ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟϴΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Βασικές κατευθύνσεις για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού [SEC(2003)1295]

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

I. Εισαγωγή

II. Προκλήσεις και στόχοι του αειφόρου τουρισμού

III. Η παρούσα κατάσταση

IV. Αντιμετώπιση των προκλήσεων : οι επιλογές πολιτικής

V. Υλοποίηση της αειφορίας του τουρισμού : βασικές κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής κοινοτικής προσέγγισης

1. Η γενική αρχή μελλοντικής δράσης

2. Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

α) Σε διεθνές πλαίσιο

β) Σε ευρωπαϊκό πλαίσιο

3. Τι προτίθεται να πράξει η Επιτροπή

4. Τι μπορούν να κάνουν οι λοιποί ενδιαφερόμενοι φορείς

VI. Συμπεράσματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: Μείζονες τάσεις στον τουρισμό : σενάριο για το μέλλον του τομέα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2: Σημαντικές προκλήσεις και μείζονες στόχοι της ιδιωτικής και δημόσιας διακυβέρνησης για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3: Παραδείγματα πρωτοβουλιών και συμβολής διεθνών και ευρωπαϊκών ενδιαφερόμενων φορέων

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4: Κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες με θετικό αντίκτυπο στην αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού

Σημειώνεται ότι όλα τα υπογραμμισμένα τμήματα στην έντυπη μορφή του εγγράφου παραπέμπουν στους υπερσυνδέσμους που έχουν ενσωματωθεί στην ηλεκτρονική μορφή και δεν έχουν άλλη σημασία.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Η διασφάλιση της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής αειφορίας του ευρωπαϊκού τουρισμού είναι κρίσιμη τόσο για τη συμβολή της στην αειφόρο ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο, όσο και για τη βιωσιμότητα, τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την εμπορική επιτυχία αυτού του εξαιρετικά σημαντικού, από οικονομική άποψη, τομέα. Οι προκλήσεις για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού συνδέονται τόσο με τα μοντέλα κατανάλωσης, ιδιαίτερα την εποχική κατανομή και τα ταξίδια για τουρισμό, όσο και με τα μοντέλα παραγωγής του, δηλ. την αλυσίδα αξίας και τους τουριστικούς προορισμούς. Ο χαρακτήρας αειφορίας του τουρισμού και η χρηστή δημόσια και ιδιωτική διακυβέρνηση είναι στοιχεία κλειδιά για την αλλαγή των μη αειφόρων τουριστικών μοντέλων.

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς, σε όλα τα επίπεδα, έχουν αρχίσει να προετοιμάζουν το έδαφος για την καλύτερη συμφωνία ανάμεσα στις απαιτήσεις αειφορίας του τουρισμού και στη χρήση του δυναμικού του για την αειφόρο ανάπτυξη. Μολονότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν επικεντρώνεται συγκεκριμένα στον τομέα του τουρισμού, συμβάλλει σημαντικά σε αυτές τις προσπάθειες με πλήθος πολιτικών και μέτρων που ευνοούν την αειφόρο ανάπτυξη, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εξετάζει τις σωστές οδούς προς την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού προκειμένου να ενισχυθεί το υπάρχον πλαίσιο δράσης και να αξιοποιηθεί κατά το δυνατό. Αυτό συνεπάγεται ότι στηρίζεται κατά κύριο λόγο στις θετικές επιδράσεις των υφιστάμενων κοινοτικών πολιτικών και μέτρων, ενώ παράλληλα τις βελτιώνει, καθώς και σε πρωτοβουλίες υπέρ της αειφορίας του τουρισμού που αναλαμβάνονται από ενδιαφερόμενους φορείς εκτός της Κοινότητας σε αυτόν τον τομέα. Αυτή η προσέγγιση πρέπει να συμπληρωθεί από ορισμένα συγκεκριμένα μέτρα για την κάλυψη των κενών.

Συνεπώς, η προσέγγιση της Κοινότητας σε διεθνές επίπεδο είναι να διατηρήσει την πολιτική της που προωθεί την αειφορία του τουρισμού ως αντικειμένου του εμπορίου και της συνδρομής προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Επιδιώκει ενισχυμένη συνεργασία με φορείς του ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς για τον αειφόρο τουρισμό, όσον αφορά τόσο τον παγκόσμιο χαρακτήρα του όσο και στην Ευρώπη.

Η Επιτροπή προβλέπει ένα σύνολο μέτρων για την ενίσχυση της κοινοτικής συμβολής στην αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού. Αυτά τα μέτρα έχουν ως στόχο το μεγαλύτερο όφελος από την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και από τις διάφορες κοινοτικές πολιτικές και μέτρα που επηρεάζουν τον ευρωπαϊκό τουρισμό και την αειφορία του. Η Επιτροπή επιθυμεί την καλύτερη συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού και μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων φορέων στον τομέα του τουρισμού στην Ευρώπη.

Η Επιτροπή σκοπεύει να δημιουργήσει μια ομάδα για την αειφορία του τουρισμού, η οποία θα αποτελείται από αντιπροσώπους των διαφόρων κατηγοριών ενδιαφερομένων φορέων. Η ομάδα αυτή θα έχει ως καθήκον την κατάρτιση αναλυτικού πλαισίου δράσης, το οποίο θα αναθέτει συγκεκριμένες δραστηριότητες στους επιμέρους ενδιαφερόμενους φορείς και θα περιλαμβάνει ένα συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Η Επιτροπή προσφέρεται να προωθήσει και να στηρίξει την υλοποίηση των δραστηριοτήτων που θα καθορίζονται από την ομάδα.

Συγκεκριμένες πρωτοβουλίες θα αφορούν την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων για τον αειφορία του τουρισμού, δραστηριότητες που προωθούν αειφόρα μοντέλα τουριστικής κατανάλωσης για τους ευρωπαίους πολίτες, και μέτρα που προάγουν την αειφορία στην αλυσίδα αξίας και τους προορισμούς του ευρωπαϊκού τουρισμού. Η ανάπτυξη και η χρήση κατάλληλων εργαλείων και δικτύων πληροφόρησης θα ενισχύσει τις πρωτοβουλίες αυτές.

Η Επιτροπή αναμένει από τους λοιπούς ενδιαφερόμενους φορείς στην Ευρώπη να συμβάλουν σημαντικά στις προσπάθειες υλοποίησης του αειφόρου τουρισμού. Αυτό αφορά τους ευρωπαίους πολίτες και τουρίστες, τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα, τους ευρωπαϊκούς τουριστικούς προορισμούς και τις δημόσιες αρχές, καθώς τους ενδιαφερόμενους φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Η Επιτροπή σχεδιάζει να υποβάλλει εκθέσεις σε τακτά διαστήματα για την πρόοδο της υλοποίησης των βασικών αυτών κατευθύνσεων.

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους περισσότερο σημαντικούς και αναπτυσσόμενους τομείς τόσο της παγκόσμιας οικονομίας όσο και της οικονομίας της ΕΕ. Μπορεί να συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων της διατήρησης υψηλών και σταθερών επιπέδων οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης, κοινωνικής προόδου που να αναγνωρίζει τις ανάγκες όλων και αποτελεσματικής προστασίας του περιβάλλοντος και συνετής χρήσης των φυσικών πόρων. Η υποστήριξη της θέσης αυτής παγκόσμια και στην ΕΕ απαιτεί από τους εν λόγω φορείς να ενδιαφέρονται για τα στοιχεία από τα οποία εξαρτάται ο τουρισμός.

Τα όρια της βάσης των φυσικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών πόρων, τα οποία καθορίζουν την οικονομική αειφορία του τομέα, δεν θα μπορούν να αντιμετωπίσουν την αδιαλείπτως συνεχιζόμενη ανάπτυξη του ευρωπαϊκού τουρισμού. Ωστόσο, με ειδικές στρατηγικές, οι τουριστικές δραστηριότητες μπορούν να επαναπροσδιοριστούν για να πληρούν τις απαιτήσεις αειφορίας, τις νέες προκλήσεις και τα αιτήματα από τις μεταβαλλόμενες τουριστικές τάσεις και δραστηριότητες (βλέπε Παράρτημα 1) και να αυξήσουν τα εισοδήματα.

Tο σχέδιο υλοποίησης που εκδόθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη του Γιοχάνεσμπουργκ ζητά να εστιαστούν οι προσπάθειες στην αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού και περιγράφει τις δράσεις προκειμένου να τροποποιηθούν τα μη αειφόρα μοντέλα κατανάλωσης και παραγωγής, που σχετίζονται επίσης στενά με τον αειφόρο ευρωπαϊκό τουρισμό. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυξάνεται η απαίτηση για τον προσδιορισμό των στρατηγικών κατευθύνσεων και μέτρων που απαιτούνται για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού και των κατάλληλων μοντέλων αειφόρου ανάπτυξης για κάθε είδος τουριστικού προορισμού.

