναν κανόνα που προβλέπει ένα τεκμήριο μίσθωσης για όλους τους καλλιτέχνες με τους οποίους συνάπτουν σύμβαση τοποθέτησης και την τήρηση ενός ειδικού μητρώου για τις δραστηριότητές τους στη χώρα αυτή.

Τα εδαφικά όρια μιας άδειας άσκησης δραστηριότητας μπορεί να δυσχεραίνουν όχι μόνο την εγκατάσταση (βλέπε στάδιο 1), αλλά επίσης την παροχή υπηρεσιών από παρόχους υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος. [116]

[116] Για παράδειγμα, στους τομείς της είσπραξης οφειλών, των μεταφορών ή των υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας.

(vii) Μεταφορές και ταχυδρομικές υπηρεσίες

Οι μεταφορές αποτελούν αντικείμενο αποκλινουσών απαιτήσεων μεταξύ των κρατών μελών, ιδίως όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των χρησιμοποιούμενων οχημάτων [117], όπως τα φορτηγά ή τα τουριστικά πούλμαν. Εξάλλου, εξακολουθούν να υπάρχουν αποκλίσεις επίσης όσον αφορά τους όρους άσκησης της δραστηριότητας μεταφοράς [118], ιδίως στην περίπτωση της μεταφοράς αποθανόντων. Ομοίως, η ποικιλία των εθνικών σιδηροδρομικών συστημάτων διαφορετικό πλάτος των γραμμών, διαφορετικά συστήματα ηλεκτροδότησης, διαφορετικά μέγιστα επιτρεπόμενα φορτία κατά άξονα για τα βαγόνια και τις μηχανές έλξης προκαλούν μη αμελητέες δυσκολίες κατά τη διέλευση των συνόρων και ως εκ τούτου πρόσθετα έξοδα [119]. επιπλέον, οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις για την πρόσβαση στα δίκτυα ποικίλλουν και μπορεί να καθιστούν αδύνατη την παροχή ορισμένων υπηρεσιών [120].

[117] Πρόκειται για απαιτήσεις (κυρίως ως προς το βάρος και το μέγεθος) που αφορούν τα οχήματα, ιδίως για τη μεταφορά ορισμένων ειδών εμπορευμάτων, όπως ο οίνος και τα χημικά προϊόντα, τα οχήματα με χρηματοδοτική μίσθωση ή με μίσθωση, καθώς και για περιορισμούς ως προς τη χρήση τουριστικών πούλμαν σε ορισμένες περιοχές.

[118] Για παράδειγμα, οι περιορισμοί οδήγησης τις ημέρες αργίας, οι υποχρεώσεις προσκόμισης ειδικών εγγράφων/πιστοποιητικών σχετικά κυρίως με τις προβλεπόμενες και τις πραγματικές περιόδους κυκλοφορίας ενός οχήματος (και η μετάφραση εγγράφων στην τοπική γλώσσα), η εγγραφή στα μητρώα ΦΠΑ ακόμη και σε περίπτωση απλής διάσχισης του εθνικού εδάφους, οι δηλώσεις για στατιστικούς σκοπούς (που προκαλούν καθυστερήσεις στα σύνορα), η μετάφραση εγγράφων στην τοπική γλώσσα, οι περιορισμοί που οφείλονται στα μονοπώλια στις λιμενικές υπηρεσίες, οι περιορισμοί των ακτοπλοϊκών γραμμών προς τα νησιά μερικών κρατών μελών, τα τέλη αερολιμένα.

[119] Τον Ιανουάριο του 2002, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε αρκετές προτάσεις για να συμπληρωθεί το νομοθετικό πλαίσιο.

[120] Σχετικές οδηγίες βρίσκονται στο στάδιο της μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο.

Μερικά κράτη μέλη απαγορεύουν, για παράδειγμα, τη μίσθωση βαρέων φορτηγών οχημάτων ταξινομημένων σε κράτος μέλος άλλο από το κράτος εγκατάστασης του μεταφορέα, πράγμα που δημιουργεί εμπόδια στη χρήση μισθωμένων βαρέων φορτηγών οχημάτων για μεταφορές από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Η εναέρια κυκλοφορία πλήττεται από την ύπαρξη πολλών διαφορετικών και μη συμβατών συστημάτων διαχείρισης, που είναι αιτία συμφόρησης της κυκλοφορίας, πρόσθετων εξόδων και κινδύνων για την εναέρια ασφάλεια [121].

[121] Στα τέλη 1999, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε μια πρωτοβουλία για τη μεταρρύθμιση του εναερίου ελέγχου στην Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ιδίως κατά τη σύνοδό του στη Βαρκελώνη, όρισε για το 2004 την ημερομηνία πραγματοποίησης του ενιαίου ουρανού.

Για παράδειγμα, μια πτήση Ρώμη-Βρυξέλλες πετά πάνω από εννέα διαφορετικά κέντρα ελέγχου.

Παρομοίως, διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και τρίτων κρατών μπορεί να περιέχουν διατάξεις ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, οι οποίες φέρουν τους κοινοτικούς μεταφορείς σε μειονεκτική θέση προς όφελος μεταφορέων τρίτων κρατών μέσα στην ίδια την εσωτερική αγορά.

Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες αποτελούν επίσης αντικείμενο καταγγελιών όσον αφορά, παραδείγματος χάριν, τη βραδύτητα των παραδόσεων, τις επιπτώσεις των τιμολογιακών διαφορών στη διασυνοριακή διανομή ή τις οικονομικές συνέπειες της μερικής εναρμόνισης. Πράγματα που είναι πιθανόν να καταστήσουν ιδιαίτερα δύσκολη την ανάπτυξη των υπηρεσιών πανευρωπαϊκής ταχείας παράδοσης.

(viii) Περιορισμοί παραλαβής υπηρεσιών

Πέρα από τον πάροχο, ο παραλήπτης υπηρεσιών, και ειδικότερα ο καταναλωτής, είναι επίσης άμεσο θύμα εμποδίων στη διανομή υπηρεσιών καθώς προσκρούει σε δυσκολίες ή βρίσκεται σε αδυναμία να παραλάβει μια υπηρεσία [122].

[122] Για παράδειγμα, οι δυνατότητες λήψης συνδρομητικών ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων που μεταδίδονται από άλλα κράτη μέλη, σύναψης σύμβασης κινητής τηλεφωνίας σε ένα άλλο κράτος μέλος, ωφέλειας από συμφέρουσες προσφορές για τιμολόγια μεταφοράς ή από ειδικές προσφορές στα μεγάλα καταστήματα διανομής που περιορίζονται ενίοτε στο εθνικό έδαφος και δεν είναι προσιτές στους δυνητικούς χρήστες άλλων κρατών μελών. Άλλοι φραγμοί μπορεί να αφορούν το χρήστη απαραίτητων μέσων για τη λήψη υπηρεσιών άλλων κρατών μελών, όπως οι παραβολικές κεραίες (των οποίων η ατομική ή συλλογική εγκατάσταση μπορεί να υπόκειται σε προηγούμενη χορήγηση άδειας, σε δαπάνες παρακολούθησης, σε πάγια τέλη ή σε περιοριστικούς εσωτερικούς κανονισμούς κτιρίων), ή το νικητή ενός παιχνιδιού/λαχείου που πρέπει να καταβάλει φόρο τόσο στο κράτος μέλος στο οποίο έπαιξε όσο και στο κράτος προέλευσής του τη στιγμή του επαναπατρισμού των κερδών του, ή το χρήστη κινητού τηλεφώνου που δεν μπορεί να δεχθεί κλήσεις σε ορισμένα μέρη λόγω κανονιστικής ρύθμισης που επιτρέπει τη χρήση συστημάτων κρυπτογράφησης στα μέρη αυτά (ενώ απαγορεύεται στα περισσότερα κράτη μέλη).

Μια προτιμησιακή μεταχείριση που απευθύνεται μόνο στους κατοίκους ενός κράτους μέλους ή ενός τμήματος του εδάφους, όπως κανόνες που προορίζουν την παροχή υπηρεσιών αποκλειστικά για τους υπηκόους ή τους κατοίκους ενός κράτους μέλους (ή μάλιστα μιας περιφέρειας ή περιοχής), μπορεί να εμποδίσει τους παραλήπτες υπηρεσιών άλλων κρατών μελών να έχουν στη διάθεσή τους τις ίδιες ευκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες με τους υπηκόους ή τους κατοίκους του κράτους μέλους παροχής. Τέτοιες περιπτώσεις επισημάνθηκαν κυρίως στον τομέα του τουρισμού, των δραστηριοτήτων αναψυχής, του αθλητισμού, της διανομής, των μεταφορών και της κινητής τηλεφωνίας [123].

[123] Για παράδειγμα, αναφέρθηκαν περιπτώσεις όπου οι παραλήπτες υπηρεσιών υπόκεινται σε επιπλέον όρους και εγγυήσεις όταν εγγράφονται συνδρομητές σε ένα φορέα κινητής τηλεφωνίας άλλου κράτους μέλους ή σε υψηλότερα τιμολόγια σε άλλα κράτη μέλη όταν συμμετέχουν σε μια πολιτιστική ή αθλητική εκδήλωση (όπως ένας μαραθώνιος), επισκέπτονται ένα μουσείο ή ένα τουριστικό μέρος, ταξιδεύουν με οχηματαγωγό, συνάπτουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο, χρησιμοποιούν αθλητικές εγκαταστάσεις, ενοικιάζουν ένα αυτοκίνητο κ.λπ. Τέλος, υπάρχουν περιστάσεις στις οποίες, αντιθέτως, οι κάτοικοι ενός άλλου κράτους μέλους ευνοούνται και μπορούν, παραδείγματος χάριν, να έχουν στη διάθεσή τους δωρεάν χώρους στάθμευσης σε έναν αερολιμένα.

Για παράδειγμα, πολλοί καταναλωτές παραπονούνται ότι είναι αδύνατον να έχουν μη κρυπτογραφημένη πρόσβαση στα προγράμματα (τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων) τηλεοπτικών καναλιών που μεταδίδονται δορυφορικώς. Τα προγράμματα αυτά αποτελούν αντικείμενο κρυπτογράφησης με μοναδικό σκοπό να εμποδιστεί η λήψη τους εκτός του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης.

5. Οι δυσκολίες πώλησης των υπηρεσιών

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζονται στο στάδιο αυτό σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη συναλλαγή. Προκύπτουν από κανόνες ή πρακτικές που διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, οι οποίοι αφορούν τις συμβάσεις, τις τιμές και τις πληρωμές, την τιμολόγηση, τη λογιστική και το ΦΠΑ, αλλά επίσης την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις ή τους κανόνες σχετικά με την επιστροφή των εξόδων για τους παραλήπτες των υπηρεσιών. Οι δυσκολίες αυτές έχουν περισσότερη σημασία για την πώληση των υπηρεσιών παρά για την πώληση των προϊόντων, κυρίως επειδή οι συμβάσεις διαδραματίζουν ένα σημαντικότερο ρόλο για τις υπηρεσίες, εφόσον προσδιορίζουν το χαρακτήρα της υπηρεσίας ή αποτελούν το ίδιο το αντικείμενό της. Εξάλλου, ο υπολογισμός της τιμής είναι συχνά πιο σύνθετος και μπορεί να υπόκειται σε συστήματα καθορισμένων ή ενδεικτικών τιμών, τα οποία ποικίλλουν μεταξύ κρατών μελών.

(i) Κατάρτιση και περιεχόμενο των συμβάσεων

Η κατάρτιση και το περιεχόμενο των συμβάσεων μπορεί να θέσουν ειδικά ζητήματα στον τομέα των υπηρεσιών. Η διαβούλευση που ξεκίνησε με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων» [124] επέτρεψε τον εντοπισμό πολυάριθμων προβλημάτων λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς που οφείλονται στα νομικά καθεστώτα των κρατών μελών στον τομέα του δικαίου των συμβάσεων [125]. Οι δυσκολίες αυτές θίγουν επίσης τις υπηρεσίες και ειδικά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες (κυρίως τον ασφαλιστικό τομέα). Για παράδειγμα, επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα της διαβούλευσης ότι η ύπαρξη των διαφορετικών εθνικών δικαίων των συμβάσεων δημιουργεί πρόσθετες δαπάνες συναλλαγής, ιδίως ενδεχόμενα έξοδα πληροφόρησης και επίλυσης διαφορών που επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ΜΜΕ και τους καταναλωτές. Επιπροσθέτως, η ποικιλία των κανόνων που διέπουν το περιεχόμενο των συμβάσεων και οι αβεβαιότητες σχετικά με τον εντοπισμό των επιτακτικών κανόνων ή των κανόνων δημόσιας τάξης τους οποίους δεν μπορούν να παραβούν τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης, καθιστούν αδύνατη τη χρήση τυποποιημένων συμβάσεων στο σύνολο της εσωτερικής αγοράς [126]. Τα προβλήματα αυτά είναι ιδιαίτερα αισθητά στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

[124] COM (2001) 398 τελικό.

[125] Βλέπε την περίληψη των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης, που συνέταξαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, στην εξής διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/consumers/policy/developments/contract_law/index_fr.html

[126] Για παράδειγμα, η αδυναμία κατάρτισης τυποποιημένης σύμβασης εργασίας για μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε όλα τα κράτη μέλη υπογραμμίστηκε στην προαναφερόμενη μελέτη «Managing mobility matters - A European perspective », 4.3.1.

Ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να απαιτούν από τους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη την προηγούμενη κοινοποίηση των γενικών και ειδικών όρων των ασφαλιστηρίων συμβολαίων τους, προκειμένου να προβούν σε έλεγχο και να απαγορεύσουν τη χρήση ορισμένων ρητρών.

Άλλα ιδιαίτερα ζητήματα ενδέχεται να επηρεάσουν ορισμένες διασυνοριακές υπηρεσίες. Παραδείγματος χάριν, τα γραφεία εύρεσης προσωρινής εργασίας μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με τους ιδιαίτερους κανόνες του κάθε κράτους μέλους όσον αφορά τη διάρκεια και την ανανέωση των συμβάσεων κατά την απόσπαση εργαζομένων. Ακόμη και στους τομείς που αποτελούν αντικείμενο ελάχιστης εναρμόνισης, όπως η πώληση κατ' οίκον, παραμένουν προβλήματα.

(ii) Καθορισμός των τιμών, πληρωμές, τιμολόγηση και λογιστική

Οι ρυθμίσεις στον τομέα των τιμών που εφαρμόζονται σε ορισμένες υπηρεσίες [127], είτε προβλέπουν ανώτατες τιμές, κατώτατες τιμές, ή τιμές καθορισμένες ή συνιστώμενες από τα κράτη μέλη ή τους επαγγελματικούς συλλόγους, μπορεί να έχουν ως συνέπεια μεθόδους υπολογισμού και επίπεδα τιμών που διαφέρουν πολύ για μια ίδια υπηρεσία ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο παρέχεται, πράγμα που ενδέχεται να θέσει προβλήματα σε περίπτωση διασυνοριακής παροχής.

[127] Για παράδειγμα, τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, οι υπηρεσίες είσπραξης οφειλών, οι ξενοδοχειακές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε θέματα οδικής ασφάλειας. Οι δυσκολίες που προκαλούνται από ρυθμίσεις των τιμών όσον αφορά τις τουριστικές υπηρεσίες επισημάνθηκαν επίσης ως πρόβλημα σε μια έκθεση που εκπονήθηκε για την Επιτροπή: «Yield management in small and medium-sized enterprises in the tourism industry», Arthur Andersen Frankfurt am Main, OPOCE, 1997.

Οι κανόνες και οι πρακτικές σχετικά με την τιμολόγηση και την πληρωμή θεωρούνται ιδιαίτερα πολύπλοκοι στα διάφορα κράτη μέλη και θέτουν προβλήματα κατά τις διασυνοριακές συναλλαγές [128]. Όσον αφορά την τιμολόγηση, οι κανόνες δικαίου στον τομέα του ΦΠΑ (κυρίως υποχρεωτικές ενδείξεις, ηλεκτρονική τιμολόγηση και διατήρηση των τιμολογίων) εναρμονίστηκαν πρόσφατα [129], αλλά άλλοι όροι (για παράδειγμα, ενδείξεις που επιβάλλονται από το εμπορικό δίκαιο ή από γλωσσικούς κανόνες) εξακολουθούν να διέπονται από το εθνικό δίκαιο. Εξάλλου, τα μέσα πληρωμής δεν έχουν την ίδια νομική αξία σε όλα τα κράτη μέλη και οι πληρωμές με πιστωτική κάρτα αναγκάζουν τις επιχειρήσεις να συνάπτουν συμβατικές σχέσεις με τους οργανισμούς τους επιφορτισμένους με τη διαχείριση των πληρωμών σε τοπικό επίπεδο. Τα έξοδα τραπεζικής μεταβίβασης παραμένουν υπερβολικά υψηλά, γεγονός που θίγει τόσο τους παρόχους υπηρεσιών όσο και τους παραλήπτες [130].

[128] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, το τιμολόγιο για τις επαγγελματικές υπηρεσίες στο νομικό τομέα πρέπει να φέρει ειδική ένδειξη για να εφιστάται η προσοχή στους κανόνες σχετικά με την υποβολή παραπόνων.

[129] Οδηγία 2001/115/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, για την τροποποίηση της οδηγίας 77/388/ΕΟΚ με στόχο την απλοποίηση, τον εκσυγχρονισμό και την εναρμόνιση των όρων που επιβάλλονται στην τιμολόγηση όσον αφορά το φόρο προστιθέμενης αξίας, ΕΕ L 015 της 17/01/2002, σ. 24 -28.

[130] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος οι τράπεζες χρεώνουν την παραλαβή των εμβασμάτων ακόμη και όταν ο αποστολέας αναφέρει ότι είναι πρόθυμος να πληρώσει τα έξοδα. Σε άλλες περιπτώσεις, τράπεζες έχουν αρνηθεί να εισπράξουν στους λογαριασμούς των πελατών τους ποσά που αντιστοιχούσαν σε κέρδη τα οποία είχαν αποκτηθεί νομίμως σε άλλο κράτος μέλος, με την αιτιολογία ότι παρόμοια στοιχήματα δεν επιτρέπονταν στο δικό τους το κράτος μέλος. Βλέπε επίσης την έκθεση που πραγματοποιήθηκε για την Επιτροπή «Etude sur les frais bancaires», IEIC, Απρίλιος 2000.

Το άνοιγμα ενός τραπεζικού λογαριασμού στο κράτος μέλος της παροχής, που είναι συχνά αναγκαίο για τη διευκόλυνση των πληρωμών, είναι δύσκολο εφόσον σχετίζεται με δήλωση κατοικίας ή μη κατοικίας η οποία, με τη σειρά της, συνεπάγεται φορολογικές δηλώσεις, προθεσμίες και διοικητικά έξοδα.

Οι λογιστικοί κανόνες [131] ανταποκρίνονται, μεταξύ άλλων, σε ανάγκες φορολογικού ελέγχου και είναι πολύ διαφορετικοί, κυρίως για το λόγο αυτό, από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Για παράδειγμα, τα λογιστικά έγγραφα πρέπει να καταχωρίζονται σε συνάρτηση με την ονοματολογία που έχει θεσπίσει το κάθε κράτος μέλος στο οποίο η επιχείρηση υποβάλλει δήλωση ΦΠΑ. Μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε διάφορα κράτη μέλη πρέπει επομένως να διατηρεί παράλληλα λογιστικά συστήματα, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συνεκτικότητα της λογιστικής της επιχείρησης στο σύνολό της.

[131] Στον τομέα των ασφαλίσεων, οι αρχές εποπτείας επιβάλλουν διαφορετικούς κανόνες όσον αφορά τη λογιστική και τη στατιστική, πράγμα που εμποδίζει την προσφυγή σε μηχανογραφημένα λογιστικά συστήματα με καλές επιδόσεις.

(iii) Φορολογία

Η καταβολή και η επιστροφή του ΦΠΑ συγκαταλέγονται ανάμεσα στα συνηθέστερα προβλήματα που επισημάνθηκαν στο πλαίσιο των διασυνοριακών δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών. Πράγματι, ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο οι υπηρεσίες υπόκεινται στο ΦΠΑ στη χώρα εγκατάστασης του παρόχου συνοδεύεται από πολλές εξαιρέσεις που προκαλούν πολύπλοκες καταστάσεις κατά τις διασυνοριακές πωλήσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί πάροχοι υπηρεσιών υπόκεινται σε υποχρεώσεις ΦΠΑ σε άλλα κράτη μέλη από εκείνο στο οποίο είναι εγκατεστημένοι.

Ο επαχθής χαρακτήρας των υποχρεώσεων ΦΠΑ [132] καθώς και οι ουσιαστικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών (συντελεστές, ταξινόμηση, διαδικασίες, έντυπα κ.λπ.) επιφέρουν, εξάλλου, σημαντικές δυσκολίες. Παραδείγματος χάριν, μια εταιρεία μετακομίσεων είναι υποχρεωμένη να έχει ως συνομιλητές τις αρμόδιες αρχές του κάθε κράτους μέλους στο οποίο προσφέρει φορολογήσιμες υπηρεσίες, και ως εκ τούτου να ζητήσει έναν αριθμό ΦΠΑ [133] στο καθένα από αυτά και να καταβάλει το ΦΠΑ σύμφωνα με διαφορετικούς κανόνες κάθε φορά.

[132] Οι υποχρεώσεις αυτές αποτελούν εξάλλου αντικείμενο μιας μελέτης της Επιτροπής με στόχο την υποβολή προτάσεων απλοποίησης και εκσυγχρονισμού. Η μελέτη αυτή θα ολοκληρωθεί στην αρχή του 2003.

[133] Οι προθεσμίες χορήγησης ενός αριθμού ΦΠΑ κυμαίνονται από μία εβδομάδα έως έξι μήνες ανάλογα με το κράτος μέλος.

Ομοίως, όταν ένα ταξιδιωτικό γραφείο πωλεί σε άλλα γραφεία ξενοδοχειακές διαμονές σε ένα άλλο κράτος μέλος, υπόκειται σε υποχρεώσεις ΦΠΑ στο εν λόγω κράτος, πράγμα που αποτελεί σημαντική πηγή πρακτικών δυσκολιών.

Παρόμοια προβλήματα επισημάνθηκαν επίσης όσον αφορά τις υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών, τις υπηρεσίες διοργάνωσης συνεδρίων ή τις υπηρεσίες προς επιχειρήσεις [134].

[134] Για παράδειγμα, όταν μια επιχείρηση παροχής υπηρεσιών χρεώνει έξοδα («management fees») σε μια επιχείρηση που είναι εγκατεστημένη σε ένα άλλο κράτος μέλος για υπηρεσίες τις οποίες της έχει παράσχει, σύμφωνα με την καθορισμένη ταξινόμηση για αυτό το είδος υπηρεσιών, το κράτος μέλος φορολόγησης θα είναι είτε το κράτος εγκατάστασης του παρόχου είτε το κράτος εγκατάστασης του πελάτη, με κίνδυνο τη διπλή φορολόγηση σε περίπτωση εφαρμογής και των δύο αυτών κριτηρίων στην ίδια παροχή υπηρεσιών.

Η υπερβολική τυπικότητα των φορολογικών διοικήσεων υπογραμμίστηκε από πολυάριθμες παρεμβάσεις σε σχέση τόσο με τη μορφή και τον αριθμό των δηλώσεων [135] όσο και με τα μέσα πληρωμής [136].

[135] Για παράδειγμα, ορισμένα κράτη μέλη δεν δέχονται την υποβολή των περιοδικών δηλώσεων ΦΠΑ με ηλεκτρονικά μέσα. Όσον αφορά τις ανακεφαλαιωτικές δηλώσεις, ένα κράτος μέλος δέχεται μόνο την έντυπη μορφή με ιδιόχειρη παράδοση.

[136] Συνήθως οι πληρωμές πραγματοποιούνται μέσω τραπεζικού εμβάσματος. Ορισμένα κράτη μέλη επιβάλλουν την κατοχή ενός λογαριασμού σε μια τοπική τράπεζα.

Η επιστροφή του ΦΠΑ, τέλος, είναι ιδιαίτερα μακρά και πολύπλοκη για τις διασυνοριακές συναλλαγές και, σε ορισμένα κράτη μέλη, μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες και μάλιστα έτη [137].

