SPIS TREŚCI

Mandat 3

Struktura...................................................................................................................................... 3

1........... Rozwój sytuacji na rynku mleka i przetworów mlecznych................................................. 3

1.1........ Dotychczasowy rozwój rynku......................................................................................... 3

1.1.1..... Produkcja mleka............................................................................................................ 3

1.1.2..... Ceny skupu mleka od producentów w UE...................................................................... 4

1.1.3..... Ceny produktów mleczarskich, poziomy zapasów i wywóz.............................................. 4

1.1.4..... Szacowane marże gospodarstw mleczarskich w UE........................................................ 5

1.2........ Średnioterminowe perspektywy rynku............................................................................. 5

2........... Sprawne wycofywanie kwot mlecznych........................................................................... 6

2.1........ Wielkość produkcji mleka w porównaniu z pułapami kwoty............................................ 6

2.2........ Zmiany cen kwot mlecznych............................................................................................ 7

3........... Uwagi końcowe............................................................................................................. 7

ZAŁĄCZNIK I. ZMIANY W ZAKRESIE PRODUKCJI I CEN MLEKA................................. 9

ZAŁĄCZNIK II. ŚREDNIOTERMINOWE PERSPEKTYWY W SEKTORZE MLECZARSKIM    10

ZAŁĄCZNIK III. PRODUKCJA MLEKA W STOSUNKU DO KWOTY MLECZNEJ......... 13

ZAŁĄCZNIK IV. ZMIANY CEN KWOT MLECZNYCH W UE............................................ 14

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Rozwój sytuacji na rynku i wynikające z niej warunki sprawnego wycofywania systemu kwot mlecznych – drugie sprawozdanie dotyczące „miękkiego lądowania”

Mandat

W art. 184 ust. 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczególne dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenia o jednolitej wspólnej organizacji rynku) przewidziano, że do dnia 31 grudnia 2010 r. i 31 grudnia 2012 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania na temat rozwoju sytuacji na rynku i wynikających z niej warunków sprawnego wycofywania systemu kwot mlecznych, w stosownych przypadkach wraz z odpowiednimi wnioskami. Tak zwane pierwsze sprawozdanie dotyczące „miękkiego lądowania”, oznaczone jako COM(2010) 727 final, zostało opublikowane dnia 8 grudnia 2010 r., natomiast niniejszy dokument jest drugim sprawozdaniem z tej serii.

Struktura

Niniejsze sprawozdanie składa się z trzech części: w pierwszej części opisano rozwój sytuacji na rynku mleka krowiego od połowy 2010 r. (daty zamknięcia pierwszego sprawozdania dotyczącego „miękkiego lądowania”) i określono w zarysie perspektywy średnioterminowe; w drugiej części przeanalizowano sposób wycofywania systemu kwot mlecznych; natomiast w trzecim rozdziale przedstawiono uwagi końcowe.

1.           Rozwój sytuacji na rynku mleka i przetworów mlecznych

1.1.        Dotychczasowy rozwój rynku

Do końca 2010 r. na rynku mleczarskim utrzymywała się zmienność – choć nie w takim stopniu, jaki obserwowano w latach 2007–2009. Zmniejszyła się ona nieco w 2011 r. i jak dotąd w 2012 r. Ceny w 2010 r. i 2011 r. oscylowały na wysokich poziomach, co doprowadziło do wzrostu produkcji i korekty cenowej w pierwszej połowie 2012 r. Ceny zaczęły ponownie wzrastać w trzecim kwartale 2012 r.

1.1.1      Produkcja mleka

Na przestrzeni trzech ostatnich lat wielkość skupu mleka krowiego w UE stale wzrasta: o +1,4 % w 2010 r., +2 % w 2011 r. i około 1,5 % w pierwszych siedmiu miesiącach 2012 r. w porównaniu z tym samym okresem w 2011 r.

