[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 26.1.2011

KOM(2011) 17 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

WKŁAD POLITYKI REGIONALNEJ W ZRÓWNOWAŻONY WZROST W RAMACH STRATEGII „EUROPA 2020”

SEK(2011) 92 wersja ostateczna

WPROWADZENIE

W niniejszym komunikacie określono rolę polityki regionalnej w realizacji strategii „Europa 2020”[1], a szczególnie inicjatywy przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów”. Podczas posiedzenia w dniu 17 czerwca 2010 r. Rada Europejska podkreśliła, że potrzebne jest wsparcie polityki spójności dla tej strategii, aby gospodarka UE mogła powrócić na drogę zrównoważonego wzrostu i tworzenia miejsc pracy. Skuteczne osiągnięcie celów strategii „Europa 2020” będzie w dużej mierze zależało od decyzji podejmowanych na szczeblu lokalnym i regionalnym[2]. Polityka regionalna odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu zwiększania skali inwestycji w inteligentny i zrównoważony wzrost poprzez wsparcie działań w zakresie klimatu, energii i ochrony środowiska.

Strategiczne wytyczne Wspólnoty[3] w zakresie polityki spójności zostały przyjęte w 2006 r. W niniejszym komunikacie uwzględniono niedawny rozwój sytuacji w tej dziedzinie oraz zmiany legislacyjne, mające na celu wsparcie zrównoważonego rozwoju regionów. Stanowi on uzupełnienie przyjętego niedawno komunikatu[4] dotyczącego polityki regionalnej i inteligentnego rozwoju, zwiększając wkład polityki regionalnej w zmiany strukturalne gospodarki oraz w realizację strategii „Europa 2020”. Zmiany priorytetów inwestycyjnych polityki regionalnej[5] muszą dokonać się w kontekście zmiany orientacji ogólnej polityki gospodarczej w kierunku priorytetów określonych w strategii „Europa 2020”. Innymi słowy, fundusze regionalne należy w uzasadnionych przypadkach wykorzystywać do wsparcia reform strukturalnych[6].

Biorąc pod uwagę obecną sytuację fiskalną Unii oraz dostępność znacznych funduszy polityki spójności w ramach obecnego okresu programowania 2007-13[7], w niniejszym komunikacie wzywa się podmioty zaangażowane w politykę regionalną do niezwłocznego działania, zwiększenia inwestycji w zrównoważony wzrost oraz skuteczniejszego wykorzystywania funduszy. Komunikat zawiera zalecenia w zakresie praktycznych sposobów wykorzystania polityki przez regiony w celu zbudowania gospodarki efektywnie wykorzystującej zasoby, generującej niską emisję związków węgla, odpornej na zmiany klimatu i konkurencyjnej, a załączony do komunikatu dokument roboczy służb Komisji[8] przedstawia praktyczne wzorce takiego działania. Komisja będzie ściśle współpracować z władzami krajowymi i regionalnymi w celu usprawnienia realizacji tych zaleceń.

ZRÓWNOWAżONY WZROST A POLITYKA REGIONALNA

Około 30 % z ogólnej kwoty 344 mld EUR dostępnej w ramach funduszy regionalnych w latach 2007-2013 może być wykorzystane na działania mające szczególny wpływ na zrównoważony wzrost. Do końca 2009 r. 22 % tej kwoty funduszy na zrównoważony wzrost przydzielono na konkretne projekty; dla całości funduszy regionalnych odsetek ten wyniósł 27 %.

Tabela 1: Kwoty przydzielone w ramach polityki spójności 2007-13 na projekty przyczyniające się do zrównoważonego wzrostu

[pic]

Źródło: sprawozdania strategiczne państw członkowskich; wrzesień 2009 – styczeń 2010

Szczególnie wielkość inwestycji w programy związane z energią i ochroną środowiska była poniżej średniej.

Na początku bieżącego okresu programowania kwestie efektywności energetycznej i energii odnawialnej nie miały priorytetowego znaczenia, jakie mają obecnie. Kryzys finansowy, ograniczone budżety publiczne, utrudnienia administracyjne i niedostateczna wiedza techniczna w tych obszarach działalności, stosunkowo nowych dla organów zarządzających, spowodowały opóźnienia w tych dziedzinach.

Wykres 1: Procentowe wykorzystanie przez państwa członkowskie kwot przydzielonych w ramach polityki spójności 2007-2013 na cele związane ze zrównoważonym wzrostem

[pic]

Źródło: sprawozdania strategiczne państw członkowskich; wrzesień 2009 – styczeń 2010

W inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” podkreśla się duże znaczenie zmobilizowania funduszy polityki regionalnej[9] w ramach spójnej strategii finansowania, wykorzystującej źródła krajowe, publiczne i prywatne. Istnienie jasnych strategii krajowych jest niezbędnym warunkiem wstępnym. Poniższy wykres pokazuje, w jakim stopniu polityka spójności przyczyniała się do tej pory do zmobilizowania krajowych źródeł finansowania inwestycji, szczególnie w infrastrukturę ochrony środowiska i rekultywację.