[137] Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να επιλυθεί με την πρόταση της Επιτροπής που αποσκοπεί στο να επιτραπεί η διασυνοριακή έκπτωση του ΦΠΑ (COM(98) 377), αλλά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί σχετική συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών και του Συμβουλίου.

(iv) Επιστροφή εξόδων, επιδότηση ή ενίσχυση προς τον παραλήπτη της υπηρεσίας

Η έγκριση της επιστροφής των ιατρικών εξόδων που πραγματοποιούνται σε άλλο κράτος μέλος χορηγείται υπό όρους από τις εθνικές αρχές και μπορεί ως εκ τούτου να αποθαρρύνει τους ασφαλιζόμενους ενός συστήματος κοινωνικής ασφάλισης να απευθύνονται σε παρόχους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος. Ένας ασφαλιζόμενος ο οποίος για ποικίλους λόγους (προθεσμίες αναμονής, αλλαγή κατοικίας για ιδιωτικούς ή επαγγελματικούς λόγους [138]) αποφασίζει να μεταβεί σε ένα κράτος μέλος άλλο από τη χώρα ασφάλισής του για να υποβληθεί σε ιατρική αγωγή δεν επιτυχαίνει συχνά την επιστροφή των σχετικών εξόδων [139].

[138] Για παράδειγμα, δύο συνταξιούχοι που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος επέστρεψαν στο κράτος μέλος καταγωγής τους για να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση χωρίς να έχει εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους κατοικίας τους, οι οποίες αρνούνται να καλύψουν το κόστος των επεμβάσεων αυτών.

[139] Βλέπε τις αναλύσεις που αναπτύχθηκαν από την άποψη αυτή στη μελέτη που διενεργήθηκε για την Επιτροπή «Implications de la jurisprudence rιcente concernant la coordination des systθmes de protection contre le risque de maladie», Association Internationale de la Mutualitι, Μάιος 2000 και στην έκθεση της Ανώτατης Επιτροπής Υγείας «The Internal Market and Health services», 17.12.2001.

Πολυάριθμοι ασθενείς αντιμετωπίζουν δυσκολίες όταν ζητούν την κάλυψη των ιατρικών εξόδων στα οποία υποβλήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος είτε πρόκειται για ιατρική επίσκεψη, οδοντοθεραπεία, νοσοκομειακή περίθαλψη, θεραπεία αποτοξίνωσης ή για λουτροθεραπεία σε άλλο κράτος μέλος.

Το χαμηλότερο ύψος της επιστροφής σε σχέση με την επιστροφή που χορηγείται στη χώρα ασφάλισης για μια θεραπεία σε άλλο κράτος μέλος συνιστά επίσης εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή και στη χρήση υπηρεσιών.

Η ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση για υπηρεσίες από τοπικούς παρόχους συνιστά σημαντικό εμπόδιο και μάλιστα πηγή διακρίσεων για την παροχή υπηρεσιών. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη, εκπίπτουν από τη φορολογία μόνο τα μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης που πραγματοποιήθηκαν στο οικείο κράτος μέλος ή οι ασφάλειες ζωής, οι συμπληρωματικές ασφάλειες, τα συμβόλαια με συνταξιοδοτικά ταμεία ή με ταμεία επενδύσεων που έχουν συναφθεί σε τοπικές ασφαλιστικές εταιρείες.

(v) Δημόσιες συμβάσεις και συμβάσεις παραχώρησης

Το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων συμβάσεων [140] έχει ως αντικείμενο την πραγματοποίηση υπηρεσιών όπως υπηρεσίες αρχιτεκτόνων, κατασκευαστικών έργων ή υποδομών, διαχείρισης αποβλήτων, δημόσιων συγκοινωνιών. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με μια ολόκληρη σειρά εμποδίων στο πλαίσιο της σύναψης και της εκτέλεσης δημόσιων συμβάσεων και άλλων μορφών σύμπραξης.

[140] Νοείται το σύνολο των συμβάσεων με την ευρεία έννοια, οι οποίες μπορούν να συναφθούν από έναν αγοραστή του δημόσιου τομέα (είτε με την παραδοσιακή μορφή της δημόσιας σύμβασης ή της σύμβασης παραχώρησης έργων ή υπηρεσιών), μέσω των οποίων ο εν λόγω αγοραστής προμηθεύεται μια υπηρεσία ή αναθέτει σε έναν τρίτο την ολική ή μερική διαχείριση μιας υπηρεσίας, της οποίας αυτός ο τρίτος αναλαμβάνει τους κινδύνους εκμετάλλευσης.

Περιοριστικές πρακτικές είναι πιθανόν να προορίζουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένες συμβάσεις αποκλειστικά για τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στο κράτος μέλος του αγοραστή, όπως η απευθείας ανάθεση ή οι προτιμήσεις που χορηγούνται κατά διαδικασίες κατόπιν κοινής συναινέσεως [141], ορισμένες διαδικασίες έγκρισης ή ορισμένα συστήματα προεπιλογής. Οι πρακτικές αυτές έχουν ως αποτέλεσμα να περιορίζουν τη συμμετοχή των αλλοδαπών προσφερόντων και τις πιθανότητες να τους ανατεθεί η σύμβαση.

[141] Για παράδειγμα, μπορεί να πρόκειται για συμβάσεις που έχουν ανατεθεί με βάση την αμοιβαία εμπιστοσύνη (intuitu personae) με έναν τοπικό εταίρο.

Για παράδειγμα, κάποιοι δήμοι αποφασίζουν, χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού, να αναθέσουν εξωτερικά τις δραστηριότητές τους αποκομιδής και επεξεργασίας των απορριμμάτων ή επεξεργασίας των λυμάτων, αναθέτοντας τις υπηρεσίες αυτές σε έναν τρίτο του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα, μέσω της χορήγησης συμβάσεων παραχώρησης μακράς διάρκειας που στη συνέχεια ανανεώνονται.

Οι διαδικασίες σύναψης των δημόσιων συμβάσεων: η πολυπλοκότητα και η έλλειψη διαφάνειας ορισμένων εθνικών κανόνων για τη σύναψη συμβάσεων κάτω από τα κατώτατα όρια εφαρμογής των κοινοτικών οδηγιών και ορισμένες πρακτικές των δημόσιων αρχών [142] επισημάνθηκαν ως παράγοντες που δυσχεραίνουν τη συμμετοχή και την ανάθεση συμβάσεων σε οικονομικούς φορείς άλλων κρατών μελών.

[142] Για παράδειγμα, η έλλειψη πληροφοριών στους προσφέροντες όσον αφορά τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία θα αξιολογηθούν οι ικανότητές τους και η ποιότητα της προσφοράς τους ή τις πρακτικές των αγοραστών στον τομέα των τιμών.

Ορισμένες συμβατικές ρήτρες και ορισμένοι όροι εκτέλεσης των συμβάσεων είναι πιθανό να δυσχεραίνουν την υποβολή προσφορών εκ μέρους αλλοδαπών οικονομικών φορέων [143].

[143] Για παράδειγμα, μια ρήτρα εκτέλεσης σύμφωνα με την οποία οι επιχειρήσεις υπέχουν την υποχρέωση να απασχολούν έναν ορισμένο αριθμό ατόμων που παρακολουθούν εθνικά προγράμματα κατάρτισης θα καθιστούσε δυσχερέστερη την πρόσβαση επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών οι οποίες δεν θα είχαν τη δυνατότητα να απασχολήσουν άτομα εγγεγραμμένα σε ανάλογα προγράμματα στο κράτος μέλος εγκατάστασης.

6. Οι δυσκολίες εξυπηρέτησης των πελατών μετά την πώληση των υπηρεσιών

Κατά την περίοδο που ακολουθεί την πώληση της υπηρεσίας μπορεί να ανακύψουν διάφορες δυσκολίες τόσο στο πλαίσιο των σχέσεων πελάτη-παρόχου όσο και έναντι τρίτων. Η ιδιαιτερότητα των υπηρεσιών σε σχέση με τα εμπορεύματα έγκειται στον άυλο και σύνθετο χαρακτήρα τους, που οδηγεί για παράδειγμα σε ιδιαίτερα καθεστώτα ευθύνης ή επαγγελματικής ασφάλειας και δυσχεραίνει την απόδειξη και τη διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης σε περίπτωση διαφοράς. Εξάλλου, η απουσία λιανοπωλητών ή μεταπωλητών που θα μπορούσαν να αναλάβουν την εξυπηρέτηση μετά την πώληση αποτελεί μια άλλη ιδιαιτερότητα.

(i) Επαγγελματική ευθύνη και επαγγελματική ασφάλεια του παρόχου

Τα καθεστώτα επαγγελματικής ευθύνης ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ κρατών μελών για πολλά επαγγέλματα, όπως οι ελεγκτές, οι φορολογικοί σύμβουλοι και οι αρχιτέκτονες [144]. Τα καθεστώτα αστικής ευθύνης συνδέονται συχνά με συγκεκριμένες δραστηριότητες και ενίοτε συνδυάζονται με γενικά καθεστώτα, πράγμα που μπορεί να επιφέρει σημαντική νομική πολυπλοκότητα. Οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να αφορούν κυρίως τη δυνατότητα περιορισμού της ευθύνης ή τη μέγιστη διάρκεια επίκλησης της ευθύνης.

[144] Για παράδειγμα, τα επαγγέλματα της υγείας, τα νομικά επαγγέλματα, οι ορκωτοί λογιστές, οι πάροχοι συμβουλών, οι διαχειριστές περιουσίας, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης, οι οικοδόμοι, τα κτηματομεσιτικά γραφεία, οι τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες, οι χρηματιστηριακές εταιρείες, οι μεταφορείς.

Οι δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών υπόκεινται συχνά σε συγκεκριμένα καθεστώτα επαγγελματικής ασφάλειας, που θεσπίζονται από τη νομοθεσία ή από κανόνες ή συστάσεις επαγγελματικών συλλόγων και αφορούν, κυρίως, την υποχρεωτική ασφάλιση, το πεδίο των δραστηριοτήτων προς ασφάλιση, το ελάχιστο ποσό κάλυψης, συμπεριλαμβανομένης της βάσης στην οποία υπολογίζεται [145], ή το όργανο στο οποίο πρέπει να συναφθεί η ασφάλεια. Τα καθεστώτα αυτά μπορεί να ποικίλλουν σε σημαντικό βαθμό μεταξύ κρατών μελών.

[145] Για παράδειγμα, ο κύκλος εργασιών ή ο αριθμός των καλυπτόμενων συνεταίρων.

Για παράδειγμα, η ελάχιστη ασφαλιστική κάλυψη για τους ελεγκτές κυμαίνεται ανάλογα με τα κράτη μέλη μεταξύ 70 000 EUR και 4 090 385 EUR [146].

[146] Βλέπε τη μελέτη που εκπονήθηκε για την Επιτροπή «Systems of civil liability of statutory auditors in the context of a Single Market for auditing services in the European Union», Price Waterhouse Coopers, Ιανουάριος 2001.

Οι αποκλίσεις αυτές μπορεί να προκαλέσουν δυσκολίες κατά τις διασυνοριακές παροχές, επειδή τα κράτη μέλη παρακινούνται είτε να επιβάλλουν το δικό τους ασφαλιστικό καθεστώς σε παρόχους άλλων κρατών μελών [147] είτε να ζητούν απόδειξη της ισοδυναμίας της ασφαλιστικής κάλυψης στη χώρα προέλευσης, πράγμα που είναι αδύνατον ή δύσκολο να παρασχεθεί.

[147] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, όλα τα εργοτάξια οικοδομικών έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εκτελούνται από παρόχους άλλων κρατών μελών, υπόκεινται στην υποχρέωση ασφάλισης για την κάλυψη μιας ειδικής εγγύησης η οποία δεν υπάρχει στα άλλα κράτη μέλη.

Ορισμένες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, όπως οι διαχειριστές περιουσίας ή τα κτηματομεσιτικά γραφεία, υπόκεινται επιπλέον σε καθεστώτα ειδικών χρηματοοικονομικών εγγυήσεων. Παρατηρείται πολύ έντονη απόκλιση μεταξύ κρατών μελών, αφού μια ίδια δραστηριότητα υπόκειται σε ορισμένα κράτη μέλη στην υποχρέωση σύστασης εγγύησης ή ελάχιστου μετοχικού κεφαλαίου, ενώ σε άλλα κράτη μέλη δεν υπάρχει καμία υποχρέωση αυτού του τύπου. Επιπλέον, το ποσό και οι μέθοδοι υπολογισμού μπορούν να κυμαίνονται σημαντικά.

Η διάρθρωση μεταξύ αυτών των καθεστώτων ευθύνης, επαγγελματικής ασφάλειας και εγγυήσεων είναι ιδιαίτερα σύνθετη, κυρίως στο πλαίσιο των διασυνοριακών παροχών, για παράδειγμα όταν η κάλυψη ενός κινδύνου βασίζεται στο ένα κράτος μέλος σε ένα καθεστώς χρηματοοικονομικής εγγύησης και στο άλλο κράτος μέλος σε ένα καθεστώς υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλειας.

(ii) Είσπραξη οφειλών

Το πρόβλημα των δυσκολιών είσπραξης των οφειλών [148], που καταγγέλλεται σε πολλές παρεμβάσεις, επιδεινώνεται από τις υπερβολικές διασυνοριακές προθεσμίες πληρωμής [149]: ορισμένες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν την καθυστέρηση πληρωμής ως πίστωση λόγω του χαμηλού επιπέδου των τόκων υπερημερίας ή/και της βραδύτητας των διαδικασιών προσφυγής. Έτσι, ορισμένα επαγγελματικά επιμελητήρια μπορούν να προτείνουν τις υπηρεσίες τους σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής εκ μέρους των εθνικών δημόσιων αρχών, αλλά η δυνατότητα αυτή δεν προσφέρεται στους παρόχους υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη. Μια ιδιαίτερη δυσκολία αφορά την προσφυγή στα γραφεία είσπραξης οφειλών και την προστασία των δικαιωμάτων των πιστωτών σε περίπτωση πτώχευσης σε άλλα κράτη μέλη.

[148] Κυρίως η απαραίτητη προσφυγή σε ένα νομικό σύμβουλο επί τόπου.

[149] Βλέπε την ανακοίνωση της Επιτροπής «Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τις καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές» ΕΕ C 216 17.7.1997 και την έκθεση της Επιτροπής «Η οικοδόμηση μιας επιχειρηματικής Ευρώπης - Οι δραστηριότητες της Ένωσης υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ)», COM/2001/0098 τελικό. στην τελευταία αυτή έκθεση αναφέρεται ότι «Οι καθυστερήσεις πληρωμών είναι υπεύθυνες για το 25% των πτωχεύσεων [...]. Έρευνες που διενεργήθηκαν δείχνουν ότι πάνω από το 20 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων θα πραγματοποιούσαν περισσότερες εξαγωγές αν μπορούσαν να εξασφαλίσουν συντομότερες προθεσμίες πληρωμής από τους αλλοδαπούς πελάτες τους. Από τις καθυστερήσεις πληρωμών πλήττονται ιδιαίτερα οι ΜΜΕ.», σημείο 3.7.

Μια επιχείρηση δεν μπορεί να προσφύγει στο συνηθισμένο της γραφείο εισπράξεων εάν το τελευταίο αυτό δεν είναι εγκατεστημένο σε άλλα κράτη μέλη: οι διατυπώσεις έγκρισης των οργανισμών είσπραξης οφειλών διαφέρουν ανάλογα με τα κράτη και, μερικές φορές, ακόμη και ανάλογα με τις περιφέρειες, η νομική βοήθεια μπορεί να επιφυλάσσεται για τα νομικά επαγγέλματα και η ανάληψη του κόστους που σχετίζεται με την είσπραξη δεν επιβαρύνει πάντα τον οφειλέτη.

(iii) Εξυπηρέτηση μετά την πώληση

Η οργάνωση της διασυνοριακής εξυπηρέτησης μετά την πώληση ενδέχεται να αποδειχθεί πιο δύσκολη λόγω ιδιαίτερων τεχνικών [150] ή νομικών προβλημάτων, ιδίως επειδή συχνά απαιτείται η προσωπική παρέμβαση του παρόχου ή/και η απόσπαση των εργαζομένων του. Στην περίπτωση αυτή, η εξυπηρέτηση μετά την πώληση προσκρούει στα προβλήματα που συνεπάγεται η μετάβαση του παρόχου ή του προσωπικού του σε άλλο κράτος μέλος. Για παράδειγμα, ένας τεχνίτης εγκατάστασης λεβήτων που έχει εγκαταστήσει ένα λέβητα σε ένα άλλο κράτος μέλος και επιθυμεί να πραγματοποιήσει μια επισκευή συναντά τα προβλήματα απόσπασης που περιγράφονται ήδη ανωτέρω [151].

[150] Για παράδειγμα, ένας τηλεφωνικός αριθμός δωρεάν κλήσης για την εξυπηρέτηση μετά την πώληση δεν είναι προσιτός έξω από τη χώρα προέλευσης.

[151] Για παράδειγμα, για μια υπηρεσία συντήρησης ενός ανελκυστήρα απαιτείται μια ολόκληρη σειρά διοικητικών διατυπώσεων σχετικά με τους αποσπασμένους εργαζομένους (στοιχεία για τους εργαζομένους, ώρες εργασίας, απόδειξη καταβολής των μισθών, μεταφράσεις, εγγραφή σε μια ιατρική υπηρεσία, σχέδιο και μητρώο ασφαλείας του εργοταξίου κ.λπ.).

Η απόκλιση των κανόνων περί εγγυήσεων μπορεί να αποτελέσει έναν άλλο διασυνοριακό φραγμό για ορισμένες δραστηριότητες υπηρεσιών. Ορισμένοι συμμετέχοντες στη διαβούλευση επισήμαναν δυσκολίες στον τομέα των κατασκευαστικών έργων λόγω της εφαρμογής του καθεστώτος υποχρεωτικής εγγύησης στο κράτος μέλος παροχής της υπηρεσίας.

(iv) Δικαστικές προσφυγές

Η αβεβαιότητα δικαίου, το κόστος και η βραδύτητα των διαδικασιών, ή ακόμη η δυσκολία προσφυγής στις υπηρεσίες ή στους εμπειρογνώμονες άλλων κρατών μελών στο πλαίσιο διασυνοριακών δικαστικών προσφυγών επισημάνθηκαν. Από τις παρεμβάσεις στη διαβούλευση προκύπτει ότι επιχειρήσεις που χρειάστηκε να μετάσχουν σε δικαστικό αγώνα εκτός του κράτους προέλευσής τους σχημάτισαν την εντύπωση ότι ήταν σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με τους αντίδικους, των οποίων η υπόθεση είχε, κατά την άποψή τους, πιο ευνοϊκή αντιμετώπιση από την εθνική δικαστική αρχή.

B. Τα μη νομικά σύνορα

1. Οι δυσκολίες λόγω έλλειψης πληροφοριών

Η δυσκολία πρόσβασης στις πληροφορίες σχετικά με το ρυθμιστικό περιβάλλον των άλλων κρατών μελών είναι ένα από τα προβλήματα που επισημάνθηκε επανειλημμένα στις παρεμβάσεις. Το πρόβλημα αυτό αφορά ταυτόχρονα τους παρόχους υπηρεσιών και τους καταναλωτές, και θεωρείται ότι έχει ιδιαίτερα αποτρεπτικό αποτέλεσμα για τις διασυνοριακές δραστηριότητες. Ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει από τη διαβούλευση είναι το χαμηλό επίπεδο γνώσης των ευκαιριών που προσφέρει η εσωτερική αγορά και των δικαιωμάτων των πολιτών και των επιχειρήσεων που απορρέουν από την ελευθερία εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών η οποία κατοχυρώνεται από τη συνθήκη ΕΚ.

(i) Η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με το ρυθμιστικό περιβάλλον

Η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τους εφαρμοστέους εθνικούς κανόνες και με την ερμηνεία τους λαμβάνει διάφορες μορφές και αφορά όλα τα στάδια της δραστηριότητας παροχής υπηρεσιών. Παρασχέθηκαν πολυάριθμα σχετικά παραδείγματα στις παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων η έλλειψη πληροφοριών όσον αφορά τα συστήματα αδειοδότησης (μέχρι και στον τομέα της πολεοδομίας) και τις σχετικές απαιτήσεις προσόντων και προϋποθέσεις, το εργατικό δίκαιο, τα τεχνικά πρότυπα για τον εξοπλισμό και το υλικό που χρησιμοποιεί ο πάροχος υπηρεσιών ή τους κανόνες σχετικά με τις εμπορικές επικοινωνίες, με την πώληση στο Διαδίκτυο, με τη φορολογία ή με τις συμβάσεις. Ιδιαίτερες δυσκολίες ανακύπτουν σε τομείς στους οποίους τίθενται ζητήματα ερμηνείας των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων που απορρέουν από μια ασαφή, ασυνάρτητη ή απρόβλεπτη εθνική νομολογία. [152]

[152] Αναφέρθηκε επίσης ότι συχνά οι ίδιες οι αρμόδιες αρχές ενός κράτους δεν ήταν σε θέση να παράσχουν αποσαφηνίσεις όσον αφορά την εφαρμογή κάποιας κανονιστικής ρύθμισης στα άλλα κράτη μέλη.

Η έλλειψη γνώσεων σχετικά με τις αρμόδιες αρχές, τις διαδικασίες και τις διατυπώσεις παρεμποδίζει τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών. Η έλλειψη πληροφοριών και διαφάνειας αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα για τον εντοπισμό των διαφόρων αρμόδιων αρχών σε άλλο κράτος μέλος, για τη συλλογή των απαραίτητων εντύπων και την κατανόηση των διαδικασιών. Ορισμένες παρεμβάσεις ανέφεραν περιπτώσεις παροχής αντιφατικών πληροφοριών από δημόσιες αρχές, αφήνοντας να εννοηθεί ότι υπάρχει ελάχιστη συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών. Υπογραμμίστηκε επίσης η έλλειψη διαθεσιμότητας των απαραίτητων εντύπων στο Διαδίκτυο.

(ii) Η έλλειψη γνώσεων σχετικά με τις αρχές της εσωτερικής αγοράς

Οι απαντήσεις στη διαβούλευση υποδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές συχνά δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους στον τομέα της παροχής και της παράληψης υπηρεσιών, και ότι πρέπει να παρασχεθούν περισσότερες πληροφορίες όσον αφορά τις αρχές της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και της ελευθερίας εγκατάστασης καθώς και την εσωτερική αγορά γενικά. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων, για τις ΜΜΕ, εξηγείται από τη διαρθρωτική έλλειψη διαθέσιμων πόρων για την εξασφάλιση επαγρύπνησης και την ερμηνεία των νομικών πληροφοριών. Σε όλα τα επίπεδα, το γεγονός αυτό περιορίζει τις προθέσεις των προσώπων και των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, να αδράξουν τις ευκαιρίες που προσφέρει η εσωτερική αγορά και να «σκεφτούν ευρωπαϊκά».

Το δικαίωμα αμφισβήτησης των μέτρων που δεν εισάγουν διακρίσεις φαίνεται να αγνοείται σε σημαντικό βαθμό και πολλοί πάροχοι υπηρεσιών εξακολουθούν να πιστεύουν ότι, στην εσωτερική αγορά, απαγορεύονται μόνον οι διακρίσεις (ή, με άλλα λόγια, ότι εφαρμόζεται μόνον ο κανόνας της «εθνικής μεταχείρισης»). Φαίνεται να είναι ελάχιστα γνωστή η νομολογία του Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία οι ελευθερίες παροχής υπηρεσιών και εγκατάστασης αντιτίθενται όχι μόνο στα μέτρα που εισάγουν διακρίσεις, αλλά επίσης στα μέτρα που δεν εισάγουν διακρίσεις τα οποία είναι πιθανό να εμποδίζουν, να δυσχεραίνουν ή να καθιστούν λιγότερο ελκυστική την άσκηση των δραστηριοτήτων μεταξύ κρατών μελών. Σε μερικές περιπτώσεις αναφέρθηκε επίσης ότι μολονότι ορισμένες επιχειρήσεις είχαν αντιμετωπίσει ενοχλήσεις ή περιπλοκές σε κάποιους τομείς, ίσχυαν οι ίδιοι κανόνες για τις ημεδαπές και τις αλλοδαπές επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, οι κανόνες αυτοί έπρεπε να θεωρηθούν ως οι ισχύοντες όροι δραστηριότητας στην υπόψη χώρα και να τηρούνται για το λόγο αυτό.