Όπως ο τουρισμός αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο που διαμορφώνεται τοπικά, έτσι και τα προβλήματα αειφορίας που συνδέονται με αυτόν ποικίλλουν από παγκόσμια, τα οποία πρέπει να επιλυθούν σε παγκόσμιο επίπεδο, σε τοπικά, τα οποία απαιτούν ανάληψη δράσης σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, ο τουρισμός υπάγεται κυρίως στη σφαίρα της τοπικής και περιφερειακής ευθύνης. Τα σχετικά με τον τουρισμό μέτρα πρέπει σε μεγάλο βαθμό να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν σε τοπικό επίπεδο για να αντιμετωπίσουν τους υφιστάμενους ειδικούς περιορισμούς και ανάγκες.

Επίσης, πολλές κοινοτικές πολιτικές επηρεάζουν σημαντικά τις διάφορες δραστηριότητες του τομέα του τουρισμού. Οι επιλογές που γίνονται σε αυτές τις πολιτικές επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη του τουρισμού και την αειφορία του, τόσο σε γενικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Το άρθρο 2 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας απαριθμεί την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων ως μία από τις αποστολές της Κοινότητας. Ο τουρισμός μπορεί να συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης και σύμφωνα με το άρθρο 3 (υ) της Συνθήκης η δράση της Κοινότητας περιλαμβάνει μέτρα στον τομέα του τουρισμού για τους σκοπούς του άρθρου 2. Η αειφορία του τουρισμού πρέπει να συνάδει με τις συνολικές κατευθύνσεις για την αειφόρο ανάπτυξη που καθορίστηκαν για την ΕΕ στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη (SDS).

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η αειφόρος τουριστική ανάπτυξη αποτελεί προτεραιότητα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Στην ανακοίνωσή της με τίτλο Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού του Νοεμβρίου 2001, η Επιτροπή προτείνει την περαιτέρω «προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης των τουριστικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη με την κατάρτιση και την υλοποίηση μιας Ατζέντας 21». Αυτό το θέμα υποστηρίχθηκε θερμά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

Η παρούσα ανακοίνωση αποβλέπει στην προώθηση της περαιτέρω προόδου όσον αφορά την αειφορία του τουρισμού στην Ευρώπη και παγκόσμια. Οι βασικές της κατευθύνσεις συνιστούν τη συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο παρόν στάδιο, σε μια ευρεία διαδικασία της Ατζέντας 21 για τον αειφόρο ευρωπαϊκό τουρισμό. Η ανακοίνωση αυτή προτίθεται να κινητοποιήσει τις προσπάθειες των πολλών ενδιαφερόμενων φορέων σε αυτόν τον τομέα, σε όλα τα εδαφικά και διοικητικά επίπεδα και τονίζει τον τρόπο με τον οποίο η Κοινότητα και οι άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς μπορούν να συνεισφέρουν περαιτέρω.

II. ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

* Κύρια πρόκληση : αειφόρος δραστηριότητα και ανάπτυξη

Η κυριότερη πρόκληση για τη βιομηχανία του τουρισμού, τις επιχειρήσεις και τους προορισμούς του είναι η εξής: με ποιον τρόπο είναι δυνατή η διαχείριση της τουριστικής δραστηριότητας στην Ευρώπη και παγκόσμια και της αναμενόμενης ανάπτυξης κατά τις δύο επόμενες δεκαετίες έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν υπερβαίνει τα όρια των διαθέσιμων πόρων, καθώς και τις δυνατότητες αναπαραγωγής των εν λόγω πόρων, παράλληλα με την εμπορική επιτυχία του τομέα ; Καθώς το προϊόν στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην περιβαλλοντική, πολιτιστική και κοινωνική ποιότητα, ο τομέας - εάν δεν υπάρξει αειφόρος διαχείριση - κινδυνεύει να επιδεινώσει ή ακόμα και να καταναλώνει τη δική του βάση πόρων παραγωγής εσόδων, και επομένως να καταστεί οικονομικά και κοινωνικά μη βιώσιμος.

Η αειφόρος ανάπτυξη του τουρισμού συνδέεται περισσότερο με την ανάπτυξη της ποιότητας παρά της ποσότητας. Επίσης, η συνειδητοποίηση της ποιότητας εκ μέρους των τουριστών αποτελεί προαπαιτούμενο της αειφόρου ανάπτυξης και τόσο η αειφορία όσο και η ποιότητα πρέπει να ενσωματωθούν καθώς είναι απαραίτητες για την ανταγωνιστικότητα του τομέα του τουρισμού. Η ανταγωνιστικότητα των τουριστικών επιχειρήσεων και των τουριστικών προορισμών απαιτεί αποτελεσματικότητα, η οποία μπορεί να καλύψει τις δαπάνες για την αειφορία και τη βέλτιστη αειφόρο απόδοση. Αντίστοιχα, η ποιότητα του εργατικού δυναμικού, ο σεβασμός της τοπικής κοινωνίας και οι χαμηλότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον αποφέρουν οφέλη ως προς την αποτελεσματικότητα των πόρων.

Οι ειδικές προκλήσεις μείζονος σημασία για την αειφορία του τουρισμού (βλέπε Παράρτημα 2) υπάρχουν τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκόσμια αλλά ο ειδικός τους χαρακτήρας και η έντασή τους μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τα μέρη. Σε γενικές γραμμές οι προκλήσεις αυτές είναι μεγαλύτερες όταν η τουριστική δραστηριότητα και η εξάρτηση από τον τουρισμό είναι ιδιαίτερα υψηλές. Ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν πρόσθετες προκλήσεις που να αφορούν ειδικές γεωγραφικές περιοχές, όπως τη Μεσόγειο και τις Άλπεις. Επιπλέον, η διαχείριση του καλούμενου μαζικού τουρισμού μπορεί να γίνει με αειφόρους τρόπους : ο καθορισμός και η υλοποίησή τους αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση αλλά υπόσχεται τη μεγαλύτερη συμβολή στην αειφορία του τουρισμού.

* Μια ισορροπημένη προσέγγιση ως προς τους τρεις πυλώνες της αειφορίας

Ο αειφόρος τουρισμός είναι αυτός που είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμος, όχι όμως εις βάρος του περιβάλλοντος και του τοπικού πολιτισμού. Επομένως, αειφορία σημαίνει επαγγελματική και οικονομική επιτυχία, περιβαλλοντική ανάσχεση, προστασία και ανάπτυξη, και ευθύνη ως προς την κοινωνία και τις πολιτιστικές αξίες 2 τρεις αλληλοεξαρτώμενες πτυχές.

Η αειφορία του τουρισμού αφορά ειδικότερα σημαντικές πτυχές όπως τις ανταγωνιστικές και κοινωνικά υπεύθυνες τουριστικές επιχειρήσεις, τη δυνατότητα όλων των πολιτών να συμμετάσχουν στον τουρισμό, τις καλές ευκαιρίες απασχόλησης στον τομέα και τα οφέλη από τις τουριστικές δραστηριότητες για τις τοπικές κοινότητες. Απαιτεί τη διατήρηση της πολιτιστικής ακεραιότητας, την ένταξη των περιβαλλοντικών θεμάτων και της προστασίας των πόρων κληρονομιάς στα τουριστικά μέτρα.

Οι πολυμερείς λύσεις και η χρηστή διαχείριση για τη βελτίωση της συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων φορέων επιτρέπουν την προώθηση του τομέα και την αντιμετώπιση της έλλειψης συνοχής μεταξύ των πρακτικών των εν λόγω ενδιαφερόμενων φορέων.

* Αειφόρα μοντέλα κατανάλωσης

Ένα από τα πιο διαδεδομένα προβλήματα του τουρισμού αναψυχής στην Ευρώπη είναι η συγκέντρωσή του σε συγκεκριμένες, περιορισμένες εποχές του έτους, γεγονός που συνδέεται τόσο με το κλίμα όσο και με τις πολιτιστικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της καθημερινής ζωής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον εποχικό κορεσμό των υποδομών επικοινωνίας, των τουριστικών εγκαταστάσεων και της φέρουσας ικανότητας των προορισμών που οδηγεί σε μείωση της ποιότητας.

Παρόλο που ωφελεί την ανάκτηση των πόρων και την τοπική κοινωνία, η λειτουργία εκτός της τουριστικής περιόδου απαιτεί και συνεπάγεται τεράστιο πλεόνασμα δυναμικότητας. Απαιτεί πολυάριθμο εργατικό δυναμικό μη μόνιμης απασχόλησης με, συχνά, κακές συνθήκες εργασίας, γεγονός που έχει αρνητικές συνέπειες στα επίπεδα κατάρτισης, την ποιότητα των υπηρεσιών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο τομέας δεν μπορεί να προσελκύει και να διατηρεί το απαιτούμενο εργατικό δυναμικό.

