[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH | Bruksela, dnia 25.10.2005 COM(2005) 534 końcowy KOMUNIKAT KOMISJI Szczegółowe sprawozdanie monitorujące o stanie przygotowań Bułgarii i Rumunii do członkostwa w UE {SEC(2005) 1352, SEC(2005) 1353, SEC(2005) 1354} WPROWADZENIE Negocjacje o przystąpieniu z Bułgarią i Rumunią zakończono w grudniu 2004 r., zaś Traktat o Przystąpieniu został podpisany w kwietniu 2005 r. i przewiduje przyjęcie obu krajów jako członków UE w styczniu 2007 r. Traktat podlega obecnie procesowi ratyfikacji. Przystąpienie Bułgarii i Rumunii będzie stanowić zakończenie piątego rozszerzenia UE, które rozpoczęło się w maju 2004 r. przystąpieniem dziesięciu nowych Państw Członkowskich, głównie z Europy Środkowej. Tym sposobem kraje te, w niedawnej historii sztucznie oddzielone od Europy, powrócą do rodziny europejskiej z korzyścią dla wszystkich Państw Członkowskich rozszerzonej Unii, powiększając obszar pokoju, demokracji i dobrobytu w Europie. W dokumencie strategicznym i sprawozdaniach opublikowanych w październiku 2004 r. Komisja odnotowała postęp dokonany przez oba kraje w przygotowaniach do przystąpienia. Komisja określiła również obszary, w których konieczne są dalsze zmiany na lepsze w celu całkowitego wypełnienia wszystkich wymogów przystąpienia oraz zapewnienia pomyślnego przebiegu i wyniku procesu przystąpienia. Komisja zdecydowała o zwiększeniu stopnia monitorowania przygotowań tych krajów. Na szczycie w grudniu 2004 r. Rada Europejska stwierdziła, że Rumunia i Bułgaria będą w stanie przyjąć na siebie wszystkie obowiązki związane z członkostwem w dniu planowanego przystąpienia, o ile będą kontynuować obecne wysiłki i zrealizują w pełni wszystkie konieczne reformy we wszystkich obszarach objętych dorobkiem prawnym Wspólnoty, ze szczególną koncentracją na obszarze sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz w przypadku Rumunii również na obszarach polityki konkurencji i ochrony środowiska. Unia Europejska będzie w dalszym ciągu dokładnie śledzić stan przygotowań. Rada Europejska przypomniała, że na mocy klauzul ochronnych mogą zostać wprowadzone ewentualne środki w odniesieniu do poważnych problemów, które mogą się pojawić przed przystąpieniem lub w okresie trzech lat po przystąpieniu, szczególnie w obszarach wymienionych powyżej. Niniejsze sprawozdanie jest wypełnieniem zobowiązania złożonego przez Komisję w Dokumencie Strategicznym z 2004 r. oraz odpowiedzią na prośbę złożoną przez Radę Europejską w grudniu 2004 r. o dalsze przedkładanie rocznych sprawozdań dotyczących postępów Bułgarii i Rumunii na drodze do przystąpienia, zawierających w razie potrzeby zalecenia. Komisja chce również pomóc Bułgarii i Rumunii w dalszych przygotowaniach, a przez to w pomyślnym przystąpieniu. Niniejsze sprawozdanie zawiera ocenę gotowości obu krajów do członkostwa, wskazuje istniejące niedociągnięcia oraz przedstawia działania, które należy podjąć w celu ich zniwelowania; ocena ta opiera się na sprawozdaniach dotyczących poszczególnych krajów, z których wnioski są załączone do niniejszego sprawozdania. Sprawozdanie odnosi się do stanu rzeczy na koniec września 2005 r. SZCZEGÓłOWE SPRAWOZDANIA MONITORUJąCE Metoda Postępy Bułgarii i Rumunii na drodze do przystąpienia podlegają od kilku lat ciągłemu monitorowaniu ze strony Komisji. Tegoroczne sprawozdania stanowią ocenę stanu gotowości Bułgarii i Rumunii do przystąpienia w 2007 r. na podstawie politycznych i gospodarczych kryteriów członkostwa, a także w kontekście wymogu przyjęcia i wdrożenia porządku prawnego UE, określanego jako dorobek prawny Wspólnoty ( acquis communautaire ), określonego na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze w 1993 r. W zakresie politycznych i gospodarczych wymogów członkostwa sprawozdanie zawiera ocenę stopnia dotychczasowych postępów w obszarach, które we wnioskach z zeszłorocznego sprawozdania określono jako obszary wymagające dalszej poprawy. Określono zagadnienia wymagające dalszych działań oraz sformułowano ogólną ocenę spełnienia tych kryteriów przez oba kraje. W zakresie przyjęcia i wdrożenia dorobku prawnego Wspólnoty ramy odniesienia dla tegorocznego monitorowania stanowi Traktat o Przystąpieniu, zawierający prawa i obowiązki przyszłych Państw Członkowskich oraz konkretne zobowiązania dotyczące przyjęcia i wdrożenia całości dorobku prawnego Wspólnoty przez te kraje. Podstawowym zobowiązaniem i głównym obowiązkiem wynikającym z Traktatu jest stosowanie wszystkich zasad i całego prawodawstwa UE od pierwszego dnia członkostwa, z wyłączeniem obszarów, dla których w ramach negocjacji uzgodniono środki przejściowe. Podobnie jak w poprzednich sprawozdaniach zastosowano podział dorobku prawnego Wspólnoty na 29 rozdziałów, wprowadzony dla celów negocjacji. Wprowadzono również w ramach analizy dalszy podział na szczegółowe obszary dorobku prawnego Wspólnoty (łącznie około 140), w których wskazano ewentualne zagadnienia stwarzające problemy. Z zasady uwzględniane jest tylko prawodawstwo rzeczywiście przyjęte oraz środki, które zostały już wprowadzone. Zasygnalizowano zagadnienia wymagające dalszych działań oraz opóźnienia w przygotowaniach. W zakończeniu każdego rozdziału obszary wchodzące w jego zakres zostały ujęte w trzech kategoriach. Pierwsza kategoria obejmuje obszary, w których dany kraj osiągnął gotowość lub w których przygotowania są zaawansowane i które powinny zostać uregulowane do czasu przystąpienia przy zachowaniu obecnego tempa przygotowań. Druga kategoria obejmuje pozostałe obszary wymagające intensyfikacji działań i szybszego postępu w celu ich uregulowania przed datą przystąpienia. Trzecia kategoria obejmuje obszary budzące poważne obawy . Obszary te obejmują istotne zagadnienia, w których konieczne są natychmiastowe zdecydowane działania, aby dany kraj osiągnął gotowość do członkostwa do dnia przystąpienia. Podstawą sprawozdań były informacje dostarczone przez rządy Bułgarii i Rumunii, międzynarodowe instytucje (finansowe) oraz szereg krajowych i międzynarodowych organizacji pozarządowych. Komisja porównała te informacje z własnymi ustaleniami i spostrzeżeniami zebranymi za pośrednictwem przedstawicielstw Komisji, w czasie wizyt terenowych, wzajemnych weryfikacji oraz dyskusji z odpowiednimi przedstawicielami Bułgarii i Rumunii. Streszczenie ustaleń Kryteria polityczne W zeszłym roku Komisja stwierdziła, że oba kraje spełniają kryteria polityczne. Ocena ta pozostaje aktualna. W 2004 r. Komisja wskazała dla każdego z krajów obszary, w których możliwa była dalsza poprawa. Sprawozdania z 2005 r. wskazują, że w niektórych z tych obszarów nastąpił postęp, np. pod względem wolności wypowiedzi w obu krajach, walki z drobną korupcją w Bułgarii oraz reformy systemu sprawiedliwości, integracji mniejszości, ochrony dzieci i zwrotu własności w Rumunii. Jednak w niektórych obszarach konieczna jest dalsza poprawa. Do nich należą, w obu krajach, reforma administracji publicznej, funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, ściganie korupcji o dużej skali, walka z handlem ludźmi, niewłaściwe traktowanie osób zatrzymanych, system ochrony zdrowia psychicznego i integracja mniejszości romskiej. Istnienie sprawnych systemów administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości oraz walka z korupcją są niezbędne dla skutecznego wdrożenia dorobku prawnego Wspólnoty. Oba kraje muszą energicznie kontynuować prowadzone obecnie działania w tych obszarach. Nadal konieczne jest wzmocnienie administracji publicznej na wszystkich