Wykres 2: Łączne wydatki publiczne w ochronę środowiska w stosunku do PKB (2008)

[pic]

COH MS: Cohesion Member State - NON COH MS: Non Cohesion Member State

Źródło: Eurostat, DG REGIO

Poniższa mapa pokazuje, że obecne przydziały w ramach polityki regionalnej przyczynią się do zniwelowania stwierdzonych niedoborów w zakresie zrównoważonego gospodarowania zasobami[10] w pewnych regionach i państwach członkowskich,

Mapa 1: Sytuacja państw członkowskich w zakresie „zrównoważonego wykorzystywania zasobów” i inwestycje planowane w tym zakresie w ramach polityki spójności w latach 2007-2013

.[pic][pic]

Wynik pod względem „zrównoważonego wykorzystania zasobów”

Względna pozycja poszczególnych państw członkowskich: im wyższy wynik, tym lepsza sytuacja

Źródło: Komisja Europejska, DG ECFIN . Źródło: Komisja Europejska, DG REGIO

W ramach polityki regionalnej konsekwentnie współfinansuje się tworzenie infrastruktury do celów ochrony środowiska w zakresie gospodarki wodnej i ściekowej, pomagając regionom w sprostaniu rygorystycznym wymogom ramowym przewidzianym w dyrektywach UE. Stanowi to również okazję do działań na rzecz poprawy konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy przy jednoczesnej ochronie środowiska regionów.

Komisja jest zdania, że w bieżącym okresie programowania instytucje zarządzające mają duże możliwości poprawy efektywności wykorzystywania dostępnych zasobów. Istniejące programy operacyjne umożliwiają zrewidowanie priorytetów prowadzonych projektów i uruchomienie nowych. Zalecenia zawarte w niniejszym komunikacie mają służyć jako przewodnik najlepszego wyboru priorytetów inwestycyjnych i optymalnego zarządzania nimi w celu osiągnięcia wyników maksymalnie sprzyjających zrównoważonemu wzrostowi. Zalecenia te opierają się na praktycznych rozwiązaniach zastosowanych już przez poszczególne regiony i miasta.

ZWIęKSZANIE WKłADU POLITYKI REGIONALNEJ W ZRÓWNOWAżONY WZROST W BIEżąCYM OKRESIE PROGRAMOWANIA

Zaproponowane w niniejszym komunikacie podejście służące zwiększeniu wkładu polityki regionalnej w zrównoważony wzrost w bieżącym okresie programowania opiera się na dwóch filarach:

1. większa skala inwestycji w zrównoważony wzrost : zachęcanie do nadania większego strategicznego znaczenia inwestycjom w zrównoważony wzrost, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki zasobooszczędnej i niskoemisyjnej;

2. lepsza jakość inwestycji w zrównoważony wzrost : poprawa mechanizmów realizacji polityki poprzez większy nacisk na stosowanie zasad zrównoważonego rozwoju w programach operacyjnych.

Pierwszy filar – większa skala inwestycji w zrównoważony wzrost

Określono trzy priorytety, które mają przyczynić się do realizacji celów zrównoważonego wzrostu i strategii „Europa 2020”: gospodarka niskoemisyjna, funkcje ekosystemu i bioróżnorodność oraz ekoinnowacje.

Przekształcenia prowadzące do gospodarki niskoemisyjnej – koncentracja na inwestycjach w efektywność energetyczną, budynki, odnawialne źródła energii oraz ekologiczny transport

W ostatnich latach przyjęto szereg istotnych środków w ramach polityki UE, w tym pakiet klimatyczno-energetyczny w roku 2008, strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (będący technicznym filarem pakietu) oraz przekształconą dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

- Regiony i miasta powinny wykorzystywać nowe okazje do inwestycji energetycznych w budynki.

Budynki odpowiadają za 41 % zużycia energii. Jest to zatem kluczowy obszar dla inwestycji[11] służących osiągnięciu poziomów docelowych przewidzianych w strategii „Europa 2020”. Inwestycje takie mogą przynieść rezultaty w postaci zwiększenia efektywności gospodarowania zasobami i tworzenia lokalnych miejsc pracy.

Zmiany w rozporządzeniu w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR)[12] poszerzyły jego zakres w dziedzinie inwestycji w budynki na rzecz zrównoważonej energii.

Podczas gdy tradycyjnie w ramach polityki regionalnej finansowano inwestycje służące efektywności energetycznej tylko w odniesieniu do budynków publicznych i komercyjnych, obecnie możliwe jest wykorzystywanie tych funduszy we wszystkich państwach członkowskich również w sektorze budynków mieszkalnych. Na inwestycje w budownictwo mieszkaniowe, sprzyjające spójności społecznej, można obecnie przeznaczać do 4 % środków przydzielanych z EFRR na dane państwo. Jeśli państwa członkowskie zdecydują się w związku z tym na zmianę swojego programowania, możliwa będzie zmiana przydziału 8 mld EUR w ramach bieżących programów.