Η δεύτερη κρίσιμη επιρροή στην αειφορία του τουρισμού, κυρίως από περιβαλλοντική άποψη, απορρέει από τη μεταφορά που χρειάζεται για τα ταξίδια. Η άνθηση του τουρισμού την τελευταία πεντηκονταετία διευκολύνθηκε κυρίως από την ανάπτυξη των λιγότερο φιλικών για το περιβάλλον οδικών και εναέριων μεταφορών, οι οποίες έγιναν σταδιακά πιο διαδεδομένες και οικονομικά προσιτές. Αυτό το φαινόμενο ενθάρρυνε τη χρήση του αυτοκινήτου για ταξίδια μεγάλων αποστάσεων και προώθησε τα τουριστικά αεροπορικά ταξίδια, συμπεριλαμβανομένων των ταξιδιών σε κοντινούς προορισμούς. Επί του παρόντος, υπάρχει αυξανόμενη ένταση ανάμεσα στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών υποδομών και των υπηρεσιών μεταφορών, στις απαιτήσεις κινητικότητας του τουρισμού στο πλαίσιο των διαθέσιμων συνδέσεων με τους προορισμούς, στην ικανότητα εξυπηρέτησης αυτών και τις σχετικές δαπάνες.

Ωστόσο, αναμένεται η περαιτέρω αύξηση της έντασης ταξιδιών στην Ευρώπη. Οι τουρίστες αναζητούν ολοένα και περισσότερο εξατομικευμένες επιλογές και η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει, με τη χρήση κυρίως ηλεκτρονικών μέσων, την αναζήτηση προϊόντων προσαρμοσμένων στις ατομικές ανάγκες του χρήστη, με σκοπό τη βέλτιστη εξισορρόπηση ανάμεσα στην ποιότητα και τη θετική εμπειρία, από τη μία πλευρά, και στην τιμή του προϊόντος, από την άλλη.

Παράλληλα με τη σημαντική ανάπτυξη του τουρισμού, η δημογραφική αλλαγή θα οδηγήσει σε αλλαγές στη ζήτηση αναφορικά με τους τύπους τουρισμού. Για παράδειγμα, η μεγαλύτερη αύξηση αναμένεται στον τουρισμό που αφορά την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά. Ωστόσο, όσον αφορά όλο τον τουριστικό πληθυσμό, τα παραδοσιακά μεγάλα τμήματα, ο καλούμενος μαζικός τουρισμός που ελέγχεται κατά συντριπτική πλειοψηφία από τους διεθνείς ταξιδιωτικούς πράκτορες, θα συνεχίσουν να είναι τα πιο σημαντικά από την πλευρά της ποσότητας.

Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η αύξηση των τουριστών με ειδικές ανάγκες, οι οποίες θα πρέπει να καλύπτονται προκειμένου να μπορέσουν να απολαύσουν τα οφέλη του τουρισμού. Εκτός από το 10 % του πληθυσμού που αναγνωρίζεται επισήμως ότι ανήκει στην κατηγορία των ατόμων με ειδικές ανάγκες οποιουδήποτε τύπου, ένας αυξανόμενος αριθμός τουριστών αναμένεται να είναι άτομα με μειωμένη κινητικότητα λόγω ηλικίας ή προσωρινής αναπηρίας.

Η συμπεριφορά των καταναλωτών ως αποτέλεσμα των τιμών, της ποιότητας και της εικόνας καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από το ατομικό συμφέρον. Προς το παρόν, λίγοι τουρίστες ενδιαφέρονται για την αειφορία. Ωστόσο, η κατάλληλη πληροφόρηση των καταναλωτών, μέσω των εύκολα κατανοητών μηνυμάτων στα ευρέως διανεμόμενα μέσα του τομέα (διαφημιστικά φυλλάδια, κατάλογοι και ταξιδιωτικοί οδηγοί) μαζί με την προσπάθεια να αναπτυχθεί η νοοτροπία της αειφορίας και να επηρεαστούν και να πειστούν οι άνθρωποι μέσω σαφών σημάτων, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν αειφόρα μοντέλα κατανάλωσης, προκαλώντας αλλαγές στο παρεχόμενο προϊόν. Από αυτή τη σκοπιά, οι νέοι άνθρωποι αποτελούν εξαιρετικά σημαντική ομάδα στόχο. Πρέπει να συμπεριλαμβάνει την αύξηση της συνειδητοποίησης της ποιότητας ως αναπόσπαστου στοιχείου του προϊόντος καθώς και νέες προσεγγίσεις για κατανοήσουν οι τουρίστες ότι η ποιότητα και ο αειφόρος τουρισμός στοιχίζουν.

* Αειφόρα μοντέλα παραγωγής

Αειφόρος αλυσίδα αξίας

Όπως και με τους καταναλωτές, οι παρέχοντες τουριστικές υπηρεσίες ακολουθούν παραδοσιακά μοντέλα συμπεριφοράς, και συχνά δεσμεύονται από αυστηρές οικονομικές απαιτήσεις, από την ιδιαίτερα έντονη κάθετη αλληλεξάρτηση μεταξύ των τουριστικών επιχειρήσεων που παρέχουν τα στοιχεία αυτού του εξαιρετικά ποικιλόμορφου και σύνθετου τουριστικού προϊόντος και από αποφάσεις που καθορίζονται από την τιμή.

Η διαχείριση της αλυσίδας αξίας του αειφόρου τουρισμού προϋποθέτει ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Συνδέεται με τη διαχείριση ποιότητας για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Προκειμένου το οικονομικό όφελος να μην επιτυγχάνεται εις βάρος των κοινωνικών και περιβαλλοντικών πτυχών, ο τομέας χρειάζεται την εσωτερικοποίηση του κοινωνικού, οικονομικού και περιβαλλοντικού κόστους για τον ορθό καθορισμό των τιμών, ιδίως με τη βοήθεια κατάλληλων συστημάτων που βασίζονται στην αγορά.

Η αξία του αειφόρου τουρισμού συνεπάγεται επίσης τη βελτιστοποίηση της απασχόλησης και των κοινωνικών οφελών, ήτοι την εφαρμογή από τις επιχειρήσεις του τομέα της αρχής της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Αυτή συμπεριλαμβάνει τις δυνατότητες μάθησης και απασχόληση καλής ποιότητας για το εξειδικευμένο και με κίνητρα προσωπικό για την παροχή τουριστικών υπηρεσιών υψηλού επιπέδου, συστήματα πιστοποίησης για την προώθηση αειφόρων μοντέλων παραγωγής και κατανάλωσης, και τη χρήση της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών, όπου κρίνεται κατάλληλο. Επίσης, απαιτεί την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου και πρόσθετες εξουσίες που θα δοθούν στους κοινωνικούς εταίρους σε όλα τα επίπεδα σχεδιασμού και υλοποίησης.

Αειφόρος ανάπτυξη προορισμών

Μαζί με τις συνιστώσες ατομικής υπηρεσίας της αλυσίδας αξίας, ο προορισμός ως σύνολο αποτελεί το συνολικό προϊόν του τουρισμού. Συνεπώς, οι διάφορες δραστηριότητες και πολιτικές των προορισμών που συνδυάζουν δημόσια και ιδιωτικά συμφέροντα είναι σημαντικές για την αειφόρο παραγωγή. Στα περισσότερα μέρη της Ευρώπης το παραδοσιακό πολιτιστικό τοπίο παρέχει τους κατάλληλους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους, οι οποίοι αποτελούν προαπαιτούμενο του προϊόντος του τουρισμού. Οι πόροι κληρονομιάς, η επικοινωνιακή υποδομή, οι υποδομές φιλοξενίας και οι τουριστικές εγκαταστάσεις αποτελούν περαιτέρω βασικούς πόρους ενός τουριστικού προορισμού. Η συνετή χρήσης της γης αποτελεί ζωτικό παράγοντα για την αειφόρο ανάπτυξη του προορισμού.

Οι απαιτήσεις του τουρισμού από αυτή την άποψη και σε σχέση με την τοπική πολιτιστική ταυτότητα και τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής, προκάλεσαν σε μερικές περιπτώσεις εντάσεις στο επίπεδο του προορισμού. Ο ανταγωνιστικός τουρισμός υψηλής ποιότητας πρέπει να σέβεται τη φέρουσα ικανότητα των φυσικών και πολιτιστικών του περιοχών. Μερικοί περιορισμοί - ειδικότερα ορισμένες παράκτιες ζώνες και νησιά στο νότιο μέρος της Ευρώπης, ορισμένα ορεινά θέρετρα και ορισμένες πόλεις - έχουν υποστεί τις αρνητικές συνέπειες μιας τουριστικής ανάπτυξης που υπερέβαινε τη φέρουσα ικανότητά τους. Περαιτέρω, όπου η τοπική ανάπτυξη των προορισμών με περιορισμένη οικονομική βάση, όπως τα νησιά, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό, υπάρχει ο κίνδυνος κατάληξης σε μια εύθραυστη και υπέρ τον δέον εξαρτημένη «μονο-οικονομία» χωρίς τις επιθυμητές έμμεσες συνέπειες σε άλλες πλευρές της τοπικής οικονομίας, όπως τη γεωργία και τη χειροτεχνία.