Το δικαίωμα αμφισβήτησης της αναλογικότητας έχει επίσης ελάχιστα κατανοηθεί. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου οι παρεμβάσεις είχαν αναφέρει την ύπαρξη δυσχερειών, σπάνια διατυπώνονταν ερωτήματα σχετικά με την αναλογικότητα των σχετικών μέτρων. Αυτό υποδεικνύει ελλιπή γνώση του ότι, ακόμη και όταν αιτιολογείται από λόγους προστασίας ενός στόχου θεμελιώδους γενικού συμφέροντος (για παράδειγμα η δημόσια ασφάλεια), ένα μέτρο δεν πρέπει να οδηγεί στη διπλή επιβολή των απαιτήσεων που πληρούνται ήδη στο κράτος μέλος προέλευσης και πρέπει να είναι ανάλογο, δηλαδή να είναι κατάλληλο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου και να μην υπερβαίνει το απολύτως απαραίτητο για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Το δικαίωμα παραλαβής υπηρεσιών φαίνεται να είναι ελάχιστα γνωστό ως αρχή και οι παραλήπτες υπηρεσιών, ιδίως οι καταναλωτές (για παράδειγμα, οι τουρίστες ή οι ασθενείς), συχνά αγνοούν ότι η συνθήκη τους παρέχει επίσης το δικαίωμα να λαμβάνουν υπηρεσίες χωρίς περιορισμούς. Περιλαμβάνεται το δικαίωμα μετάβασης σε άλλο κράτος μέλος για την παραλαβή υπηρεσιών υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με τους εθνικούς υπηκόους. Η ανάγκη πληροφόρησης των καταναλωτών αναφέρθηκε επίσης κατά τη διαβούλευση. Υποδείχθηκε ότι οι καταναλωτές χρειάζονται να ενημερωθούν για τις υπηρεσίες των άλλων κρατών μελών όσον αφορά την ποιότητα, τους όρους και τις τιμές τους, ώστε να είναι σε θέση να έχουν επίγνωση των προσφερόμενων υπηρεσιών και των δικαιωμάτων τους. Με τον τρόπο αυτό θα αυξανόταν η εμπιστοσύνη τους στην αγορά διασυνοριακών υπηρεσιών [153].

[153] Βλέπε «Rapport franco-anglais», που προαναφέρθηκε.

2. Οι δυσκολίες πολιτισμικού και γλωσσικού χαρακτήρα

Κατά τη διαβούλευση αναφέρθηκε επανειλημμένα το ζήτημα των πολιτιστικών συνόρων, ιδίως όσον αφορά τις γλώσσες. Πολλές επιχειρήσεις, κυρίως μεταξύ των ΜΜΕ, θεωρούν ότι τα εν λόγω σύνορα αποτελούν μείζονα περιορισμό για την πώληση σε διαφορετικές αγορές, το οποίο, κατά την άποψη μερικών από αυτές, θίγει τους παρόχους υπηρεσιών βαρύτερα από τους παραγωγούς αγαθών. Εντούτοις, είναι αναγκαίο να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, των εμποδίων που συχνά περιγράφονται ως πολιτιστικά ενώ, στην πραγματικότητα, απορρέουν άμεσα ή έμμεσα από την απόκλιση των εθνικών νομικών πλαισίων, και αφετέρου, άλλων δυσκολιών που απορρέουν από τις προτιμήσεις των καταναλωτών και τις συνθήκες της αγοράς.

(i) Τα σύνορα που συνδέονται με τις αποκλίσεις των νομικών πλαισίων

Οι γλωσσικές δυσκολίες των σχέσεων ενός οικονομικού φορέα με τις αρχές περιγράφονται ενίοτε ως «πολιτιστικές», ενώ απορρέουν επίσης από νομικές και διοικητικές απαιτήσεις. Παραδείγματος χάριν, ορισμένες απαντήσεις στη διαβούλευση υπογράμμισαν τις δυσκολίες που απορρέουν από τη χρήση με τις αρχές της τοπικής γλώσσας και επισήμαναν ως εμπόδιο την ανάγκη προσκόμισης μετάφρασης των εγγράφων, που συχνά πρέπει να πραγματοποιείται από επίσημο μεταφραστή και να επικυρώνεται από συμβολαιογράφο. Οι υποχρεώσεις αυτές κρίνονταν ιδιαίτερα ματαιόσχολες όταν οι διαδικασίες αποσκοπούσαν στη διενέργεια ελέγχων που είχαν ήδη πραγματοποιηθεί σε ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη.

Οι δυσκολίες πολιτιστικού χαρακτήρα που συνδέονται με τις διαφορετικές διοικητικές πρακτικές επισημάνθηκαν σε μεγάλο αριθμό παρεμβάσεων. Ειδικά, οι ΜΜΕ θεωρούν ότι είναι δύσκολο να κατανοήσουν τον τρόπο αντιμετώπισης των εθνικών αρχών σε άλλα κράτη μέλη και συχνά βρίσκονται σε κατάσταση όπου ξεκινούν μια διαδικασία αίτησης άδειας χωρίς να γνωρίζουν πώς και πότε θα περατωθεί η διαδικασία αυτή και πόσο πρόκειται να τους κοστίσει.

(ii) Τα σύνορα που συνδέονται με τις διαφορετικές συνθήκες της αγοράς

Οι εμπορικές πρακτικές και οι καταναλωτικές συνήθειες, συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας, μπορεί να προκαλέσουν δυσκολίες λόγω της υποχρέωσης να γνωρίζει κανείς τη γλώσσα, τις τοπικές αξίες και τις συνήθειες μιας συγκεκριμένης χώρας ή περιφέρειας. Μολονότι αυτό το είδος δυσκολιών αναφέρθηκε συχνά στις παρεμβάσεις, οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση φαίνεται να τις δέχονται ως αναπόσπαστο τμήμα της επιχειρηματικής πραγματικότητας, δεδομένου ότι τέτοιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε οποιονδήποτε τόπο δραστηριότητας, ακόμη και στην εγχώρια αγορά [154]. Ωστόσο, το κόστος που συνεπάγεται η υπερπήδηση των γλωσσικών συνόρων είναι πιθανό να καθιστά λιγότερο ελκυστικές τις διασυνοριακές υπηρεσίες.

[154] Οι εμπορικές πρακτικές κυμαίνονται ανάλογα με τις αγορές και οι καταναλωτές σπάνια αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα στο εσωτερικό ενός κράτους ή μιας περιφέρειας, μολονότι μπορούν να προσδιοριστούν ως συγκεκριμένες ομάδες σε συνάρτηση με, παραδείγματος χάριν, την ηλικία τους, το επίπεδο μόρφωσής τους ή τη γλώσσα τους.

Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να σκέφτονται «εθνικά» και συχνά δεν εξετάζουν το ενδεχόμενο της ανάπτυξης των δραστηριοτήτων τους πέρα από τα σύνορα, ακόμη και αν οι υπηρεσίες τους δεν έχουν σχεδιαστεί ειδικά για την εγχώρια αγορά και θα μπορούσαν ενδεχομένως να εξαχθούν. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ. Η έλλειψη εμπιστοσύνης και η έμφυτη αντίσταση στην αντιμετώπιση των συνηθειών άλλων κρατών μελών επισημάνθηκαν σε ορισμένες παρεμβάσεις ως πολιτιστικά σύνορα. Όπως υπογραμμίστηκε από ορισμένες επιχειρήσεις, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη «ευρωπαϊκής συνείδησης» ή «ευρωπαϊκού τρόπου σκέψης».

II. Τα κοινά χαρακτηριστικά των νομικών συνόρων

Παρά τη φαινομενική τους ποικιλία, οι δυσκολίες που θίγουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς των υπηρεσιών έχουν πολλά κοινά σημεία.

A. Ο εξελισσόμενος χαρακτήρας των συνόρων

Η καταγραφή των δυσκολιών δείχνει ότι η κατάργηση των διακρίσεων τις οποίες αφορούν τα γενικά προγράμματα του 1962 και η εξάλειψη των φυσικών, τεχνικών και φορολογικών συνόρων των οριζόμενων στη Λευκή Βίβλο του 1985 έχουν αντισταθμιστεί εν μέρει, στον τομέα των υπηρεσιών, από την ανάπτυξη νέων νομικών συνόρων ή από τον αυξανόμενο αντίκτυπο των ήδη υφιστάμενων συνόρων των οποίων όμως τα αποτελέσματα δεν έγιναν αισθητά παρά μόνο σταδιακά, καθώς αναπτύσσονταν οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

Αυτή η δυναμική των συνόρων εμφανίζεται στο επίπεδο του περιεχομένου των κανονιστικών ρυθμίσεων το οποίο πρέπει να προσαρμόζεται συνεχώς στη διαφοροποίηση και στην καινοτομία των δραστηριοτήτων, που εξηγούνται λεπτομερέστερα στο τρίτο μέρος της έκθεσης.

Η εξέλιξη όμως των νομικών συνόρων εκδηλώνεται επίσης στο επίπεδο της μορφής που μπορούν να λάβουν. Πράγματι, πολλές από τις καταγραφείσες δυσκολίες έχουν ως κοινό σημείο το ότι δεν απορρέουν από εθνικές νομοθεσίες, αλλά από άλλες μορφές παρέμβασης και ρύθμισης των οποίων ο αντίκτυπος στην εσωτερική αγορά γίνεται όλο και πιο αντιληπτός.

1. Οι διοικητικές πρακτικές

Προκύπτει από πολλές δυσκολίες που επισημάνθηκαν ότι οι περιορισμοί δεν έγκεινται πλέον στη διατύπωση των νομικών κειμένων, αλλά στη συμπεριφορά ορισμένων διοικήσεων ή στον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής των διοικητικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων των εγκυκλίων ή των πρακτικών οδηγών. Εντούτοις, αξίζει να υπογραμμιστούν ειδικότερα δύο είδη προβλημάτων.

Η διακριτική ευχέρεια εκτίμησης των αρχών που συνδέεται με το σύστημα αδειοδότησης προκαλεί πολυάριθμες δυσκολίες επειδή καθιστά απρόβλεπτη την απόφαση που θα ληφθεί τελικά από την αρμόδια αρχή και μπορεί να επιτρέπει, παρά τη φαινομενική ουδετερότητά της, τη λήψη αποφάσεων που αδικούν τους παρόχους άλλων κρατών μελών.

Για παράδειγμα:

- ορισμένες κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με τις υπηρεσίες διανομής προβλέπουν ότι η άδεια εγκατάστασης χορηγείται με βάση γενικά κοινωνικοοικονομικά κριτήρια, όπως οι ανάγκες σε σχέση με τα υφιστάμενα καταστήματα. Στη διαδικασία αδειοδότησης μπορεί, επιπλέον, να συμμετέχουν όργανα τα οποία αποτελούνται από ανταγωνιστές που είναι ήδη παρόντες στο σχετικό έδαφος. Αυτό το είδος κριτηρίων, που εφαρμόζονται και σε άλλους τομείς όπως τα ξενοδοχεία ή οι οργανισμοί απασχόλησης, αφήνουν στις αρμόδιες αρχές ευρύ περιθώριο εκτίμησης και έχουν ως αποτέλεσμα να ευνοούν τους ήδη εγκατεστημένους οικονομικούς φορείς σε σύγκριση με τους εισερχόμενους νέους, αν και κατά τρόπο λιγότερο ορατό από μια διάταξη που εισάγει διακρίσεις φανερά.

- μια νομοθεσία που εισάγει διακρίσεις σχετικά με τις υπηρεσίες διοργάνωσης εμποροπανηγύρεων και εμπορικών εκθέσεων αντικαταστήθηκε, σε συνέχεια μιας διαδικασίας επί παραβάσει της Επιτροπής, από ένα σύστημα αδειοδότησης βασισμένο σε ένα σύνολο γενικών κριτηρίων και μέτρων περιφερειακής εφαρμογής το οποίο, στην πράξη, αφήνει ανοικτή τη δυνατότητα για τις αρμόδιες αρχές να λαμβάνουν αποφάσεις που εισάγουν διακρίσεις έναντι κοινοτικών οικονομικών φορέων.

Η υπερβολική τυπικότητα, η μακρά διάρκεια, το κόστος των διαδικασιών και η έλλειψη διαφάνειας υπογραμμίστηκαν σε πολλές παρεμβάσεις. Η σώρευση των διατυπώσεων και των διαδικασιών, σε συνδυασμό με την έλλειψη διαφάνειας και με έναν ενίοτε υπερβολικό ζήλο κατά την εφαρμογή, ενδέχεται να έχουν ιδιαίτερα αποτρεπτικό αποτέλεσμα για τους παρόχους υπηρεσιών των άλλων κρατών μελών που δεν είναι εξοικειωμένοι με τη διοικητική παιδεία των άλλων χωρών.

Για παράδειγμα:

- ορισμένες διοικήσεις ζητούν ενίοτε πιστοποιητικά τα οποία δεν υπάρχουν στη χώρα προέλευσης του παρόχου ή μεταφράσεις επικυρωμένες από ειδικευμένο μεταφραστή στη χώρα παροχής. ο επικεφαλής οικοδομικής επιχείρησης είναι υποχρεωμένος να παρουσιαστεί αυτοπροσώπως στο επαγγελματικό επιμελητήριο της χώρας παροχής για να του χορηγηθεί πιστοποιητικό. Στην πράξη, η τήρηση όλων αυτών των απαιτήσεων είναι προφανώς ευκολότερη για έναν εθνικό πάροχο απ' ό,τι για έναν πάροχο άλλου κράτους μέλους.

- στον τελωνειακό τομέα, παρεμβάσεις έδειξαν ότι το όφελος της κατάργησης των τελωνειακών δασμών φαίνεται να έχει κάπως μετριαστεί από την πολυπλοκότητα ορισμένων τελωνειακών διατυπώσεων που εξακολουθούν να υπάρχουν και που θίγουν τις υπηρεσίες μεταφοράς [155].

[155] Για παράδειγμα, επισημάνθηκαν κυρίως τα προβλήματα που συνδέονται με διαφορετικές ερμηνείες του τελωνειακού κώδικα από τα κράτη μέλη, ακόμη και μεταξύ των αρχών μιας ίδιας χώρας, πράγμα που συνεπάγεται επιπλέον διαδικασίες και επιβαρύνσεις για τους μεταφορείς και τους πελάτες τους.

Ένδειξη του εύρους που αποκτά αυτό το είδος προβλήματος, κατά τα τελευταία έτη το Δικαστήριο οδηγήθηκε επανειλημμένα να αποφανθεί επί των νέων αυτών πρακτικών, τόσο όσον αφορά τη διακριτική ερμηνεία [156] όσο και τον επαχθή και δαπανηρό χαρακτήρα ορισμένων διαδικασιών αδειοδότησης [157]. Εξάλλου, βρίσκονται εν εξελίξει πρωτοβουλίες με σκοπό την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, ιδίως σε συνέχεια της έκθεσης της ομάδας Mandelkern [158].

[156] Αποφάσεις της 20ής Φεβρουαρίου 2001, Analir, υπόθεση C-205/99. της 12ης Ιουλίου 2001, Smits και Peerbooms, υπόθεση C-157/99. της 15ης Ιανουαρίου 2002, Επιτροπή κατά Ιταλίας, υπόθεση C-439/99. της 22ας Ιανουαρίου 2002, Canal Satιlite Digital SL, υπόθεση C-390/99.

[157] Βλέπε ιδίως την απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2000, Corsten, υπόθεση C-58/98.

[158] Τελική έκθεση της συμβουλευτικής ομάδας υψηλού επιπέδου, με επικεφαλής τον κ. Mandelkern, η οποία υποβλήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2001.

2. Η περιφερειοποίηση των συνόρων

Η καταγραφή των δυσκολιών δείχνει ότι τα νομικά σύνορα τείνουν να εμφανίζονται συχνότερα σε επίπεδο των τοπικών ή περιφερειακών κανόνων ή πρακτικών. Μπορεί να πρόκειται είτε για νέα σύνορα που σχετίζονται με το κίνημα αποκέντρωσης, ομοσπονδοποίησης ή περιφερειοποίησης, που έλαβε χώρα σε αρκετά κράτη μέλη κατά τις τελευταίες δεκαετίες, είτε για περιορισμούς που προϋπήρχαν ήδη εδώ και αρκετό καιρό των οποίων όμως ο αντίκτυπος έγινε αισθητός παράλληλα με τη σταδιακή κατάργηση των άλλων φραγμών σε εθνικό επίπεδο (διακρίσεις, φυσικά, τεχνικά και φορολογικά σύνορα).

Οι τοπικές ή περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, είτε μέσω οικείας ρυθμιστικής εξουσίας είτε μέσω εξουσίας τοπικής εφαρμογής εθνικών κανόνων. Το ενδιαφέρον των περιφερειών και ο ενεργός τους ρόλος υπέρ της ανάπτυξης της οικονομίας των υπηρεσιών επιβεβαιώνονται από τη σαφή υποστήριξη που παρέχει η Επιτροπή των Περιφερειών στην ανακοίνωση με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» όπου υπογραμμίζεται, ιδίως, η ανάγκη να επιτραπεί στις ΜΜΕ περιφερειακού χαρακτήρα να δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά χρησιμοποιώντας όσο το δυνατόν καλύτερα τις νέες τεχνολογίες [159]. Η καταγραφή των δυσκολιών έδειξε, ωστόσο, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι απαιτήσεις της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς δεν είναι αρκετά γνωστές σε περιφερειακό επίπεδο, πράγμα που μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες για τους παρόχους άλλων κρατών μελών. Επιπλέον, όταν ένας πάροχος άλλου κράτους μέλους επιθυμεί να αναπτύξει τις δραστηριότητές του, όχι μόνο σε μια δεδομένη περιφέρεια, αλλά στο σύνολο του εθνικού εδάφους, ο πολλαπλασιασμός των διαδικασιών, των ειδικών διατάξεων και των επαφών με τις περιφερειακές ή τοπικές αρχές ενδέχεται να καταστήσει μια τέτοια πράξη πιο περίπλοκη και πιο δαπανηρή απ' ό,τι για τους εθνικούς οικονομικούς φορείς, οι οποίοι μπορούν να προσαρμοστούν ευκολότερα.

[159] Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, που προαναφέρθηκε, βλέπε ιδίως 10, 14, 16 και 27.

Για παράδειγμα:

- σε ένα κράτος μέλος, ορισμένες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, όπως η είσπραξη οφειλών, υπόκεινται σε ένα σύστημα αδειοδότησης για κάθε επαρχία, πράγμα που σημαίνει ότι η κάλυψη του συνόλου του εθνικού εδάφους απαιτεί πάνω από μια εκατοστή αδειών από διαφορετικές αρχές.

- σε ορισμένα κράτη μέλη, οι κατάλογοι των τουριστικών μερών των οποίων η επίσκεψη επιτρέπεται μόνο με τη συνοδεία ενός ξεναγού εγκεκριμένου σε τοπικό επίπεδο καταρτίζονται από τις τοπικές αρχές σύμφωνα με διαφορετικά κριτήρια. Ελλείψει ενός καταλόγου που να καλύπτει όλο το εθνικό έδαφος, οι τουριστικοί ξεναγοί και τα ταξιδιωτικά γραφεία άλλων κρατών μελών βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα πλήθος τοπικών καταλόγων που μπορεί να καλύπτουν τόσο συγκεκριμένα μουσεία ή αρχαιολογικές τοποθεσίες όσο και πόλεις ή ολόκληρες τουριστικές περιοχές.

- η εγκατάσταση επιχειρήσεων διανομής, ξενοδοχείων ή εστιατορίων επηρεάζεται ιδιαίτερα από αυτή την περιφερειοποίηση των νομικών συνόρων, επειδή σε πολλά κράτη μέλη ο καθορισμός των κριτηρίων αδειοδότησης (περιλαμβανομένου του πολεοδομικού σχεδιασμού) ή/και της εφαρμογής τους πραγματοποιείται σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο.

- σε ένα κράτος μέλος, πολλοί δήμοι θέσπισαν ένα φόρο επί των παραβολικών κεραιών με αποτέλεσμα να αδικούνται ειδικότερα οι καταναλωτές, και κυρίως οι κάτοικοι ξένης καταγωγής, για τη λήψη των τηλεοπτικών καναλιών των άλλων κρατών μελών.

Αυτή η τάση περιφερειοποίησης των περιορισμών απεικονίζεται από μια πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου [160] στην οποία εξετάζεται η συμβατότητα προς τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών και της ελευθερίας εγκατάστασης 14 διαφορετικών περιφερειακών κανονιστικών ρυθμίσεων ενός ίδιου κράτους μέλους που θεσπίστηκαν από 6 περιφέρειες και η πλειονότητα των οποίων χρονολογείται από τη δεκαετία του 80.

[160] Απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2002, Επιτροπή κατά Ιταλίας, υπόθεση C-439/99.

3. Η εφαρμογή των κοινοτικών μέσων

Σε συνέχεια της σταδιακής ανάπτυξης του παράγωγου κοινοτικού δικαίου κατά τα είκοσι τελευταία έτη, ορισμένες από τις δυσκολίες που επισημάνθηκαν συνδέονται άμεσα με το κοινοτικό κεκτημένο.

Ορισμένες από τις καταγραφείσες δυσκολίες οφείλονται στα προβλήματα κακής εφαρμογής των οδηγιών. Τα προβλήματα αυτά μπορεί να απορρέουν κυρίως από την παρουσία σε ορισμένες οδηγίες διατάξεων οι οποίες παρέχουν ένα υπερβολικό περιθώριο ελιγμών στα κράτη μέλη ή προβλέπουν παρεκκλίσεις, προαιρετικές απαιτήσεις ή ρήτρες ελάχιστης εναρμόνισης που επιτρέπουν τη θέσπιση αυστηρότερων εθνικών κανόνων [161]. Η Επιτροπή είχε ήδη την ευκαιρία να αναγνωρίσει τις αρνητικές συνέπειες του τελευταίου αυτού είδους ρητρών [162] και το Δικαστήριο χρειάστηκε να περιορίσει την καταχρηστική χρήση τους από ορισμένα κράτη μέλη [163] .

[161] Βλέπε επίσης «Report of the Business Environment Simplification task force Best», που προαναφέρθηκε, σ. 61.

[162] Περιέχονται σε ορισμένες οδηγίες σχετικά με την προστασία των καταναλωτών. βλέπε το Πράσινο βιβλίο για την «Προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση», COM (2001) 531 τελικό, παράγραφος 2.3.

[163] Απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 1998, Ambry, υπόθεση C-410/96.

Για παράδειγμα, αναφέρθηκαν σε ορισμένες παρεμβάσεις:

- οι οδηγίες σχετικά με τις ασφαλίσεις, κυρίως η αποκλίνουσα εφαρμογή της δυνατότητας που παρέχεται στα κράτη μέλη υποδοχής να θεσπίζουν μέτρα για την προστασία του γενικού συμφέροντος [164].

[164] Οι δυσκολίες αυτές εξηγούνται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και γενικό συμφέρον στον ασφαλιστικό τομέα», COM (1999) 5046.

- οι οδηγίες στον τομέα της φορολογίας, ιδίως η 6η οδηγία σχετικά με το ΦΠΑ [165].

[165] Βλέπε «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Στρατηγική που αποβλέπει στη βελτίωση της λειτουργίας του συστήματος ΦΠΑ στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς», COM (2000) 348 τελικό.

- η οδηγία σχετικά με τη μεταφορά αποβλήτων, της οποίας το καθεστώς εγγραφής σε μητρώο ή έγκρισης έχει εφαρμοστεί με διαφορετικό τρόπο, με αποτέλεσμα οι δραστηριότητες διασυνοριακής μεταφοράς αποβλήτων μεταξύ 4 ομόρων χωρών να καθίστανται ιδιαίτερα περίπλοκες στην πράξη [166].