Produkcja mleka również się zwiększyła w regionach będących głównymi dostawcami mleka na świecie; w latach 2010-2011 łączna wielkość produkcji USA, Nowej Zelandii, Australii i Argentyny wzrosła o 5,3 %. Trend ten utrzymał się w 2012 r., pomimo że w USA zaobserwowano pewne spowolnienie po fali upałów, jaka miała miejsce tamtego lata. W porównaniu z tym samym okresem w 2011 r. produkcja mleka w 2012 r. zwiększyła się o +2,8 % w USA, +11,4 % w Nowej Zelandii (jedynie do lipca), +4,7 % w Australii i +5,9 % w Argentynie w pierwszych ośmiu miesiącach 2012 (zob. wykres 1 w załączniku I).

1.1.2.     Ceny skupu mleka od producentów w UE

Średnie ceny skupu mleka od producentów w UE stale wzrastały od kwietnia do listopada 2010 r. Utrzymały się na poziomie 33 centów/kg do kwietnia 2011 r. i wzrosły ponownie do 35,1 centa/kg w listopadzie 2011 r., w ujęciu średniej ważonej dla UE-27 (zob. wykres 2 w załączniku I). W grudniu 2011 r. oraz styczniu i lutym 2012 r. miała miejsce sezonowa korekta wynosząca –2 %. Dla porównania sezonowa korekta na początku 2010 r. wyniosła –3 %, a na początku 2011 r. –1 %.

Jednak w 2012 r. tendencja spadkowa trwała do lata, wykraczając poza trend sezonowy pod wpływem zwiększonej podaży mleka na terenie UE i poza UE. Zgodnie z najnowszymi szacunkami średnia cena skupu mleka od producentów w UE w sierpniu 2012 r. wyniosła 31,3 centa/kg, to jest 9,5 % poniżej średniej ceny z lipca 2011 r., ale 1,2 % powyżej średniej ceny z lipca 2010 r. i 27 % powyżej najniższego poziomu odnotowanego w maju 2009 r.

Najnowsze dostępne ceny bazowe mleka i ceny produktów mleczarskich w momencie sporządzania sprawozdania wskazywały na poprawę w niedalekiej przyszłości, co w późniejszym etapie powinno prowadzić do wyższych cen skupu mleka od producentów.

1.1.3.     Ceny produktów mleczarskich, poziomy zapasów i wywóz

Dzięki znacznej poprawie cen w 2010 r. i przez większość 2011 r. oraz serii pozytywnych zmian rynkowych, w okresie 2010–2012 nie prowadzono skupu interwencyjnego i nie ma zapasów publicznych w przypadku masła i odtłuszczonego mleka w proszku. 76 000 t masła i 257 000 t odtłuszczonego mleka w proszku skupionego do zapasów publicznych w czasie kryzysu w 2009 r. uwolniono z powrotem na rynek, częściowo w ramach procedury otwartej, a częściowo w ramach programu pomocy osobom najbardziej potrzebującym, a operacja ta nie spowodowała zakłócenia rynku.

Poprawa cen produktów mleczarskich w 2010 r. była spowodowana zwiększonym popytem, w szczególności ze strony gospodarek wschodzących, oraz zmniejszonymi dostawami z półkuli południowej. Taka sama sytuacja panowała w pierwszej połowie 2011 r. Jednak od połowy 2011 r. ceny produktów mleczarskich znalazły się pod presją wskutek zwiększonej dostępności produktów mleczarskich z regionów będących głównymi światowymi dostawcami produktów mleczarskich. Presja na spadek cen utrzymywała się w pierwszych miesiącach 2012 r., do momentu aż ceny produktów mleczarskich w UE osiągnęły, pod koniec maja, poziom minimalny równy około 120 % (wirtualnej) ceny interwencyjnej. W czerwcu ceny zaczęły rosnąć i do czasu sporządzenia niniejszego sprawozdania wzrost był kontynuowany, w szczególności wskutek zmniejszonej dostępności mleka z USA w następstwie niespotykanej dotąd fali upałów oraz wskutek jednoczesnego spadku wielkości produkcji w UE, podczas gdy na półkuli południowej trwał sezon zimowy jednoznaczny z niskim poziomem produkcji.