Επιπλέον, υπάρχουν δύο πολύ διαφορετικά φαινόμενα σε περιφερειακό επίπεδο που συνδέονται στενά με τον τουρισμό : η δευτερεύουσα διαμονή και η διαμονή ατόμων τρίτης ηλικίας σε πολλούς ευρωπαϊκούς τουριστικούς προορισμούς καθώς και οι ημερήσιες επισκέψεις, οι οποίες σε ορισμένες τοποθεσίες που δεν απέχουν από τις πόλεις μπορούν να υπερβαίνουν σε μεγάλο βαθμό τις συνήθεις τουριστικές δραστηριότητες. Οι προαναφερθείσες δραστηριότητες, παρόλο που στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέονται με σχετικά συντηρητικά έξοδα, μπορούν να βοηθήσουν στην άμβλυνση των αρνητικών συνεπειών της χαμηλής ζήτησης κατά τη διάρκεια της μη τουριστικής περιόδου. Όμως, εκτός από ορισμένες μόνιμες αρνητικές τοπικές συνέπειες, όπως η συμβολή στην αστικοποίηση πολύτιμων εκτάσεων και στις αυξημένες τιμές γης και κόστους ζωής, είναι πιθανό ότι ο υψηλός αριθμός των ημερήσιων επισκεπτών κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου και των αργιών με καλό καιρό ή για ειδικά γεγονότα κατά την υψηλή τουριστική περίοδο, θα αυξήσει σε μεγάλο βαθμό τη ζήτηση και θα ασκήσει πιέσεις στους πόρους, την υποδομή των μεταφορών και τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται από τον τουρισμό, εκτός από τη στέγαση.

Η διασφάλιση των καλών προοπτικών για τον ευρωπαϊκό τουρισμό απαιτεί τη διατήρηση της περιφερειακής ποικιλομορφίας του ευρωπαϊκού τουρισμού ως ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, τη διασφάλιση της ποιότητας και το συνυπολογισμό της ευημερίας της τοπικής κοινότητας στους τουριστικούς προορισμούς, τη διατήρηση ή την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών παράκτιων και ορεινών ζωνών, των προστατευμένων περιοχών και των αξιοθέατων πολιτιστικής κληρονομιάς ως βάσης για την ελκυστικότητα των προορισμών, την προστασία του περιβάλλοντος και των πόρων κληρονομιάς και την ορθή χρήση τους, καθώς και την προώθηση της αειφόρου κινητικότητας μεταξύ και εντός των προορισμών. Επίσης, εξαρτάται από την ύπαρξη ισότιμων όρων για τους τοπικούς προμηθευτές στη σχέση με αυτούς που εμπορεύονται το προϊόν του τουρισμού και απαιτεί τα κέρδη που δημιουργούνται από τον τουρισμό να ρέουν πίσω στους προορισμούς.

III. Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Πολλές πρωτοβουλίες

Πολλοί από τους ενδιαφερόμενους φορείς έχουν αρχίσει να ανταποκρίνονται στις υπάρχουσες προκλήσεις (βλέπε Παράρτημα 3). Οι βασικές κατευθύνσεις για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού μπορούν να στηριχθούν σε ένα σημαντικό όγκο έργου και εγγράφων που περιγράφουν σημαντικές διεργασίες και αρχές. Αναπτύσσονται δίκτυα για την ανταλλαγή ή τη διάδοση χρήσιμων πληροφοριών, καθώς και για την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με μια σειρά μέτρων πολιτικής, άρχισε να συμβάλλει στην αειφορία, συμπεριλαμβανομένης της αειφορίας του τουρισμού, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο (βλέπε Παράρτημα 4). Παρόλο που τα στοιχεία αυτά εστιάζουν πρωταρχικά σε γενικότερα θέματα αειφορίας που αφορούν οικονομικούς τομείς, μπορούν να συμβάλλουν σε σημαντικό βαθμό στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Η μεγαλύτερη ζήτηση προέρχεται γενικά από τους ευρωπαίους τουρίστες ενώ οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις διεθνείς επενδύσεις στον τομέα του τουρισμού. Στον δημόσιο τομέα, σύμφωνα με τις τρέχουσες εργασίες σε διεθνές επίπεδο, η ΕΕ ενισχύει την ανάπτυξη του τουρισμού ως σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση της φτώχειας και τη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών, ιδιαίτερα στις φτωχότερες χώρες του κόσμου. Το 1998, η Επιτροπή υπέβαλε μια κοινοτική στρατηγική για την υποστήριξη της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες ως σημαντική βάση πολιτικής, την οποία ακολούθησε το ψήφισμα του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου 1998.

Η συλλογική ευθύνη της Κοινότητας επεκτείνεται επίσης στο αειφόρο εμπόριο στον τομέα των υπηρεσιών. Εκτός από την υλοποίηση των τρεχουσών δεσμεύσεων, η Κοινότητα επιθυμεί την περαιτέρω απελευθέρωση του τομέα του τουρισμού στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου - Συμφωνία GATS. Οι υπολειπόμενοι εμπορικοί περιορισμοί σε αυτό τον τομέα πρέπει να μειωθούν σημαντικά με τρόπο ο οποίος να συνάδει με τις άλλες συμφωνίες που υποστηρίζουν την αειφορία και να μην επηρεάζει αρνητικά τις συνθήκες που επικρατούν στις τοπικές κοινότητες και τα δικαιώματά τους. Επίσης δεν πρέπει να μειωθεί το δικαίωμα των τοπικών κυβερνήσεων να καθορίζουν την ανάπτυξη του αειφόρου τουρισμού, τα τοπικά φυσικά και πολιτιστικά πλεονεκτήματα, την ποιότητα των υπηρεσιών, την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των εργαζομένων ή τη δημόσια ασφάλεια.

Η αειφορία του τουρισμού στη λεκάνη της Μεσογείου αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση. Θα μπορούσε να επωφεληθεί σε μεγάλο βαθμό από την ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση και την κοινοτική υποστήριξη για την υλοποίηση του προγράμματος MEDA, ειδικότερα όταν οι περιφερειακές αρχές και άλλες κατηγορίες ενδιαφερόμενων φορέων που είναι σημαντικές για τον τουρισμό συμμετέχουν ως εταίροι. Επίσης, οι ευαίσθητες περιοχές της βόρειας Ευρώπης θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την ενισχυμένη εταιρική σχέση σε αυτή την περιφέρεια.

Ο ευρωπαϊκός οργανισμός περιβάλλοντος έχει ορίσει ορισμένους δείκτες κλειδιά και ασχολείται με την ανάπτυξη ενός «μηχανισμού αναφορών για τον τουρισμό και το περιβάλλον». Επιπλέον, ένα στοιχείο αναφοράς για την εδαφική ανάπτυξη όσον αφορά τον τουρισμό είναι το σχέδιο ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου (ΣΑΚΧ), όπως και το Πρωτόκολλο για τον τουρισμό και την αναψυχή σύμφωνα με τη Σύμβαση των Άλπεων. Όσον αφορά αυτές τις πρωτοβουλίες, η μεταφορά στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο θα είναι σημαντική προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος.

Σε εθνικό επίπεδο, ορισμένες χώρες καταρτίζουν εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης στις οποίες περιλαμβάνεται ο τουρισμός ή πιο συγκεκριμένα εθνικά σχέδια για τον τομέα του τουρισμού. Σε περιφερειακό επίπεδο, σχεδιάζονται και δοκιμάζονται διάφορα πρωτότυπα συστημάτων παρακολούθησης και δεικτών για τον τομέα του τουρισμού.

Αργή πρόοδος

Παρά τις πολλές αυτές πρωτοβουλίες, που υφίστανται από το διεθνές ως το τοπικό επίπεδο και είναι διαθέσιμες παντού, δεν έχει επιτευχθεί ακόμα σημαντική αλλαγή από τα μη αειφόρα μοντέλα κατανάλωσης και παραγωγής στον ευρωπαϊκό τουρισμό. Ο ευρωπαϊκός τουρισμός δεν έχει προσαρμοστεί ακόμα ουσιαστικά στις απαιτήσεις αειφορίας σε σχέση με τις τουριστικές μεταφορές ούτε και στην εποχική κατανομή του τουρισμού αναψυχής και στις οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά μη αειφόρες συνέπειές του. Ούτε σημειώθηκαν μέχρι σήμερα επαρκείς συνέπειες στην παραγωγή της αλυσίδας αξίας του τουρισμού ή της ανάπτυξης τουριστικών προορισμών.

Προφανώς, δεν υπάρχουν ούτε οι πληροφορίες ούτε τα κίνητρα για να αναληφθούν σε ικανοποιητικό βαθμό οι πρωτοβουλίες αυτές επιτόπου, εκεί όπου σχεδιάζεται ο τουρισμός. Εφόσον οι κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές δαπάνες δεν εσωτερικοποιούνται, υπάρχει μάλλον αντίθετο κίνητρο. Περαιτέρω, η καταναλωτική συμπεριφορά διαμορφώνεται σε ατομική βάση και ο τουρισμός υλοποιείται σε τοπικό επίπεδο. Οι πολιτικές που εστιάζονται σε αυτές πρέπει να σχεδιάζονται και να υλοποιούνται σε αυτό το επίπεδο. Επομένως, η επιτυχία των πρωτοβουλιών και των συνεισφορών για την αειφόρο παραγωγή καθορίζεται κυρίως στο επίπεδο των ΜΜΕ και του τοπικού προορισμού.