[166] Βλέπε την ανάλυση του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου «Les autorisations de transport et de nιgoce de dιchets en Saar-Lor-Lux», T. Theves.

Άλλοτε επισημάνθηκαν επίσης δυσκολίες σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών με τη βοήθεια μέσων παράγωγου δικαίου [167]. Σημειωτέον ότι για να ανταποκριθεί σε καταστάσεις αυτού του είδους, κατά τα τελευταία έτη το Δικαστήριο οδηγήθηκε, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών υγείας, να επικαλεστεί την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που προβλέπεται στη συνθήκη παρά ένα μέσο παράγωγου δικαίου [168].

[167] Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 96/71/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών (ΕΕ L 18 της 21.1.1997, σ. 1), κυρίως στην περίπτωση αποσπάσεων πολύ σύντομης διάρκειας.

[168] Σε μια σειρά αποφάσεων αρχής (της 28ης Απριλίου 1998, Kohll, C-158/96, της 12ης Ιουλίου 2001, Smits και Peerbooms, C-157/99, της ίδιας ημέρας, Vanbraekel, C-368/98) το Δικαστήριο χρειάστηκε να κατοχυρώσει, ανεξάρτητα από τον προαναφερόμενο κανονισμό 1408/71, το δικαίωμα επιστροφής στους ασθενείς των εξόδων υγειονομικής περίθαλψης η οποία παρασχέθηκε σε άλλο κράτος μέλος. Στον τομέα της απόσπασης των εργαζομένων, το Δικαστήριο, βασιζόμενο στην εφαρμογή του άρθρου 49 ΕΚ, οδηγήθηκε στο να υπενθυμίσει την ανάγκη εκτίμησης του κατά πόσο η εφαρμογή διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας που επιβάλλουν την καταβολή κατώτατου μισθού σε μια επιχείρηση παροχής υπηρεσιών ενός άλλου κράτους μέλους που απασχολεί διασυνοριακούς εργαζομένους είναι αναγκαία και ανάλογη. απόφαση της 15ης Μαρτίου 2001, Mazzoleni, υπόθεση C-165/98. βλέπε επίσης τις αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2001, Finalarte, υπόθεση C-49/98 και της 24ης Ιανουαρίου 2002, Portugaia Construηυes, υπόθεση C-164/99.

Για παράδειγμα, η ερμηνεία των όρων εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 [169] από τα κράτη μέλη έθεσε προβλήματα στους παραλήπτες υπηρεσιών υγείας που επιθυμούσαν να επιτύχουν την επιστροφή των εξόδων περίθαλψης στα οποία είχαν υποβληθεί σε άλλο κράτος μέλος [170].

[169] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας. προαναφέρθηκε.

[170] Βλέπε τη μελέτη που εκπονήθηκε για την Επιτροπή «Implications de la jurisprudence rιcente concernant la coordination des systθmes de protection contre le risque de maladie», που προαναφέρθηκε.

Στον τομέα του δικαίου των συμβάσεων, η Επιτροπή [171] και οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση [172] υπογράμμισαν προβλήματα συνοχής και ενιαίας εφαρμογής του παράγωγου κοινοτικού δικαίου. Τα προβλήματα συνοχής αφορούν για παράδειγμα παρόμοιες καταστάσεις οι οποίες τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης σε αρκετές κοινοτικές πράξεις. Έτσι, η απουσία συνεκτικών ορισμών σε παράγωγες κοινοτικές πράξεις σχετικά με όρους όπως «ζημία» ή «σύμβαση» μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ενιαίας εφαρμογής στα κράτη μέλη. Δυσκολίες ενδέχεται επίσης να προκύψουν από τη μεταφορά στα κράτη μέλη, η οποία παραπέμπει σε διαφορετικούς γενικούς κανόνες ιδίους της έννομης τάξης τους.

[171] Βλέπε την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων, COM (2001) 398 τελικό, 11. 07. 2001, σ. 11και 12.

[172] Βλέπε την περίληψη των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης, που συνέταξαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, στην εξής διεύθυνση

Ορισμένες οδηγίες περιέχουν, παραδείγματος χάριν, διαφορετικούς ορισμούς του όρου «ζημία». άλλες οδηγίες χρησιμοποιούν τον όρο αυτό χωρίς να τον ορίζουν [173].

[173] Για παράδειγμα, η έννοια της «ζημίας» στην οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια (η οποία δεν περιέχει ορισμό της εν λόγω έννοιας) ερμηνεύτηκε από το Δικαστήριο μόνον υπό το φως της συγκεκριμένης οδηγίας, ενώ ο γενικός εισαγγελέας είχε προτείνει να ερμηνευτεί λαμβάνοντας υπόψη τις άλλες κοινοτικές πράξεις.

4. Οι μη κρατικοί συλλογικοί κανόνες

Ορισμένες από τις καταγραφείσες δυσκολίες δεν προέρχονται από κανονιστικές ρυθμίσεις δημόσιων αρχών, αλλά μάλλον από την απόκλιση μεταξύ των προτύπων που θεσπίζουν μη δημόσιοι οργανισμοί κράτους μέλους, όπως οι επαγγελματικοί σύλλογοι, οι αθλητικές ομοσπονδίες, οι κοινωνικοί εταίροι που καταρτίζουν συλλογικές συμβάσεις, ή ακόμη τα ενδιαφερόμενα μέρη ή οι ενώσεις που συντάσσουν κώδικες συμπεριφοράς ή συλλογικούς κανονισμούς [174].

[174] Το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί επί των συλλογικών κανόνων. Η πρώτη απόφαση χρονολογείται από το 1974 (Walrave, υπόθεση 36-74, σημείο 18), αλλά κατά τα τελευταία έτη το Δικαστήριο οδηγήθηκε να εφαρμόσει τη νομολογία αυτή σε αρκετές υποθέσεις: αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 1995, Bosman, υπόθεση C-415/93, σημείο 83 και της 11ης Απριλίου 2000, Deliθge, υποθέσεις C-51/96 και C-191/97, σημείο 47, ακόμη και όσον αφορά μια ρύθμιση ενός δικηγορικού συλλόγου (απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters, υπόθεση C-309/99).

Οι αποκλίσεις αυτού του είδους αφορούν ιδιαίτερα τις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, καθώς τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα ρυθμίζονται παραδοσιακά από τους επαγγελματικούς συλλόγους σε εθνικό επίπεδο. Η προσφυγή στους κώδικες συμπεριφοράς τείνει να εξαπλωθεί και σε άλλους τομείς, όπως οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, και οι σημερινές συζητήσεις για τις νέες μορφές διακυβέρνησης είναι πιθανό να οδηγήσουν στη συχνότερη χρήση κωδίκων αυτού του είδους, από κοινού ρύθμισης και άλλων τρόπων οικονομικής ρύθμισης βάσει σύμβασης.

Για παράδειγμα, οι κώδικες συμπεριφοράς ορισμένων επαγγελματικών συλλόγων, που επιβάλλουν ποσοτικούς περιορισμούς για την πρόσβαση στο επάγγελμα ή όρια για τις υπηρεσίες που επιτρέπεται να προσφέρονται, μπορεί να συνεπάγονται δυσκολίες για τους επαγγελματίες των άλλων κρατών μελών που επιθυμούν να εγκατασταθούν ή να παράσχουν υπηρεσίες στη συγκεκριμένη χώρα.

5. Η συμπεριφορά των οικονομικών φορέων

Πρόκειται για τις πρακτικές μεμονωμένων οικονομικών φορέων που έχουν ως αποτέλεσμα να «εδαφοποιούν» τις δραστηριότητές τους ή τις τιμές και τους όρους πώλησής τους. Μπορεί να πρόκειται, ιδίως, για την άρνηση πώλησης σε πελάτες άλλων κρατών μελών, με μοναδική αιτιολογία το ότι δεν κατοικούν στη χώρα του οικονομικού φορέα. Παρόμοιες πρακτικές αδικούν τους χρήστες υπηρεσιών που επιθυμούν να απευθυνθούν σε παρόχους άλλων κρατών μελών, και ιδιαίτερα τους καταναλωτές. Οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να προκύπτουν απλώς από τα νομικά σύνορα τα οποία ενδέχεται να καθιστούν πολύ ριψοκίνδυνες ορισμένες διασυνοριακές δραστηριότητες. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν οι κίνδυνοι είναι περιορισμένοι, φανερώνουν μάλλον μια εμπορική βούληση «εδαφοποίησης» της εσωτερικής αγοράς σε περισσότερες εθνικές αγορές [175].

[175] Μολονότι αυτό το είδος συμπεριφοράς πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα των κανόνων ανταγωνισμού, το Δικαστήριο έχει ήδη ανοίξει τη δυνατότητα εξέτασης της συμβατότητας αυτού του είδους συμπεριφοράς προς τις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς. απόφαση της 8ης Ιουνίου 2000, Angonese, υπόθεση C-281/98, σχετικά με το άρθρο 39 ΕΚ. βλέπε επίσης την απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1984, Haug-Adrion, υπόθεση C-251/83 σχετικά με τη συμβατότητα προς το άρθρο 59 της συνθήκης ΕΚ συμβατικών διατάξεων που προβλέπονται στους γενικούς όρους ενός ασφαλιστηρίου συμβολαίου.

Για παράδειγμα, στη σχετική παρέμβαση ενός κράτους μέλους υπογραμμίζεται το γεγονός ότι είναι αδύνατον για τους πολίτες της χώρας του να έχουν πρόσβαση στα κρυπτογραφημένα τηλεοπτικά κανάλια που είναι διαθέσιμα σε άλλα κράτη μέλη, επειδή οι υπεύθυνοι οικονομικοί φορείς αρνούνται να πωλήσουν ή να μισθώσουν αποκωδικοποιητές στα άτομα που δεν είναι κάτοικοι των χωρών στις οποίες προσφέρονται τα κανάλια αυτά.

B. Ο οριζόντιος χαρακτήρας των συνόρων

Η ανάλυση της ποικιλίας των καταγραφέντων νομικών συνόρων αποκαλύπτει ότι ένα μεγάλο μέρος από αυτά είναι κοινά σε πολλούς τομείς ή κλάδους δραστηριοτήτων που διαφέρουν αισθητά μεταξύ τους. Είναι δυνατόν να διακριθούν τρία είδη οριζόντιων προβλημάτων.

1. Η εφαρμογή ενιαίου καθεστώτος για την εγκατάσταση και την παροχή υπηρεσιών

Πολυάριθμες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών προσκρούουν στο ίδιο πρόβλημα: το κράτος μέλος προορισμού αντιμετωπίζει τον πάροχο υπηρεσιών σαν να πρόκειται για μια επιχείρηση εγκατεστημένη στο έδαφός του και επομένως τον υπάγει πλήρως στο νομικό του καθεστώς.

Για παράδειγμα:

ένας πληρεξούσιος για διπλώματα ευρεσιτεχνίας που παρέχει περιστασιακά μια υπηρεσία σε ένα άλλο κράτος μέλος υπόκειται στην υποχρέωση χορήγησης άδειας από το συγκεκριμένο κράτος, ανταπόκρισης στα προβλεπόμενα επαγγελματικά προσόντα και εγγραφής σε ειδικό μητρώο. ένας αρχιτέκτονας τοπίου που παρέχει προσωρινά μια υπηρεσία σε ένα άλλο κράτος μέλος υπόκειται στην υποχρέωση να είναι μέλος του εθνικού συλλόγου και να πληροί όλους τους επαγγελματικούς κανόνες της χώρας αυτής.

Η καταγραφή των δυσκολιών, και ιδίως εκείνων που συνδέονται με το στάδιο της διανομής των υπηρεσιών (στάδιο 4 της οικονομικής αλυσίδας), δείχνει ότι αυτό το είδος προβλήματος μπορεί να λάβει διάφορες μορφές και να αφορά:

- την υποχρέωση εγκατάστασης στη χώρα στην οποία παρέχεται η υπηρεσία, όπου η εγκατάσταση συνεπάγεται την υπαγωγή του οικονομικού φορέα στο σύνολο των κανόνων της χώρας αυτής.

- ένα σύστημα αδειοδότησης (ή καταχώρισης) από την αρχή της χώρας στην οποία παρέχεται η υπηρεσία, όπου η χορήγηση της άδειας εξαρτάται από την τήρηση του συνόλου ή μέρους των κανόνων της χώρας αυτής.

- τη συστηματική υπαγωγή των οικονομικών φορέων στους κανόνες της χώρας στην οποία παρέχεται η υπηρεσία (ανεξάρτητα από την ύπαρξη υποχρέωσης εγκατάστασης ή συστήματος αδειοδότησης).

Σε όλες τις περιπτώσεις επιδιώκεται ο ίδιος στόχος: η εξομοίωση της κατάστασης ενός παρόχου εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος με εκείνη ενός οικονομικού φορέα εγκατεστημένου στο οικείο κράτος μέλος, ώστε να καταστεί δυνατή η συστηματική υπαγωγή του στις κανονιστικές ρυθμίσεις του τελευταίου αυτού κράτους. Σε αντίθεση με τη νομολογία του Δικαστηρίου [176], η προσέγγιση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών σε μια απλή υποχρέωση αποφυγής των διακρίσεων.

[176] «Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να εξαρτά την πραγματοποίηση της παροχής υπηρεσιών στο έδαφός του από την τήρηση όλων των απαιτούμενων προϋποθέσεων εγκαταστάσεως και κατ' αυτόν τον τρόπο να στερεί από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα τις διατάξεις της συνθήκης που προορίζονται ακριβώς για τη διασφάλιση της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών», απόφαση της 25ης Ιουλίου 1991, Sδger, υπόθεση C-76/90, σημείο 13.

2. Η ανασφάλεια δικαίου γύρω από την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

Πολυποίκιλες διασυνοριακές υπηρεσίες θίγονται από έντονη ανασφάλεια δικαίου ως προς τη νομιμότητά τους, επειδή η τελευταία αυτή εξαρτάται από την κατά περίπτωση εκτίμηση εκ μέρους των εθνικών αρχών της χώρας στην οποία ο οικονομικός φορέας επιθυμεί να αναπτύξει τη δραστηριότητά του. Αυτή η ανασφάλεια δικαίου εκδηλώνεται ιδίως με δύο τρόπους:

- οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις είναι συχνά ασαφείς ή διφορούμενες ως προς το ενδεχόμενο της εφαρμογής τους στους παρόχους τους εγκατεστημένους σε άλλο κράτος μέλος. Πράγματι, σε πολλές περιπτώσεις, οι κανόνες που επιβάλλουν υποχρεώσεις στους παρόχους υπηρεσιών δεν διευκρινίζουν ρητά το πεδίο εδαφικής εφαρμογής τους, ιδίως εάν απευθύνονται μόνο στους παρόχους που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους. Μια τέτοια κατάσταση αφήνει ένα περιθώριο ερμηνείας στις εθνικές αρχές και οδηγεί τον πάροχο να ζητά ειδική νομική βοήθεια και διευκρινίσεις από τις εθνικές αρχές ή και το «πράσινο φως» τους.

Έτσι, αυτό το είδος προβλημάτων προέκυψε σε σημαντικό αριθμό εθνικών νομοσχεδίων για τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας που κοινοποιήθηκαν [177] στην Επιτροπή το 2001.

[177] Βάσει της οδηγίας 98/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 1998 για την τροποποίηση της οδηγίας 98/34/ΕΚ για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών, ΕΕ L 217 της 5.8.1998, σ. 18.

- ορισμένοι εθνικοί κανόνες εξαρτούν την παροχή υπηρεσίας ή την ελευθερία εγκατάστασης από τη συστηματική τήρηση ενός κριτηρίου ή μιας δοκιμασίας, που εκτιμάται κατά περίπτωση από τις αρχές, με αποτέλεσμα το οποίο δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί.

Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, η προσφυγή σε εργαστήριο ανάλυσης άλλου κράτους μέλους δεν είναι δυνατή παρά μόνο εφόσον το συγκεκριμένο είδος ανάλυσης «δεν είναι πραγματοποιήσιμο» στο έδαφός του. Μπορεί να πρόκειται επίσης για κριτήρια όπως «η επίδραση στο υφιστάμενο εμπόριο» (υπηρεσίες διανομής), «η ανάγκη τοποθέτησης» (υπηρεσίες γραφείου τοποθέτησης καλλιτεχνών), «το γενικό συμφέρον» (χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες), «η επάρκεια» ή «η ισοτιμία» (νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα).

Στην πράξη, αυτή η ανασφάλεια δικαίου έχει ως αποτέλεσμα να αντιστρέφει τους ρόλους εφόσον ο οικονομικός φορέας που επιθυμεί να παράσχει την υπηρεσία του σε ένα άλλο κράτος μέλος βρίσκεται στην παράδοξη θέση να πρέπει να διεκδικήσει και να δικαιολογήσει το όφελος των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών και της ελευθερίας εγκατάστασης, ενώ κανονικά, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, εναπόκειται αντιθέτως στην εθνική αρχή να δικαιολογήσει την προσφυγή στις εξαιρέσεις από τις αρχές αυτές, οι οποίες εν πάση περιπτώσει δεν επιτρέπεται να εφαρμόζονται κατά τρόπο γενικό και συστηματικό [178].

[178] Η διαβούλευση έδειξε ότι μια τέτοια αντιστροφή των ρόλων σημειώνεται επίσης στην εφαρμογή των οδηγιών των σχετικών με τις ασφαλίσεις: ενώ οι οδηγίες παρέχουν σε ορισμένες περιπτώσεις τη δυνατότητα στο κράτος μέλος υποδοχής να εφαρμόζει τους κανόνες του μόνον όταν είναι απαραίτητοι για λόγους γενικού συμφέροντος, ορισμένα κράτη μέλη κοινοποιούν στις αρχές του κράτους προέλευσης έναν ολόκληρο γενικό κατάλογο των κανόνων που πρέπει να τηρούνται συστηματικά από τον πάροχο που είναι εγκατεστημένος στο έδαφος του τελευταίου αυτού κράτους. Βλέπε την ανακοίνωση «Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και γενικό συμφέρον στον ασφαλιστικό τομέα», που προαναφέρθηκε.

3. Η εφαρμογή του ίδιου είδους απαιτήσεων σε διαφορετικούς τομείς

Από την ανάλυση της καταγραφής προκύπτει ότι ορισμένα είδη περιορισμών απαντούν σε σημαντικό αριθμό τομέων ή δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών (μολονότι μπορεί να ποικίλλουν ως προς τις λεπτομέρειες), και ιδίως οι εξής περιορισμοί: τα καθεστώτα αδειοδότησης, δήλωσης, καταχώρισης και εγγραφής σε έναν επαγγελματικό σύλλογο ή επιμελητήριο, τα ποσοτικά όρια (numerus clausus, ποσοστώσεις, εκτάσεις κ.λπ.), τα εδαφικά όρια για την άσκηση των υπηρεσιών, οι κανόνες απόσπασης των εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών σε άλλο κράτος μέλος, οι κανόνες σχετικά με τις διακλαδικές δραστηριότητες, οι απαγορεύσεις ή τα όρια σχετικά με τις εμπορικές επικοινωνίες, οι κανόνες στον τομέα του καθορισμού των τιμών, οι κανόνες σχετικά με την επαγγελματική ευθύνη, την επαγγελματική ασφάλιση και τις ασφάλειες ή χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, ορισμένες πτυχές των κανόνων στον τομέα των συμβάσεων, η είσπραξη οφειλών ή οι κανόνες στον τομέα της φορολογίας.

Γ. Η κοινή καταγωγή των συνόρων

Παρά τη φαινομενική ποικιλία τους, τα νομικά σύνορα συχνά οφείλονται στους ίδιους λόγους για τους οποίους μπορούν να δοθούν τρεις εξηγήσεις.

1. Η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών μελών

Πολλές από τις καταγραφείσες δυσκολίες μπορούν να καταλογιστούν κυρίως στην έλλειψη εμπιστοσύνης ορισμένων αρχών στην ποιότητα των νομικών καθεστώτων των άλλων κρατών μελών.

Η συστηματική εφαρμογή των κανόνων της χώρας στην οποία παρέχεται η υπηρεσία, η απλή επίκληση στόχων γενικού συμφέροντος για την αιτιολόγηση των εμποδίων χωρίς να ελέγχεται η ισοδυναμία της προστασίας που προσφέρεται στη χώρα προέλευσης ούτε η αναλογικότητα του περιορισμού, η υπαγωγή των οικονομικών φορέων της Ένωσης στο ίδιο καθεστώς με τις «αλλοδαπές» επιχειρήσεις τρίτων χωρών, η εικαζόμενη καταστρατήγηση των εθνικών κανόνων από κάθε διασυνοριακή υπηρεσία, ο συχνότερος έλεγχος των παρόχων άλλων κρατών μελών, όλες αυτές οι δυσκολίες υποδεικνύουν μια κάποια υποψία αρχής έναντι των υπηρεσιών με προέλευση από άλλα κράτη μέλη και ισοδυναμούν με το να θεωρείται ότι η προστασία του γενικού συμφέροντος και η ρύθμιση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών δεν αποτελούν ένα στόχο τον οποίο συμμερίζεται το σύνολο των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μπορεί να απορρέει από την άγνοια της εμβέλειας των αρχών της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, αλλά επίσης από την έλλειψη διαφάνειας και διοικητικής συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών ή, σε ορισμένους τομείς, από την έλλειψη εναρμόνισης των εθνικών κανόνων που έχει ως αποτέλεσμα μια υπερβολική ανισότητα μεταξύ των επιπέδων προστασίας του γενικού συμφέροντος τα οποία εγγυώνται τα εθνικά καθεστώτα.

2. Οι αντιστάσεις των εθνικών νομικών πλαισίων στον εκσυγχρονισμό

Ορισμένα νομικά σύνορα μπορούν να αποδοθούν στο γεγονός ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν πράγματι λάβει υπόψη τους τις απαιτήσεις της εσωτερικής αγοράς των υπηρεσιών. Οι θεμελιώδεις αρχές της συνθήκης, η εμβέλεια που τους παρασχέθηκε από το Δικαστήριο, τα διαδοχικά φιλόδοξα προγράμματα του 1962 και του 1985 δεν οδήγησαν πάντα στην προσαρμογή των εθνικών νομοθεσιών που θα μπορούσε να αναμένει κανείς. Αντιθέτως, όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, η εξέλιξη των νομικών καθεστώτων μπορεί και να ακολουθεί την κατεύθυνση της ενίσχυσης των νομικών συνόρων ή της θέσπισης νέων συνόρων αντί να τα καταργεί.

Μια έρευνα [179] αποκαλύπτει ότι το 42% των επικεφαλής ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των υπηρεσιών κρίνουν ότι οι κανονιστικές ρυθμίσεις που εφαρμόζονται στην περίπτωσή τους δεν είναι προσαρμοσμένες στις πραγματικότητες της αγοράς ή είναι κάπως, εάν όχι τελείως, ξεπερασμένες [180]. το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο στον τομέα των υπηρεσιών απ' ό,τι σε όλους τους τομείς δραστηριοτήτων αδιαχώριστα (36,6%) [181].

[179] «Services Sector in Flash Eurobarometre 106», Ενημερωτικό δελτίο 106 του Ευρωβαρομέτρου (Ειδικοί στόχοι), έρευνα εποπτείας της ενιαίας αγοράς, Σεπτέμβριος 2001, που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που επισυνάπτεται στον πίνακα αποτελεσμάτων της εσωτερικής αγοράς, αριθ. 9, 19.11.2001, http://europa.eu.int/comm/internal_market/fr/update/score/busisum9.htm

[180] Το υψηλότερο ποσοστό σημειώνεται στη Γαλλία (60%) και το χαμηλότερο στην Ιρλανδία (23%).

[181] Ενημερωτικό δελτίο 106 του Ευρωβαρομέτρου, που προαναφέρθηκε.