Wywóz z UE zwiększał się w 2010 r. i 2011 r. w przypadku wszystkich głównych produktów mleczarskich, z wyjątkiem masła / oleju maślanego oraz mleka pełnego w proszku. Unijny wywóz był szczególnie dynamiczny w przypadku odtłuszczonego mleka w proszku. Dobre wyniki eksportowe zostały potwierdzone w dotychczasowym okresie roku 2012, na co wpłynęła wyraźna poprawa w zakresie wywozu masła, który w pierwszych siedmiu miesiącach 2012 r. przewyższył w ujęciu łącznym poziomy z 2011 r. Zostało to osiągnięte bez stosowania refundacji wywozowych.

1.1.4.     Szacowane marże gospodarstw mleczarskich w UE

Zgodnie z danymi z FADN przez większą część roku 2011 wzrastające koszty operacyjne były kompensowane rosnącymi cenami mleka. W pierwszym kwartale 2012 r. marże sprzedaży mleka w UE zmniejszyły się w następstwie obniżających się cen skupu mleka od producentów, pozostając mimo to powyżej poziomów z pierwszego kwartału 2011 r.

Zgodnie z pierwszymi danymi szacunkowymi za drugi kwartał 2012 r. koszty zakupu paszy wzrosły o 6 %, podczas gdy całkowite koszty operacyjne nieco zmalały (–2 %) wskutek znacznego spadku kosztów energii (–10 %). Wskaźnik marży brutto zmniejszył się o 17 % wskutek 8 % spadku cen skupu mleka od producentów. Wskaźnik marży brutto wynosi obecnie 24 % poniżej poziomu z drugiego kwartału 2011 r., kiedy to odnotowano drugi pod względem wielkości wynik od 2007 r. (roku odniesienia dla UE–27).

Sytuacja różni się w zależności od państwa członkowskiego, a nawet w ramach poszczególnych państw członkowskich, zależnie od wybranego systemu produkcji mleka oraz asortymentu produktów stosowanych w sektorze mleczarskim.

1.2.        Średnioterminowe perspektywy rynku

Symulację średnioterminowych perspektyw rynku UE przeprowadzono przy użyciu zmodyfikowanej wersji modelu Aglink-Cosimo przy założeniu braku zmian wspólnej polityki rolnej (WPR) wskutek decyzji dotyczących oceny funkcjonowania reformy WPR oraz braku zmian w polityce handlowej. Perspektywy te nie mają służyć jako przepowiednia przyszłych zmian na rynku, ale raczej opisywać, co stałoby się w kontekście konkretnego zbioru założeń i okoliczności, które uznano za prawdopodobne w momencie sporządzania prognoz. Ponadto wyniki prognoz przedstawione w niniejszym sprawozdaniu mają charakter tymczasowy i mogą różnić się od wartości ostatecznych, które mają zostać opublikowane do listopada 2012 r.

Uwarunkowania związane z rynkiem światowym i polityką są oparte na „Przeglądzie rolniczym OECD-FAO 2012–2021” oraz dostosowane pod kątem najnowszych prognoz makroekonomicznych z września 2012 r. Do najważniejszych czynników w prognozach rynkowych należą perspektywy wzrostu PKB w UE (niewielki spadek w 2012 r., po którym nastąpiło ożywienie gospodarcze), zakładana deprecjacja euro w pierwszych trzech latach okresu prognozy, po której nastąpi wzrost jego wartości w 2014 r. i 2015 r. oraz aktualizacja prognoz OECD-FAO dotyczących cen produktów mleczarskich na rynku światowym, uwzględniająca skutki suszy, która miała miejsce w 2012 r. w USA i w niektórych państwach europejskich. Jeżeli którekolwiek z tych przewidywań / założeń nie urzeczywistni się, może to znacząco wpłynąć na oparte na nich prognozy. Ponadto w modelu Aglink-Cosimo nie uwzględniono oczekiwań większych wahań cen, podobnie jak ma to miejsce w przypadku dowolnego modelu średnio- lub długoterminowego.