Ponadto, w celu zachęcenia do szerszego stosowania instrumentów rynkowych, przyjęto kolejną zmianę prawodawstwa[13], w ramach której rozszerzono stosowanie instrumentów inżynierii finansowej na obszary efektywności energetycznej i energii odnawialnej w odniesieniu do budynków, w tym istniejących budynków mieszkalnych. Instytucje zarządzające powinny szybko zacząć wykorzystywać te nowe możliwości, mając na uwadze rolę, jaką w tym obszarze inwestycji odgrywają władze lokalne.

- Regiony i miasta powinny przyspieszyć inwestycje w odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną zgodnie z lokalnym potencjałem energetycznym.

Działania zmierzające do osiągnięcia dwudziestoprocentowego udziału odnawialnych źródeł energii w finalnym zużyciu energii do roku 2020, co jest celem obowiązującym w UE, powinny przyczynić się do stworzenia dodatkowych miejsc pracy, w wielu wypadkach blisko miejsc, gdzie dokonywane są inwestycje. Działania na rzecz efektywności energetycznej również mają znaczący potencjał tworzenia miejsc pracy.

Instytucje zarządzające powinny postrzegać odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną jako czynniki napędowe rozwoju, szczególnie w obszarach wiejskich i przybrzeżnych oraz w regionach najbardziej oddalonych i na wyspach, korzystając z potencjału energetycznego mórz i oceanów. Polityka regionalna może również pomóc zwiększyć udział zrównoważonej energii w lokalnym ogrzewaniu oraz skojarzonej produkcji ciepła i energii elektrycznej. Równie ważne są inwestycje w TEN-E i lokalne inteligentne sieci dystrybucyjne.

- Instytucje zarządzające powinny dawać pierwszeństwo projektom korzystnie wpływającym na zasobooszczędność transportu

W sektorze transportu należy intensywniej działać w celu realizacji inwestycji w ekologiczny transport publiczny i obniżenie emisyjności. Zgodnie z najnowszymi zaleceniami UE[14] zachęca się regiony i miasta do pełnego wykorzystywania środków przydzielanych w UE w celu wsparcia przejścia na efektywniejsze rodzaje transportu. Ekologiczna komunikacja miejska, maksymalnie wykorzystująca ekologiczne, energooszczędne pojazdy i transport niezmotoryzowany, ma priorytetowe znaczenie; podobnie kolej, gdzie szczególną uwagę należy zwrócić powinno być przyspieszenie wdrożenia środków w wysokości 19 mld EUR wstępnie przydzielonych na priorytety związane z kolejowymi korytarzami TEN-T.

W odniesieniu do TEN-T polityka regionalna powinna koncentrować się w większym stopniu na budowie podstawowej sieci, oferującej dużą wartość dodaną w skali UE, dążąc do usunięcia najważniejszych „wąskich gardeł”, w szczególności w przypadku odcinków transgranicznych, do łączenia węzłów intermodalnych i promowania interoperacyjności.

Zrównoważony rozwój miast europejskich

Udział miast w emisjach CO2 sięga 75 %[15], przez co miasta mają szczególnie ważną rolę do odegrania w tworzeniu gospodarki niskoemisyjnej i zasobooszczędnej. W planowaniu urbanistycznym konieczne jest uwzględnianie odpowiednich sposobów wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów na rzecz zrównoważonego wzrostu – czy to poprzez projekty sektorowe, np. dotyczące ekologicznego transportu publicznego lub efektywności energetycznej budynków, czy poprzez podejścia bardziej holistyczne, np. środki przeciwdziałania niekontrolowanemu rozwojowi miast. Dobre przykłady obejmują:

- całościowe podejście do inwestycji w zakresie zrównoważonej energii w prowincji Barcelona (ES) poprzez Porozumienie Burmistrzów i instrument ELENA;

- wsparcie inwestycji energetycznych w budynkach mieszkalnych na Litwie poprzez utworzenie funduszu JESSICA w wysokości 227 mln EUR.

Funkcje ekosystemu: nacisk na zachowanie i maksymalizację potencjału środowiska naturalnego

Unii Europejskiej nie udało się osiągnąć zakładanego na 2010 rok celu powstrzymania utraty bioróżnorodności. W celu wzmożenia wysiłków państwa członkowskie przyjęły nowy cel na rok 2020[16], który stanie się podstawą tworzonej nowej strategii UE w dziedzinie bioróżnorodności. Na szczeblu międzynarodowym UE zobowiązała się do respektowania wyników niedawnej konferencji CBD[17], w tym do rozpoczęcia prac nad procesem mobilizacji zasobów w celu realizacji strategicznego planu na rzecz bioróżnorodności na lata 2011-2020.