Μπορούν να δοθούν διάφορες εξηγήσεις για την επιφυλακτικότητα αυτή απέναντι στον εκσυγχρονισμό:

- η περιορισμένη παρακολούθηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου από τις εθνικές αρχές δεν τους επιτρέπει πάντα να εντοπίζουν την ανάγκη τροποποίησης των εθνικών νομοθεσιών τους. Οι μηχανισμοί των εθνικών διοικήσεων φαίνεται να επικεντρώνονται στις υποθέσεις που αφορούν άμεσα το ίδιο τους το κράτος ή, σε προηγούμενο στάδιο, στην ανάγκη διατύπωσης γραπτών παρατηρήσεων για υπόθεση που αφορά ένα άλλο κράτος μέλος. Απεναντίας, σε επόμενο στάδιο, φαίνεται ότι λίγα κράτη μέλη προβαίνουν πράγματι σε ενεργό και συστηματική παρακολούθηση όλων των αποφάσεων που αφορούν άλλα κράτη μέλη για να εκτιμήσουν τις ανάγκες προσαρμογής των νομοθεσιών τους [182]. Το γεγονός αυτό εξηγεί ότι πολλά από τα καταγραφέντα προβλήματα έχουν στην πραγματικότητα ήδη αποτελέσει αντικείμενο αποφάσεων του Δικαστηρίου που καταδικάζουν παρόμοια μέτρα ή πρακτικές.

[182] Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παρακολούθηση περιορίζεται απλώς στην ενημέρωση των υπηρεσιών της διοίκησης τις οποίες ενδέχεται να αφορά μια απόφαση.

- η κατά περίπτωση μεταχείριση και η σχετική αποτελεσματικότητα των κυρώσεων για παραβάσεις του δικαίου της εσωτερικής αγοράς συμβάλλουν στο να σχηματίζουν ορισμένες εθνικές αρχές την εντύπωση ότι η προσαρμογή των κανονιστικών τους ρυθμίσεων δεν είναι απαραίτητη όσο δεν αμφισβητούνται άμεσα και ρητά από την Επιτροπή ή το Δικαστήριο.

3. Η προστασία των εθνικών οικονομικών συμφερόντων

Παρά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία «μέτρα τα οποία συνιστούν περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν μπορούν να δικαιολογηθούν λόγω σκοπών οικονομικής φύσεως, όπως η προστασία των εγχώριων επιχειρήσεων [183]», δεν μπορεί παρά να διαπιστωθεί, κυρίως όσον αφορά ορισμένες προπαρασκευαστικές κοινοβουλευτικές εργασίες, ότι μερικές από τις καταγραφείσες δυσκολίες αποδεικνύουν πως η υπεράσπιση καθαρά εθνικών οικονομικών συμφερόντων εξακολουθεί να είναι ακόμη αρκετά βαθιά ριζωμένη σε κάποια κράτη μέλη.

[183] Απόφαση Portugaia Construηυes, που προαναφέρθηκε.

III. Ο αντικτυποσ των συνορων

A. Οι αλυσιδωτές συνέπειες στο σύνολο της οικονομίας και στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

Τα σύνορα θίγουν όλες τις υπηρεσίες άμεσα ή έμμεσα. Το μέρος Ι της παρούσας έκθεσης κατέδειξε ότι τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς έχουν αντίκτυπο σε καθένα από τα έξι στάδια της οικονομικής διαδικασίας ενός παρόχου υπηρεσιών («οικονομική αλυσίδα»). Κάθε πάροχος υπηρεσιών που σκοπεύει να επεκτείνει τη δραστηριότητά του σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να έρθει αντιμέτωπος με μια ή περισσότερες δυσκολίες και θα θιγεί επίσης από τις δυσκολίες που θα συναντήσουν οι πάροχοι των οποίων τις υπηρεσίες χρησιμοποιεί. Πράγματι, για να δημιουργήσει, να προωθήσει και να διανείμει τις υπηρεσίες του ο πάροχος βασίζεται σε πλειάδα άλλων υπηρεσιών. Η αλληλεξάρτηση αυτή των υπηρεσιών συνεπάγεται ότι είναι απαραίτητη μια συνολική προσέγγιση για να αξιολογηθεί ο συνολικός αντίκτυπος των συνόρων. Το παρόν μέρος της έκθεσης εξετάζει το ρόλο των υπηρεσιών στην οικονομία, την αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών, το διασυνοριακό αναπτυξιακό δυναμικό των υπηρεσιών σε περίπτωση κατάργησης των συνόρων και κάνει μια πρώτη αξιολόγηση του αντίκτυπου σε ολόκληρη την οικονομία. κατά το δεύτερο στάδιο της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών η ανάλυση αυτή θα γίνει πιο διεξοδικά. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει το 2002-2003 την εργασία για τη διεξοδικότερη ανάλυση του οικονομικού αντίκτυπου με τη βοήθεια ειδικευμένων οικονομολόγων.

1. Ο ρόλος κλειδί των υπηρεσιών στην οικονομία

Οι υπηρεσίες έχουν ένα ρόλο-κλειδί στην οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επειδή δημιουργούν το 70% περίπου των θέσεων απασχόλησης [184] και του ΑΕγχΠ στην πλειονότητα των χωρών της Ένωσης [185]. Εδώ και δεκαετίες η αύξηση των υπηρεσιών υπερβαίνει τις συνολικές επιδόσεις της οικονομίας και οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν κατά συνέπεια ένα αυξανόμενο τμήμα της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι σαφές ότι το βασικό μέρος του δυναμικού για τη μετέπειτα δημιουργία θέσεων απασχόλησης θα προέλθει από τον τομέα των υπηρεσιών αφού η δημιουργία απασχόλησης στον τομέα αυτό υπερβαίνει τη συνολική αύξηση της απασχόλησης [186].

[184] Το ποσοστό αυτό είναι ακόμη μεγαλύτερο εάν ληφθεί υπόψη ο αριθμός των μισθωτών στις μεταποιητικές βιομηχανίες που ασκούν επίσης δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών. Για παράδειγμα μια μελέτη της συνομοσπονδίας σουηδικών επιχειρήσεων δηλώνει ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις πρόκειται για το 85% των μισθωτών. "Svensk Internationell Tjδnstehandel - nulδge och mφjligheter", (διεθνές εμπόριο υπηρεσιών στη Σουηδία - κατάσταση και προοπτικές) έκθεση στο πλαίσιο του σχεδίου διεθνοποίησης των σουηδικών εταιρειών παροχής υπηρεσιών Svenskt Nδringsliv, O. Erixon, 2001. Μια άλλη μελέτη που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δηλώνει ότι το ποσοστό αυτό παρουσιάζει επίσης αυξητική τάση στους ιδιωτικοποιημένους δημόσιους τομείς (για παράδειγμα στις εταιρείες ηλεκτρισμού) που εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές βιομηχανικές δραστηριότητες για να γίνουν ευέλικτες επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. «The Effects of the Liberalisation of the Electricity and Gas Sectors on Employment» (οι επιπτώσεις της απελευθέρωσης στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου) ECOTEC research and consulting, 2000.

[185] Το ποσοστό των υπηρεσιών στην οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ακόμη πιο μεγάλο αφού αντιπροσωπεύει το 74% περίπου του ΑΕγχΠ παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση κοντεύει να καλύψει τη διαφορά. Βλέπε, για παράδειγμα τα εξής: Έκθεση 2002 της Επιτροπής για την ανταγωνιστικότητα, (SEC(2002) 528 της 21ης Μαΐου 2002). ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «παραγωγικότητα: το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και επιχειρήσεων» (COM (2002) 262 τελικό της 21.05.2002). «Dienstleistungsreport 2000» (έκθεση για τις υπηρεσίες 2000), Preussag AG, που εκπονήθηκε με το Institut der Deutschen Wirtschaft, Κολωνία, 2000. «Croissance et emploi dans le secteur des services, une analyse comparative», Bureau Fιdιral du Plan Belgique, έγγραφο εργασίας 6-00, 2000.

[186] «Η εμφάνιση της κοινωνίας της γνώσης θα οδηγήσει τη ζήτηση εργατικού δυναμικού σε ανώτερα επίπεδα δεξιοτήτων». Απόσπασμα από «Innovation in the Service Sector - Selected Facts and Some Policy Conclusions», Zentrum fόr Europδische Wirtschaftsforschung, G. Licht, G. Ebling, N. Janz, H. Niggemann, 1999, σ. 5.

Ωστόσο, ακόμη και αν τα στατιστικά στοιχεία για τον τομέα υπερεκτιμούνται, λόγω της ενσωμάτωσης των υππηρεσιών στην παραγωγή, της σχετικής δυσκολίας ταξινόμησης των υπηρεσιών και των πρακτικών δυσκολιών για τον εντοπισμό των ακαθάριστων ροών, η βαρύτητα που έχουν οι υπηρεσίες στις συναλλαγές δεν έχει σχέση με τη βαρύτητα που έχουν στην οικονομία : οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν ακόμη μόλις το 21,6% του συνόλου των εμπορικών συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 1999, από το οποίο το 11,9% εντός της Ευρώπης των 15. Επιπλέον το σχετικό μερίδιο των υπηρεσιών παρουσιάζει φθίνουσα τάση (ήταν 22,8% το 1992) [187]. Η διαφορά αυτή εξηγείται εν μέρει από την ύπαρξη της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των εμπορευμάτων αλλά όχι στον τομέα των υπηρεσιών. Στον τομέα των υπηρεσιών οι οικονομικοί φορείς έχουν την τάση να πραγματοποιούν άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό (ΑΕΕ) και συγχωνεύσεις και όχι άμεσες συναλλαγές (άνω του 40% των ΑΕΕ είναι στον τομέα των υπηρεσιών, από τις οποίες το 20,59% είναι ενδοκοινοτικές έναντι αντίστοιχων ποσοστών 44% και 27,6% για τη βιομηχανία, ενώ το 15% εξακολουθούν να είναι « μη καταλογισθείσες » [188]).

[187] Πηγή : « EU international transactions » Eurostat έκδοση 2001

[188] Πηγή : « European Union Foreign Direct Investment », Eurostat, 2000

Το αναπτυξιακό δυναμικό των συναλλαγών υπηρεσιών είναι πολύ σημαντικό επομένως. Ακόμη και αν η συμβολή των υπηρεσιών στην αύξηση της παραγωγικότητας είναι πολύ δύσκολο να μετρηθεί στο παρόν στάδιο, το πιθανό είναι ότι ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός μεταξύ οικονομικών φορέων διαφορετικών κρατών μελών να προκαλέσει αύξηση της παραγωγικότητας.

Οι υπηρεσίες υπάρχουν σε όλους τους τομείς της σύγχρονης οικονομίας, ακόμη και σε εκείνους που μπορούν να θεωρηθούν ως «παραδοσιακοί» βιομηχανικοί τομείς. Για παράδειγμα, ορισμένες αυτοκινητοβιομηχανίες προτείνουν σήμερα χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, υπηρεσίες ενοικίασης και χρηματοδοτικής μίσθωσης, υπηρεσίες παροχής συμβουλών, υπηρεσίες κατάρτισης και διαχείρισης του στόλου των οχημάτων ή υπηρεσίες οδικής βοήθειας στους αυτοκινητιστές [189]. οι βιομηχανίες παραγωγής ηλεκτρονικού υλικού προτείνουν ολοένα συχνότερα υπηρεσίες λογισμικού κατά παραγγελία [190] για τα προϊόντα τους [191]. Στην ίδια την παραγωγή η αυτοκινητοβιομηχανία χρησιμοποιεί υπηρεσίες πληροφορικής, σχεδιασμού (ντιζάιν), ελέγχου της ποιότητας... Η βιομηχανία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό επομένως από τις υπηρεσίες και την ποιότητά τους. Πολλές από αυτές τις υπηρεσίες επισκιάζονται στις επίσημες στατιστικές των βιομηχανικών εταιρειών [192]. Αυτό το ανακάτεμα αγαθών και υπηρεσιών και μια αποτελεσματική ενσωμάτωση των εισροών υπηρεσιών επιτρέπουν στην οικονομία να παρέχει διαφοροποιημένα προϊόντα, περισσότερο προσαρμοσμένα στις ανάγκες των πελατών της [193]. Το αποτέλεσμα είναι μια βελτίωση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας, των πωλήσεων και, στο τέλος τέλος, της κερδοφορίας των επιχειρήσεων [194].

[189] Βλέπε «Job Revolution, Wie wir neue Arbeitsplδtze gewinnen kφnnen», P. Hartz, 2001 et «Grundlagen der Automobilwirtschaft», W. Diez, 2001

[190] Για παράδειγμα, οι εταιρείες ηλεκτρονικών καταναλωτικών αγαθών προτείνουν ένα ολοένα μεγαλύτερο φάσμα λογισμικών για βιντεοπαιχνίδια ή επενδύουν στη βιομηχανία του θεάματος (και κυρίως στον κινηματογράφο)

[191] Άλλα παραδείγματα είναι οι κατασκευαστές προϊόντων φροντίδας υγείας που προσφέρουν ολοένα περισσότερο υπηρεσίες παροχής συμβουλών στα νοσοκομεία, οι παραγωγοί τροφίμων που παρέχουν συμβουλές για την ασφάλεια διατροφής και οι τηλεπικοινωνιακοί φορείς που έχουν σημαντικά έσοδα από την παροχή βοήθειας μέσω τηλεφώνου στους χρήστες λογισμικού.

[192] Για παράδειγμα, μια έκθεση του ΟΟΣΑ συμπεραίνει ότι η διάκριση μεταξύ κατασκευαστών και παρόχων υπηρεσιών δεν είναι πλέον λειτουργική. Ομοίως, μια δανική μελέτη αποκάλυψε ότι το 31% των δανικών επιχειρήσεων που ρωτήθηκαν και επισήμως είναι καταχωρισμένες ως επιχειρήσεις μεταποίησης θεωρούν τους εαυτούς τους παρόχους υπηρεσιών «The service economy», OΟΣΑ, Science Technology Industry Forum, Paris, 2000. «Svensk Internationell Tjδnstehandel - nulδge och mφjligheter», ό.π.

[193] Βλέπε «Dienstleistungsreport 2000» ό.π.. «Marktpotentiale fόr Unternehmensbezogene Dienstleistungen im Globalen Wettbewerb», Institut fόr Wirtschaftsforschung, 1998.

[194] Βλέπε «Stratιgies tertiaires des exportateurs industriels. Ιconomies et sociιties. Les services de l'an 2000», Tome XXXIII N°5, Μάιος 1999: σ. 17-43. «Trading Services in the Global Economy», L. Rubalcaba-Bermejo, J. Bryson, 2002.

Μια αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα αποτυπώνει την αυξανόμενη σημασία των υπηρεσιών για την προστιθέμενη αξία των μεγάλων εταιρειών:

«Ποια εταιρεία είναι η μεγαλύτερη επιχείρηση παροχής υπηρεσιών του κόσμου; Η Disney; Η Citibank; Η American Express; Με βάση διάφορες μετρήσεις, η απάντηση είναι η IBM ή η General Electric - δύο εταιρείες που είναι περισσότερο γνωστές για τα προϊόντα τους παρά για τις υπηρεσίες τους.» [195]

[195] «S-Business: Defining the services industry», Association for Services Management, S.W. Brown, B.A van Bennekom, K. Goffin, J.A. Alexander, 2001, σ.4.

Για παράδειγμα, οι κατασκευαστές προϊόντων ποιότητας ανέκαθεν έδιναν μεγάλη σημασία στο θέμα της εξυπηρέτησης του πελάτη. Τέτοιο παράδειγμα αποτελούν τα σύνθετα τεχνικά προϊόντα, για τα οποία πρέπει συχνά να υπάρχουν εντατικές επαφές στο στάδιο του σχεδιασμού ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του πελάτη επακριβώς. Η εξυπηρέτηση του πελάτη συνεχίζεται μέσω της κατάρτισης, της συντήρησης, της τηλεξυπηρέτησης μέσω Internet, της βοήθειας μέσω τηλεφώνου και μπορεί να φτάνει μέχρι τη χρηματοδότηση και τις δραστηριότητες τύπου « κατασκευής και λειτουργικής συντήρησης » για σημαντικά έργα υποδομής.

Μελέτες που διενεργήθηκαν στη Γερμανία στον τεχνικό τομέα καταδεικνύουν ότι τα έσοδα που προέρχονται από τη δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών παρουσιάζουν αυξητική τάση. Περίπου το 10% των τεχνικών εταιρειών αντλούν άνω του 50% των εσόδων τους από δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών. Άλλοτε οι υπηρεσίες περιλαμβάνονταν συνήθως στην τιμή του προϊόντος αλλά υπάρχει στο εξής η τάση να χρεώνονται χωριστά.

Οι κατασκευαστές των πιο καινοτομικών προϊόντων αντλούν συχνά το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα από την αγορά προηγμένων υπηρεσιών τεχνολογίας των πληροφοριών. Η τεχνογνωσία που επιτρέπει την ανάπτυξη προϊόντων με ενσωματωμένη νοημοσύνη μερικές φορές είναι διαθέσιμη εντός της επιχείρησης αλλά συχνά χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν οι υπηρεσίες ειδικών στον τομέα της πληροφορικής και των επικοινωνιών. Μπορεί να αναφερθεί ένα παράδειγμα από τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας στον οποίο τα συστήματα διαχείρισης των μηχανών, αυτόματης πέδησης και πλοήγησης έχουν γίνει κοινά. Άλλα προϊόντα της παραδοσιακής τεχνολογίας, όπως οι γερανοί και οι εργαλειομηχανές συχνά είναι εξοπλισμένα με συστήματα τηλεχειρισμού και τηλεδιάγνωσης, για μέγιστη λειτουργική απόδοση και μειωμένο κόστος συντήρησης.

Ταυτόχρονα, οι κατασκευαστές έχουν αναθέσει τις λειτουργίες υπηρεσιών που δεν θεωρούν ότι αποτελούν μέρος των βασικών τους δεξιοτήτων εξωτερικά, σε προμηθευτές υπηρεσιών, που θεωρούνται αποτελεσματικότεροι. Υπάρχει μεγάλη αλληλεξάρτηση μεταξύ κατασκευαστών προϊόντων και εταιρειών που προμηθεύουν τόσο προϊόντα όσο και υπηρεσίες σε σχέση με τα προϊόντα. Αυτό δεν είχε συνέπειες μόνο στη δομή του τομέα της βιομηχανίας αλλά μετέβαλε επίσης τον τρόπο της εσωτερικής οργάνωσης των κατασκευαστών.

Η έκταση της παροχής υπηρεσιών από κατασκευαστές προϊόντων πολλές φορές δεν φαίνεται καθαρά στις στατιστικές που δημοσιεύονται. Μερικές από τις σημαντικότερες εταιρείες στην Ευρώπη με κύρια δραστηριότητα την κατασκευή προϊόντων απασχολούν δεκάδες χιλιάδες άτομα προσωπικό στα τμήματα παροχής υπηρεσιών τους.

Παράγοντες που στηρίζονται στη ζήτηση συμβάλλουν στον αυξανόμενο ρόλο των υπηρεσιών στην οικονομία της Ένωσης. [196] Υπάρχει μια διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση ειδικευμένων υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, λόγω της υπεργολαβικής ανάθεσης υπηρεσιών. υπάρχει ζήτηση υπηρεσιών σε συνδυασμό με εμπορεύματα. ζήτηση υπηρεσιών που στηρίζονται στη γνώση και συνδέονται με την αναψυχή. ζήτηση ενός ολόκληρου φάσματος υπηρεσιών που είναι το αποτέλεσμα δημογραφικών μεταλλάξεων [197], όπως είναι οι υπηρεσίες υποστήριξης ατόμων και οι υπηρεσίες υγείας [198]. Το φαινόμενο αυτό εκφράζεται με την εμφάνιση ενός διαρκώς αυξανόμενου αριθμού διαφορετικών υπηρεσιών που κυμαίνονται από τους παραδοσιακότερους τομείς παροχής υπηρεσιών, όπως είναι οι μεταφορές, το λιανικό εμπόριο, οι τηλεπικοινωνίες, ο τουρισμός, η υγεία και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ως τις υπηρεσίες που εμφανίστηκαν πιο πρόσφατα, όπως είναι οι υπηρεσίες προς επιχειρήσεις στον τομέα της διαχείρισης του περιβάλλοντος και των αποβλήτων, της διατήρησης της ενέργειας, οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε θέματα διαχείρισης, οι υπηρεσίες επεξεργασίας δεδομένων, ανάλυσης και τεχνικών δοκιμών, για να αναφέρουμε μόνο μερικές από αυτές.

[196] Βλέπε «Innovation and Productivity in Services: State of the Art», ΟΟΣΑ, D. Pilat, 2001. «The Service Sector in the UK and France: Addressing Barriers to the Growth of Output and Employment» ό.π.

[197] Όπως ο γηράσκων πληθυσμός και ο μεγαλύτερος ρόλος των γυναικών στο εργατικό δυναμικό.

[198] Βλέπε για παράδειγμα την έκθεση που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Services for Individuals and Households in the European Union», Institute for Employment and Research, 2001.

2. Η αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών

Οι υπηρεσίες αλληλοσυμπλέκονται στενά επειδή χρησιμοποιούνται συχνά σε συνδυασμό με κάθε στάδιο της οικονομικής δραστηριότητας ενός παρόχου υπηρεσιών. Για παράδειγμα, ένας λιανικός έμπορος παρέχει υπηρεσίες σε κατασκευαστές και μια ποικιλία υπηρεσιών στον τελικό καταναλωτή, ακόμη και υπηρεσίες εστίασης και εξυπηρέτησης μετά την πώληση. Ο λιανικός έμπορος χρειάζεται με τη σειρά του πολυάριθμες άλλες υπηρεσίες σε κάθε στάδιο της οικονομικής διαδικασίας από την εγκατάσταση της επιχείρησης και τη χρήση εισροών, την προώθηση, τη διανομή και την πώληση ως στο στάδιο της εξυπηρέτησης μετά την πώληση. Η κατάσταση αυτή απεικονίζεται στη συνέχεια.

Οικονομική αλυσίδα μιας υπηρεσίας λιανικής πώλησης

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι δυσκολίες για μια μόνο υπηρεσία έχουν αλυσιδωτές συνέπειες σε άλλες υπηρεσίες επειδή είναι αλληλένδετες. Για παράδειγμα, όπως έγινε φανερό στη διάρκεια της διαβούλευσης, ένας λιανικός έμπορος εγκατεστημένος σε ένα μόνο κράτος μέλος που επιθυμεί να εγκατασταθεί σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη επιθυμεί φυσιολογικά να χρησιμοποιήσει στις άλλες αυτές χώρες τις υπηρεσίες των κτηματομεσιτών, των σχεδιαστών εμπορικών καταστημάτων, των αρχιτεκτόνων, των μηχανικών, των κατασκευαστικών εταιρειών, των τραπεζικών επιχειρήσεων και των ασφαλιστικών επιχειρήσεων με τις οποίες συνεργάζεται στο κράτος μέλος καταγωγής του. Αυτό του δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη μακρόχρονη συνεργασία του με τους παρόχους υπηρεσιών που έχει εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα οφέλη από πλευράς αποτελεσματικότητας και οικονομίες κλίμακας. Ωστόσο, υπάρχουν πολυάριθμες δυσκολίες για την παροχή υπηρεσιών σε άλλα κράτη μέλη, γεγονός που καθιστά την εγκατάσταση του λιανικού εμπόρου δαπανηρότερη από κάθε άποψη [199].

[199] Για παράδειγμα, οι αρχιτέκτονες και οι μηχανικοί μπορεί να έχουν προβλήματα με τα επαγγελματικά προσόντα. οι κατασκευαστικές εταιρείες όσον αφορά την απόσπαση των μισθωτών τους. οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις όσον αφορά τις διαφορές της νομοθεσίας σε θέματα συμβάσεων και φορολογίας.

Οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται σε όλο το μήκος της οικονομικής αλυσίδας. Για να χρησιμοποιήσουμε το ίδιο παράδειγμα του λιανικού εμπόρου, ο έμπορος μπορεί να ανακαλύψει ότι δεν έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει ως εισροή το γραφείο εύρεσης προσωρινής εργασίας με το οποίο έχει τη συνήθεια να συνεργάζεται, ότι η προώθηση των πωλήσεών του δεν μπορεί να γίνει πλέον από το γραφείο προώθησης των πωλήσεων που συνήθως χρησιμοποιεί, ότι η εταιρεία οδικών μεταφορών δεν μπορεί να του παρέχει υπηρεσίες διανομής και ότι ο λογιστής του δεν μπορεί να τακτοποιεί και να επαληθεύει τις δραστηριότητες πωλήσεών του. Όλες αυτές οι υπηρεσίες δεν μπορούν να προσφερθούν εύκολα πέρα από τα σύνορα (ή δεν μπορούν να προσφερθούν καθόλου), λόγω δυσκολιών που απαντούν σε ένα ή σε περισσότερα στάδια των σχετικών δραστηριοτήτων [200]. Κατά συνέπεια, σε κάθε στάδιο της οικονομικής αλυσίδας ο λιανικός έμπορος είναι υποχρεωμένος να προσφεύγει σε διαφορετικές υπηρεσίες σε άλλα κράτη μέλη με συνέπεια να υποστεί σημαντικές απώλειες από άποψη αποτελεσματικότητας και να αυξηθεί το κόστος.