poziomach, w tym na poziomie regionalnym i lokalnym, poprzez zapewnienie ich bardziej rozliczalnego i rzetelnego działania oraz poprawę koordynacji w ramach instytucji i pomiędzy nimi, obsady stanowisk oraz sytuacji finansowej. Reformy mające na celu modernizację systemów wymiaru sprawiedliwości w obu krajach powinny być kontynuowane dla zapewnienia skutecznego egzekwowania przepisów prawa Wspólnoty. Dotyczy to zwłaszcza fazy przed rozpoczęciem procesu sądowego, a także potrzeby zapewnienia bardziej odpowiedzialnego działania wymiaru sprawiedliwości w Bułgarii. W Rumunii reforma wymiaru sprawiedliwości została już zasadniczo rozpoczęta, jednak konieczne jest kontynuowanie jej wdrażania w ścisłej zgodności z terminami określonymi w planie działań. W obu krajach problemem wpływającym na zaufanie do administracji publicznej i sądownictwa, a przez to również na możliwość odpowiedniego wdrożenia dorobku prawnego Wspólnoty, nadal jest korupcja. Walka z korupcją powinna zatem w dalszym ciągu być wśród najwyższych priorytetów. Władze obu krajów nie powinny szczędzić wysiłków na rzecz egzekwowania przepisów antykorupcyjnych, ścigania i karania przypadków korupcji o dużej skali oraz podejmowania środków zapobiegawczych. Komisja będzie również w najbliższych latach zwracać szczególną uwagę na zapobieganie sytuacjom, w których fundusze Unii wskutek nadużyć i korupcji nie docierają do prawowitych beneficjentów. Kryteria ekonomiczne W zeszłym roku Komisja stwierdziła, że w obu krajach spełnione są kryteria funkcjonującej gospodarki rynkowej. Jeśli chodzi o wypełnienie kryterium zdolności sprostania presji konkurencji i siłom rynkowym wewnątrz Unii, Komisja stwierdziła, że powinno to być możliwe pod warunkiem, w przypadku Bułgarii, „kontynuacji rozpoczętych reform”, zaś w przypadku Rumunii – „dynamicznego wdrożenia programu reform strukturalnych”. Ocena ta pozostaje aktualna. W obu krajach nadal obserwowano stosunkowo korzystny rozwój sytuacji gospodarczej. W 2004 r. realny wzrost PKB był wysoki zarówno w Bułgarii (5,6 %), jak i w Rumunii (8,3 %); tendencja ta utrzymała się ogólnie w pierwszym półroczu 2005 r. Inflacja w Bułgarii była stosunkowo niska, a w Rumunii nadal spadała. Zaczęło również wzrastać zatrudnienie, co doprowadziło do niewielkiego obniżenia stóp bezrobocia w obu krajach. Zaobserwowano dalszy rozwój pośrednictwa finansowego, co wynikało z silnego wzrostu krajowej działalności kredytowej w obu krajach. Pomimo nierównomiernego postępu w różnych obszarach, w obu krajach nadal prowadzono reformy strukturalne, co powodowało wzmocnienie średnioterminowej konkurencyjności ich gospodarek. W 2004 r. Komisja wskazała obszary, w których szczególnie możliwa była dalsza poprawa. Sprawozdania z 2005 r. świadczą o tym, że dokonano znacznego postępu w niektórych z tych obszarów, np. w dziedzinie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych czy liberalizacji rynku telekomunikacji w Bułgarii oraz restrukturyzacji najistotniejszych sektorów czy poprawy dyscypliny finansowej w Rumunii. Jednak w niektórych obszarach postęp był zdecydowanie mniej widoczny. W szczególności w Bułgarii dalszemu zwiększeniu uległ deficyt w rachunku bieżącym, a reformy rynku pracy miały bardzo ograniczony zakres. W Rumunii ekspansyjna polityka spowodowała zwiększenie nierównowagi makroekonomicznej. Kontynuowano prywatyzację, jednak jej tempo było wolniejsze, niż przewidywał to program rządu. Zagadnienia te wymagają dalszej uwagi. Przygotowania legislacyjne i administracyjne W zeszłym roku Komisja wyraziła oczekiwanie, że oba kraje spełnią kryteria dorobku prawnego Wspólnoty i będą gotowe do członkostwa w styczniu 2007 r., biorąc pod uwagę osiągnięty już postęp, dotychczasową realizację zobowiązań oraz trwające nadal prace przygotowawcze. Niniejsze sprawozdanie wskazuje, że od tego czasu oba kraje poczyniły dalsze postępy w przyjmowaniu i wdrażaniu dorobku prawnego Wspólnoty. W pewnych obszarach postęp był jednak niewystarczający. Ogólnie istotne jest nie tylko przyjęcie dorobku prawnego Wspólnoty, ale również jego praktyczne wdrażanie. Oba kraje powinny wzmóc wysiłki w celu dokończenia przygotowań, a w szczególności wypracowania odpowiednich zdolności administracyjnych i sądowniczych koniecznych do wdrożenia i egzekwowania dorobku prawnego Wspólnoty. Dokonany postęp w przyjmowaniu i wdrażaniu dorobku prawnego Wspólnoty W większości obszarów dorobku prawnego Wspólnoty przygotowania do członkostwa są w obu krajach dalece zaawansowane. Stosunkowo niewiele problemów występuje nadal w rozdziałach dorobku dotyczących przepływu kapitału, prawa spółek, transportu, energii, statystyki, unii gospodarczej i walutowej, polityki przemysłowej, małych i średnich przedsiębiorstw, nauki i badań naukowych, edukacji i szkoleń, stosunków zewnętrznych, wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa oraz przepisów budżetowych UE. Ponadto w Bułgarii zasady konkurencji oraz prawo Wspólnoty w zakresie polityki kulturalnej i audiowizualnej są przestrzegane. W przypadku Rumunii sytuacja jest zadowalająca w większości obszarów dotyczących swobodnego przepływu osób, telekomunikacji i ochrony konsumentów. W odniesieniu do wszystkich tych rozdziałów, przy zachowaniu obecnego tempa postępu, integracja Bułgarii i Rumunii z UE powinna przebiec bez trudności. Zagadnienia wymagające zwiększenia wysiłków Bułgaria i Rumunia osiągnęły zatem znaczny stopień dostosowania prawa do dorobku prawnego Wspólnoty przed dniem 30 września 2005 r., czyli na 15 miesięcy przed przewidywaną datą przystąpienia. Tym niemniej na tym etapie Komisja określiła również szereg obszarów, w których konieczne są zwiększone wysiłki. W obu krajach większej uwagi wymaga zwalczanie prania brudnych pieniędzy. W obszarze rolnictwa Bułgaria i Rumunia muszą zwiększyć tempo przygotowań do integracji z Organizacjami Wspólnego Rynku i do wdrożenia mechanizmów handlu zewnętrznego. Oba kraje muszą poświęcić więcej uwagi zakończeniu przygotowań w dziedzinie rybołówstwa . W żadnym z obu krajów nie ukończono jeszcze prac nad horyzontalnym prawodawstwem w dziedzinie ochrony środowiska ; konieczne jest zwiększenie wysiłków w tym kierunku. W dziedzinie polityki społecznej oba kraje muszą zdynamizować działania w obszarach prawa pracy i dialogu społecznego, zapewnić poprawę sytuacji w publicznej służbie zdrowia, w dziedzinie integracji społecznej i warunków w instytucjach opiekuńczych, a także w zakresie zwalczania dyskryminacji. Zarówno w Bułgarii, jak i w Rumunii wymagana jest intensywniejsza praca w celu przygotowania do wdrożenia funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności , co obejmuje terminową akredytację na potrzeby Poszerzonego Zdecentralizowanego Systemu Zarządzania (EDIS) w kontekście funduszy przedakcesyjnych. Ramy prawne nie są jeszcze gotowe; konieczne są również dalsze prace przygotowawcze obejmujące stworzenie odpowiednich mechanizmów współfinansowania. W dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Bułgaria i Rumunia muszą zwiększyć tempo przygotowań do stosowania polityk wizowych i antynarkotykowych Unii oraz mechanizmów współpracy sądowej pomiędzy Państwami Członkowskimi. Nadal istnieją poważne niedostatki w obszarze kontroli finansowej , które mogą mieć wpływ na zdolność obu krajów do rzetelnego i skutecznego wdrażania programów finansowanych przez UE. Ponadto w Bułgarii nadal konieczne będą szczególne wysiłki w dziedzinie zamówień publicznych, usług finansowych, minimalnych wymogów w zakresie szkolenia oraz zasad wzajemnego