- Instytucje zarządzające powinny inwestować w kapitał naturalny jako źródło rozwoju gospodarczego

Powietrze, woda, grunty, gatunki, gleby i morza należą do zasobów naturalnych kluczowych dla naszej egzystencji, a także dla naszych perspektyw ekonomicznych. Termin „funkcje ekosystemu”, stworzony w Milenijnej ocenie ekosystemów ONZ z 2004 r., odnosi się do tych naturalnie występujących korzyści, a także strat, które mogą zaistnieć w przypadku ich niezachowania. Zachowanie ekosystemów pozwala na tworzenie trwałych miejsc pracy i sprzyja rozwojowi społeczno-gospodarczemu. Około 16,8 % miejsc pracy w Europie jest pośrednio związanych z zasobami naturalnymi[18]. Dla przykładu szacowana wartość zapylania roślin przez owady dla europejskiego rolnictwa wynosi 22 mld EUR rocznie[19].

- Instytucje zarządzające powinny wykorzystywać finansowanie w ramach polityki regionalnej do zapobiegania zagrożeniom naturalnym jako element ochrony zasobów naturalnych i dostosowania do zmian klimatu

Zapobieganie zagrożeniom może być efektywną inwestycją, ponieważ koszt środków zapobiegawczych jest wielokrotnie niższy niż ewentualne koszty naprawy zniszczeń. Dobrze opracowane projekty w zakresie zapobiegania zagrożeniom mogą służyć zachowaniu funkcji ekosystemu, np. jakości i ilości wód, oraz korzystnie wpływać na bioróżnorodność, rolnictwo i obszary przybrzeżne. Poprzez wzmacnianie buforowej funkcji przyrody sprzyja to również przystosowaniu do zmian klimatu, których skutkiem będą częstsze i poważniejsze klęski żywiołowe.

- Instytucje zarządzające powinny nadawać priorytetowe znaczenie „zielonej infrastrukturze”

Termin „zielona infrastruktura” odnosi się do lasów, rzek, stref przybrzeżnych, parków, korytarzy ekologicznych i innych elementów naturalnych lub półnaturalnych, które mają kluczowe znaczenie dla spełniania przez ekosystem jego funkcji. Rozwijanie zielonej infrastruktury jest niezbędne dla zachowania zrównoważonego środowiska, w którym nasza gospodarka i społeczeństwo mogą się rozwijać. W szczególności pomaga ono w przystosowaniu się do zmian klimatu i sprzyja tworzeniu i właściwemu zarządzaniu sieciami ekologicznymi. Dlatego też instytucje zarządzające powinny w swoich ocenach wszystkich projektów infrastrukturalnych zapewnić ocenę ich wpływu na obszary naturalne i użytkowanie gruntów. Należy położyć szczególny akcent na stosowanie właściwych instrumentów, np. zintegrowanego zarządzania terenami przybrzeżnymi i dorzeczami, zwłaszcza w przypadkach, kiedy może to mieć wpływ na obszary Natura 2000.

W stronę zintegrowanego zarządzania funkcjami ekosystemu

- Przywracanie terenów zalewowych w celu dostosowania do zmian klimatu przy jednoczesnym zachowaniu innych wartościowych funkcji ekosystemu, np. dostępności czystej wody (HU).

- Rozwój zielonej infrastruktury, np. korytarzy ekologicznych, dla zapewnienia funkcjonowania sieci Natura 2000 (PL).

Ekoinnowacje: nacisk na mobilizowanie partnerstw na rzecz innowacji oraz technologii informacyjnych

Ekoinnowacje są niezbędnym narzędziem w dążeniu do efektywnego wykorzystywania zasobów, konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy.

- Instytucje zarządzające powinny w większym stopniu wspierać ekoinnowacje.

Ekoinnowacje mogą przyczynić się do poprawy efektywności gospodarowania zasobami i tworzenia nowych miejsc pracy we wszystkich sektorach gospodarki. Na przykład przemysł ekologiczny jest obecnie jedną z największych branż w Europie i zatrudnia ok. 3,4 mln osób. W ostatnich latach jego wielkość rosła o ok. 8 % rocznie; w latach 2004-2008 stworzono 600 tys. nowych miejsc pracy[20].

- Instytucje zarządzające powinny wspierać klastry w dziedzinie technologii ekologicznych poprzez partnerstwa z przedsiębiorstwami

Istnienie na danym obszarze geograficznym klastrów, czyli skupisk wzajemnie powiązanych grup przedsiębiorstw, instytucji badawczych i innych podmiotów zajmujących się innowacjami, stanowi ważny atut regionów. Instytucje zarządzające zachęca się do wspierania klastrów w dziedzinie ochrony środowiska i energetyki, opierających się na partnerstwach podmiotów publicznych i prywatnych, w celu przyspieszenia inwestycji w ekoinnowacje.

- Instytucje zarządzające powinny wykorzystywać finansowanie z funduszy regionalnych w celu promowania technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) na rzecz gospodarki ekologicznej.

Infrastruktura TIK w postaci sieci[21], wraz z innowacyjnymi usługami i aplikacjami, stanowi główny czynnik umożliwiający wykorzystywanie technologii ekologicznych i ekoinnowacji. Z tego też powodu poszczególne inwestycje powinny być skoordynowane i wspierane, aby korzystnie wpływały na siebie nawzajem. Inteligentne sieci energetyczne, odnawialne źródła energii i inteligentne systemy transportowe to przykłady obszarów, w których TIK przynoszą znaczną wartość dodaną i sprzyjają obniżaniu emisji, jednocześnie oferując nowe możliwości rynkowe dla ekoinnowacji.