Η μείζων αδυναμία της μετατροπής των πρωτοβουλιών σε επιτυχημένες συγκεκριμένες δράσεις εκ μέρους της βιομηχανίας, οφείλεται στο γεγονός ότι οι διαχειριστές αντιμετωπίζουν πολλά θέματα και οι προτεραιότητές τους καθορίζονται στο επίπεδο της τοπικής αγοράς. Επιπλέον, υπάρχει ελλιπής επικοινωνία από την κορυφή προς τα κάτω : τα μηνύματα που διατυπώνονται σε πολύπλοκη γλώσσα στο υψηλό επίπεδο δεν προσεγγίζουν τους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς και πολίτες. Η διάθεση σχετικών δημοσιευμάτων και η διάδοση μέσω του Διαδικτύου δεν οδηγούν στην απαιτούμενη επιτόπια αφομοίωσή τους. Γενικά οι τουρίστες δεν έχουν πρόσβαση ή δεν κατανοούν τις μάλλον πολύπλοκες πληροφορίες που απαιτούνται για την αξιολόγηση των συνεπειών της συμπεριφοράς τους ως προς την αειφορία. Επομένως, απαιτείται δράση για την αμεσότερη σύνδεση, συμμετοχή και αντιμετώπιση αυτών των φορέων καθώς και για τη διατύπωση εύκολα προσβάσιμων και κατανοητών μηνυμάτων.

IV. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ : ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η καταγραφείσα αργή πρόοδος υποδεικνύει ότι η οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού ως συμβολή στην αειφόρο ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και ως προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα, την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την εμπορική επιτυχία του εν λόγω τομέα, απαιτεί μια ενισχυμένη «προσέγγιση», η οποία να αντιμετωπίζει τις διάφορες προκλήσεις με συνεκτικό τρόπο. Αυτή η προσέγγιση θα πρέπει να στηριχθεί στη συμμετοχή και τη βέλτιστη ενεργό συμβολή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων, σε όλα τα επίπεδα και να εστιάζεται :

* στα πλεονεκτήματα της επικουρικότητας και της κρατούσας προσέγγισης «από κάτω προς τα πάνω» για την αντιμετώπιση των θεμάτων,

* στην ανάγκη εξέτασης των ατομικών συνιστωσών, επιμέρους τομέων, πεδίων και πτυχών και των ειδικότερων προβλημάτων που σχετίζονται με αυτούς, παρά στην αντιμετώπιση του τουρισμού και της αειφορίας του ως ενιαίου θέματος,

* στην ενημέρωση των καταναλωτών για να διασφαλίζεται ότι ασκούνται οι δυνάμεις της αγοράς για την προώθηση των αειφόρων μοντέλων κατανάλωσης και παραγωγής,

* στην ανάγκη αναγνώρισης του ιδιαίτερου χαρακτήρα των ΜΜΕ και των μικροεπιχειρήσεων,

* στην ανάγκη της διασφάλισης της κοινωνικής και οικονομικής βιωσιμότητας, καθώς και της περιβαλλοντικής αειφορίας των αγροτικών και παράκτιων κοινοτήτων.

Τα θέματα αυτά πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την λήψη απόφασης για την επιλογή της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αφορά την αντιμετώπιση των προκλήσεων της αειφορίας του ευρωπαϊκού τουρισμού. Η εκτεταμένη εκτίμηση επιπτώσεων των πιθανών επιλογών πολιτικής και η δημόσια διαβούλευση καταδεικνύουν ότι θα πρέπει να αποκλειστούν τόσο η πλήρης προσέγγιση ως ουσιαστική κοινοτική πολιτική όσο και η απόλυτη απόρριψη των κοινοτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο αυτό (βλέπε SEC(2003) 1295). Αντίθετα, το υπάρχον πλαίσιο δράσης πρέπει να ενισχυθεί και να αξιοποιηθεί στο έπακρο.

Αντιδράσεις σχετικά με τις παρατηρήσεις που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης

Στο παρόν, λαμβάνονται επίσης υπόψη οι περισσότερες παρατηρήσεις που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια της δημόσια διαβούλευσης η οποία πραγματοποιήθηκε κατά την προετοιμασία της παρούσας ανακοίνωσης (Βλέπε SEC(2003) 1295, κεφάλαιο 7 και συμπλήρωμα). Ωστόσο, ορισμένες παρατηρήσεις υπερβαίνουν σε μεγάλο βαθμό το πεδίο του θέματος και αφορούν γενικά ή συνολικά ζητήματα αειφορίας ή αντιπροσωπεύουν ακραίες απόψεις. επομένως, σε αυτό το πλαίσιο δεν ήταν δυνατή ή δέουσα η καταγραφή των αντιδράσεων.

Ως αποτέλεσμα της δημόσιας διαβούλευσης, η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν πολλά μοντέλα επίτευξης της αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού, ότι ο τουρισμός και η αειφορία εξαρτώνται πρωταρχικά από τον καταναλωτή και ότι η οικονομική επιτυχία είναι ουσιώδης για την επίτευξη της αειφορίας. Αυτό απαιτεί προσέγγιση η οποία να στοχεύει σε όσο το δυνατόν περισσότερους ενδιαφερόμενους φορείς και να ευνοεί τη δημιουργία συναίνεσης. Επίσης, η διαβούλευση κατέληξε στην ενισχυμένη αναγνώρισης της εδαφικής διάστασης (χρήση της γης) και των ζητημάτων που συνδέονται με τις κλιματικές αλλαγές για τον αειφόρο τουρισμό. Μολονότι, ως ένα σημείο, η εποχική κατανομή είναι ένα από τα δυσκολότερα στην αντιμετώπισή τους ζητήματα της αειφορίας του τουρισμού, αποτελεί μείζονα πρόκληση που πρέπει να μελετηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η Επιτροπή δεν ευνοεί την ιδέα της εισαγωγής ρυθμιστικών μέσων λόγω της μικρής επιτυχίας που σημείωσαν τα εθελοντικά μέσα τα οποία αναπτύχθηκαν μέχρι σήμερα στον τομέα του τουρισμού. Ωστόσο, σε εξαιρετικές περιπτώσεις δεν μπορεί να αποκλειστεί κατ' αρχήν η ρύθμιση, εάν συνιστά μέρος αναγνωρισμένης κοινοτικής πολιτικής. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της τις παρατηρήσεις που αφορούν το συντονισμό, την ενσωμάτωση των διάφορων υφιστάμενων κοινοτικών πολιτικών που επηρεάζουν την αειφορία του τουρισμού, καθώς και την απελευθέρωση, και επιβεβαιώνει την πρόθεσή της να ενισχύσει την ενσωμάτωση του προβληματισμού για την αειφορία στις κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες που επηρεάζουν τον ευρωπαϊκό τουρισμό και να αυξήσει τις συνέπειές τους στο ευρωπαϊκό τουρισμό για να υποστηρίξει την αειφορία του τομέα. Ακολουθεί τη γραμμή αντιμετώπισης όλων των πτυχών της αειφορίας και όχι μόνο μερικών κατ' επιλογή.

Μολονότι, αυτές οι βασικές κατευθύνσεις προβλέπουν ότι τα μέτρα θα σχεδιασθούν σταδιακά κατά τη διάρκεια της διαδικασίας που θα ακολουθήσει, είναι όσο το δυνατόν συγκεκριμένες όσον αφορά ειδικά μέτρα. Σε γενικές γραμμές, οι παρατηρήσεις υποστήριξαν σε μεγάλο βαθμό τα προτεινόμενα μέτρα και προσέθεσαν περαιτέρω λεπτομέρειες ή διευκρινίσεις. Αλλά ορισμένες παρατηρήσεις ζητούσαν την διεύρυνση της έννοιας της δράσης και της κοινοτικής συμβολής, κυρίως με την υποβολή αιτημάτων, με τον ένα ή άλλο τρόπο, ειδικής κοινοτικής χρηματοδότησης του αειφόρου τουρισμού ή μέτρων που θα απαιτούσαν σημαντική δημοσιονομική δέσμευση. Στο παρόν στάδιο η Επιτροπή δεν προτίθεται να δώσει συνέχεια σε αυτά τα αιτήματα.