uznawania kwalifikacji w określonych zawodach, swobody świadczenia usług niefinansowych, a także zasady wzajemnego uznawania specyfikacji produktów – choć ogólnie w obszarze uregulowań wspólnotowych dotyczących rynku wewnętrznego dokonano znacznego postępu. Konieczne są bardziej intensywne prace w celu zapewnienia realizacji krajowego programu restrukturyzacji przemysłu hutnictwa stali, w szczególności zobowiązania do nieprzyznawania środków pomocy restrukturyzacyjnej dla sektora hutnictwa stali po 2005 r. W przypadku pozostałych polityk sektorowych Bułgaria musi zdynamizować prace w dziedzinie transportu lotniczego i morskiego oraz w kwestii liberalizacji rynków energii i telekomunikacji . W obszarze polityki społecznej konieczne jest zwiększenie wysiłków w zakresie polityki przeciwdziałania dyskryminacji. W kwestii podatków Bułgaria powinna przyspieszyć dostosowywanie własnych uregulowań do zasad opodatkowania pośredniego i bezpośredniego, a także w szybkim terminie dokończyć tworzenie struktur wykonawczych. W Bułgarii nadal występują niedociągnięcia w dziedzinach polityki ochrony środowiska związanych ze zintegrowanym zapobieganiem i kontrolą zanieczyszczeń, wdrażaniem prawodawstwa dotyczącego gospodarki odpadami i bezpieczeństwa nuklearnego, a także we wszystkich aspektach dorobku prawnego Wspólnoty dotyczącego ochrony konsumentów . Konieczne jest również przyspieszenie wdrażania w Bułgarii prawodawstwa Wspólnoty dotyczącego azylu . W dziedzinie ceł niezbędne będą działania w celu komputeryzacji i zapewnienia połączeń z informatycznymi systemami celnymi UE. Rumunia również osiągnęła dobry poziom dostosowania w wielu obszarach związanych z rynkiem wewnętrznym , potrzebne są jednak zwiększone wysiłki w dziedzinie wymogów dotyczących produktów przemysłowych, swobody zakładania przedsiębiorstw i ochrony danych osobowych. Mimo znacznego postępu, jakiego dokonano w dziedzinie kontroli pomocy państwa, konieczne są dalsze prace w celu osiągnięcia zadowalającej skuteczności w egzekwowaniu przyjętych zasad. Rumunia musi zintensyfikować prace w branży audiowizualnej oraz w procesie wdrażania dorobku prawnego Wspólnoty w zakresie unii celnej . Zdynamizowania wymaga walka z przestępczością zorganizowaną w Rumunii. We wszystkich tych obszarach możliwe i oczekiwane są w tym momencie działania naprawcze; ostrzega się jednak oba kraje, że dla rozwiązania tych kwestii w terminie umożliwiającym przystąpienie konieczne jest zwiększenie wysiłków. W przeciwnym wypadku istnieje realne ryzyko opóźnień w przetransponowaniu i stosowaniu dorobku prawnego Wspólnoty w momencie przystąpienia. Istnieje na przykład poważne zagrożenie, że Bułgaria i Rumunia nie będą miały odpowiednich zdolności egzekucyjnych do wdrożenia zasad ochrony danych osobowych, o ile działania nie ulegną przyspieszeniu. Rumunia musi również zmniejszyć odsetek pojazdów silnikowych nieposiadających ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w celu przystąpienia do Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego dotyczącego „zielonej karty” i wdrożenia jego postanowień przed przystąpieniem. W wypadku nierozwiązania tych problemów w terminie oba kraje mogą podlegać działaniom naprawczym ze strony Unii zgodnie z opisem w pkt 3.2 poniżej. Obszary budzące poważne obawy Komisja stwierdziła szereg budzących poważne obawy niedociągnięć w przygotowaniach do członkostwa; niepodjęcie w tych kwestiach natychmiastowych zdecydowanych działań spowoduje, że dane państwo nie będzie w stanie wdrożyć dorobku prawnego Wspólnoty ani wykorzystać funduszy UE do momentu przystąpienia w 2007 r. W obu krajach problemem jest duża skala praktyk piractwa i podrabiania towarów. Konieczne jest wzmocnienie egzekwowania prawa, ze szczególnym uwzględnieniem kontroli granicznych oraz efektywnego ścigania naruszeń własności intelektualnej . Bułgaria i Rumunia muszą wzmóc wysiłki na rzecz powołania niezbędnych instytucji i osiągnięcia odpowiednich zdolności administracyjnych dla stosowania bezpośrednich systemów wsparcia dla rolników, realizacji wydatków związanych z rynkiem oraz dystrybucji funduszy na rozwój obszarów wiejskich w kontekście Wspólnej Polityki Rolnej. Istnieją poważne obawy, że agencje płatnicze oraz zintegrowany system zarządzania i kontroli nie będą w pełni zdolne do działania do momentu przystąpienia. Jeśli sytuacja ta nie zostanie naprawiona, nowe Państwa Członkowskie muszą się liczyć z ryzykiem, że rolnicy z tych państw nie będą mogli otrzymywać płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W obu krajach istnieje pilna potrzeba przyjęcia i wdrożenia niezbędnego prawodawstwa w dziedzinie weterynarii. Problemy w tym obszarze mogą uniemożliwić włączenie sektora produkcji zwierzęcej obu krajów do wspólnego rynku, ponieważ w razie ich nierozwiązania będą one stanowić zagrożenie dla systemu weterynaryjnego i bezpieczeństwa łańcucha żywności w UE. Niewystarczający jest w szczególności dotychczasowy postęp w organizowaniu identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz kontroli importu z krajów trzecich w ramach ogólnego systemu kontroli weterynaryjnej. Wdrożenie przepisów Wspólnoty w zakresie przenośnych encefalopatii gąbczastnych (TSE) , np. BSE, jest w przypadku obu krajów kwestią wywołującą poważne obawy. Kontrola chorób zwierzęcych w Bułgarii i Rumunii działa wadliwie, o czym świadczy obserwowane lokalne występowanie tam poważnych chorób. Może istnieć potrzeba zastosowania środków ochrony pozostałej części UE przed chorobami. W obu krajach obecne tempo dostosowywania zakładów rolno-spożywczych nie jest wystarczające, aby wszystkie te zakłady mogły spełnić zobowiązania uzgodnione w toku negocjacji o przystąpieniu. W interesie zdrowia publicznego zostaną podjęte konkretne środki w stosunku do producentów niespełniających wymagań; do takich środków mogą należeć ograniczenia w produkcji i wprowadzaniu na rynek wyrobów. Bułgaria i Rumunia nie posiadają wystarczającej infrastruktury granicznej ani dostatecznej liczby odpowiednio wyszkolonego personelu, aby zapewnić pełną zgodność z wymogami i procedurami dotyczącymi zewnętrznej granicy UE . Nie można wykluczyć potrzeby wprowadzenia konkretnych środków ograniczających w celu ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego UE. Zarówno w Bułgarii, jak i w Rumunii poważnym problemem pozostaje korupcja. W sytuacji utrzymania się jej obecnego poziomu, korupcja stanowi zagrożenie dla rynku wewnętrznego, właściwego działania polityk UE oraz programów finansowanych przez UE. Konieczne jest pilne podjęcie dynamicznych działań w celu zademonstrowania zdolności Bułgarii i Rumunii do skutecznego zwalczania korupcji oraz wywołania nieodwracalnego spadku skali tego zjawiska. Jednoznaczne egzekwowanie prawa jest w przypadku każdego kraju warunkiem wstępnym członkostwa w UE. Zarówno Bułgaria, jak i Rumunia mają poważne trudności w zakresie możliwości administracyjnych ram instytucjonalnych oraz w zakresie zapewnienia odpowiedniego zarządzania i kontroli finansowej w kontekście wdrożenia finansowanych przez UE programów funduszy strukturalnych oraz środków Funduszu Spójności . W przypadku braku wymaganych organów lub ich niedostatecznej zdolności administracyjnej Bułgaria i Rumunia nie będą w stanie wykorzystać wszystkich przyznanych im środków. Ponadto nadal istnieją poważne obawy dotyczące egzekwowania przez Bułgarię zasad ubezpieczenia pojazdów silnikowych – wiele pojazdów nie ma ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Jeśli Bułgaria nie przystąpi do Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego dotyczącego „zielonej karty” i nie wdroży jego postanowień, konieczne może być utrzymanie po przystąpieniu kontroli granicznych w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. W dziedzinie rolnictwa niewystarczający jest postęp Bułgarii w tworzeniu organizacji rynku mleka , co w razie braku terminowego rozwiązania tego problemu utrudni interwencję rynkową UE w tym sektorze. W dziedzinie kontroli weterynaryjnej niewystarczające są w Bułgarii możliwości przetwarzania odpadów zwierzęcych . Bułgaria nie dokonała również transpozycji dorobku prawnego Wspólnoty w zakresie handlu żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego , a zasady dobrostanu zwierząt na poziomie gospodarstw, w transporcie i w uboju nie są odpowiednio egzekwowane. W obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, oprócz problemów wymienionych powyżej, Bułgarii nie udało się skutecznie ograniczyć przestępczości zorganizowanej . Również w tym przypadku konieczne jest skuteczne wprowadzenie zasad prawnych. Ponadto Rumunia nie dokończyła procesu dostosowywania swojego prawa do obowiązujących w UE zasad zamówień publicznych , a wdrażanie i egzekwowanie tych zasad przebiega z poważnymi zakłóceniami. W razie braku poprawy, sytuacja ta stworzy niesprawiedliwe warunki dla podmiotów gospodarczych pochodzących z Państw Członkowskich, a także wpłynie negatywnie na zdolność Rumunii do rzetelnego wdrażania programów finansowanych przez UE. Tak długo, jak sytuacja ta będzie się utrzymywać, nie będzie możliwa wypłata środków z funduszy UE, szczególnie z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. W Rumunii występują poważne opóźnienia w komputeryzacji i zapewnianiu łączności z podatkowymi systemami informatycznymi UE. O ile nie zostaną natychmiast podjęte trwałe działania, konieczne będzie zastosowanie odpowiednich środków zaradczych dla zapewnienia niezakłóconego działania systemów podatkowych UE. W dziedzinie ochrony środowiska Rumunia nie posiada odpowiedniej zdolności administracyjnej koniecznej do dokończenia wydawania zezwoleń podmiotom prowadzącym działalność przemysłową zgodnie z zasadami UE dotyczącymi zintegrowanego zapobiegania i kontroli zanieczyszczeń oraz do zapewnienia egzekwowania zasad. Może to spowodować niekorzystny wpływ na środowisko w skali transgranicznej oraz spowodować niesprawiedliwe warunki działalności podmiotów przemysłowych. W wypadku utrzymywania się tej sytuacji może być konieczne wprowadzenie środków zaradczych. Tłumaczenie dorobku prawnego Wspólnoty Oba kraje muszą również zapewnić tłumaczenie dorobku prawnego Wspólnoty na własne języki (odpowiednio bułgarski i rumuński). Bułgaria przetłumaczyła już ponad 95 % z 90 000 stron acquis , jednak ok. 60 % przetłumaczonych tekstów wymaga sprawdzenia przez władze krajowe przed ich przekazaniem instytucjom UE. Rumunia przetłumaczyła prawie 60 %, jednak ponad 50 % tej ilości wymaga sprawdzenia. Zdolności tłumaczenia i sprawdzania dokumentów w obu krajach nie osiągnęły jeszcze odpowiedniego poziomu, wynoszącego ok. 6000 stron na miesiąc, co wynika głównie z trudności w pozyskaniu i utrzymaniu personelu. Rządom Bułgarii i Rumunii zalecono poświęcenie tej kwestii odpowiedniej uwagi. KOLEJNE KROKI Działania, które powinny podjąć Bułgaria i Rumunia Władze obu krajów są odpowiedzialne za podjęcie wszelkich koniecznych środków naprawczych w celu zniwelowania braków stwierdzonych w niniejszym sprawozdaniu oraz zapewnienia pełnej gotowości obu krajów do członkostwa w 2007 r. Wszystkie wysiłki powinny obecnie koncentrować się na realizacji tego celu. Będzie to obejmować, na wszystkich poziomach rządowych, dokładne planowanie działań, ustalanie priorytetów, przyjmowanie właściwych środków oraz zapewnianie odpowiedniego przydziału koniecznych zasobów finansowych i ludzkich. Oba kraje będą musiały zwrócić uwagę na wzmocnienie zdolności administracyjnych i sądowniczych w celu odpowiedniego wdrożenia i egzekwowania wymaganego prawodawstwa. Konieczne będą dynamiczne działania w kierunku zwalczania korupcji oraz w zakresie reform systemu wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej, co powinno zapewnić odpowiednie funkcjonowanie prawa. Monitorowanie i środki ochronne Z uwagi na dalsze występowanie niedociągnięć i konieczność ich zniwelowania, Komisja będzie nadal prowadzić intensywne monitorowanie przygotowań obu krajów, koncentrując się na wynikach niniejszego sprawozdania. Celem monitorowania będzie pomoc Bułgarii i Rumunii w dokończeniu przygotowań do członkostwa oraz właściwe i regularne dostarczanie Radzie i Parlamentowi informacji o postępach dokonywanych przez oba kraje. Będzie ono również podstawą ewentualnych decyzji o podjęciu środków koniecznych dla uniknięcia lub rozwiązania ewentualnych problemów mogących wpływać na funkcjonowanie UE w przypadku niedostatecznego przygotowania obu krajów. Komisja będzie prowadzić rozmaite działania monitorujące aż do momentu przystąpienia. Komisja zamierza w pełni wykorzystywać wszelkie dostępne instrumenty, np. pisemne ostrzeżenia, wzajemne weryfikacje, misje monitorujące prowadzone przez służby Komisji i struktury układów o stowarzyszeniu. Niezwłocznie po przyjęciu niniejszego sprawozdania Komisja wyśle pisemne ostrzeżenia z odpowiednim uzasadnieniem na poziomie politycznym do władz Bułgarii i Rumunii, zwracając im uwagę na główne stwierdzone braki i wzywając je do podjęcia natychmiastowych działań naprawczych. Komisja rozpocznie następnie serię weryfikacji w odniesieniu do najbardziej problematycznych zagadnień określonych w niniejszym sprawozdaniu. Celem weryfikacji, prowadzonych przez ekspertów Państw Członkowskich i Komisji, będzie pomoc obu krajom oraz ocena na miejscu realnego postępu w poszczególnych obszarach. Komisja zamierza zakończyć weryfikacje do wiosny 2006 r. W marcu lub kwietniu 2006 r. Komisja zorganizuje spotkania na wysokim szczeblu z przedstawicielami obu krajów, poświęcone nierozwiązanym zagadnieniom. Wyniki tych spotkań oraz wszelkie informacje zgromadzone do tego czasu posłużą do sporządzenia sprawozdania monitorującego , które Komisja zamierza przedstawić Radzie i Parlamentowi w kwietniu lub maju 2006 r. Na podstawie tego sprawozdania i w jego kontekście Komisja może zalecić Radzie przesunięcie przystąpienia jednego lub obydwu krajów na dzień 1 stycznia 2008 r., o ile spełnione będą warunki takiego przesunięcia, określone w Traktacie o Przystąpieniu. Zgodnie z Traktatem Rada może postanowić o przesunięciu przystąpienia jednego lub obu krajów o jeden rok, o ile istnieje ryzyko, że którykolwiek z tych krajów będzie w wyraźnym stopniu nieprzygotowany do spełnienia wymagań członkostwa do stycznia 2007 r. w kilku istotnych obszarach lub, w przypadku Rumunii, o ile nie zostaną spełnione konkretne wymogi w obszarach polityki konkurencji oraz wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych[1]. Komisja oczekuje od Bułgarii i Rumunii podjęcia wszelkich niezbędnych działań naprawczych do tego czasu, aby uniknąć konieczności wydania takiego zalecenia. W przypadku wydania przez Komisję zalecenia przesunięcia przystąpienia Rada będzie musiała podjąć decyzję o przesunięciu przystąpienia danego kraju na dzień 1 stycznia 2008 r. Komisja następnie niezwłocznie przedstawi Radzie propozycje koniecznych dostosowań Traktatu o Przystąpieniu , szczególnie w zakresie postanowień instytucjonalnych i budżetowych. Korekty budżetowe będą musiały być dostosowane do procesu decyzyjnego dotyczącego budżetu