Regiony wykorzystujące potencjał technologii ekologicznych i ekoinnowacji

- Opracowanie przekrojowej strategii w celu sprzyjania ekoinnowacjom w klastrach regionalnych (AT)

- Inwestycje w kompleksowy program wsparcia przedsiębiorstw w celu pomocy MŚP w poprawie efektywności gospodarowania zasobami (UK)

Inwestowanie w kapitał ludzki i kształcenie odpowiednich umiejętności będzie kluczem do budowy społeczeństwa efektywnie gospodarującego zasobami. Europejski Fundusz Społeczny może świadczyć pomoc zmierzającą do uwolnienia umiejętności, kreatywności, przedsiębiorczości i innowacyjności pracowników zgodnie z inicjatywą przewodnią „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia” w ramach strategii „Europa 2020”.

Niezbędne jest, aby działania w ramach polityki regionalnej były opracowywane w synergii z polityką UE we wszystkich wymienionych powyżej dziedzinach. Zdecydowanie zachęca się instytucje zarządzające do wykorzystywania wsparcia uzupełniającego oferowanego w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich, programu LIFE+, siódmego programu ramowego w zakresie badań i rozwoju oraz programu na rzecz konkurencyjności i innowacji.

Drugi filar – lepsza jakość inwestycji

Upowszechnianie zasad zrównoważonego rozwoju[22] w toku wdrażania programów funduszu regionalnego zwiększy ich wpływ na zrównoważony wzrost regionów bez potrzeby zastosowania innych środków czy instrumentów zaradczych.

Uwzględnianie zasad zrównoważonego rozwoju na wszystkich etapach projektu

- Kwestie zrównoważonego rozwoju muszą stanowić integralną część każdego planu, od etapu jego opracowywania po realizację i monitorowanie

Jakkolwiek koncepcja zrównoważonego rozwoju jest dobrze ugruntowana w umysłach większości decydentów i osób zarządzających projektami, nie jest ona w wystarczającym stopniu upowszechniona w opracowywaniu, realizacji i ocenie wszystkich działań. Kluczem do poprawy skuteczności funduszy regionalnych jest stałe zwracanie uwagi na tę kwestię na wszystkich etapach projektów[23]. Instytucje zarządzające powinny również przyjąć dłuższą perspektywę czasową przy porównywaniu kosztów w „cyklu życia” alternatywnych metod inwestowania, np. poprzez uwzględnianie w obliczeniach kwestii zachowania ekosystemów i bioróżnorodności.

- Regiony i miasta powinny w większym stopniu wykorzystywać ekologiczne zamówienia publiczne.

Ekologiczne zamówienia publiczne mogą korzystnie wpłynąć na konkurencyjność europejskich dostawców towarów i usług. Europejskie dyrektywy w sprawie zamówień publicznych pozwalają władzom publicznym na uwzględnianie kwestii społecznych oraz związanych z klimatem i środowiskiem naturalnym w procedurach zakupu. Już teraz dostępny jest szereg technik i metod[24] sprzyjających stosowaniu ekologicznych zamówień publicznych. Polityka regionalna może być pomocna w sprostaniu wyzwaniu szkolenia i informowania urzędników odpowiadających za zamówienia publiczne na wszystkich szczeblach władz lokalnych i regionalnych.

- Ustanowienie właściwych wskaźników na potrzeby monitorowania i oceny

Eurostat opracował zestaw wskaźników zrównoważonego rozwoju, które mogą pomóc władzom krajowym i regionalnym w ustaleniu ich własnych tablic wyników zgodności z tą zasadą. Dzięki pomocy technicznej polityka regionalna może wspierać rozwój narzędzi oceny i monitorowania[25], aby pomóc w podejmowaniu decyzji o tym, jakie rodzaje inwestycji najlepiej przyczynią się do ograniczania emisji CO2 w ramach programów.

Dobre praktyki w opracowywaniu cyklu życia projektów Opracowanie konkretnych instrukcji w zakresie ochrony środowiska w celu wsparcia promotorów projektów przy przygotowywaniu i wyborze projektów (SE) Promowanie ekologicznych zamówień publicznych w regionie Hradec Králové (CZ); rywalizacja miast i innych instytucji w zakresie dobrych praktyk Określenie konkretnych wskaźników zmian klimatu, bioróżnorodności i pustynnienia w celu monitorowania postępów (BG) |

- Kontrola inwestycji pod kątem odporności na skutki zmian klimatu i efektywności gospodarowania zasobami

- Instytucje zarządzające powinny kontrolować programy operacyjne i projekty pod kątem odporności na skutki zmian klimatu

Kontrola programów i projektów nie tylko pod kątem oddziaływania na środowisko, ale również prawdopodobnej wrażliwości na zmiany klimatu, jest ważnym elementem zwiększenia zdolności przystosowawczych regionu. W Białej księdze w sprawie adaptacji do zmian klimatu zachęca się państwa członkowskie do opracowania do 2012 r. regionalnych strategii adaptacyjnych. Państwa członkowskie i regiony powinny wykorzystywać dostępne obecnie fundusze w ramach polityki regionalnej do finansowania i realizacji wspomnianych nowych strategii.