W oparciu o te prognozy perspektywy średnioterminowe dla rynków mleczarskich są korzystne. Oczekuje się, że głównymi czynnikami napędzającymi będą dalszy wzrost popytu światowego, wynikający z ogólnoświatowego wzrostu liczby ludności i wzrostu gospodarczego, oraz rosnące zapotrzebowanie na produkty mleczarskie (również wskutek rosnącego spożycia w przeliczeniu na mieszkańca). Utrzymujący się popyt przywozowy, w szczególności w krajach o gospodarkach wschodzących, może mieć pozytywny wpływ na ceny produktów mleczarskich, tym samym zwiększając potencjał eksportowy UE. Mimo to prognozuje się, że udziały UE w rynkach większości produktów mleczarskich nieco się obniżą, wskutek wyższego tempa wzrostu wywozu z innych państw.

Prognozuje się, że począwszy od 2012 r. produkcja mleka w UE będzie się w dalszym ciągu zwiększała w umiarkowanym tempie, jednak pozostanie poniżej poziomu potencjalnego wzrostu przewidzianego w ramach wycofywania systemu kwot mlecznych (zob. wykresy 3 i 4 w załączniku II). Prognozuje się, że produkcja mleka w UE osiągnie łączny wzrost o 8 % w okresie od 2009 r. do 2022 r., natomiast wielkość dostaw mleka do mleczarni zwiększy się o około 10 %. Prognozuje się, że do ostatniego roku kwotowego (2014-15) unijne dostawy mleka wyniosą około 6 % poniżej kwoty. Oczekuje się, że wygaśnięcie systemu kwot mlecznych będzie miało ograniczony wpływ na dostawy mleka na zagregowanym poziomie UE.

Prognozy dotyczące sera i świeżych produktów mleczarskich są dość pozytywne (zob. wykres 5 w załączniku II). Prognozuje się, że unijna produkcja świeżych produktów mleczarskich (w tym mleka spożywczego, śmietany, jogurtów itp.) zwiększy się o około 8 % (w latach 2009-2022), a sera o niemal 10 %. Perspektywy dotyczące popytu na rynkach krajowych i rynku światowym są pozytywne i pomimo wzmocnienia wartości euro w drugiej części okresu prognozy silny popyt na rynku światowym umożliwi stopniowy wzrost wywozu UE. Jednak z powodu większej dynamiki zmian na rynku światowym UE będzie stopniowo tracić udziały w rynku światowym, choć wciąż utrzyma około 31 % światowego wywozu w 2022 r.

Przewiduje się, że unijna produkcja mleka pełnego w proszku pozostanie na stosunkowo stabilnym poziomie w perspektywie krótkoterminowej (zob. wykres 6 w załączniku II). Średnioterminowe perspektywy w zakresie wywozu wiążą się ze wzrostem popytu światowego, napędzanego w pierwszej kolejności przez Chiny. Przewiduje się, że udział UE w światowym wywozie będzie stopniowo spadał do 14 % w okresie do 2020 r. (z poziomu 25 % w 2009 r.).

Prognozuje się, że unijna produkcja odtłuszczonego mleka w proszku zwiększy się o około 28 % w całym analizowanym okresie (zob. wykres 7 w załączniku II). Silny światowy popyt przywozowy może przyczynić się do osiągnięcia równowagi rynku, stwarzając korzystne perspektywy dla wywozu. UE może się spodziewać, że w 2022 r. jej udział w rynku światowym osiągnie prawie 31 % światowego wywozu.

Prognozy wskazują na utrzymującą się stabilność rynku masła, wynikającą z korzystnych warunków rynkowych w okresie prognozy, przy cenach pozostających na stosunkowo wysokich poziomach i silnym popycie w UE (zob. wykres 8 w załączniku II).

2.           Sprawne wycofywanie kwot mlecznych

2.1.        Wielkość produkcji mleka w porównaniu z pułapami kwoty

W następstwie decyzji z dnia 1 kwietnia 2008 r. o zwiększeniu kwot mlecznych o 2 % decyzje w sprawie oceny funkcjonowania z listopada 2008 r. spowodowały roczne zwiększanie kwot mlecznych o 1 % przez pięć kolejnych lat, począwszy od dnia 1 kwietnia 2009 r. oraz dostosowanie współczynnika korekcyjnego tłuszczu, co faktycznie spowodowało zwiększenie kwot o dalszy 1 %. Do czasu wygaśnięcia systemu kwot w dniu 1 kwietnia 2015 r. ma jeszcze nastąpić jedno roczne zwiększenie kwoty o 1 % (dnia 1 kwietnia 2013 r.)[1].