UE na 2007 r. Niezależnie od tego, czy zostanie podjęta decyzja o przesunięciu przystąpienia, jesienią 2006 r. Komisja przedstawi Radzie i Parlamentowi drugą serię szczegółowych sprawozdań monitorujących na temat gotowości Bułgarii i Rumunii do przystąpienia. W przypadku przystąpienia w 2007 r. sprawozdania te będą podstawą do decyzji o ewentualnym zastosowaniu środków zaradczych przez Komisję jako instytucję stojącą na straży Traktatów. Środki takie obejmują środki ochronne, postępowania w sprawie naruszenia lub środki zarządzania finansowego. Komisja nie zawaha się przed zastosowaniem takich środków w razie potrzeby. Ewentualny brak wdrożenia elementów dorobku prawnego Wspólnoty po przystąpieniu będzie miał wpływ na obywateli i przedsiębiorstwa nie tylko danego kraju, ale również pozostałych Państw Członkowskich. Dlatego też Komisja może w określonych przypadkach być zmuszona do podjęcia środków dla uniknięcia lub eliminacji takich niekorzystnych skutków transgranicznych. Podstawę takich działań stanowi szereg konkretnych postanowień Traktatu o Przystąpieniu. Obejmują one trzy klauzule ochronne , pozwalające na podjęcie środków przez Komisję do trzech lat po przystąpieniu1: - ogólne gospodarcze środki ochronne, mające na celu rozwiązanie poważnych i trwałych trudności w jednym lub kilku sektorach w obecnych lub nowych Państwach Członkowskich; - środki ochrony rynku wewnętrznego, mające na celu uniknięcie lub przeciwdziałanie poważnemu naruszeniu przez Bułgarię lub Rumunię funkcjonowania rynku wewnętrznego. Środki takie odnoszą się do czterech swobód, ale również do konkurencji, energii, transportu, ochrony środowiska, telekomunikacji, rolnictwa oraz ochrony konsumentów i ochrony zdrowia (np. bezpieczeństwa żywności) w takim zakresie, w jakim zagadnienia te mają wpływ transgraniczny. Skutkiem zastosowania środków ochronnych może być czasowe wyłączenie nowego Państwa Członkowskiego lub jego obywateli i przedsiębiorstw z korzyści wynikających z członkostwa w konkretnych obszarach w celu ochrony integralności rynku wewnętrznego i uniknięcia szkód wobec innych podmiotów; - środki ochronne w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w odniesieniu do poważnych wad w dziedzinie współpracy w sprawach cywilnych i karnych, mogące obejmować w szczególności zawieszenie odpowiednich praw i obowiązków wynikających z prawodawstwa UE. Poza wymienionymi trzema rodzajami środków ochronnych, od momentu przystąpienia w przypadku istnienia niedociągnięć w Bułgarii i Rumunii zastosowanie będą miały specyficzne środki ochronne przewidziane w prawodawstwie Wspólnoty (np. mające na celu przeciwdziałanie sprzedaży niebezpiecznej żywności) oraz inne procedury (w szczególności postępowania w sprawie naruszenia oraz decyzje w sprawach dotyczących konkurencji ). Istnienie niedociągnięć może też automatycznie pociągać za sobą kary, np. w sytuacji, kiedy Komisja nie będzie w stanie wypłacić środków z funduszy UE . Komisja, działając jako wykonawca budżetu, nie uruchomi środków z budżetu UE np. jeśli nowe Państwo Członkowskie nie przedstawi koniecznych gwarancji lub nie zapewni właściwego wydatkowania środków z funduszy UE zgodnie z wymogami Wspólnej Polityki Rolnej lub funduszy strukturalnych. Chociaż skala stosowanych środków ochronnych lub środków zarządzania musi być proporcjonalna do skali problemu, a środki muszą być przewidziane w taki sposób, aby powodować jak najmniejsze zakłócenia, w większości wypadków nieuniknionym skutkiem zastosowania środków będzie czasowe uniemożliwienie Państwom Członkowskim i ich obywatelom pełnego korzystania z członkostwa. Dlatego też w interesie wszystkich stron jest dołożenie wszelkich starań dla uniknięcia takiej sytuacji poprzez szybkie i skuteczne rozwiązanie istniejących problemów. Środki wsparcia UE UE oferuje obu krajom znaczną pomoc finansową w celu ułatwienia im przygotowań do członkostwa. W 2006 r. dla Rumunii zarezerwowane zostanie ok. 1 155 mln EUR, a dla Bułgarii ok. 545 mln EUR. Komisja zamierza wspierać oba kraje w podejmowanych przez nie działaniach, koncentrując pomoc na środkach pozwalających rozwiązać istniejące nadal problemy. Zależnie od natury problemu wsparcie UE może przybierać formę pomocy wzajemnej (peer assistance), seminariów szkoleniowych, misji doradczych, projektów partnerskich typu „twinning” lub „twinning light” bądź podobnych instrumentów, które można szybko uruchomić i skoncentrować na wyraźnie określonych kwestiach. Do zniwelowania braków w obu krajach można również wykorzystać niektóre istniejące programy UE (np. Cła 2007, Fiscalis i inne). Takie konkretne środki wsparcia mogą być pomocne przy poprawie lub przyspieszeniu dostosowywania i wdrażania dorobku prawnego Wspólnoty. Komisja będzie aktywnie działać na rzecz realizacji tego zadania. Wiele będzie jednak zależeć od zdolności obu krajów do przyjęcia i dobrego wykorzystania środków z funduszy UE. Dalsze wysiłki w celu poprawy zdolności zarządzania i kontroli są konieczne szczególnie w celu zapewnienia przejścia do Poszerzonego Zdecentralizowanego Systemu Zarządzania (EDIS) w 2006 r. WNIOSKI W związku z powyższym wnioski i zalecenia Komisji są następujące: - Komisja potwierdza wyrażoną wcześniej ocenę, że Bułgaria i Rumunia spełniają polityczne kryteria członkostwa. Tym niemniej konieczne są dalsze wysiłki, w szczególności w kierunku wzmocnienia praworządności poprzez poprawę funkcjonowania administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości oraz skuteczne zwalczanie korupcji. Jeśli chodzi o kryteria ekonomiczne, zarówno w Bułgarii, jak i w Rumunii spełniony jest wymóg istnienia funkcjonującej gospodarki rynkowej. Utrzymanie obecnego tempa reform w Bułgarii i dynamiczne wprowadzenie programu reform strukturalnych w Rumunii powinno umożliwić tym krajom sprostanie presji konkurencyjnej i siłom rynkowym wewnątrz Unii. - Zarówno Bułgaria, jak i Rumunia poczyniły dalsze postępy w przyjmowaniu i wdrażaniu prawodawstwa UE i osiągnęły w tym zakresie znaczny poziom dostosowania na 15 miesięcy przed przewidywanym terminem przystąpienia – 1 stycznia 2007 r. Na tym etapie Komisja określiła również szereg obszarów, w których konieczne są zwiększone wysiłki. Władze obu krajów powinny prowadzić dynamicznie działania przygotowawcze w celu zapewnienia swoim obywatelom i podmiotom gospodarczym możliwości pełnego korzystania z członkostwa. W szczególności powinny one wzmóc wysiłki w celu wypracowania odpowiednich zdolności administracyjnych i sądowniczych koniecznych do wdrożenia i egzekwowania dorobku prawnego Wspólnoty. Komisja będzie nadal prowadzić intensywne monitorowanie postępów aż do momentu przystąpienia. Szczególną uwagę należy zwrócić na rzeczywiste wdrożenie i egzekwowanie prawodawstwa. - W przypadku obu krajów w procesie przygotowań istnieje ograniczona liczba konkretnych problemów wzbudzających poważne obawy. Bez natychmiastowego podjęcia odpowiednich działań Bułgaria i Rumunia prawdopodobnie nie będą w stanie wypełnić swoich zobowiązań w tych konkretnych obszarach do dnia 1 stycznia 2007 r. Przystąpienie Bułgarii i Rumunii do UE w terminie zależy od działań tych krajów. Obecnie nawet w większym stopniu niż w przeszłości oba kraje muszą podjąć zdecydowane kroki dla rozwiązania tych problemów. - Główne problemy, nierozwiązane do tej pory, zostaną poruszone w pisemnych ostrzeżeniach. W celu zapewnienia podjęcia odpowiednich działań przez Bułgarię i Rumunię przeprowadzone zostaną wzajemne weryfikacje na miejscu i konsultacje na konkretne tematy; w razie