- Instytucje zarządzające powinny przy kształtowaniu inwestycji wybierać najbardziej zasobooszczędne opcje

Przy inwestowaniu w infrastrukturę ochrony środowiska o kluczowym znaczeniu należy w pełni uwzględniać opcje na podstawie tzw. hierarchii postępowania z odpadami i hierarchii sposobów użycia wody, określonych w prawodawstwie UE[26]. Oznacza to, że należy preferować po pierwsze zapobieganie powstawaniu odpadów, następnie ich ponowne wykorzystywanie, a w dalszej kolejności recykling lub odzysk, np. odzysk energii. Unieszkodliwianie (usuwanie) odpadów jest ostatecznością. W planach gospodarki odpadami należy wyraźnie zaznaczać, że zapobieganie powstawania odpadów i recykling mają pierwszeństwo przed innymi opcjami.

W odniesieniu do wody instytucje zarządzające powinny dawać pierwszeństwo projektom przewidującym oszczędność wody, zwiększoną efektywność zużycia wody, politykę ustalania cen wody lub oszczędne środki zarządzania popytem. Konkretne przykłady to m.in. ograniczanie wycieków z rur, instalowanie kolektorów wody deszczowej lub ponowne wykorzystywanie wody ponownie wprowadzanej do obiegu.

Stosowanie tych podejść metodycznych można rozszerzyć na inne obszary przy ocenie opcji inwestycyjnych pod kątem efektywności gospodarowania zasobami.

Dobre praktyki w zakresie kontroli programów operacyjnych pod kątem kwestii zmian klimatu i efektywnego gospodarowania zasobami Kontrola pod kątem klimatu projektu rekultywacji terenu przybrzeżnego, prowadząca do decyzji o zmianie przebiegu drogi nadbrzeżnej (FR) Włączenie instalacji do recyklingu, kompostowania i wytwarzania biogazu do miejskiego zakładu przetwarzania odpadów w Sant’Antnin (MT) |

- .

Lepsze zarządzanie

Polityka regionalna ma unikalny potencjał w zakresie przyczyniania się do realizacji przyjętych przez UE celów zrównoważonego wzrostu dzięki powiązaniu z konkretnymi miejscami oraz promowaniu wielopoziomowego zarządzania i partnerstw publiczno-prywatnych w ramach zintegrowanych strategii.

- Administracje publiczne i decydenci w państwach członkowskich powinni uwzględniać cele zrównoważonego wzrostu w ogólnych ramach tworzenia polityki

Cele strategii „Europa 2020” będzie można osiągać skuteczniej, jeśli fundusze polityki regionalnej będą wykorzystywane w szerszych ramach politycznych, oferujących konieczną pewność prawną i odpowiednie zachęty. W praktyce oznacza to, że programom i projektom powinny towarzyszyć zmiany ram regulacyjnych i administracyjnych.

- Instytucje zarządzające powinny poszerzyć partnerstwa i zwiększyć strategiczny charakter treści poruszanych przez komitety monitorowania programów.

Lepsze zarządzanie jest niezbędne dla osiągnięcia zrównoważenia, jak potwierdzono to w niedawnych ocenach ex post polityki spójności na lata 2000-2006. Jest to niezbędny element budowania identyfikacji i konsensusu zaangażowanych stron wokół wspólnej wizji, a przez to stymulowania realizacji strategii i programu. Zaangażowanie partnerów społeczno-gospodarczych i społeczeństwa obywatelskiego musi rozpoczynać się wcześnie i trwać na wszystkich etapach programowania. Komitety monitorujące powinny dokonywać okresowych przeglądów postępów w realizacji uzgodnionych celów strategii i programów pod kątem ewentualnej potrzeby istotnej zmiany kierunku. Rozwój ogólnokrajowych sieci tematycznych łączących odpowiednie organy również może zwiększyć wartość programów pod kątem zrównoważonego wzrostu.

Dobre praktyki w zakresie zarządzania zwiększającego wartość programów pod kątem zrównoważonego wzrostu Sieci krajowych i regionalnych organów ochrony środowiska (ES, IT, PL, UK, DE, HE) w powiązaniu z zarządzaniem funduszami strukturalnymi i Funduszem Spójności; Rozwój zdolności organizacji pozarządowych do działania w charakterze partnerów politycznych (SI). |

- Zachęcanie do szerszego stosowania dźwigni finansowej przy wykorzystywaniu środków z UE oraz do eksplorowania innowacyjnych podejść do finansowania

W sytuacji kryzysu gospodarczego państwa członkowskie nie zawsze mają nadal możliwość korzystania wyłącznie z finansowania z sektora publicznego. Można i należy w większym stopniu angażować przedsiębiorstwa prywatne, np. podczas projektowania, budowy i eksploatacji infrastruktury. Należy w większej skali stosować zasadę „zanieczyszczający płaci”, która powinna być postrzegana jako kluczowy element wartości projektu pod kątem zrównoważonego wzrostu.Kolejnym krokiem powinno być rozważenie zastosowania instrumentów inżynierii finansowej dla osiągnięcia większego efektu dźwigni w odniesieniu do ograniczonych dostępnych zasobów. Należy w znacznie większym stopniu wykorzystywać w polityce regionalnej inicjatywy JEREMIE i JESSICA, a także wyciągać wnioski ze stosowania innych instrumentów, jak np. mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka, w ramowych programach UE w dziedzinie badań.