Όσον αφορά την ομάδα για την αειφορία του τουρισμού, λίγες παρατηρήσεις αμφισβήτησαν τη χρησιμότητά της ενώ άλλες επιβεβαίωσαν ότι αυτού του είδους η ομάδα αποτελεί στοιχείο κλειδί για την επιτυχία των προσπαθειών. Ενώ υπήρξε ευρεία υποστήριξη της αντιπροσώπευσης των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε αυτή την ομάδα σημειώθηκαν αντιρρήσεις για την ανάληψη της αρχηγίας από τη βιομηχανία του τουρισμού ακόμα και από την ίδια τη βιομηχανία αυτή. Πράγματι, η σύσταση και οι εργασίες αυτής της ομάδας θεωρούνται ως σημαντικό μέτρο, αλλά οι λεπτομέρειές της συνεκτιμούν τις ληφθείσες παρατηρήσεις. Επίσης, το κεφάλαιο V.3. ενσωματώνει σε μεγάλο βαθμό τις παρατηρήσεις που αφορούν άλλα μέτρα αλλά η διαδικασία που θα ακολουθήσει θα καθορίσει τον τρόπο σχεδιασμού και λεπτομερούς υλοποίησής τους.

Όσον αφορά τη συμβολή άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, οι ληφθείσες παρατηρήσεις προσέθεσαν χρήσιμες πληροφορίες και έδωσαν πρόσθετη έμφαση στους καταναλωτές και στη σημασία της εκπαίδευσης για τον τομέα αυτό. Τονίστηκε ιδιαίτερα η σημασία των ενδιαφερόμενων φορέων που λειτουργούν επιτόπου ενώ η σημασία των διεθνών ενδιαφερόμενων φορέων αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη. Οι περισσότερες παρατηρήσεις χρησιμοποιήθηκαν για να εμπλουτίσουν, να αναθεωρήσουν και να τελειοποιήσουν το κεφάλαιο V.4. Αλλά επίσης κατέδειξαν την ανάγκη περαιτέρω συζήτησης των αμφιλεγόμενων ζητημάτων όπως της αειφορίας του καλούμενου μαζικού τουρισμού, της πιθανής κυριαρχίας της αγοράς από τους μείζονες τουριστικούς πράκτορες και τη χρησιμότητα των περιβαλλοντικών φόρων, ειδικά στους τουριστικούς προορισμούς.

Τα δύο βασικά στοιχεία στα οποία θα μπορούσε να στηριχθεί μια εφικτή προσέγγιση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων είναι :

* η αποτελεσματική υλοποίηση των υφιστάμενων πρωτοβουλιών και των ενισχυμένων προσπαθειών των υπόλοιπων, εκτός των κοινοτικών, ενδιαφερόμενων φορέων, που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα και

* οι δραστηριότητες της Κοινότητας, όπου διακρίνονται δύο βασικοί τύποι :

- η βελτιστοποίηση του αντίκτυπου των κοινοτικών πολιτικών και μέτρων στην αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού και

- ο ορισμός και η εφαρμογή συμπληρωματικών ειδικών μέτρων στον τομέα του τουρισμού, για την προαγωγή της αειφορίας σε όλη την Κοινότητα, τα οποία αποσκοπούν ιδιαίτερα στην υποστήριξη και τη συμμετοχή σε πρωτοβουλίες άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, και θα καλύψουν τα κενά των κοινοτικών πολιτικών και μέτρων που επηρεάζουν τον τουρισμό.

Η Επιτροπή θεωρεί αυτή την πολυμερή προσέγγιση συνεργασίας και πρόληψης, η οποία αποβλέπει στη γεφύρωση της απόστασης μεταξύ της Κοινότητας και των επιτόπιων φορέων, ως τη σωστή οδό προς την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού.

V. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ : ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

1. Η γενική αρχή μελλοντικής δράσης

Εντός και εκτός της Ευρώπης, η αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού απαιτεί μέτρα πολιτικής σε κάθε επίπεδο από το παγκόσμιο στο τοπικό, τα οποία να καλύπτουν μοντέλα κατανάλωσης και παραγωγής στην αλυσίδα αξίας του τουρισμού. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς του τουρισμού - επιχειρήσεις, εργαζόμενοι και προορισμοί, εθνικές διοικήσεις, περιφερειακές και τοπικές αρχές - έχουν την πρωταρχική ευθύνη για τον καθορισμό του πλαισίου πολιτικής για τον τουρισμό και την υλοποίηση των μέτρων. Η αυτορρύθμιση στους διάφορους επιμέρους τομείς και στα κατάλληλα επίπεδα και οι εργασίες των ειδικευμένων διεθνών και ευρωπαϊκών οργάνων, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών τυποποίησης, μπορούν να προωθήσουν την πρόοδο της υλοποίησης.

Παρόλο που η δράση, η οποία εστιάζεται σε θέματα που αφορούν την εποχική συγκέντρωση και τα αειφόρα τουριστικά ταξίδια, σε γενικές γραμμές πρέπει να αντιμετωπίζεται πάνω από το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, οι τοπικές αρχές και ο ιδιωτικός τομέας του τουρισμού παραμένουν οι βασικοί ενδιαφερόμενοι φορείς για την αειφορία των προϊόντων του τουρισμού. Πρέπει να διαμορφώσουν τη δική τους Ατζέντα 21 σε τοπικό επίπεδο ή επίπεδο επιμέρους τομέα. Για το σκοπό αυτό, χρειάζονται υποδείξεις και οδηγίες πολιτικής που να απορρέουν από εθελοντική διαδικασία, η οποία να στηρίζεται βασικά στη συμμετοχή περιφερειακών, τοπικών και μη δημόσιων ενδιαφερόμενων φορέων, αλλά να επικυρώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι φορείς που αντιπροσωπεύουν τη βιομηχανία του τουρισμού, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές και τα συμφέροντα της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να δεσμευθούν ως προς αυτή τη διαδικασία, συμβάλλοντας με τη γνώση, την εμπειρία και τις απόψεις τους και προωθώντας τα μηνύματα που διατυπώνονται προς τους δημόσιους και τους ιδιωτικούς φορείς σε όλα τα γεωγραφικά επίπεδα.

Η συνολική προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας θα βασίζεται ουσιαστικά στις πρωτοβουλίες των άμεσα υπεύθυνων και εξειδικευμένων ενδιαφερόμενων φορέων, καθώς και σε δραστηριότητες στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών που επηρεάζουν την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού. Η υλοποίησή της πρέπει να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι το επίπεδο της τουριστικής δραστηριότητας και η εξάρτηση από τον τουρισμό ποικίλλει στο αχανές και διαφοροποιημένο έδαφος της Ευρώπης. το ίδιο ισχύει και για την ένταση και τον ειδικό χαρακτήρα των προκλήσεων για τη βιομηχανία του τουρισμού και την αειφορία.

Η μεγάλη ποικιλομορφία του ευρωπαϊκού τουρισμού, η αρχή της επικουρικότητας και η έλλειψη συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε αυτόν τον τομέα συνεπάγονται ότι η ίδια η Ευρωπαϊκή Κοινότητα μπορεί μόνο να αναλάβει συμπληρωματικές δραστηριότητες και να ενθαρρύνει τους ενδιαφερόμενους φορείς να εφαρμόσουν μέτρα πολιτικής, μεταξύ άλλων με:

* την κινητοποίηση της συνεκτικότητας και της αποτελεσματικής συμβολής κοινοτικών πολιτικών και συμπληρωματικών μέτρων στον τομέα του τουρισμού,

* την ενεργό συμμετοχή σε παγκόσμιες και διεθνείς διαδικασίες, με την ανάπτυξη διασυνδέσεων με διεθνείς κρατικούς φορείς και με τη συγκέντρωση των δραστηριοτήτων σημαντικών διεθνών φορέων,

* την πρακτική εφαρμογή και προαγωγή των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης,

- διασφαλίζοντας την επαρκή εκτίμηση επιπτώσεων όλων των σχετικών κοινοτικών μέτρων ή πρωτοβουλιών,

- προωθώντας τη συνεκτικότητα των εθνικών πολιτικών σε σχέση με τις κοινοτικές δραστηριότητες, αλλά και μεταξύ των πολιτικών των διαφόρων κρατών μελών,

- επιζητώντας τη σύνδεση, συνδρομή και συνεργασία με διεθνείς και ευρωπαϊκούς μη δημόσιους φορείς που αντιπροσωπεύουν τη βιομηχανία του τουρισμού και τα συμφέροντα άλλων ενδιαφερόμενων φορέων και

- αναπτύσσοντας τη χρηστή διακυβέρνηση σε όλα τα επίπεδα και ενθαρρύνοντας τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς καθώς και τα αντιπροσωπευτικά τους όργανα να αναζητήσουν κοινές προσεγγίσεις στην αειφορία στους διάφορους επιμέρους τομείς του τουρισμού,

* την παροχή βοήθειας σε ευρωπαϊκούς, εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς ιδιωτικούς και δημόσιους ενδιαφερόμενους φορείς, προκειμένου να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού, ιδιαίτερα

- χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα κοινοτικά μέσα,

- προάγοντας την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη διάδοση των πληροφοριών, καθώς και την ευέλικτη συνεργασία, ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων και δικτύωση των ενδιαφερόμενων φορέων σε όλη την Ευρώπη, και

- συγκεντρώνοντας εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα που δεν έχουν ερευνηθεί επαρκώς που θα συμβάλλει στην καθοδήγηση των ενδιαφερόμενων φορέων.

2. Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

α) Σε διεθνές πλαίσιο

Η Κοινότητα θα συνεχίσει την πολιτική της όσον αφορά το αειφόρο εμπόριο στον τομέα των υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των προβληματισμών για το περιβάλλον), της διεθνούς περιβαλλοντικής διαχείρισης, και της θετικής συνεργίας ανάμεσα στην απελευθέρωση του εμπορίου, την οικονομική ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ανάπτυξη, χρησιμοποιώντας την αξιολόγηση των επιπτώσεων στην αειφορία (SAI).

Το σχέδιο υλοποίησης της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (WSSD) έδωσε έμφαση στην αειφόρο τουριστική ανάπτυξη ως συμβολή στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη και στην ανάπτυξη υποδομών, καθώς και στην αειφόρο ανάπτυξη στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αλλά και ως θέμα που αφορά την προστασία και τη διαχείριση της βάσης φυσικών πόρων για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Η Κοινότητα θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω έμφαση μπορεί να αντικατοπτρίζεται ακόμα καλύτερα στην κοινοτική πολιτική ανάπτυξης και τα προγράμματα ενίσχυσης. Θα συνεχίσει να εγγυάται ότι η κοινοτική στρατηγική για την υποστήριξη της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες του 1998 της Επιτροπής και το ψήφισμα του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου 1998 που ακολούθησε, καθοδηγούν τα σχετικά μέτρα.

Η μεγαλύτερη έμφαση στην αειφόρο τουριστική ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες χώρες θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (UNCTAD) και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού (ΠΟΤ) για την επιτάχυνση των εργασιών που αφορούν τις ειδικές πρωτοβουλίες του για τον αειφόρο τουρισμό - εξάλειψη της φτώχειας (ST-EP). Η Κοινότητα προτίθεται να ενισχύσει τη συνεργασία της και σε άλλες συναφείς πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από διεθνείς φορείς, όπως το πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP), τον ΠΟΤ και το διεθνές συμβούλιο τοπικών πρωτοβουλιών για το περιβάλλον (ICLEI).

β) Σε ευρωπαϊκό πλαίσιο

Όσον αφορά μια προσέγγιση με γνώμονα τη ζήτηση και τη βελτίωση της αλυσίδας αξίας των ενδιαφερόμενων φορέων και την ανάπτυξη προορισμών προσδιορίζονται οι ακόλουθοι πιθανοί τομείς επικέντρωσης:

* μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση με γνώμονα τον καταναλωτή,

* ανάπτυξη πολυμερών εταιρικών σχέσεων και δικτύων,

* ενοποίηση διακυβέρνησης και πολιτικής σε όλα τα επίπεδα,

* ανάπτυξη ικανοτήτων, ορθές πρακτικές και δέσμευση των ενδιαφερόμενων φορέων για την αειφορία,

* πολυμερής παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων.

Οι πληροφορίες, τα εργαλεία πολιτικής και οι βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τον αειφόρο τουρισμό θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω. Διαπιστώνεται μια επείγουσα ανάγκη για αξιόπιστες τεχνικές ανάλυσης της φέρουσας ικανότητας, για την ανάπτυξη μηχανισμών υποβολής εκθέσεων αειφορίας φιλικών προς το χρήστη, και καλύτερα συστήματα στατιστικής παρακολούθησης και δεικτών για την παροχή πληροφοριών με σκοπό τη διαχείριση της τουριστικής προσφοράς και ζήτησης. Τα εργαλεία αυτά πρέπει να σχεδιαστούν με τέτοιο τρόπο ώστε να προσαρμόζονται βέλτιστα στις τοπικές συνθήκες.

3. Τι προτίθεται να πράξει η Επιτροπή

Η Επιτροπή σχεδιάζει ορισμένες διατάξεις για τη συγκεκριμενοποίηση της περαιτέρω κοινοτικής συμβολής στην υλοποίηση της αειφορίας του τουρισμού.

α) Πρώτον, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει κατάλληλες λειτουργικές ρυθμίσεις για την αύξηση της συμβολής των κοινοτικών πολιτικών στην αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει το εργαλείο εκτίμησης επιπτώσεων για την ενσωμάτωση των προβληματισμών που αφορούν την αειφορία στις κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες που επηρεάζουν τον ευρωπαϊκό τουρισμό.

Οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που αναλαμβάνονται κατά την προετοιμασία και την υλοποίηση του ετήσιου νομοθετικού προγράμματος και του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής συμβάλλουν στον εκ των προτέρων προσδιορισμό των πρωτοβουλιών που αναμένεται να επηρεάσουν τον τουρισμό. Πρέπει να επιτρέψουν την αξιολόγηση της πιθανής συμβολής των πρωτοβουλιών αυτών στην ανάπτυξη της αειφορίας του τουρισμού. Η ενισχυμένη διαβούλευση και ο διάλογος, τόσο με τα ενδιαφερόμενα μέρη όσο και εντός της Επιτροπής, θα προσφέρουν την ευκαιρία να λαμβάνονται υπόψη οι προβληματισμοί όλων των ενδιαφερόμενων φορέων στον τομέα του τουρισμού.

Η Επιτροπή θα συντάξει και υλοποιήσει ένα εσωτερικό πρόγραμμα εργασίας για την αύξηση της επιρροής των διάφορων κοινοτικών πολιτικών στον ευρωπαϊκό τουρισμό με σκοπό την υποστήριξη της αειφορίας του τομέα.

Όσον αφορά τα κοινοτικά πεδία πολιτικής που επηρεάζουν το ευρύ φάσμα προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, αυτό το πρόγραμμα εργασίας θα αποβλέπει τόσο στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων νομοθετικών και μη νομοθετικών μέσων όσο και στον καθορισμό πρόσθετων πρωτοβουλιών όπου χρειάζεται. Αυτό το πρόγραμμα θα βασίζεται στη λεπτομερή ανάλυση των διάφορων κοινοτικών πολιτικών και θα αποτελεί κοινή προσπάθεια ανοικτού συντονισμού μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων και των αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής. Ένας οδηγός θα σημειώνει την κοινοτική υποστήριξη που διατίθεται για την αειφορία του τουρισμού.

Τα πεδία πολιτικής που αφορούν το επιχειρηματικό πνεύμα και την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση, την μάθηση και το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, την καλή περιβαλλοντική απόδοση καθώς και τους φυσικούς πόρους και την πολιτιστική κληρονομιά, αποτελούν παραδείγματα θεμάτων που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Ωστόσο, η εργασία αυτή περιλαμβάνει επίσης το θέμα του τρόπου με τον οποίο η Κοινότητα μπορεί να βοηθήσει τη βελτίωση των δεδομένων και των δεικτών αειφορίας του ευρωπαϊκού τουρισμού. Η Eurostat με βάση τις μεθοδολογικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα του τουρισμού και τις περιβαλλοντικές έρευνες και στατιστικές, προτίθεται να εκπονήσει εγχειρίδιο μεθοδολογίας για την αποτίμηση της αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού και να δοκιμάσει επιλεγμένο αριθμό δεικτών με τη βοήθειά του. Τα αποτελέσματα αυτής της εργασίας θα οδηγήσουν στην έκδοση συστάσεων για τον τρόπο συγκέντρωσης στατιστικών δεδομένων για την αειφορία του τουρισμού.

β) Δεύτερον, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη συνεργία και τη συνεργασία των ενδιαφερόμενων φορέων.

Η Επιτροπή θα καταρτίσει συμφωνία συνεργασίας με τον Παγκόσμιο Οργανισμού Τουρισμού (ΠΟΤ) με αντικείμενο τον αειφόρο τουρισμό.

Η συμφωνία προτίθεται να προσδιορίσει τα πεδία και τα μέτρα συνεργασίας όσον αφορά : (1) τις συγκεκριμένες ρυθμίσεις αναφορικά με τις πρωτοβουλίες του ΠΟΤ για τον αειφόρο τουρισμό, οι οποίες απευθύνονται ιδιαίτερα στον ευρωπαϊκό χώρο και (2) την τεχνική συνεργασία και υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ως προς τις συνολικές πρωτοβουλίες του ΠΟΤ για τον αειφόρο τουρισμό και την υλοποίησή τους στην Ευρώπη. Επίσης, αυτή θα μπορεί να συμπεριλαμβάνει δραστηριότητες σε αναπτυσσόμενες χώρες για την προώθηση της ανάπτυξης του αειφόρου τουρισμού ως συμβολής στην ανακούφιση της φτώχειας, σε συνδυασμό με την προαναφερθείσα πρωτοβουλία ST-EP.

Η Επιτροπή ευνοεί τη συμβολή των κρατών μελών της ΕΕ (με την ιδιότητα του μέλους του ΠΟΤ), της βιομηχανίας του τουρισμού και των ενδιαφερόμενων ομάδων της κοινωνίας των πολιτών και κάθε άλλου αρμόδιου ενδιαφερόμενου φορέα, στην προετοιμασία και την υλοποίηση της συμφωνίας.