potrzeby Unia w krótkim terminie zapewni odpowiednio ukierunkowaną pomoc. Wyniki tych działań będą podstawą do sporządzenia sprawozdania monitorującego, które Komisja zamierza przedstawić Radzie i Parlamentowi w kwietniu lub maju 2006 r. Wówczas Komisja może zalecić Radzie przesunięcie przystąpienia Bułgarii lub Rumunii na dzień 1 stycznia 2008 r., o ile wystąpi ryzyko, że którykolwiek z tych krajów będzie w wyraźnym stopniu nieprzygotowany do spełnienia wymagań członkostwa do stycznia 2007 r. w kilku istotnych obszarach. Komisja oczekuje od Bułgarii i Rumunii podjęcia wszelkich koniecznych działań naprawczych do tego czasu, aby uniknąć konieczności wydania takiego zalecenia. ZAłąCZNIK: WNIOSKI ZE SZCZEGÓłOWYCH SPRAWOZDAń MONITORUJąCYCH DOTYCZąCYCH BUłGARII I RUMUNII Bułgaria Podobnie jak w poprzednich latach Bułgaria nadal spełnia kryteria polityczne członkostwa. W ogólnym ujęciu kraj osiągnął zadowalający poziom zgodności z wymogami UE. Tym niemniej konieczne są dalsze działania w kilku istotnych obszarach, poruszonych w sprawozdaniu z 2004 r. jako dziedziny wymagające dalszych wysiłków. W zakresie reformy administracji publicznej Bułgaria nadal musi w pełni zrealizować ramy legislacyjne zapewniające zachowanie zasad zgodności z prawem, rozliczalności, rzetelności i przewidywalności w działaniach administracji publicznej. Potrzebne są również dalsze działania na rzecz wzmocnienia administracji lokalnej i regionalnej w kontekście decentralizacji. Biała Księga dotycząca modernizacji administracji, przyjęta przez rząd w kwietniu 2004 r., musi obecnie zostać zrealizowana w praktyce. Podjęto ważne kroki prawodawcze w dziedzinie sądownictwa. Nadal jednak postęp reform fazy przed rozpoczęciem procesu sądowego jest ograniczony, a wadą wymiaru sprawiedliwości jest niewystarczająca rozliczalność. Procedury wymiaru sprawiedliwości nadal funkcjonują mało sprawnie i zbyt powoli. Głównym problemem w skutecznym zwalczaniu korupcji pozostaje niska skuteczność dochodzeń i ścigania przypadków korupcji na dużą skalę. Mimo że działania w kierunku zwalczania tego zjawiska przynoszą pewne efekty, szczególnie w odniesieniu do korupcji o małej skali, w ogólnej opinii korupcja nadal jest kwestią budzącą zaniepokojenie. W obszarze praw człowieka i ochrony mniejszości konieczne są większe wysiłki na rzecz skutecznego zwalczania handlu ludźmi oraz poprawy warunków w szeregu państwowych instytucji opieki nad dziećmi i osobami niepełnosprawnymi. Konieczny jest dalszy postęp w procesie deinstytucjonalizacji i poprawy zarządzania systemem ochrony zdrowia psychicznego. Wymagane są trwałe działania na rzecz skutecznej integracji mniejszości romskiej. „Ramowy program równomiernej integracji Romów w społeczeństwie bułgarskim” powinien być wdrażany zgodnie z planem. W zakresie ekonomicznych kryteriów przystąpienia gospodarka Bułgarii nadal jest funkcjonującą gospodarką rynkową. Przy utrzymaniu obecnego tempa reform Bułgaria powinna być w stanie sprostać presji konkurencji i siłom rynkowym wewnątrz Unii. Bułgaria zasadniczo zachowała stabilność makroekonomiczną pomimo dalszego wzrostu deficytu zewnętrznego. Kontynuowano wdrażanie programu reform strukturalnych, choć proces ten nie przebiegał równie dynamicznie we wszystkich dziedzinach. W większości obszarów, w których zeszłoroczne sprawozdanie wskazywało potrzebę poprawy, dokonano postępu, jednak szereg problemów pozostaje do rozwiązania. Po spadku w 2004 r., deficyt handlowy i deficyt na rachunku obrotów bieżących ponownie znacznie wzrósł w pierwszym półroczu 2005 r. Podjęto dalsze środki na rzecz ograniczenia wzrostu kredytów bankowych, jednak kontynuacja racjonalnej polityki fiskalnej i umiarkowane zwiększanie płac mają nadal kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zagrożenia dla równowagi zewnętrznej; sytuacja wymaga ścisłej obserwacji. Konieczne są dalsze reformy na rzecz poprawy środowiska dla prowadzenia działalności gospodarczej, a w szczególności poprawy funkcjonowania systemu administracyjnego i sądownictwa. Usprawnianie procesu rejestrowania działalności gospodarczej, już rozpoczęte, musi zostać doprowadzone do końca. Należy utrzymać dynamikę realizacji programu prywatyzacji, obecnie znacznie już zaawansowanego. Dotychczasowy postęp w zakresie poprawy elastyczności rynku pracy jest niewielki, tymczasem proces ten, wraz z kompleksową reformą systemu edukacji, ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu niedopasowania kwalifikacji oraz dla poprawy przystosowania gospodarki Bułgarii. Bułgaria osiągnęła znaczny stopień dostosowania do prawodawstwa Wspólnoty w większości obszarów polityki. Należy kontynuować działania na rzecz wzmocnienia ogólnych możliwości administracyjnych w celu właściwego wdrożenia przyjętego prawodawstwa. Obecnie przewiduje się, że Bułgaria będzie w stanie wdrożyć dorobek prawny Wspólnoty do zakładanej daty przystąpienia w następujących obszarach: w rozdziale dotyczącym swobody przepływu towarów – środki horyzontalne i proceduralne oraz prawodawstwo sektorowe zgodne z nowym i starym podejściem; w zakresie swobodnego przepływu osób – swobodny przepływ pracowników, koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego oraz prawa obywatelskie; w dziedzinie swobodnego przepływu kapitału – przepływ kapitału i systemy płatnicze; w rozdziale dotyczącym prawa spółek – prawo spółek, rachunkowość i rozporządzenie zastępujące Konwencję Brukselską i Konwencję Rzymską; polityka konkurencji . W przypadku rozdziału dotyczącego rolnictwa przewiduje się, że Bułgaria będzie w stanie do zakładanej daty przystąpienia wdrożyć dorobek prawny Wspólnoty w obszarach polityki jakości, rolnictwa ekologicznego, Sieci Danych Rachunkowych Gospodarstw Rolnych, pomocy państwa, rozwoju obszarów wiejskich, zootechniki, żywienia zwierząt oraz sektora fitosanitarnego, a także, w zakresie rozdziału dotyczącego rybołówstwa , w obszarach międzynarodowych umów w dziedzinie rybołówstwa oraz pomocy państwa. Zakłada się również, że do przewidywanej daty przystąpienia Bułgaria będzie w stanie wdrożyć dorobek prawny Wspólnoty: w dziedzinie polityki transportu – w obszarach sieci transeuropejskich, szlaków żeglugi śródlądowej, transportu drogowego i kolejowego; w dziedzinie opodatkowania - w obszarze podatku VAT; w rozdziałach dotyczących unii gospodarczej i walutowej oraz statystyki ; w dziedzinie polityki społecznej i zatrudnienia – w zakresie równego traktowania kobiet i mężczyzn, bezpieczeństwa i higieny pracy, opieki społecznej i polityki zatrudnienia; w dziedzinie energii – w zakresie bezpieczeństwa dostaw, efektywności energetycznej, energii odnawialnej i energii atomowej; w dziedzinie polityki przemysłowej – w zakresie strategii przemysłowej; w rozdziałach dotyczących małych i średnich przedsiębiorstw, nauki i badań naukowych, kształcenia i szkoleń oraz kultury i polityki audiowizualnej ; w dziedzinie polityki regionalnej – w zakresie organizacji terytorialnej; w dziedzinie ochrony środowiska – w obszarach ochrony przyrody i jakości powietrza; w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych – w obszarach migracji, zwalczania terroryzmu, współpracy celnej oraz prawnych instrumentów ochrony praw człowieka; w dziedzinie prawodawstwa dotyczącego unii celnej ; w obszarach stosunków zewnętrznych oraz wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa ; w dziedzinie kontroli finansowej – w obszarach publicznej wewnętrznej kontroli finansowej oraz kontroli zewnętrznej; a także w zakresie przepisów finansowych i budżetowych . Po drugie konieczne są ze strony Bułgarii zwiększone wysiłki w niektórych obszarach w celu zakończenia przygotowań do rozszerzenia. Obszary te obejmują: w dziedzinie swobodnego przepływu towarów – obszar niezharmonizowany oraz zamówienia publiczne; w dziedzinie swobodnego przepływu osób – wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych; w obszarze swobody świadczenia usług – prawo przedsiębiorczości, obszary bankowości, usług inwestycyjnych i rynki papierów wartościowych, uregulowania dotyczące społeczeństwa informacyjnego oraz ochronę danych osobowych; w dziedzinie swobodnego przepływu kapitału – pranie brudnych pieniędzy; w dziedzinie rolnictwa – większość wspólnych organizacji rynku oraz mechanizmy handlu zewnętrznego, a także wspólne środki w dziedzinie weterynarii; w dziedzinie polityki rybołówstwa – zarządzanie flotą i jej kontrolę, działania strukturalne oraz politykę rynkową. Dotyczy to również następujących dziedzin: w dziedzinie polityki transportu – transport lotniczy i morski; w dziedzinie podatków – podatki akcyzowe, opodatkowanie bezpośrednie, współpraca administracyjna i wzajemna pomoc; w rozdziale dotyczącym polityki społecznej i zatrudnienia – obszary prawa pracy, dialogu społecznego, zdrowia publicznego, Europejskiego Funduszu Społecznego (z wyjątkiem programu działania na rzecz wzmocnienia możliwości instytucjonalnych oraz efektywności administracji publicznych, ponieważ w tych obszarach występują poważne obawy), a także zwalczania dyskryminacji oraz integracji społecznej; w dziedzinie energii – konkurencyjność oraz wewnętrzny rynek energii; w dziedzinie polityki przemysłowej , a szczególnie w branży hutniczej – prywatyzacja i działania restrukturyzacyjne; telekomunikacja i technologie informacyjne ; w dziedzinie polityki regionalnej – ramy prawne oraz obszary programowania, monitorowania i oceny; w dziedzinie ochrony środowiska – prawodawstwo horyzontalne, a także obszary jakości wód, zanieczyszczeń przemysłowych, zarządzania ryzykiem, substancji chemicznych, organizmów genetycznie zmodyfikowanych, bezpieczeństwa nuklearnego i ochrony radiologicznej oraz zarządzania odpadami; rozdział dotyczący ochrony konsumentów i ochrony zdrowia ; w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych – polityka wizowa, obszar dotyczący azylu, współpraca sądowa w sprawach cywilnych i karnych, zwalczanie narkotyków i prania brudnych pieniędzy oraz ochrona danych; zdolności administracyjne i operacyjne w stosowaniu zasad unii celnej oraz, w rozdziale dotyczącym kontroli finansowej , kontrola wydatków na działania strukturalne oraz ochrona interesów finansowych UE. Po trzecie, w celu osiągnięcia gotowości do przystąpienia do zakładanej daty, Bułgaria musi niezwłocznie podjąć zdecydowane kroki w celu rozwiązania kwestii budzących poważne obawy . Obejmują one, w dziedzinie prawa spółek , ochronę praw własności intelektualnej i przemysłowej oraz, w dziedzinie usług , ubezpieczenie pojazdów silnikowych. Dotyczą one również, w rozdziale poświęconym rolnictwu , kwestii agencji płatniczej oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, a także wspólnej organizacji rynku mleka, przenośnych encefalopatii gąbczastych (TSE) oraz produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego (w szczególności budowy drugiego zakładu utylizacji oraz wprowadzenia zakazu paszowego), systemu kontroli weterynaryjnej (kwestie identyfikacji i rejestracji zwierząt, stworzenie punktów kontroli granicznej) oraz kontroli chorób zwierzęcych, handlu żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, zdrowia publicznego w dziedzinie weterynarii oraz dobrostanu zwierząt; natomiast w dziedzinie polityki regionalnej – struktur instytucjonalnych oraz zarządzania i kontroli finansowej, również w odniesieniu do wyżej wspomnianego programu działania w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Osiągnięcie przez Bułgarię gotowości do przystąpienia w zakładanym terminie wymaga wreszcie pilnych działań w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych , w szczególności w zakresie przygotowań do stosowania przepisów układu z Schengen oraz zarządzania przyszłą zewnętrzną granicą UE, a także w zakresie współpracy policyjnej i walki z przestępczością zorganizowaną, nadużyciami i korupcją. Rumunia Podobnie jak w poprzednich latach Rumunia spełnia kryteria polityczne członkostwa. W ogólnym ujęciu kraj osiągnął zadowalający poziom zgodności z wymogami UE. Ponadto Rumunia podjęła znaczące kroki w celu rozwiązania niektórych kwestii w zakresie kryteriów politycznych, które zostały wymienione w sprawozdaniu z 2004 r. jako wymagające dalszej poprawy, np. kwestii reformy i niezawisłości sądownictwa, zapewnienia większej wolności mediów, nowego prawodawstwa dotyczącego zwrotu własności, ogólnej poprawy sytuacji mniejszości oraz ochrony dzieci. Konieczne są jednak dalsze działania na rzecz kontynuacji reformy administracji publicznej, szczególnie dalsza profesjonalizacja służby cywilnej oraz odpowiednia obsada i finansowanie administracji, konieczne dla stosowania i egzekwowania przepisów UE. Reformy wymiaru sprawiedliwości zostały już zasadniczo rozpoczęte, jednak konieczne jest ich sprawne wdrażanie w zgodności z terminami określonymi w przyjętej strategii i planie działań. Zwalczanie korupcji powinno być uznane za działanie o wysokim priorytecie. Wysiłki powinny skupiać się na skutecznym egzekwowaniu prawodawstwa antykorupcyjnego oraz na środkach prewencyjnych, zwalczaniu korupcji o dużej skali oraz korupcji w organach egzekwowania prawa. W obszarze praw człowieka i ochrony mniejszości konieczne są dalsze wysiłki w kierunku zwalczania niewłaściwego traktowania osób zatrzymanych, wzmocnienie zdolności administracyjnych krajowego urzędu zajmującego się przeciwdziałaniem handlowi ludźmi, poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych i chorych psychicznie, zwiększenia znajomości nowego prawodawstwa dotyczącego praw dzieci oraz zapewnienia skutecznej integracji mniejszości romskiej, szczególnie w zakresie dostępu do mieszkań, służb społecznych i rynku pracy. W zakresie kryteriów ekonomicznych Rumunia nadal spełnia kryterium funkcjonującej gospodarki rynkowej. Dynamiczne wdrażanie programu reform strukturalnych powinno pozwolić Rumunii na sprostanie presji konkurencji i sił rynkowych wewnątrz Unii. Rumunia zachowała ogólną stabilność makroekonomiczną, mimo zastosowania mniej rozważnej polityki, która wzbudziła obawy na temat możliwości utrzymania niedawnych osiągnięć w zakresie stabilizacji. Kontynuowano wdrażanie programu reform strukturalnych, choć proces ten nie przebiegał dynamicznie we wszystkich dziedzinach. Jeśli chodzi o obszary, w których zeszłoroczny raport wskazał konieczność dalszej poprawy, dokonano w większości kwestii pewnego postępu, choć nie był on równomierny. Spowolnieniu uległa jednak dezinflacja, zwiększyła się nierównowaga w obrotach z zagranicą; coraz większa była również nierównowaga wzrostu, wynikająca z rosnącej konsumpcji w gospodarstwach domowych i coraz wolniejszego wzrostu eksportu. Przyczyną takiej sytuacji są procykliczne efekty reformy podatkowej oraz odejście od założeń polityki płacowej sektora publicznego, niezgodne z zeszłorocznym apelem o racjonalną politykę. Priorytetem powinno być przywrócenie racjonalnej polityki fiskalnej, w szczególności przez wdrożenie dodatkowych środków w celu trwałego wzmocnienia podstawy dochodów oraz ostrożną politykę płacową w sektorze publicznym w ramach jasnej średnioterminowej strategii