- Czerpanie pełnych korzyści z działań transgranicznych

Regiony powinny inwestować w zrównoważony wzrost poprzez integrację polityki mającej wpływ na terytoria i morza UE, szczególnie strefy przybrzeżne, lasy i dorzecza o znacznym potencjale bioróżnorodności. Dodatkową wartość dodaną przyniosłaby współpraca pomiędzy państwami członkowskimi i regionami w zakresie spójnych działań, a także w obrębie określonych obszarów lądowych lub morskich, np. zlewisk.W szczególności instytucje zarządzające powinny w pełni korzystać z możliwości oferowanych przez współpracę transgraniczną, międzyregionalną i ponadnarodową, zgodnie z nowym celem spójności terytorialnej, wprowadzonym w traktacie lizbońskim. Dobrą ilustracją zalet działania na poziomie makroregionalnym są strategie dla Morza Bałtyckiego i dla regionu Dunaju.

WNIOSKI POLITYCZNE

Zasadnicze zmiany w sposobie działania polityki regionalnej można będzie wprowadzić dopiero w kolejnych wieloletnich ramach finansowych, natomiast w niniejszym komunikacie przedstawiono sposoby, w jakie instytucje zarządzające mogą dostosować bieżące programy polityki regionalnej do celów zrównoważonego wzrostu, przewidzianych w strategii „Europa 2020”. Komunikat jest apelem do władz krajowych, regionalnych i lokalnych do podjęcia działań już teraz i do lepszego wykorzystywania dostępnych funduszy w celu promowania zrównoważonego wzrostu w każdym regionie Europy. Działania te stanowią uzupełnienie inicjatywy przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” oraz celów strategii „Europa 2020” w zakresie klimatu i energii[27] i w ich kontekście powinny być postrzegane.

Załącznik 1 – Działania służące osiągnięciu celów zrównoważonego wzrostu w ramach strategii „Europa 2020” za pomocą polityki regionalnej i środków finansowych, które ona oferuje

Państwa członkowskie i regiony zachęca się do:

- zmodyfikowania wydatków w ramach priorytetów bieżących programów w celu stymulowania przejścia do gospodarki zasobooszczędnej i niskoemisyjnej oraz do zbadania, na ile potrzebne jest dokonanie zmian w programach, z wykorzystaniem wsparcia uzupełniającego oferowanego w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich, programu LIFE+, siódmego programu ramowego w zakresie badań i rozwoju oraz programu na rzecz konkurencyjności i innowacji w zakresie:

- efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii i ograniczania emisji pochodzących z transportu;

- funkcji ekosystemu, szczególnie ochrony bioróżnorodności, przystosowania do zmian klimatu oraz zapobiegania klęskom żywiołowym;

- wsparcia ekoinnowacji poprzez klastry oraz usługi i aplikacje TIK;

- systemowego uwzględniania zasad zrównoważonego wzrostu na wszystkich etapach projektów, ze szczególnym akcentem na zwiększenie efektywności gospodarowania zasobami;

- zwracanie uwagi na kwestie zmian klimatycznych w planowaniu terytorialnym, w tym w strategiach lokalnych, regionalnych i makroregionalnych, w szczególności jeśli dotyczy to obszarów ponadnarodowych związanych z określonymi dorzeczami lub zlewiskami;

- prowadzenia ukierunkowanych ocen oraz uwzględnienia w rocznych sprawozdaniach z realizacji programów operacyjnych osobnej sekcji poświęconej ocenie tego, w jakim stopniu programy prowadzone ze wsparciem polityki regionalnej są zgodne z wytycznymi zawartymi w niniejszym komunikacie;

- uwzględnienia w krajowych programach reform możliwości przeorientowania finansowania w ramach polityki regionalnej na priorytety strategii Europa 2020 dzięki elastyczności, jaką oferują programy operacyjne;

- rozpoczęcia przygotowań do następnej generacji programów w zakresie:

- położenia silniejszego akcentu tematycznego na inwestycje ekologiczne oraz na przejście do gospodarki niskoemisyjnej i odpornej na zmiany klimatu, przy jednoczesnym zintegrowanym podejściu do zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich i wiejskich, z pełnym uwzględnieniem kontekstu regionalnego i możliwości regionalnych,

- budowania potencjału z wykorzystaniem budżetu na pomoc techniczną w celu angażowania podmiotów lokalnych i regionalnych oraz organizacji pozarządowych w strategie regionalne służące przystosowaniu się do zmian klimatycznych i łagodzeniu ich skutków.