[200] Βλέπε την περιγραφή εμποδίων στο μέρος Ι. Το γραφείο εύρεσης προσωρινής εργασίας μπορεί να μην είναι σε θέση να παράσχει υπηρεσίες εάν δεν είναι εγκατεστημένο στις ενδιαφερόμενες χώρες, το γραφείο προώθησης των πωλήσεων μπορεί να μην είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις για την προώθηση των πωλήσεων, η εταιρεία οδικών μεταφορών μπορεί να συναντήσει δυσκολίες για τη χρήση των οχημάτων της, η λογιστική εταιρεία μπορεί να μη διαθέτει την απαιτούμενη νομική μορφή, κτλ.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών απαιτούν μια διατομεακή αξιολόγηση του αντίκτυπου για να ληφθούν υπόψη οι αλυσιδωτές συνέπειές τους σε πλειάδα δρατηριοτήτων, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ανάλυση του αντίκτυπου [201] που προβλέπει μια ολοκληρωμένη μέθοδο ανάλυσης των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων. Η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, την ασφάλεια και τα δικαιώματα των καταναλωτών. [202]. Όσον αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι μια ανάλυση αντικτύπου που θα αφορούσε μόνο τις συνέπειες σε μια δραστηριότητα ή σε έναν τομέα θα ήταν ημιτελής και απατηλή. Πρέπει να στηριζόμαστε σε μια μεθοδολογία αξιολόγησης που να περιλαμβάνει όχι μόνο τον αντίκτυπο μιας δυσκολίας που παρατηρήθηκε στην οικονομική αλυσίδα μιας δεδομένης υπηρεσίας ως τον τελικό καταναλωτή αλλά επίσης τον αντίκτυπό της στην οικονομική αλυσίδα άλλων συναφών δραστηριοτήτων. Αυτή η δυναμική και ποιοτική αξιολόγηση θα πραγματοποιηθεί από τις υπηρεσίες της Επιτροπής με τη βοήθεια ειδικευμένων οικονομολόγων κατά το δεύτερο στάδιο της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών [203].

[201] COM (2002) 276 τελικό.

[202] COM (2002) 276 τελικό.

[203] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η χρησιμότητα μιας τέτοιας διατομεακής και δυναμικής αξιολόγησης αντικτύπου αναγνωρίζεται και από τον ΟΟΣΑ. βλέπε «Quantification of Costs to National Welfare from Barriers to Services Trade», a literature overview, OΟΣΑ,2001.

3. Η ζήτηση διασυνοριακών υπηρεσιών

Η ζήτηση διασυνοριακών υπηρεσιών αυξάνεται σταθερά. [204] Η ζήτηση υπηρεσιών δεν περιορίζεται στις εθνικές αγορές. Ωστόσο, παρά τον κυρίαρχο ρόλο των υπηρεσιών στην οικονομία, το επίπεδο διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών σε απόλυτους αριθμούς είναι κατώτερο από το αντίστοιχο επίπεδο των συναλλαγών εμπορευμάτων. Δεδομένου ότι στη διάρκεια των 10 τελευταίων ετών η οικονομική μεγέθυνση σε πραγματικούς όρους του κύκλου εργασιών (διορθωμένη ως προς τον πληθωρισμό) των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων καθορίστηκε από τις εξαγωγές [205], το γεγονός αυτό μας οδηγεί να σκεφτούμε ότι υπάρχει ένα σημαντικό δυναμικό οικονομικής μεγέθυνσης στις εξαγωγές υπηρεσιών.

[204] Οι εξαγωγές υπηρεσιών των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκαν κατά 7,3% μεταξύ 1990 και 1999 παρόλο που η αύξηση αυτή δεν ήταν τόσο γρήγορη όσο εκείνη που σημειώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και ακόμη περισσότερο στην Κίνα και στην Ιαπωνία. Από το 1990 και μετά το μερίδιο που κατέχει η Δυτική Ευρώπη στην παγκόσμια αγορά μειώθηκε περίπου κατά 8,6%. Βλέπε για παράδειγμα τις πρόσφατη σουηδική μελέτη: «Svensk Internationell Tjδnstehandel - nulδge och mφjligheter», που προαναφέρθηκε και και τη δανική μελέτη: «Internationalisering af Service - Potentialer og Barriere, Erhvervsministeriet», 2001.

[205] Βλέπε «SMEs in Europe», Observatory of European SMEs, European Communities, No2 2002; «Service Internationalisation - Characteristics, Potentials and Barriers» ό.π.

Η παγκοσμιοποίηση και οι δεσμοί μεταξύ επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών και πολυεθνικών πελατών τους συνιστούν αποδεδειγμένα παράγοντα αύξησης της ζήτησης στον τομέα των υπηρεσιών προς επιχειρήσεις. Οι πολυεθνικοί πάροχοι υπηρεσιών, όπως και οι βιομήχανοι που αύξησαν τις διεθνείς συναλλαγές τους, ενθάρρυναν τους παρόχους υπηρεσιών, στων οποίων τις υπηρεσίες προσφεύγουν, να υποστηρίξουν τις συναλλαγές τους εξάγοντας τις υπηρεσίες τους σε άλλα κράτη μέλη ή δημιουργώντας δευτερογενή καταστήματα [206].

[206] Μια γερμανική μελέτη για τις τεχνικές υπηρεσίες τονίζει ότι η αύξηση διασυνοριακών συναλλαγών υπηρεσιών συνδέεται στενά με την εμφάνιση πολυεθνικών εταιρειών που επιλέγουν εκείνους τους παρόχους υπηρεσιών που προσφέρουν την καλύτερη αναλογία τιμής / ποιότητας ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους.«Marktzugangsregelungen/Berufszugangsregelungen fόr Technische Dienstleistungen und deren Auswirkungen auf die Internationale Wettbewerbsfδhigkeit», Institut fόr Wirtschaftspolitik an der Universitδt zu Kφln, M. Fredebeul-Krein, A. Schόrfeld, Oktober 1998. Βλέπε επίσης «Trading Services in the Global Economy», που προαναφέρθηκε.

Η εξειδίκευση και η διαφοροποίηση των υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, που μπορεί να σπανίζουν σε ορισμένα κράτη μέλη, συμβάλλουν επίσης στη διασυνοριακή ζήτηση. Η αυξανόμενη ανάγκη διερεύνησης πέρα από τις εθνικές αγορές για την πρόσληψη ειδικευμένου και ικανού προσωπικού, ιδίως στις υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας και στις υπηρεσίες της γνώσης είναι αποδεδειγμένη [207].

[207] Βλέπε για παράδειγμα «L'emploi en Europe 2001: ιvolution rιcente et perspectives», ΓΔ Απασχόληση και Κοινωνικές υποθέσεις, Ευρωπαϊκές Κοινότητες, 2001

Οι νέες τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών ενισχύουν περισσότερο την τάση διεθνοποίησης των υπηρεσιών. Οι νέες τεχνολογίες δίνουν τη δυνατότητα όσον αφορά τις υπηρεσίες που στηρίζονται στη γνώση να παρέχονται εξ αποστάσεως και διευκολύνουν τις εισαγωγές και τις εξαγωγές υπηρεσιών, χωρίς να είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό [208].

[208] Σύμφωνα με τη βρετανική κυβέρνηση, η διαρκής διεύρυνση του φάσματος των υπηρεσιών που μπορούν να παρασχεθούν εξ αποστάσεως αποκαλύπτει την ύπαρξη νέων εμποδίων που μπορεί να περιορίζουν τις συναλλαγές και των ανταγωνισμό μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βλέπε «Realising europe's Potential, Economic Reform in Europe», HM Treasury, 2002.

Η μεγαλύτερη κινητικότητα και η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των καταναλωτών, σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη πληροφόρηση, χάρη στις τεχνολογίες, είχαν και οι δύο ως αποτέλεσμα την αύξηση της διασυνοριακής ζήτησης για ένα φάσμα υπηρεσιών προς τους καταναλωτές, ιδίως στους τομείς του τουρισμού, της υγείας και της αναψυχής.

Το δυναμικό που προκύπτει για τις διασυνοριακές υπηρεσίες δεν μπορεί ωστόσο να αξιοποιηθεί πλήρως, λόγω των συνόρων ενός της εσωτερικής αγοράς [209], με το κόστος που συνεπάγονται και τις αλυσιδωτές αντιδράσεις που έχουν στο σύνολο της οικονομίας.

[209] Ένα παράδειγμα απώλειας αυτού του δυναμικού αναφέρεται σε έρευνα που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μεταξύ παρόχων υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, στην οποία η πλειονότητα των επιχειρήσεων που ρωτήθηκαν απάντησαν ότι θα μπορούσαν να αυξήσουν τις πωλήσεις υπηρεσιών τους προς επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εάν καταργούνταν τα κανονιστικά εμπόδια. «Entraves ΰ la prestation de services aux entreprises». προαναφέρθηκαν.

Η απελευθέρωση των αγορών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου θα επιφέρει σίγουρα αύξηση της διασυνοριακής ζήτησης όχι μόνον ενέργειας αλλά επίσης συναφών υπηρεσιών, όπως είναι τα συστήματα φωτισμού, θέρμανσης, ψύξης και ενεργειακά αποδοτικών κινητήριων δυνάμεων. Οι υπηρεσίες αυτές θα συνδέονται στενά με την υλική παράδοση αερίου και ηλεκτρισμού, προσφέροντας έτσι ακόμη ένα παράδειγμα σύνθετης αλληλεξάρτησης των υπηρεσιών. Ωστόσο το δυναμικό αυτό δεν θα είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί πλήρως παρά μόνο με την κατάργηση των εμποδίων στην παροχή όλων αυτών των υπηρεσιών.

4. Το κόστος των συνόρων

Τα σύνορα συνεπάγονται προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης για την παροχή και τη χρήση διασυνοριακών υπηρεσιών. Τα σύνορα που εντοπίζονται στο μέρος Ι της παρούσας έκθεσης συνεπάγονται σειρά δαπανών συμμόρφωσης. Μια εταιρεία που θέλει να διεισδύσει σε μια αγορά είτε εγκαθιστάμενη στην αγορά είτε παρέχοντας υπηρεσίες διασυνοριακά θα πρέπει να χρησιμοποιήσει σύνθετη νομική βοήθεια προκειμένου να μελετήσει εάν μπορεί να ασκήσει τις δραστηριότητές της στην νέα αγορά ή εάν θα πρέπει να τροποποιήσει στοιχεία του επιχειρηματικού της μοντέλου και με ποιον τρόπο.

Οι προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης πολλαπλασιάζονται σε όλο το μήκος της οικονομικής αλυσίδας. Τα παραδείγματα στον τομέα του λιανικού εμπορίου που αναφέρονται στη συνέχεια καταδεικνύουν ότι οι προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης είναι σημαντικές ακόμη και όταν αφορούν ένα ή δύο στάδια της οικονομικής αλυσίδας μιας επιχείρησης παροχής υπηρεσιών. Ωστόσο, επειδή τα εμπόδια θίγουν φυσιολογικά κάθε στάδιο δραστηριότητας των επιχειρήσεων, το συνολικό επίπεδο των προκαταρκτικών αυτών δαπανών συμμόρφωσης είναι αισθητά υψηλότερο.

Παραδείγματα προκαταρκτικών δαπανών συμμόρφωσης [210]

[210] Παραδείγματα παρέχονται στο πλαίσιο της διαβούλευσης γύρω από τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών από παρόχους υπηρεσιών και από τα δικηγορικά γραφεία που τους συμβουλεύουν.

Μια μεγάλη εταιρεία λιανικού εμπορίου που διέθετε αλυσίδα καταστημάτων χρειάστηκε να επιστρατεύσει διευθυντικό της στέλεχος με πλήρη απασχόληση για ένα οκτάμηνο (κόστος 200.000 EUR) για να μελετήσει τις προσαρμογές που ήταν απαραίτητο να γίνουν στη στρατηγική πωλήσεων (πέμπτο στάδιο της οικονομικής αλυσίδας) του ομίλου για να τηρήσει τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους στου οποίου την αγορά ήθελε να εισέλθει.

Πριν από την έκδοση και τη μεταφορά στην εθνική νομοθεσία της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο, μια εταιρεία πωλήσεων δι' αλληλογραφίας που σκόπευε να διακινήσει στο εμπόριο και να πουλήσει προϊόντα μέσω ενός δικτυακού τόπου χρειάστηκε να πληρώσει ένα λογαριασμό 25.000 EUR που της έστειλε δικηγορικό γραφείο για την παροχή συμβουλών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα συμμορφωνόταν με τις διάφορες κανονιστικές ρυθμίσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη διαφήμιση και ιδίως τους ειδικούς κανόνες για τα προϊόντα (στάδιο 3) και τη σύναψη συμβάσεων (στάδιο 5 της οικονομικής αλυσίδας).

Μια τράπεζα πλήρωσε σε δικηγορικό γραφείο 19.500 EUR για να αξιολογήσει πώς θα μπορούσε να τροποποιήσει τη διαφήμιση (στάδιο 3 της οικονομικής αλυσίδας) μια συγκεκριμένης επενδυτικής υπηρεσίας σε δύο άλλα κράτη μέλη

Μια επιχείρηση πωλήσεων δι' αλληλογραφίας καλλυντικών προϊόντων χρειάστηκε να αποσπάσει έναν από τους νομικούς συμβούλους της με πλήρη απασχόληση για ένα εξάμηνο σε άλλο κράτος μέλος για να αξιολογήσει πώς θα έπρεπε να αλλάξει το μοντέλο διανομής της εταιρείας ώστε να συμμορφωθεί με τις κανονιστικές ρυθμίσεις του εν λόγω κράτους μέλους. Η επιχείρηση αποφάσισε τελικά να μην εισέλθει στην εν λόγω αγορά εξαιτίας της ριζικής αλλαγής που θα συνεπαγόταν η κίνηση αυτή στο επιχειρηματικό μοντέλο της.

Οι προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης δεν συνδέονται με το μέγεθος της επιχείρησης: η μελέτη των νομικών προϋποθέσεων και των διοικητικών πρακτικών σε εθνικό επίπεδο καθώς και η αξιολόγηση της δυνατότητας προσφοράς ή χρήσης μιας υπηρεσίας απαιτούν κανονικά από την επιχείρηση, είτε είναι μεγάλη είτε είναι μικρή, να καταβάλει εκ των προτέρων την ίδια επένδυση για την παροχή νομικών συμβουλών [211]. Εξάλλου, οι προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης συνιστούν μη ανακτήσιμες επενδύσεις που πρέπει να πληρωθούν πριν ακόμη είναι σε θέση να αποφασίσει μια εταιρεία εάν θα διεισδύσει ή όχι στην αγορά ενός άλλου κράτους μέλους.

[211] Για παράδειγμα, μια γερμανική μελέτη δηλώνει ότι το εξωτερικό κόστος της νομοθεσίας επιβαρύνει δυσανάλογα τις ΜΜΕ. «Externe Kosten von Rechtsvorschriften, Mφglichkeiten und Grenzen der Φkonomischen Gesetzesanalyse», Institut fόr Weltwirtschaft an der Universitδt Kiel, H. Dicke, H. Hartung, 1986. Βλέπε επίσης «Regulation and Small Firms», έκθεση προόδου από την Better Regulation Task Force, 1999.

Οι μικρές επιχειρήσεις θεωρούν τις προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης απαγορευτικές τη στιγμή που οι πολύ μικρές ή μικρές επιχειρήσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στον τομέα των υπηρεσιών [212]. Το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων στον τομέα του λιανικού εμπορίου στην Ευρώπη οδηγεί στη σκέψη ότι οι προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης είναι δυσανάλογες σε σύγκριση με τον κύκλο εργασιών και κατά πάσα πιθανότητα αποτρέπουν μια επιχείρηση μεσαίου μεγέθους του τομέα του λιανικού εμπορίου στην Ευρώπη να σκεφθεί έστω να εφαρμόσει μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά.

[212] Η κατάσταση αυτή είναι κοινή σε όλους τους τομείς παροχής υπηρεσιών. Βλέπε «Major Trends and Issues», OΟΣΑ, M. Edwards, M. Croker, 2002.

Μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων στον τομέα του λιανικού εμπορίου (EUR 13, 1998) [213]

[213] Οι μέσοι όροι βασίζονται στις πληροφορίες από 13 κράτη μέλη. Η Γερμανία και η Ελλάδα δεν περιλαμβάνονται γιατί τα αντίστοιχα δεδομένα δεν ήταν διαθέσιμα. «Statistiques du commerce: le commerce de dιtail en Europe», Statistiques en bref: industries, commerce et services, Eurostat, J. Hubertus, thθme 4-40, 2001.

Μέσος αριθμός μισθωτών: 3,2

Μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών: EUR 582 207

Το 1998 στα κράτη μέλη που έχουν παράσχει δεδομένα περίπου το 90% των επιχειρήσεων λιανικού εμπορίου απασχολούσε λιγότερο από πέντε άτομα. Οι επιχειρήσεις αυτού του μεγέθους αντιπροσώπευαν το 73% του συνόλου στην Ιρλανδία (το χαμηλότερο ποσοστό) και έως το 94% στην Ιταλία.

Οι δαπάνες συμμόρφωσης σχετικά με την οργάνωση συνιστούν έναν επιπλέον φόρτο, πέρα από τις προκαταρκτικές δαπάνες συμμόρφωσης, όταν μια εταιρεία είναι υποχρεωμένη να μεταβάλει τη βέλτιστη στρατηγική της για κάθε στάδιο της οικονομικής της αλυσίδας. Υπάρχουν ταυτόχρονα στατικές δαπάνες σε κάθε στάδιο της οικονομικής αλυσίδας και δυναμικές δαπάνες που είναι το αποτέλεσμα της αλυσιδωτής αντίδρασης σε όλο το μήκος αυτής της οικονομικής αλυσίδας, επειδή η εταιρεία σχεδιάζει ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο για κάθε αγορά στην οποία εισέρχεται. Οι δαπάνες οργάνωσης ποικίλουν και μπορεί να είναι σημαντικές όπως δείχνουν τα παραδείγματα που ακολουθούν.

Παραδείγματα δαπανών συμμόρφωσης σχετικά με την οργάνωση

Μια μεγάλη εταιρεία λιανικού εμπορίου με αλυσίδα καταστημάτων περιλάμβανε στο προσωπικό της ομάδα αρχιτεκτόνων. Ωστόσο, για να εγκριθούν σε ορισμένα κράτη μέλη τα σχέδια καταστημάτων που είχε εκπονήσει αυτή η ομάδα, η εταιρεία χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες αρχιτεκτόνων που ήταν εγγεγραμμένοι στα κράτη αυτά, με συνέπεια σημαντικές πρόσθετες δαπάνες (στάδιο 1 της οικονομικής αλυσίδας).

Ένας έμπορος ρούχων εξήγησε ότι σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στο κράτος μέλος καταγωγής του όπου οι εκπτώσεις οργανώνονταν σε συνάρτηση με τις εποχικές κολεξιόν [214], οι κανονιστικές ρυθμίσεις που επέβαλαν εκπτώσεις δύο φορές το χρόνο μόνο τον υποχρέωσαν να προβεί σε σημαντική αλλαγή του τρόπου λειτουργίας του. Οι διαφημιστικές εκστρατείες χρειάστηκε να αναπροσαρμοστούν εντελώς (στάδιο 3 της οικονομικής αλυσίδας). Εξάλλου, το γεγονός αυτό είχε επιπτώσεις στην οργάνωση άλλων σταδίων της οικονομικής αλυσίδας της επιχείρησης όπως αλλαγές των συμβάσεων αγορών με τους προμηθευτές - επειδή στα συγκεκριμένα κράτη μέλη μπορούσαν να προσφερθούν λιγότερες εποχικές κολεξιόν (στάδιο 2 της οικονομικής αλυσίδας) - στη διαχείριση των αποθεμάτων (στάδιο 2 της οικονομικής αλυσίδας) και στη στρατηγική των τιμών (στάδιο 5 της οικονομικής αλυσίδας).

[214] Για ορισμένες γκάμες προϊόντων υπάρχουν οκτώ εποχές τον χρόνο, γεγονός που σημαίνει ότι τα υπόλοιπα κάθε σειράς πρέπει να εκποιηθούν στο πλαίσιο των εκπτώσεων.

Ένας έμπορος που ήταν ανοιχτός τις Κυριακές στο κράτος μέλος καταγωγής του δεν μπορούσε να κάνει το ίδιο σε άλλο κράτος μέλος. Επειδή το 60% των πωλήσεών του γίνονταν κανονικά τα Σαββατοκύριακα, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επικεντρώσει τις πωλήσεις του στα Σάββατα. Το γεγονός αυτό απαιτούσε την κατασκευή πολύ μεγαλύτερων καταστημάτων, πολύ μεγαλύτερους διαδρόμους ανάμεσα στα ράφια, λιγότερα εμπορεύματα στα ράφια και μεγαλύτερους χώρους στάθμευσης των αυτοκινήτων (στάδια 1 και 4 της οικονομικής αλυσίδας). Προκλήθηκε αύξηση του κόστους τη στιγμή που τα επίπεδα πωλήσεων ήταν κατώτερα σε σύγκριση με εκείνα που πραγματοποιούνταν στη χώρα καταγωγής.

5. Οι απώλειες οικονομικής μεγέθυνσης και επιδόσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας

Το κόστος συμμόρφωσης έχει επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας. Η εξέταση του κόστους συμμόρφωσης των διάφορων παρόχων υπηρεσιών μας δίνει μια μερική μόνο εκτίμηση του αντίκτυπου των συνόρων που εντοπίζονται στο μέρος Ι, επειδή δεν λαμβάνονται υπόψη οι συνέπειες αυτού του κόστους για το σύνολο της οικονομίας με την πάροδο του χρόνου [215]. Ιδίως, πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη οι ακόλουθοι παράγοντες:

[215] Έχει σημασία να σημειωθεί ότι ακόμη και η έκθεση Cecchini (που προαναφέρθηκε) υιοθέτησε μια «στατική» άποψη για την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παραπέμπουμε στο έγγραφο του βρετανικού υπουργείου οικονομικών με τίτλο «Realising Europe's Potential: Economic Reform in Europe» που προαναφέρθηκε στη σελίδα 16:

Μείωση των επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη, της καινοτομίας και της κατάρτισης, που οφείλεται στην ύπαρξη συνόρων εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι διαθέσιμοι πόροι έχουν μειωθεί εξαιτίας των προκαταρκτικών δαπανών συμμόρφωσης και των δαπανών συμμόρφωσης όσον αφορά την οργάνωση τη στιγμή που το επίπεδο αύξησης των εσόδων είναι χαμηλότερο. Επειδή η ανάπτυξη των υπηρεσιών εξαρτάται από την καινοτομία, από την ενίσχυση της εξειδίκευσης και από την κατάρτιση ειδικευμένου προσωπικού, θίγονται η ανταγωνιστικότητα και οι επιδόσεις των παρόχων υπηρεσιών [216].

[216] Το γεγονός ότι η καινοτομία θα είναι σύμφωνα με κάθε προσδοκία πιο έντονη στους τομείς εκείνους που είναι πιο ανοιχτοί στο διεθνή ανταγωνισμό αναγνωρίζεται στο: «Innovation in the Service Sector - Selected Facts and Some Policy Conclusions», ό.π., σ. 5.