wydatków, zorientowanej na zwiększenie potencjału wzrostu gospodarki oraz przygotowanie do przystąpienia do UE. Do stworzenia korzystnego otoczenia dla działalności gospodarczej oraz uwolnienia gospodarki od niewłaściwej alokacji zasobów konieczna jest kontynuacja programu prywatyzacji, aktywna likwidacja nierentownych przedsiębiorstw, dalsza poprawa w egzekwowaniu dyscypliny budżetowej oraz znaczny postęp w zakresie funkcjonowania sądownictwa. Rumunia osiągnęła znaczny stopień dostosowania do prawodawstwa Wspólnoty w większości obszarów polityki. Należy kontynuować działania na rzecz wzmocnienia ogólnych możliwości administracyjnych w celu właściwego wdrożenia przyjętego prawodawstwa. Obecnie przewiduje się, że Rumunia będzie w stanie wdrożyć dorobek prawny Wspólnoty do zakładanej daty przystąpienia w następujących obszarach: w rozdziale dotyczącym swobodnego przepływu towarów – obszar niezharmonizowany oraz prawodawstwo sektorowe zgodne z nowym podejściem; w zakresie swobodnego przepływu osób – wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych, swobodny przepływ pracowników oraz koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego; w dziedzinie swobody świadczenia usług – sektor bankowy, usługi inwestycyjne i rynek papierów wartościowych oraz uregulowania dotyczące społeczeństwa informacyjnego; w zakresie swobody przepływu kapitału – przepływ kapitału i płatności oraz systemy płatności; w zakresie prawa spółek – prawo spółek, rachunkowość, kontrola oraz rozporządzenie zastępujące Konwencję Brukselską i Konwencję Rzymską; w zakresie polityki konkurencji – obszar działań antymonopolowych; ograniczony zakres kwestii w dziedzinie rolnictwa ; w rozdziale dotyczącym rybołówstwa – międzynarodowe porozumienia w dziedzinie rybołówstwa oraz pomoc państwa; sektor transportu ; w dziedzinie podatków – dostosowanie prawodawstwa w zakresie podatku VAT, podatków akcyzowych i opodatkowania bezpośredniego; unia gospodarcza i walutowa ; statystyka ; w dziedzinie polityki społecznej i zatrudnienia – równe traktowanie kobiet i mężczyzn, bezpieczeństwo i higiena pracy, polityka zatrudnienia, opieka społeczna i polityka przeciwdziałania dyskryminacji; energia ; w dziedzinie polityki przemysłowej – strategia przemysłowa; małe i średnie przedsiębiorstwa ; nauka i badania naukowe ; kształcenie i szkolenia ; telekomunikacja i technologie informacyjne ; w obszarze kultury i polityki audiowizualnej – kultura; w zakresie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych – organizacja terytorialna i programowanie; w rozdziale dotyczącym ochrony środowiska – jakość powietrza, ochrona przyrody, substancje chemiczne i organizmy genetycznie zmodyfikowane, hałas, bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna; ochrona zdrowia i ochrona konsumentów ; w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych – migracja, azyl, zwalczanie terroryzmu, współpraca celna i instrumenty prawne ochrony praw człowieka; prawodawstwo dotyczące unii celnej ; stosunki zewnętrzne ; wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa oraz przepisy finansowe i budżetowe . Po drugie konieczne są ze strony Rumunii zwiększone wysiłki w niektórych obszarach w celu zakończenia przygotowań do rozszerzenia. Do obszarów tych należą: w zakresie swobodnego przepływu towarów – środki horyzontalne i proceduralne oraz prawodawstwo sektorowe zgodne ze starym podejściem; w zakresie swobodnego przepływu osób – prawa obywatelskie; obszar swobody świadczenia usług w zakresie prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług niefinansowych, a także ubezpieczenia (pojazdów silnikowych) i ochrony danych osobowych; w dziedzinie swobody przepływu kapitału – przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy; polityka konkurencji , w szczególności w zakresie egzekwowania zasad pomocy państwa. W dziedzinie rolnictwa obszary te obejmują politykę jakości, mechanizmy handlu zewnętrznego oraz Wspólne Organizacje Rynku, dobrostan zwierząt, handel żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, zootechnikę i żywienie zwierząt; natomiast w dziedzinie rybołówstwa – zarządzanie zasobami i flotą, inspekcje i kontrolę, działania strukturalne i politykę rynkową. Zwiększone wysiłki są również konieczne w następujących obszarach: w zakresie polityki społecznej i zatrudnienia – prawo pracy, dialog społeczny, zdrowie publiczne, Europejski Fundusz Społeczny (choć występują poważne obawy w odniesieniu do struktur instytucjonalnych niezbędnych dla wdrożenia – zob. poniżej we fragmencie dotyczącym polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych ), a także integracja społeczna; w dziedzinie polityki przemysłowej – prywatyzacja i restrukturyzacja; w dziedzinie kultury i polityki audiowizualnej – dokończenie dostosowywania prawodawstwa w kwestiach audiowizualnych; w zakresie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych – ramy prawne oraz monitoring i ocena; w dziedzinie ochrony środowiska – prawodawstwo horyzontalne, zarządzanie odpadami i jakość wód; w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych – polityka wizowa, ochrona danych, współpraca policyjna i zwalczanie przestępczości zorganizowanej, współpraca sądowa w sprawach cywilnych i karnych, a także zwalczanie narkotyków i prania brudnych pieniędzy; możliwości administracyjne i operacyjne w celu stosowania zasad unii celnej oraz kontrola finansowa . Po trzecie, w celu osiągnięcia gotowości do przystąpienia do przewidywanej daty, Rumunia musi niezwłocznie podjąć zdecydowane kroki w celu rozwiązania kwestii budzących poważne obawy . Do kwestii tych należy w dziedzinie swobodnego przepływu towarów obszar zamówień publicznych, zaś w dziedzinie prawa spółek ochrona własności intelektualnej i przemysłowej. Znaczna liczba kwestii pozostaje do uregulowania w dziedzinie rolnictwa , w szczególności dotyczących przygotowań Rumunii do powołania własnych agencji płatniczych oraz wdrożenia zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli. Dotyczy to również, w obszarze kwestii weterynaryjnych, środków w zakresie przenośnych encefalopatii gąbczastych (TSE) oraz produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego (w szczególności systemu zbiórki zwłok zwierzęcych, braku zakładów utylizacji, wprowadzenia zakazu paszowego), jak również systemu kontroli weterynaryjnej na rynku wewnętrznym (identyfikacja i rejestracja zwierząt, utworzenie punktów kontroli granicznej), środków kontroli chorób zwierzęcych oraz zdrowia publicznego w zakresie weterynarii. Do pozostałych kwestii budzących poważne obawy należą zdolności administracyjne w obszarze podatków , w szczególności powolne tempo osiągania interoperacyjności systemów informatycznych; pilna potrzeba wzmocnienia struktur instytucjonalnych oraz mechanizmów zarządzania i kontroli finansowej w zakresie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych , a także, w dziedzinie ochrony środowiska , zanieczyszczenia pochodzenia przemysłowego oraz ogólne zdolności administracyjne. Osiągnięcie przez Rumunię gotowości do przystąpienia w zakładanym terminie wymaga wreszcie pilnych działań w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych , w szczególności w zakresie przygotowań do stosowania przepisów dorobku Schengen oraz zarządzania przyszłą zewnętrzną granicą UE, a także walki z nadużyciami i korupcją. [1] Szczegóły na temat klauzuli przesunięcia i klauzul ochronnych znajdują się w art. 36-39 Protokołu i Aktu Przystąpienia, opublikowanych w Dz.U. L 157 z 21.6.2005.