Załącznik 2 – Działania służące osiągnięciu celów zrównoważonego wzrostu w ramach strategii „Europa 2020” za pomocą polityki regionalnej i środków finansowych, które ona oferuje

Komisja zobowiązuje się do szybkiego rozpatrzenia i wsparcia wszelkich wniosków o zmianę programowania w zakresie finansowania w celu uwzględnienia priorytetów strategii „Europa 2020”, a także do:

- współpracy z międzynarodowymi i krajowymi instytucjami finansowymi w celu zapewnienia wsparcia dostępnych zasobów oraz w uzasadnionych przypadkach maksymalizacji stosowania instrumentów finansowych, w tym intensywniejszego wykorzystywania inicjatyw JEREMIE i JESSICA. Szczególny akcent zostanie położony na zrównoważoną energię w budynkach mieszkalnych, z uwzględnieniem niedawnych zmian do rozporządzeń w sprawie funduszy strukturalnych;

- współpracy z odpowiednimi organami w państwach członkowskich i regionach w celu stworzenia ukierunkowanych inicjatyw pilotażowych i organizacji seminariów celem wdrożenia propozycji opisanych w niniejszym komunikacie;

- służenia władzom krajowym i regionalnym wiedzą tematyczną w fazie realizacji i monitorowania programów;

- mobilizowania dostępnych środków w ramach istniejących programów operacyjnych w celu zwiększenia zdolności instytucjonalnych, aby zapewnić stosowanie zasad zrównoważonego rozwoju i usunąć istniejące utrudnienia, zwłaszcza w odniesieniu do inicjatywy JASPERS;

- dalszej pomocy państwom członkowskim w mobilizowaniu dostępnej pomocy technicznej w ramach ich programów w celu pobudzenia zrównoważonego wzrostu w regionach oraz ułatwienia na wszystkich poziomach administracyjnych przygotowania toku projektów;

- określenia dobrych praktycznych wzorców i promowania ich wymiany pomiędzy państwami członkowskimi w dziedzinach związanych ze zrównoważonym wzrostem, poprzez takie inicjatywy jak „Regiony na rzecz zmian gospodarczych” czy ESPON.

-

[1] COM(2010) 2020.

[2] Parlament Europejski, 2009/2235(INI) z 30 kwietnia 2010 r.

[3] Dz.U. L 291 z 21.10.2006, s. 11.

[4] COM(2010) 553.

[5] COM(2010) 642 wersja ostateczna: „Wnioski z piątego sprawozdania w sprawie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej: przyszłość polityki spójności”

[6] COM(2010) 700 wersja ostateczna „Przegląd budżetu UE”.

[7] COM(2010) 110.

[8] Szczegóły w: SEC(2011) 92

[9] Zob. też CdR 223/2010

[10] Szczegóły w: SEC(2011) 92

[11] SEC(2008) 2865r

[12] Rozporządzenie (WE) nr 397/2009

[13] Rozporządzenie (UE) nr 832/2010

[14] COM(2009) 279 wersja ostateczna

[15] http://www.worldenergyoutlook.org/index.asp

[16] „Powstrzymać utratę różnorodności biologicznej i degradację funkcji ekosystemu w UE do 2020 roku, przywrócić je w takim wymiarze, w jakim jest to możliwe, a jednocześnie zwiększyć wkład UE w powstrzymanie globalnej utraty różnorodności biologicznej.”

[17] Dziesiąte posiedzenie Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD COP10), Nagoja, październik 2010 r.

[18] TEEB: „The Economics of Ecosystems and Biodiversity” („Ekonomia na rzecz ekosystemów i bioróżnorodności”): „TEEB for Local and Regional Policy Makers” („TEEB dla decydentów lokalnych i regionalnych”)

[19] Gallai et al. 2009

[20] „Najbardziej konkurencyjne branże to te, w których najbardziej efektywnie gospodaruje się zasobami – i vice versa”; badanie finansowane przez Komisję Europejską – projekt ENV.G.1/ETU/2007/0041

[21] COM(2010) 245 wersja ostateczna/2 – „Europejska agenda cyfrowa” akcentuje szereg działań w tym względzie.

[22] Komisja Brundtland (1987) zdefiniowała zrównoważony rozwój jako spełnianie potrzeb obecnego pokolenia bez naruszania możliwości przyszłych pokoleń do realizacji ich potrzeb.

[23] Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 3/2009

[24] http://ec.europa.eu/environment/gpp/index_en.htm

[25] Zob. budżetowe narzędzie ograniczania emisji „NECATER” (FR) jako przykład dobrych praktyk w SEC(2011) 92

[26] Ramowa dyrektywa wodna 2000/60/WE i ramowa dyrektywa w sprawie odpadów 2008/98/WE.

[27] Konkluzje Rady Europejskiej z 17.6.2010 r.