Z roku na rok kwoty mleczne stopniowo tracą na znaczeniu, ponieważ w większości państw członkowskich faktyczna produkcja mleka pozostaje poniżej pułapów kwoty. W roku kwotowym 2010-11 jedynie pięć państw członkowskich przekroczyło swoje kwoty mleczne, natomiast całkowita wielkość produkcji w UE wyniosła 6 % poniżej kwoty. Zgodnie ze zgłoszeniami otrzymanymi od państw członkowskich szacuje się, że na koniec roku kwotowego 2011-12 wielkość dostaw mleka w UE wynosi około 4,7 % poniżej kwoty, a tylko sześć państw członkowskich przekroczyło swoje kwoty krajowe (zob. załącznik III). Liczba państw członkowskich przekraczających swoje kwoty pozostaje niewielka, a wynikająca z tego nadwyżka produkcji stanowi mniej niż 0,2 % całkowitej ilości mleka dostarczanego lub objętego sprzedażą bezpośrednią.

Po nieznacznym zmniejszeniu dostaw mleka w 2009 r. korzystne ceny skupu mleka od producentów oraz sprzyjające warunki pogodowe doprowadziły do zwiększenia poziomów produkcji w 2010 r. i 2011 r. Gdy zwiększona produkcja (nie tylko w UE, ale we wszystkich regionach świata będących dostawcami mleka) spowodowała powstanie presji na spadek cen skupu mleka od producentów, produkcja mleka zaczęła w konsekwencji spadać w kolejnych miesiącach. Zmiany te pokazują, że reakcje w zakresie produkcji stopniowo się kształtują zgodnie z sygnałami z rynku, ale również że warunki pogodowe mają duży wpływ na rynek mleczarski.

Jako że kwoty mleczne stają się coraz mniej istotne, podaż mleka w UE może lepiej reagować na warunki rynkowe, reakcje rolników na sygnały rynkowe są mniej zniekształcone, a poprzez restrukturyzację można uzyskać przyrost wydajności.

2.2.        Zmiany cen kwot mlecznych

Cena kwoty mlecznej powinna maleć wraz ze skracaniem się okresu obowiązywania systemu kwot i dzieje się tak w większości państw członkowskich, w których cena kwoty jest bardzo niska lub równa zeru (zob. załącznik IV).

W państwach członkowskich, w których dostawy mleka utrzymują się znacznie poniżej pułapów kwoty, cena kwoty jest już bardzo niska lub równa zeru i nie oczekuje się żadnych znaczących zmian przed wygaśnięciem systemu kwot.

Natomiast w państwach członkowskich, w których dostawy mleka są zbliżone do pułapów kwoty, oraz w tych nielicznych państwach członkowskich, w których dostawy mleka przekraczają odpowiednie pułapy kwoty, cena kwoty zależy od oczekiwań dotyczących opłaty z tytułu nadwyżki. Prognozuje się, że w przyszłości zakupy kwoty będą nadal spadać, aż do zera, przy czym będą występowały wahania wynikające ze sporadycznej nadwyżki produkcji związanej ze sprzyjającymi warunkami pogodowymi i korzystnymi cenami mleka.

3.           Uwagi końcowe

Perspektywy średnio- i długoterminowe dla sektora mleczarskiego są korzystne w kontekście wzrostu liczby ludności i upodobania do zachodniej diety w gospodarkach wschodzących. Nie oznacza to, że nie mogą wystąpić krótkoterminowe wahania rynkowe. Ogólny trend w zakresie zmian cen od czasu publikacji pierwszego sprawozdania dotyczącego „miękkiego lądowania” zmierza w kierunku wyższych poziomów, choć w jego ramach występują pewne wzrosty i spadki. W ramach tych warunków obecne trudności, które znoszą producenci mleka na niektórych obszarach w poważniejszym stopniu dotkniętych zwyżką cen pasz, nie mogą przysłonić ogólnie pozytywnego obrazu sektora.