Μείωση των επενδύσεων στη συλλογή πληροφοριών, στη διαφοροποίηση και στην προσαρμογή των υπηρεσιών ανάλογα με τους πελάτες που προκύπτει επίσης από την κακή αυτή κατανομή των πόρων στο πλαίσιο των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών. Επειδή οι υπηρεσίες βασίζονται σε γνώσεις και σε τεχνογνωσία και χρειάζονται λεπτομερείς πληροφορίες για να ανταποκριθούν στις ειδικές ανάγκες των πελατών τους, η μείωση αυτή θα πλήξει ιδιαίτερα τις επιδόσεις των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών και τους πελάτες τους.

Μείωση των οικονομιών κλίμακας που προκύπτει από το γεγονός ότι τα επιτυχημένα επιχειρηματικά μοντέλα δεν μπορούν να εξαχθούν, επειδή διάφορα στοιχεία της οικονομικής τους αλυσίδας, ακόμη και όλα τα στοιχεία, πρέπει να τροποποιηθούν για να συμμορφωθούν με τις διαφορετικές κανονιστικές και διοικητικές προϋποθέσεις άλλων κρατών μελών. Παρόλο που οι υπηρεσίες είναι διαφοροποιημένες, ή και εξατομικευμένες, ορισμένες προκαταρκτικές εργασίες ή διοικητικές εργασίες μπορούν να είναι τυποποιημένες ή να χρησιμοποιούν την τεχνολογία εάν έχουν επιτευχθεί ικανοποιητικά επίπεδα ζήτησης.

Η κατά κόρον προσφυγή σε στρατηγικές συγχωνεύσεων και εξαγορών αυξάνει το κόστος της επέκτασης. Οι δαπάνες συμμόρφωσης μπορεί να πείσουν τους παρόχους υπηρεσιών να επιλέξουν τη διασυνοριακή επέκτασή τους μέσω εξαγορών ή μέσω επενδύσεων σε αναξιοποίητες ζώνες [217]. Η ανάπτυξη μέσω εξαγορών γενικά θεωρείται ταχύτερη στην εφαρμογή αλλά και πιο δαπανηρή ως προς την οργάνωση στο βαθμό που δύο επιχειρήσεις με δύο διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα πρέπει να συνδυαστούν και να διοικηθούν.

[217] Για παράδειγμα, σύμφωνα με τη μελέτη για τις εμπορικές υπηρεσίες στην παγκόσμια οικονομία που αναφέρθηκε, η διεθνής οικονομική μεγέθυνση στην Ευρώπη που οφείλεται σε συγχωνεύσεις και σε εξαγορές αυξάνεται πολύ ταχύτερα από ό,τι η μεγέθυνση που οφείλεται σε άμεσες επενδύσεις σε αναξιοποίητες ζώνες στο εξωτερικό. Έχοντας υπόψη τον τομέα του λιανικού εμπορίου δηλώθηκε στη διάρκεια σεμιναρίου ότι: «...οι εξαγορές έχουν γίνει το κύριο μέσο οικονομικής μεγέθυνσης για την απόκτηση πρόσβασης σε χώρες των οποίων η νομοθεσία είναι περιοριστική, ιδίως στη Γαλλία, στην Ιταλία και στη Γερμανία.» Αναφέρθηκε από τον E. Colla «Commerce 99 - Proceedings of the Seminar on Distributive Trades in Europe», Eurostat, Βρυξέλλες, 22 -23 Noεμβρίου 1999.

Οι αμυντικές και επιζήμιες για τον ανταγωνισμό στρατηγικές οφείλονται επίσης στα νομικά σύνορα. Δεδομένων των περιορισμών που δυσχεραίνουν τις διασυνοριακές επενδύσεις σε αναξιοποίητες ζώνες και του κινδύνου να γίνουν στόχοι εξαγοράς από μεγάλους προμηθευτές, οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών έχουν την τάση να αναπτύσσονται με εξαγορές ή με συμπράξεις σε εθνικό επίπεδο για την υπεράσπιση των αγορών τους [218] αντί να αναπτύσσονται μέσω της καινοτομίας ή της διαφοροποίησης [219].

[218] Στη διάρκεια του σεμιναρίου για το λιανικό εμπόριο στην Ευρώπη ό.π. αναφέρθηκε ότι «η παγκοσμιοποίηση των εταιρειών υποκινεί επίσης τη συγκέντρωση σε εθνικό επίπεδο. Παραδείγματα αυτού του γεγονότος είναι η Wal-mart και η Promodes-Carrefour: οι εξαγορές της Wal-mart στην Ευρώπη το 1998-1999 προκάλεσαν μια αντίδραση από πλευράς ανταγωνιστών της οποίας η εντυπωσιακότερη εκδήλωση ήταν η συγχώνευση των δύο γάλλων γιγάντων»

[219] Βλέπε επίσης «Cross-border acquisitions and Greenfield entry», the Research Institute of Industrial Economics, P-J. Norbδck, L. Persson, Working paper No 570, 2002.

Τα υψηλά επίπεδα πληθωρισμού των τιμών των υπηρεσιών οφείλονται σε αυτό το ανεκμετάλλευτο δυναμικό διασυνοριακής ανάπτυξης των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά και στην απουσία διασυνοριακού ανταγωνισμού. Οι καταναλωτές πλήττονται ιδιαίτερα από τις αρνητικές επιπτώσεις των κερματισμένων αγορών, επειδή στερούνται τα πλεονεκτήματα του ανταγωνισμού των τιμών [220]. Δεδομένης της αλληλεξάρτησης των υπηρεσιών, είναι προφανές ότι ο πληθωρισμός αυτός των τιμών θα θίξει ακόμη περισσότερο την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν υπηρεσίες. Το γεγονός αυτό θα έχει με τη σειρά του έναν αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομική μεγέθυνση και στην απασχόληση στο σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας.

[220] «Realising Europe's Potential, Economic Reform in Europe» ό.π..

B. Τα πρωταρχικά θύματα

1. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Οι ΜΜΕ μπορούν να θεωρήσουν το κόστος της διασυνοριακής τους επέκτασης απαγορευτικό. Οι ΜΜΕ κυριαρχούν στον τομέα των υπηρεσιών και αντιπροσωπεύουν πολύ πιο σημαντικό ποσοστό του συνόλου της παραγωγής σε σχέση με τον τομέα της βιομηχανικής μεταποίησης [221]. Ωστόσο θίγονται πιο σοβαρά από τις δαπάνες συμμόρφωσης από ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις. Εξάλλου για εκείνες που εισέρχονται παρόλα τα προβλήματα σε νέες αγορές, το σημαντικό κόστος της συμμόρφωσης υπονομεύει την επιτυχία της διασυνοριακής τους στρατηγικής ή τις τοποθετεί σε σαφώς μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τις εκεί εταιρείες [222]. Και επειδή η κλίμακα των δραστηριοτήτων τους δεν αιτιολογεί την πρόσληψη προσωπικού ειδικευμένου στην προσαρμογή, η επάρκειά τους και η ικανότητά τους να δουλεύουν σε διαφορετικό κανονιστικό πλαίσιο είναι πολύ περιορισμένες [223].

[221] Βλέπε «Innovation in Services and the Knowledge Economy; the Interface between Policy Makers and Enterprise: a Business Perspective», Irish Coalition of services industries, 2002 και «Major trends and issues] που προαναφέρθηκε.

[222] Δεν πρέπει να υποτιμηθεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας του κόστους συμμόρφωσης όσον αφορά την προσαρμογή αλλά και η εμπειρία των κανονιστικών ρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο αποτρέπει επίσης τις εταιρείες να εισέλθουν σε νέες αγορές. Για παράδειγμα, μια πρόσφατη έκθεση στο Ηνωμένο Βασίλειο σημειώνει ότι για να συμμορφωθούν με τις εθνικές διατάξεις οι ιδιοκτήτες μικρών εμπορικών επιχειρήσεων αφιερώνουν 3 έως 5 ημέρες εργασίας ασχολούμενοι με τις σχέσεις με τη διοίκηση και ο χρόνος αυτός αυξήθηκε κατά 35% τα τελευταία 4 χρόνια. Αυτή η αύξηση οφείλεται εν μέρει στο σύνθετο χαρακτήρα των κανονιστικών ρυθμίσεων που οφείλεται στη διαρκή διαφοροποίηση των υπηρεσιών. «Local shops: a Progress Report on Small Firms Regulation» Better Regulation Taskforce (UK), Ιούλιος 2001.

[223] Βλέπε για παράδειγμα, «The Services Sector in the UK and France: Addressing Barriers to the Growth of Output and Employment» που προαναφέρθηκε.

Οι ΜΜΕ είναι εκτεθειμένες στις συγχωνεύσεις και στις εξαγορές. Οι μεσαίες επιχειρήσεις, που δεν μπορούν να επεκταθούν στο εξωτερικό αλλά διαθέτουν πολλές φορές σημαντικές γνώσεις του αντικειμένου, πείρα και καινοτομικό δυναμικό, είναι ελκυστικοί στόχοι για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορεί να είναι νεοεισερχόμενες που θέλουν με την εξαγορά να διεισδύσουν σε μια αγορά ή τοπικές επιχειρήσεις που επιθυμούν να προβούν σε προληπτικές εξαγορές για να αποτρέψουν ανταγωνιστές από άλλα κράτη μέλη να διεισδύσουν στη δική τους αγορά [224].

[224] Στη διάρκεια ενός σεμιναρίου για το λιανικό εμπόριο στην Ευρώπη (που προαναφέρθηκε) δηλώθηκε ότι «τον εμπορικό ιστό αυτών των χωρών [Γαλλία, Ιταλία και Γερμανία] το συνιστούσαν ανέκαθεν ένας ορισμένος αριθμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων οικογενειακών ή ανεξάρτητων ή επιχειρήσεων που ανήκαν σε αγοραστικούς ομίλους ή σε εθελοντικές αλυσίδες. Οι εταιρείες αυτές είναι κατ' εξοχήν στόχοι των μεγάλων αλυσίδων που γυρεύουν να τις αγοράσουν για να τις εξαφανίσουν ...].»

Οι ΜΜΕ των μικρών και περιφερειακών κρατών είναι σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Αφενός οι ΜΜΕ αυτών των κρατών μελών πρέπει να αναπτυχθούν πέρα από τα εθνικά σύνορα λόγω της ανεπαρκούς ζήτησης της αγοράς της χώρας καταγωγής τους. Αφετέρου, δεν μπορούν να επωφεληθούν από τη διασυνοριακή προσφυγή σε ελκυστικές υπηρεσίες προς επιχειρήσεις. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι το σχετικά χαμηλό επίπεδο της δυνητικής τους ζήτησης τις καθιστά τις λιγότερο ελκυστικές αγορές για τους παρόχους υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, επειδή τα προεξοφλούμενα κέρδη από τις επενδύσεις δεν αρκούν για να καλύψουν το υψηλό κόστος συμμόρφωσης.

2. Οι χρήστες υπηρεσιών, ιδίως οι καταναλωτές

Οι χρήστες υπηρεσιών και ιδίως οι καταναλωτές καταβάλλουν τελικά το τίμημα της ύπαρξης συνόρων στην εσωτερική αγορά στον τομέα των υπηρεσιών. Οι πολίτες θίγονται άμεσα, επειδή δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες που προτείνουν πάροχοι υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη ή όταν ο κανονιστικός και διοικητικός κερματισμός αποτρέπει τις επιχειρήσεις να προτείνουν τις υπηρεσίες τους σε πελάτες που είναι κάτοικοι άλλων κρατών μελών. Η κατάσταση αυτή συμβάλλει επίσης στην έλλειψη εμπιστοσύνης από πλευράς καταναλωτών προς τις υπηρεσίες που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη. Εξάλλου, συνιστούν στις επιχειρήσεις οι ίδιες τους οι αρχές να μην πωλούν τις υπηρεσίες τους σε άλλα κράτη μέλη [225] ενώ και οι πολίτες προειδοποιούνται από τα όργανα εκπροσώπησης τους να μην διακινδυνεύσουν να αγοράσουν υπηρεσίες στο εξωτερικό. Όπως και με τις ΜΜΕ ιδιαίτερα θίγονται οι πολίτες των μικρών κρατών μελών. Έτσι οι καταναλωτές δεν μπορούν γενικώς να επωφεληθούν από μεγάλη ποικιλία υπηρεσιών σε ανταγωνιστικές τιμές και από την καλύτερη ποιότητα ζωής που θα μπορούσαν να προσδοκούν από μια πλήρως ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά.

[225] Για παράδειγμα, στις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή ενός κανόνα πολιτικής δικονομίας μια εθνική αρχή συνιστά ρητά στις εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου να μην πωλούν τις υπηρεσίες τους σε καταναλωτές άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αποφύγουν τον κίνδυνο δίωξής τους σε όλες αυτές τις χώρες, λόγω αθέτησης των συμβατικών τους υποχρεώσεων.

Η « έκθεση Cardiff » της Επιτροπής για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς [226] φανέρωσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές τιμών στην εσωτερική αγορά. Η έκθεση κατέδειξε ότι ορισμένες λιανικές τιμές μπορεί να είναι έως 40% ανώτερες ή κατώτερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και ότι η μέση διαφορά τιμών είναι περίπου 30%. Η έκθεση καταλήγει ότι οι διαφορές αυτές οφείλονται σε « οικονομικούς » και όχι « γεωγραφικούς » παράγοντες και ότι « η λήψη μέτρων για την πραγματοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων και την ενίσχυση του ανταγωνισμού φαίνεται ότι αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη λύση για την εξάλειψη της διασποράς τιμών η οποία εξακολουθεί να υπάρχει στις εν λόγω αγορές» [227].

[226] COM (2001) 736 της 7.12.2001.

[227] Η στρογγυλή τράπεζα για τις ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες εκπόνησε έκθεση για τα πλεονεκτήματα μιας ευρωπαϊκής αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για το ευρύ κοινό (The benefits of a working European retail market for financial services. F. Heinemann, M. Jopp, 2002). Εκτιμάται ότι οι δυνατότητες εξοικονόμησης του κόστους μπορεί να ανέλθουν σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ και ότι οι αναμενόμενες θετικές συνέπειες μπορεί να μεταφραστούν σε αύξηση της οικονομικής μεγέθυνσης κατά 0,5% έως 0,7%. Η έκθεση θεωρεί τις αποκλίσεις των εθνικών κανόνων για την προστασία των καταναλωτών ως σημαντικά εμπόδια που « καθιστούν ανέφικτη μια πανευρωπαϊκή στρατηγική μάρκετινγκ και μια πανευρωπαϊκή τυποποίηση των προϊόντων ». Εξάλλου, η μελέτη του Ευρωβαρόμετρου που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής (FLASH BE 117 « consumer study » Ιανουάριος 2002) κατέδειξε ότι οι καταναλωτές έχουν λιγότερη εμπιστοσύνη στις αγορές που πραγματοποιούν σε άλλο κράτος μέλος παρά στο δικό τους. Το 32% των ευρωπαίων καταναλωτών έχουν την αίσθηση ότι προστατεύονται σε περίπτωση διαφοράς με επιχείρηση που είναι εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος σε σύγκριση με ποσοστό 56% σε περίπτωση διαφοράς τους με εθνική επιχείρηση.

Οι ευρωπαίοι μισθωτοί δεν επωφελούνται από το δυναμικό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης της βιομηχανίας των υπηρεσιών. Όλες οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θίγονται από αυτά τα εμπόδια, επειδή όλες χρησιμοποιούν υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, υψηλότερο κόστος, διαφυγόν κέρδος στην παραγωγικότητα και επομένως χαμηλότερο επίπεδο απασχόλησης παρατηρούνται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επειδή οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των θέσεων απασχόλησης στην Ένωση, αυτό ακριβώς το δυναμικό που χάνεται είναι το πιο ανησυχητικό.

Γ. Η χαμηλή αξιοπιστία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών

Τα πολλαπλά νομικά σύνορα μπορεί να οδηγήσουν τους ευρωπαίους πολίτες και οικονομικούς φορείς να θεωρήσουν ότι η εσωτερική αγορά είναι ένας χώρος που περικλείει κίνδυνο. Για εκείνους που δεν αποτρέπονται από την παροχή υπηρεσιών πέρα από τα εσωτερικά σύνορα και που δεν έχουν τα μέσα να πληρώσουν το κόστος που δημιουργούν τα σύνορα αυτά [228], δύο είναι οι λύσεις για να αντιμετωπίσουν αυτούς τους κινδύνους: είτε να βρουν μια διευθέτηση με τις τοπικές αρχές ή με τοπικούς εταίρους είτε να ασκήσουν τη δραστηριότητά τους «στη μαύρη αγορά».

[228] Αναλύονται παραπάνω στο μέρος III, A.

1. Η αντίληψη της εσωτερικής αγοράς ως χώρου που περικλείει κίνδυνο

Από τις επαφές με τους ενδιαφερόμενους κύκλους προκύπτει ότι, εξαιτίας των πολλαπλών δυσκολιών που καταγράφηκαν, οι αποδέκτες και οι πάροχοι υπηρεσιών θεωρούν συχνά πως οι διασυνοριακές δραστηριότητες είναι πολύ περισσότερο διακινδυνευμένες και δαπανηρές από ό,τι οι απλώς εθνικές δραστηριότητες. Γι'αυτό, οι επιχειρήσεις επιλέγουν συχνά να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους σε εθνικό ή τοπικό πλαίσιο ή, όταν θέλουν να μεγαλώσουν την ακτίνα δράσης τους φαίνεται να προτιμούν τις άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό, τις συγχωνεύσεις και τις εξαγορές παρά τις συναλλαγές υπηρεσιών.

Ομοίως, οι καταναλωτές έχουν λιγότερη εμπιστοσύνη όταν έχουν να πραγματοποιήσουν συναλλαγές σε άλλο κράτος μέλος. Πράγματι, η ανάπτυξη τέτοιων συναλλαγών εξαρτάται επίσης από την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και επομένως από την αντίληψη που έχουν για την αγορά.

Η αντίληψη ότι η εσωτερική αγορά υπηρεσιών αποτελεί πιο πολύ κίνδυνο παρά ευκαιρία μπορεί να εξηγήσει εν μέρει γιατί μόνο το 29% των επιχειρήσεων χρησιμοποιούν διασυνοριακές επαγγελματικές υπηρεσίες [229] ή γιατί οι οικονομικοί φορείς θεωρούν ότι υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπιστούν μεροληπτικά από τα δικαστήρια ενός άλλους κράτους μέλους όταν εκδικάζεται μια διαφορά που τους αφορά.

[229] «Barrier to Trade in Business Services», που προαναφέρθηκε, σελίδα ii.

Η αξιοπιστία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών εξαρτάται επίσης σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα των προσφυγών και των κυρώσεων κατά μιας εθνικής αρχής που δεν τηρεί τη νομοθεσία της εσωτερικής αγοράς. Σχετικά με αυτό το ζήτημα μια έρευνα αποκαλύπτει την ύπαρξη κάποιου σκεπτικισμού από πλευράς επιχειρηματιών: «Οι επιχειρήσεις που προσπαθούν να επιλύσουν αυτά τα προβλήματα γενικά προσφεύγουν στις επαγγελματικές ενώσεις, στα εμπορικά επιμελητήρια ή στα δικά τους δίκτυα. Η προσφυγή στις διοικήσεις, είτε αυτές είναι εθνικές είτε ευρωπαϊκές, δεν χαίρουν της εκτίμησης της πλειονότητας των εταιρειών, ανεξαρτήτως μεγέθους. Ωστόσο αυτή η οδός χρησιμοποιείται πολύ πιο συχνά από τις μεγάλες επιχειρήσεις παρά από τις μικρές. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι έχει σημασία να καταστούν οι οδοί προσφυγής πιο προσιτές και πιο αποτελεσματικές ιδίως σε εθνικό επίπεδο» [230]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [231] και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή [232], στη γνωμοδότηση που εξέδωσαν σχετικά με τη «στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» τόνισαν ιδίως τη σημασία βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών επί παραβάσει στον τομέα των υπηρεσιών.

[230] Έρευνα που έχει προσαρτηθεί στον πίνακα επιδόσεων της εσωτερικής αγοράς αριθ. 3, 3.11.1998. http://europa.eu.int/comm/internal_market/fr/update/score/busifr.htm.

[231] « Αυστηρή πολιτική κατά των παραβιάσεων έναντι των κρατών μελών που λαμβάνουν μέτρα ασυμβίβαστα με τα άρθρα 43 και 49 της συνθήκης », ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο « Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών » », που προαναφέρθηκε, 27.

[232] Η γνωμοδότηση διευκρινίζει ότι «η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει το ρόλο της ως θεματοφύλακα της συνθήκης με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα, επισπεύδοντας ιδιαιτέρως την εξέταση των διαδικασιών παράβασης σε περίπτωση που παραβιάζονται οι αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών και της ελεύθερης εγκατάστασης και εξετάζοντας προσεκτικά το θέμα της αναλογικότητας των εθνικών μέτρων που προκαλούν αυτούς τους περιορισμούς. Τη στιγμή κατά την οποία απαιτείται μια ασυνήθιστη προσπάθεια από τα υποψήφια κράτη προκειμένου να αποδεχτούν το κοινοτικό κεκτημένο, τα κράτη μέλη οφείλουν να θεωρήσουν πως πρέπει να δώσουν το παράδειγμα», γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά των υπηρεσιών», που προαναφέρθηκε, 7.5.

2. Οι στρατηγικές της «διευθέτησης»

Η απουσία ασφάλειας δικαίου για την άσκηση των ελευθεριών και η έλλειψη αποτελεσματικότητας των προσφυγών όταν ανακύπτουν εμπόδια μπορεί να υποχρεώσουν τους παρόχους υπηρεσιών να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τις εθνικές αρχές ή με τοπικούς φορείς για να βρουν μια «διευθέτηση». Ακόμη και αν από νομική άποψη τα εμπόδια δεν είναι δικαιολογημένα και μπορεί να προσβληθούν ενώπιον ενός δικαστηρίου ή της Επιτροπής, η ανάγκη εξεύρεσης μιας πραγματιστικής και γρήγορης λύσης για να μην καθυστερήσει η πρόσβαση στην εν λόγω αγορά οδηγεί πολλούς οικονομικούς φορείς σε αυτό το είδος της στρατηγικής.

Οι επαφές με τα ενδιαφερόμενα μέρη επιβεβαιώνουν αυτές τις πρακτικές της διευθέτησης, ιδίως εκείνες που συνίστανται στη σύναψη εταιρικών σχέσεων με τοπικούς οικονομικούς φορείς έτσι ώστε να «επανεθνικοποιηθεί» η κατάσταση και να παρακαμφθεί έτσι η διστακτικότητα ορισμένων αρχών να προσφέρουν πρόσβαση στην εθνική τους αγορά [233].

[233] Η στρατηγική αυτή επισημάνθηκε επίσης στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. βλέπε « Selling to the public sector in Europe. A practical guide for small and medium-sized companies ». OPOCE, 2000, σελίδα 17.

Η στρατηγική αυτή έχει πολλά μειονεκτήματα:

- διαιωνίζει τα νομικά σύνορα, επειδή εμποδίζει την άσκηση δικαστικών αγωγών για την κατάργησή τους και επειδή ο οικονομικός φορέας, μόλις έχει βρει μια διευθέτηση, δεν έχει πλέον κανένα ενδιαφέρον για την εξάλειψη των εμποδίων, επειδή αυτά αποτελούν πλέον φραγμό για την είσοδο στην αγορά των ανταγωνιστών του (αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα).

- συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες που έχουν να κάνουν με τις διαπραγματεύσεις με τις τοπικές αρχές ή με τη δημιουργία εταιρικής σχέσης με έναν τοπικό οικονομικό φορέα (για παράδειγμα, δαπάνες που προκύπτουν από τη χρήση υπηρεσιών τοπικών συμβούλων ή διερμηνέων ή άλλων συνομιλητών κτλ.).