W perspektywie długoterminowej równowaga między podażą i popytem zależy od wielu czynników, począwszy od parametrów ekonomicznych po decyzje związane z polityką. W tym względzie tak zwany pakiet mleczny[2], który funkcjonuje w pełni od dnia 3 października 2012 r., oferuje narzędzia umożliwiające podmiotom uczestniczącym w łańcuchu dostaw produktów mleczarskich dostosowanie swojej podaży do warunków rynkowych.

Zarówno zmiany produkcji mleka w kontekście kwot mlecznych, jak również spadkowy trend cen kwot pokazują, że „miękkie lądowanie” przebiega zgodnie z planem. W zdecydowanej większości państw członkowskich kwoty nie mają już istotnego wpływu na ograniczanie produkcji, a cena kwoty osiągnęła już wartość zerową lub zbliża się do tego poziomu.

W kontekście tej analizy Komisja uważa, że nie ma konieczności wprowadzania zmian w istniejących systemie, który od 2008 r. oferuje producentom mleka pewność działania i udowadnia swoją efektywność w zapewnianiu sprawnego wycofywania kwot i przechodzenia do środowiska bezkwotowego.

Abstrahując od samej koncepcji „miękkiego lądowania”, wyrażono pewne obawy dotyczące obszarów wiejskich, na których produkcja mleka odgrywa główną rolę, w szczególności w kontekście wygasania kwot mlecznych. W tym względzie dzięki uwzględnieniu potrzeb sektora mleka wśród tak zwanych „nowych wyzwań” w ramach drugiego filaru WPR producenci mleka uzyskują dalsze wsparcie w ramach przygotowań do zakończenia funkcjonowania kwot.

Wnioski dotyczące reformy WPR obejmują instrumenty, które mogą złagodzić potencjalne skutki. Ponadto Komisja ogłosiła otwarte zaproszenie do składania ofert dotyczących przeprowadzenia przez niezależnych ekspertów analizy przyszłych zmian w sektorze mleka począwszy od roku 2015, a do dnia 30 czerwca 2014 r. przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące faktycznego funkcjonowania przepisów pakietu mlecznego[3], oceniając w szczególności ich wpływ na producentów mleka i produkcję mleka w regionach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w powiązaniu z ogólnym celem utrzymania produkcji w tych regionach, oraz uwzględniając ewentualne zachęty dla rolników do zawierania umów obejmujących wspólną produkcję.

Załączniki:        I.          Zmiany w zakresie produkcji i cen mleka

II.         Średnioterminowe perspektywy w sektorze mleczarskim

III.        Produkcja mleka w stosunku do kwoty mlecznej

IV.        Zmiany cen kwot mlecznych w UE

ZAŁĄCZNIK I.          ZMIANY W ZAKRESIE PRODUKCJI I CEN MLEKA

Wykres.1        Zmiany w zakresie skupu mleka

Wykres.2        Zmiany cen mleka

ZAŁĄCZNIK II.        ŚREDNIOTERMINOWE PERSPEKTYWY W SEKTORZE MLECZARSKIM

Wykres.3        Podaż mleka krowiego i zmiany wielkości stad w latach 2000–2022

Wykres.4        Dostawy mleka i wykorzystanie kwot mleka krowiego

Wykres.5        Zmiany na rynku sera w latach 2000–2022

Wykres.6        Zmiany na rynku mleka pełnego w proszku w latach 2000-2022

Wykres.7        Zmiany na rynku odtłuszczonego mleka w proszku w latach 2000–2022

Wykres.8        Zmiany na rynku masła w latach 2000–2022

ZAŁĄCZNIK III.       PRODUKCJA MLEKA W STOSUNKU DO KWOTY MLECZNEJ

ZAŁĄCZNIK IV.       ZMIANY CEN KWOT MLECZNYCH W UE

[1]               Z wyłączeniem Włoch, w przypadku których z góry wprowadzono łączne zwiększenie o 5 % w dniu 1 kwietnia 2009 r.

[2]               Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 261/2012 z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do stosunków umownych w sektorze mleka i przetworów mlecznych.

[3]               Zob. art. 184 pkt 9 rozporządzenia 1234/2007 o jednolitej wspólnej organizacji rynku, wprowadzony na mocy rozporządzenia 261/2012 w sprawie tak zwanego pakietu mlecznego.