3. Οι στρατηγικές της «μαύρης αγοράς»

Εναλλακτική λύση για τον οικονομικό φορέα, αντί της διευθέτησης, είναι να παράσχει την υπηρεσία του, χωρίς να ενδιαφέρεται για την νομιμότητά της, με άλλα λόγια να μπει σε μια λογική μαύρης αγοράς ή παράλληλης οικονομίας. Οι όροι αυτοί πρέπει να εκλαμβάνονται με την ευρεία τους έννοια, δηλαδή ότι καλύπτουν όχι μόνο τις παράνομες δραστηριότητες όσον αφορά τα φορολογικά καθεστώτα αλλά επίσης εκείνες τις δραστηριότητες που είναι παράνομες σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη νομική προϋπόθεση ή ακόμη κάθε δραστηριότητα για την οποία ο οικονομικός φορέας δεν διαθέτει διαβεβαίωση της νομιμότητάς της και δεν νοιάζεται γι'αυτό σκόπιμα.

Όσον αφορά τις διασυνοριακές υπηρεσίες, η προσφυγή στη στρατηγική της «μαύρης αγοράς» δεν είναι τόσο συνέπεια της πρόθεσης εξαπάτησης όσο συνέπεια των πολλαπλών νομικών συνόρων που καθιστούν ιδιαίτερα πολύπλοκη την αξιολόγηση της νομιμότητας των διασυνοριακών υπηρεσιών. Πράγματι, όπως αναγνώρισε το Δικαστήριο σε πρόσφατη υπόθεση [234], μια κατάσταση η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί από μια εθνική αρχή ως μαύρη εργασία στην πραγματικότητα είναι απλώς η νόμιμη άσκηση των ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς.

[234] Απόφαση Corsten που προαναφέρθηκε. η υπόθεση αυτή αφορούσε ένα γερμανό αρχιτέκτονα ο οποίος ανέθεσε σε μια ολλανδική επιχείρηση εργασίες λιθόστρωσης στο πλαίσιο οικοδομικών εργασιών στη Γερμανία. Επειδή η ολλανδική επιχείρηση δεν ήταν εγγεγραμμένη στο μητρώο βιοτεχνών στη Γερμανία, η γερμανική επιθεώρηση εργασίας επέβαλε πρόστιμο, λόγω παράβασης του γερμανικού νόμου για την καταπολέμηση της λαθραίας απασχόλησης. Η συμπεριφορά αυτή αμφισβητήθηκε από το Δικαστήριο με βάση την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

Η ανάπτυξη στρατηγικών μαύρης αγοράς αποτελεί διαφυγόν κέρδος για όλους τους φορείς:

- ο αποδέκτης και ο πάροχος της υπηρεσίας εκτίθενται στον κίνδυνο επιβολής σοβαρών κυρώσεων και στερούνται την οδό υπεράσπισης και επίσημης προσφυγής σε περίπτωση διαφοράς.

- ο πάροχος των υπηρεσιών δεν θα πρέπει να εμφανίζει πολύ τις δραστηριότητές του, επομένως χάνει ευκαιρίες επειδή δεν θα μπορέσει ποτέ να προωθήσει ανοικτά τις δραστηριότητές του και δεν θα μπορέσει να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησής του. Εξάλλου, η ανάπτυξη της μαύρης αγοράς μπορεί να χρησιμεύσει ως άλλοθι σε ορισμένες εθνικές αρχές για να ενισχύσουν τα νομικά σύνορα στο όνομα της καταπολέμησης της μαύρης αγοράς αντί να τα καταργήσουν για να διευκολύνουν την νόμιμη άσκηση των διασυνοριακών υπηρεσιών. [235]

[235] Σχετικά με αυτό, ορισμένες παρεμβάσεις συμμετεχόντων στη διαβούλευση από τον τομέα των κατασκευών υπογραμμίζουν ότι πολλαπλασιάζονται οι έλεγχοι επιθεώρησης εργασίας όταν το εργοτάξιο ανήκει σε παρόχους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη.

- οι δημόσιες αρχές στερούνται φορολογικά έσοδα και έχουν να αντιμετωπίσουν τον πολύπλοκο χαρακτήρα και το κόστος της καταπολέμησης της μαύρης αγοράς, επειδή δεν μπορούν να διακρίνουν επαρκώς τις περιπτώσεις άσκησης νόμιμων δραστηριοτήτων βάσει του κοινοτικού δικαίου από τις περιπτώσεις σκόπιμης απάτης.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Νέες ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, ανοικτές σε όλους και με πρόσβαση από όλους» [236], η κατάργηση των νομικών συνόρων θα διευκολύνει την αξιολόγηση και τον έλεγχο της νομιμότητας των διασυνοριακών υπηρεσιών και θα αποτελέσει κατά συνέπεια ένα από τα βασικά όργανα της καταπολέμησης της μαύρης αγοράς.

[236] Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλος «Νέες ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, ανοιχτές σε όλους και με πρόσβαση από όλους», COM (2001)116 τελικό της 28.02.2001 «Η εσωτερική αγορά είναι ακόμη κατακερματισμένη στον τομέα των υπηρεσιών. Στον τομέα αυτόν αντιστοιχούν τα δύο τρίτα της συνολικής απασχόλησης και σε αυτόν σημειώνεται το σύνολο της δημιουργίας νέας απασχόλησης. Δεδομένου ότι, με την τεχνολογική πρόοδο, πολλές υπηρεσίες μπορούν να προσφερθούν εξ αποστάσεως, ο κατακερματισμός αυτός δημιουργεί διαταραχές και μπορεί έμμεσα να οδηγήσει σε μεταφορά θέσεων εργασίας εκτός της Ένωσης ή την ανάπτυξη μορφών μη τακτικής απασχόλησης εντός αυτής»-

Συμπερασματα

Μια δεκαετία μετά την υποτιθέμενη ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι μεγάλη είναι η απόσταση που χωρίζει το όραμα της ολοκληρωμένης οικονομίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση από την πραγματικότητα που βιώνουν οι ευρωπαίοι πολίτες και πάροχοι υπηρεσιών. Ο πολύπλοκος χαρακτήρας και η ακαμψία των νομικών συνόρων που υποκατέστησαν τα φυσικά και τεχνικά σύνορα για πολυάριθμες υπηρεσίες είναι πολύ μεγαλύτερης έκτασης από ό,τι αναμενόταν όταν ξεκίνησε η εφαρμογή της νέας στρατηγικής για τις υπηρεσίες.

Οι απώλειες που υπέστη η ευρωπαϊκή οικονομία στο σύνολό της από πλευράς ανταγωνιστικότητας δεν πρέπει να υποτιμηθούν. Στο παρόν στάδιο είναι προφανές ότι ο στόχος που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία την πιο ανταγωνιστική οικονομία του κόσμου δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να γίνουν βασικές αλλαγές στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών στο εγγύς μέλλον.

Η φύση και η έκταση των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν απαιτούν σημαντική προσπάθεια και σαφή πολιτική δέσμευση από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και από τα κράτη μέλη που οφείλουν να θεωρήσουν την κατάργηση των συνόρων αυτών και την αποφυγή της δημιουργίας νέων ζήτημα πρώτης προτεραιότητας, επαγρυπνώντας ωστόσο ταυτόχρονα για τη διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των στόχων γενικού συμφέροντος. Οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να συμμετάσχουν στη διαδικασία αυτή στο βαθμό που είναι εφικτό.

Όπως έχει ήδη δηλωθεί η παρούσα έκθεση δεν αποσκοπεί να λάβει θέση ούτε για τη συμβατότητα με την κοινοτική νομοθεσία των μέτρων που δημιουργούν τις δυσκολίες ούτε για τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να αναληφθούν για την εξασφάλιση της καλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. Η παρούσα έκθεση θα χρησιμεύσει ως βάση εργασίας για τις δράσεις που θα αναληφθούν το 2003 κατά το δεύτερο στάδιο της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, μετά τις συζητήσεις που θα γίνουν με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Οι συζητήσεις αυτές θα πρέπει να αφορούν τόσο τα εμπόδια για τη διασυνοριακή παροχή και κατανάλωση υπηρεσιών όσο και τα εμπόδια για τη διασυνοριακή εγκατάσταση του παρόχου στα οποία προσκρούει ένα φάσμα δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών.

Η διασυνοριακή εγκατάσταση εξακολουθεί να είναι σημαντική για τους παρόχους υπηρεσιών και πρέπει να απλουστευθεί με την κατάργηση των περιττών διοικητικών εξόδων και με τη μείωση της γραφειοκρατίας. Ωστόσο οι ΜΜΕ αποτελούν την πλειοψηφία στον τομέα των υπηρεσιών και, γι'αυτές, η αξιοποίηση νέων αγορών περνάει κυρίως από την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και όχι από την εγκατάσταση, ιδίως χάρη στις δυνατότητες που προσφέρουν οι τεχνολογίες της πληροφορίας οι οποίες βοηθούν να παρακαμφθούν μια σειρά λόγοι για τους οποίους ήταν απαραίτητη η διαρκής φυσική παρουσία. Έχει λοιπόν σημασία να ενθαρρυνθεί η διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών και να γίνεται τόσο εύκολα όσο και στο εσωτερικό του ίδιου κράτους μέλους.

Για να επιτύχει τους στόχους αυτούς, η Επιτροπή σκοπεύει, όπως είχε αναγγείλει στη στρατηγική της για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, στο πλαίσιο του δεύτερου σταδίου να αναλάβει δράσεις νομοθετικού χαρακτήρα των οποίων η εμβέλεια και το περιεχόμενο προϋποθέτουν πρόσθετες αναλύσεις. Γι αυτό το σκοπό πρέπει να βρεθεί μια σωστή ισορροπία μεταξύ, αφενός, της ανάγκης αποφυγής υπερβολικά λεπτομερών και εκτεταμένων κανονιστικών ρυθμίσεων στο ευρωπαϊκό επίπεδο και, αφετέρου, της προστασίας στόχων γενικού συμφέροντος. Αυτό προϋποθέτει μια περισσότερο διεξοδική ανάλυση και άλλων τομέων εναρμόνισης η οποία θα πρέπει να γίνει σε στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα εμπόδια που θίγουν άμεσα την ελευθερία των ευρωπαίων πολιτών να είναι αποδέκτες υπηρεσιών. Σε αυτό το πλαίσιο θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις πτυχές της ζήτησης, ιδίως των καταναλωτών σε μια εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Σχετικά με τους καταναλωτές, οι εν εξελίξει εργασίες για την εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών [237] θα ενισχύσουν τους απαραίτητους όρους για να αποκτήσουν εμπιστοσύνη οι καταναλωτές στις διασυνοριακές συναλλαγές.

[237] Βλέπε τη διαβούλευση που βρίσκεται σε εξέλιξη για ένα σχέδιο οδηγίας-πλαισίου σχετικά με τις εμπορικές πρακτικές . ανακοίνωση της Επιτροπής σε συνέχεια του πράσινου βιβλίου για την προστασία των καταναλωτών στην ΕΕ ; COM (2002) 289.

Όσον αφορά τα μη κανονιστικά εμπόδια, η Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει, όπως έχει εξαγγείλει στη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, συνοδευτικά μέτρα μη νομοθετικού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή θα ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τις ανάγκες πληροφόρησης και παροχής βοήθειας σε πολίτες και επιχειρήσεις που επιθυμούν να είναι οι αποδέκτες ή να προσφέρουν διασυνοριακές υπηρεσίες με τα κατάλληλα συγκεκριμένα μέτρα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

Πλαίσιο

Η Επιτροπή δημοσίευσε την ανακοίνωσή της σχετικά με τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών τον Δεκέμβριο του 2000 και τα κράτη μέλη, τα υπόλοιπα κοινοτικά θεσμικά όργανα καθώς και τα ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν αμέσως να συμμετάσχουν σε αυτήν. Λόγω του περίπλοκου χαρακτήρα και της έκτασης του θέματος, η διάρκεια της διαβούλευσης παρατάθηκε σε όλο το 2001 και στις αρχές του 2002 προκειμένου να δοθεί στα ενδιαφερόμενα μέρη επαρκής χρόνος για να υποβάλουν τις παρεμβάσεις τους.

Στόχος της διαβούλευσης

Η διαβούλευση ξεκίνησε με σκοπό να συλλεγούν από την πηγή πληροφορίες σχετικά με τις δυσκολίες που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ύπαρξη περιορισμών στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και στην ελευθερία της εγκατάστασης ήταν σαφής αλλά ο ακριβής χαρακτήρας τους και η έκτασή τους δεν είχαν κατανοηθεί επακριβώς. Γι' αυτό το λόγο και για πρώτη φορά μετά την υποβολή των «γενικών προγραμμάτων» για την κατάργηση των περιορισμών στην ελευθερία της εγκατάστασης και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών το 1962 [238], η Επιτροπή επιχείρησε να κάνει μια καταγραφή των δυσκολιών που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών, καταγραφή που στηρίζεται κυρίως στις παρεμβάσεις στη διαβούλευση των παρόχων και των χρηστών υπηρεσιών και στις πληροφορίες που αντλήθηκαν από άλλες πηγές οι οποίες αναφέρονται στη συνέχεια.

[238] Προαναφέρθηκε

Ποια είδη υπηρεσιών αφορά;

Η διαβούλευση αποσκοπούσε να συλλέξει πληροφορίες για τα προβλήματα που συναντούν οι πάροχοι και οι χρήστες που εμπλέκονται σε κάθε είδος οικονομικής δραστηριότητας παροχής υπηρεσιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς να αναγνωρίζονται απαραιτήτως οι υπηρεσίες αυτές στατιστικά ή από κάποια κανονιστική ρύθμιση. Έτσι πολυάριθμες υπηρεσίες παρέχονται από κατασκευαστές προϊόντων (για παράδειγμα μια βιομηχανία κατασκευής επίπλων προτείνει υπηρεσίες σχεδιασμού, εγκατάστασης και συντήρησης). Όλες οι μορφές διασυνοριακών υπηρεσιών καλύφθηκαν, το ίδιο και η εγκατάσταση.

Η διαβούλευση κάλυψε το σύνολο των δυσκολιών με στις οποίες προσκρούουν οι πάροχοι υπηρεσιών σε όλα τα στάδια μιας δραστηριότητας παροχής υπηρεσιών: από την εγκατάσταση του παρόχου και τη χρήση εισροών (συντελεστών παραγωγής) που είναι απαραίτητες για την παροχή της υπηρεσίας και την προώθηση και την διανομή της υπηρεσίας έως την πώληση και την εξυπηρέτηση μετά την πώληση της υπηρεσίας. Σε κάθε στάδιο εμφανίζονται εμπόδια και είναι σαφές ότι ένα εμπόδιο που εμφανίζεται σε ένα στάδιο της παροχής της υπηρεσίας θα έχει αντίκτυπο σε ολόκληρη τη δραστηριότητα και μπορεί να επιβάλει στον πάροχο την πλήρη τροποποίηση του επιχειρηματικού του μοντέλου.

Ποιες δυσκολίες έχουν ληφθεί υπόψη;

Η αφετηρία για τον εντοπισμό των συνόρων είναι η νομολογία του Δικαστηρίου που όρισε με σαφήνεια ότι κάθε μέτρο που έχει ως αποτέλεσμα να εμποδίζει, να παρακωλύει ή να καθιστά λιγότερο ελκυστική την παροχή υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών συνιστά περιορισμό. Οι περιορισμοί επομένως δεν είναι αποκλειστικά μέτρα που εισάγουν διακρίσεις, δηλαδή περιορισμοί που πλήττουν τους παρόχους υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη, εξαιτίας της εθνικότητάς τους ή του τόπου κατοικίας τους. Περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας αποτελούν επίσης μέτρα που δεν εισάγουν διακρίσεις, δηλαδή που εφαρμόζονται αδιακρίτως στους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι στη χώρα στην οποία παρέχεται η υπηρεσία και σε εκείνους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη.

Οι δυσκολίες που προκύπτουν από νομοθετικά η διοικητικά μέτρα, δηλαδή που οφείλονται στις επιταγές της νομοθεσίας, στα συστήματα αυτορρύθμισης ή στην πρακτική που εφαρμόζουν οι δημόσιες αρχές (διοικήσεις ή δικαστήρια) και άλλοι ρυθμιστικοί οργανισμοί (επαγγελματικοί σύλλογοι, περιφερειακά επιμελητήρια κτλ.) έχουν ληφθεί υπόψη. Μπορεί να πρόκειται π.χ. για κανόνες και διαδικασίες σχετικά με τη χορήγηση άδειας, με τη διαφήμιση, με τη φορολογία και με το δικαίωμα εργασίας στις περιπτώσεις απόσπασης εργαζομένων. Έχουν επίσης ληφθεί υπόψη οι περιστάσεις οι οποίες κατέστησαν την παροχή των υπηρεσιών ασύμφορη ή ανέφικτη, λόγω προθεσμιών ή λόγω της καταβολής τελών ή άλλων προβλημάτων. Ορισμένες δυσκολίες μπορεί να οφείλονται στον περίπλοκο, δυσκίνητο ή αδιαφανή χαρακτήρα των κανονιστικών ρυθμίσεων ή πρακτικών. Οι περισσότερες δυσκολίες οφείλονται σε πολύ σημαντικές διαφορές μεταξύ των εθνικών κανόνων.

Το Δικαστήριο όρισε επίσης ότι ορισμένες ειδικές περιστάσεις μπορεί να αιτιολογούν υπό ορισμένους όρους την επιβολή περιορισμών στην ελεύθερη κυκλοφορία, για παράδειγμα, λόγοι προστασίας της δημόσιας υγείας ή των καταναλωτών. Ωστόσο ο στόχος του πρώτου σταδίου της στρατηγικής ήταν να εντοπιστούν, από τη σκοπιά των επιχειρήσεων και των πολιτών, ποιες είναι οι δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν και όχι να εκφραστεί κάποια άποψη σχετικά με ενδεχόμενη αιτιολόγησή τους. Γι' αυτό, οι τομείς που ήδη καλύπτονται από κοινοτικά νομοθετικά μέσα ή προτάσεις έχουν επίσης ληφθεί υπόψη. Εξάλλου, έχουν συνεκτιμηθεί οι δυσκολίες που συνάντησαν οι πάροχοι υπηρεσιών της ΕΕ στις υποψήφιες χώρες.

Πώς εφαρμόστηκε η διαβούλευση;

Κατ' αρχάς μια εταιρεία μελετών αγοράς πραγματοποίησε για λογαριασμό της Επιτροπής ανεξάρτητη μελέτη με 6000 επιχειρήσεις κάθε μεγέθους από 14 κράτη μέλη [239]. Η μελέτη έδωσε τελικά μια εικόνα της έκτασης των δυσκολιών: πάνω από μια επιχείρηση στις τρεις που ρωτήθηκαν είχε άμεση εμπειρία δυσκολιών σε σχέση με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ή με την ελευθερία εγκατάστασης. Όλοι οι οικονομικοί φορείς, επιχειρήσεις κάθε μεγέθους και κάθε μορφής ανέφεραν προβλήματα που συνάντησαν σε όλα τα στάδια της παροχής υπηρεσιών: από την εγκατάσταση, τη χρήση εισροών, την προώθηση, τη διανομή και την πώληση υπηρεσιών ως τις δραστηριότητες εξυπηρέτησης μετά την πώληση.

[239] Η Γερμανία δεν έχει περιληφθεί λόγω δυσκολιών που οφείλονται σε ειδικούς κανόνες που διέπουν τις μελέτες αγοράς, ωστόσο οι υπηρεσίες της Επιτροπής συγκέντρωσαν συγκρίσιμες πληροφορίες με άλλα μέσα.

Στη συνέχεια δρομολογήθηκε μια διαβούλευση μέσα από διάφορους μηχανισμούς και διαύλους, με σκοπό την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή. Πολλά ερωτηματολόγια στάλθηκαν βάσει καταλόγων διευθύνσεων σε ευρωπαϊκές και εθνικές ενώσεις. Η γνώμη μεμονωμένων παρόχων υπηρεσιών και χρηστών ζητήθηκε είτε απευθείας είτε μέσω των εθνικών ενώσεων. Διοργανώθηκαν διμερείς συναντήσεις για να συνεχιστούν οι συζητήσεις και εξασφαλίστηκε η συμμετοχή σε συνέδρια και σε σεμινάρια για την ευαισθητοποίηση των ενδιαφερομένων όσον αφορά τη διαδικασία της διαβούλευσης και για την καλύτερη ενημέρωσή τους σχετικά με αυτήν. Όποτε χρειάστηκε, η Επιτροπή τελειοποίησε λεπτομερή άτυπα ερωτηματολόγια για ειδικούς τομείς (για παράδειγμα για τις ΜΜΕ). Το αποτέλεσμα ήταν η παραλαβή απαντήσεων από 668 διαφορετικές πηγές που συμμετείχαν συνολικά με 698 χωριστές παρεμβάσεις στη διαβούλευση.

Χρήση άλλων πηγών

Με σκοπό να συμπληρωθούν τα αποτελέσματα της ανοιχτής διαβούλευσης και της μελέτης και να παρουσιαστεί μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα της πραγματικότητας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών σήμερα, αξιοποιήθηκαν και άλλες πηγές πληροφοριών.

Η Επιτροπή ανέλυσε κατ' αρχάς τις κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και τις αναφορές που έστειλε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πολλές από τις οποίες είχαν παραληφθεί μετά την δρομολόγηση της στρατηγικής. Αντιπροσωπεύουν σημαντική πηγή πληροφοριών σχετικά με τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και των πολιτών. Ομοίως, διδακτικές ήταν οι πολλές καταγγελίες που δέχθηκε η Επιτροπή και οι πολλές περιπτώσεις παραβάσεων που σημειώθηκαν την ίδια αυτή περίοδο. Οι πηγές αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον εντοπισμό των τομέων στους οποίους η αγορά υπηρεσιών μπορεί να είναι δύσκολη για τους πολίτες, λόγω της πρακτικής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη.

Έγινε μια επισκόπηση των πληροφοριών που έφθασαν μέσω μηχανισμών διαβουλεύσεων και επίλυσης των δυσκολιών που συναντούν οι οικονομικοί φορείς. Τέτοιοι μηχανισμοί είναι ο διάλογος με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που έχει θέσει σε λειτουργία η Επιτροπή, τα κέντρα συντονισμού της εσωτερικής αγοράς των κρατών μελών και τα σημεία επαφής για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Τέλος, η Επιτροπή αξιοποίησε οικονομικές και στατιστικές μελέτες που εκπονήθηκαν από αναγνωρισμένες πηγές, από τις δικές της υπηρεσίες, από τα κράτη μέλη και από άλλα θεσμικά όργανα.

Οι παρεμβάσεις των κρατών μελών

Πέρα από την πρόσκληση για συμμετοχή στη διαβούλευση που δρομολόγησε η ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών το Δεκέμβριο του 2000, η Επιτροπή ήρθε σε επαφή με τα κράτη μέλη το Σεπτέμβριο του 2001 αποστέλλοντάς τους μια λεπτομερή αίτηση παροχής, μεταξύ άλλων, οικονομικών και στατιστικών δεδομένων για τις εθνικές αγορές υπηρεσιών και την ευρωπαϊκή αγορά υπηρεσιών. Το πρώτο τρίμηνο του 2002 στάλθηκε δεύτερη αίτηση όσον αφορά την οργάνωση σε εθνικό επίπεδο της παρακολούθησης των αποφάσεων του Δικαστηρίου. Η πλειονότητα των κρατών μελών απάντησαν στις αιτήσεις αυτές και οι απαντήσεις τους αντικατοπτρίζουν επίσης τις διαβουλεύσεις που διεξήγαγαν τα ίδια σε εθνικό επίπεδο με τους διάφορους ενδιαφερόμενους κύκλους.

Το Νοέμβριο του 2001, η Επιτροπή συνέστησε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη για να τη συμβουλεύει σε θέματα στρατηγικής. Η ομάδα συνεδρίασε ήδη δύο φορές ενώ έχουν προβλεφθεί τρεις έως τέσσερις συνεδριάσεις ετησίως. Ορισμένα κράτη μέλη διοργάνωσαν σεμινάρια σχετικά με τη στρατηγική και οι υπηρεσίες της Επιτροπής συμμετείχαν σε κάποια από αυτά. Τα σεμινάρια αυτά στάθηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα για την εξήγηση των στόχων της δράσης και ως βήμα διαλόγου με τους παρόχους υπηρεσιών και τους χρήστες υπηρεσιών καθώς και για τη σύγκριση και καλύτερη κατανόηση των πληροφοριών που είχαν ήδη ληφθεί σχετικά με τα διάφορα είδη δυσκολιών.