Η Επιτροπή θα συστήσει ομάδα για την αειφορία του τουρισμού, η οποία θα αποτελείται από αντιπροσώπους των διαφόρων ενδιαφερόμενων ομάδων, με καθήκοντα την καθοδήγηση και παρακολούθηση της συνεκτικής υλοποίησης των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων που έχουν αναληφθεί από αυτούς.

Προκειμένου να είναι αποτελεσματική αυτή η ομάδα, ο ρόλος της οποίας στην υλοποίηση της αειφορίας του τουρισμού θα είναι κρίσιμος, πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μιας κοινής προσπάθειας μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων φορέων με τη χρήση της μεθόδου ανοικτού συντονισμού. Η Επιτροπή θα καθορίσει την αρχική αντιπροσώπευση μετά από στενή διαβούλευση με τους αντιπροσώπους των διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων. Σε συνεργασία με τους δημόσιους ενδιαφερόμενους φορείς σε διάφορα επίπεδα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι διάφοροι βασικοί φορείς της βιομηχανίας του ευρωπαϊκού τουρισμού πρέπει να δεσμευθούν ιδιαίτερα και να ενταχθούν σε αυτή την ομάδα.

Το πρώτο καθήκον της ομάδας θα έγκειται στη σύνταξη, συζήτηση και κατάρτιση αναλυτικού πλαισίου δράσης, το οποίο αναθέτει συγκεκριμένες δραστηριότητες στους επιμέρους ενδιαφερόμενους φορείς, περιλαμβάνει κοινώς αποδεκτό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και αποτελεί πολύ σημαντική περαιτέρω συμβολή στην ευρεία Ευρωπαϊκή Ατζέντα 21 για τον αειφόρο τουρισμό. Η Επιτροπή θα μπορούσε να συμβάλλει σε πολυμερείς προσπάθειες των ενδιαφερόμενων φορών με δραστηριότητες που συγκεκριμενοποιούνται παρακάτω υπό γ).

Η ομάδα θα είναι επίσης υπεύθυνη για την τακτική αξιολόγηση της υλοποίησης των μέτρων που προβλέπονται στο πλαίσιο δράσης. Θα κληθεί να αναπτύξει και να διαχειριστεί, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ένα σύστημα παρακολούθησης της αειφορίας του τομέα του τουρισμού. Επομένως, θα μπορεί να υποβάλει σε τακτά διαστήματα έκθεση για την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα. Για το σκοπό αυτό και ως εργαλείο για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Κοινότητα σε διεθνές επίπεδο, η Επιτροπή θα συνεχίσει, σε συνεργασία με άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς ενδιαφερόμενους φορείς, το έργο που έχει αναλάβει στον τομέα των δεικτών αειφόρου τουρισμού.

Η ομάδα για την αειφορία του τουρισμού πρέπει να ωφελεί και τους επιτόπιους φορείς. Μπορεί να καθοδηγεί τη χρήση του εργαλείου της τοπικής Ατζέντας 21 για τους τουριστικούς προορισμούς και την προετοιμασία μοντέλου για την παρακολούθηση του τοπικού προορισμού και των συστημάτων δεικτών, το οποίο να διασφαλίζει ότι οι προορισμοί δεν ακολουθούν αποκλίνουσες αρχές παρακολούθησης και ότι παρέχουν συγκρίσιμα αποτελέσματα. Μπορεί επίσης να ενθαρρύνει την από κάτω προς τα πάνω ανάπτυξη εργαλείων και καλών παραδειγμάτων αειφορίας του τουρισμού, που να προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες.

γ) Τρίτον, η Επιτροπή θα μπορούσε να βοηθήσει την προώθηση των αειφόρων μοντέλων τουριστικής κατανάλωσης και παραγωγής και την καλύτερη μεταφορά προσεγγίσεων, πρωτοβουλιών, μέσων και καλών πρακτικών στους επιτόπιους φορείς.

Η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στην προώθηση και ενίσχυση των εθελοντικών προσπαθειών και αλλαγών εκ μέρους των διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων, στην ανάπτυξη των ικανοτήτων τους καθώς και στις ανταλλαγές και την υιοθέτηση καλών πρακτικών.

* Όσον αφορά την κατανάλωση του αειφόρου τουρισμού στην Ευρώπη, η Επιτροπή ζητά μια πρωτοβουλία στην οποία να συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς και η οποία να επικεντρώνεται σε δύο βασικά ζητήματα που αφορούν τις αειφόρες επιλογές των καταναλωτών για τον τουρισμό αναψυχής : δηλαδή στην κατάλληλη εποχική κατανομή και στις αειφόρες τουριστικές μεταφορές. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς που επηρεάζουν ή/και γνωρίζουν σε μεγάλο βαθμό τον εν λόγω τομέα πρέπει να συναντούνται τακτικά για να εξετάζουν το πρόβλημα του εποχικού χαρακτήρα του τουρισμού. Αυτοί πρέπει να αξιολογούν την εξέλιξη της εποχικής κατανομής, τις συνέπειες και τους παράγοντες που την επηρεάζουν καθώς και να αναπτύσσουν ιδέες για τη βελτίωσή της και το μετριασμό των αρνητικών συνεπειών της εποχικής συγκέντρωσης. Όσον αφορά τις αειφόρες τουριστικές μεταφορές, η Επιτροπή έχει ήδη εγκαινιάσει μια ειδική δράση που επικεντρώνεται σε αυτό το θέμα, από την ευρωπαϊκή άποψη, η οποία αποβλέπει στη συμμετοχή όλων των οικείων ομάδων ενδιαφερόμενων φορέων. Μετά την τρέχουσα προπαρασκευαστική φάση και σύμφωνα με βάσιμες πληροφορίες αναφορικά με την ταξιδιωτική συμπεριφορά των ευρωπαίων τουριστών, θα εξετάσει εάν είναι δυνατή η παραγωγή ποσοτικού μοντέλου και αξιολόγησης της τρέχουσας κατάστασης του ευρωπαϊκού τουρισμού που αφορά τις μεταφορές, με γνώμονα τους ενδιαφερόμενους φορείς. Κατόπιν, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί διαγωνισμός για καινοτόμες προσεγγίσεις και αειφόρα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης στον ευρωπαϊκό τουρισμό με τη χρήση περισσότερο αειφόρων μεταφορών. Επιπλέον, η Επιτροπή θα εξετάσει τον τρόπο προώθησης των αποτελεσματικών πρωτοβουλιών των ενδιαφερόμενων φορέων που έχουν γνώμονα τον καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναλαμβάνονται από τα μέσα ενημέρωσης. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούν στη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και στην ανάπτυξη μιας νοοτροπίας που ευνοεί την αειφορία στις τουριστικές δραστηριότητες. Πρέπει να παράσχουν στους καταναλωτές τις απαραίτητες διαφανείς πληροφορίες, για παράδειγμα σχετικά με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ορισμένων προϊόντων του τουρισμού από την άποψη της αειφορίας. Αυτό μπορεί να ευνοεί την αειφόρο συμπεριφορά τουριστικής κατανάλωσης, να αλλάζει όλο και περισσότερο τα μη αειφόρα τουριστικά μοντέλα και να δημιουργεί κίνητρα για την αειφορία. Ορισμένα από αυτά τα θέματα θα αφορούν την καλύτερη κατανόηση των μοντέλων κατανάλωσης των τουριστών, την παροχή εύκολα προσβάσιμων μηνυμάτων σε απλή γλώσσα (για παράδειγμα με τη μορφή χάρτη δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των τουριστών) και την ανάπτυξη της εκπαίδευσης των νέων σχετικά με τον αειφόρο τουρισμό.

* Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης και έγκρισης καλών πρακτικών στην αειφόρο παραγωγή σε ολόκληρο τον τομέα του ευρωπαϊκού τουρισμού και μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων του, η Επιτροπή ευνοεί ιδιαίτερα την προώθηση των αρχών της διακυβέρνησης και της υποστήριξης πρακτικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ), ως ειδικής πρωτοβουλίας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πολυμερούς φόρουμ για την ΕΚΕ. Για την επικέντρωση στις επιχειρήσεις της αλυσίδας αειφόρου αξίας, ειδικότερα στις ΜΜΕ και τις μικροεπιχειρήσεις, απαιτείται η συμμετοχή, για την υλοποίηση, των κατάλληλων διαμεσολαβητών για την προσέγγιση αυτών των επιχειρήσεων. Οι συγκεκριμένες δραστηριότητες στις οποίες μπορεί να συμβάλλει η Επιτροπή περιλαμβάνουν :

- συνεργασία με την πρωτοβουλία τουριστικών πρακτόρων που συντονίζεται από το UNEP και στις προσπάθειες για την επέκταση αυτής της προσέγγισης σε άλλους κλάδους του τουρισμού και στις ΜΜΕ του ευρωπαϊκού τουρισμού,

- πολυμερείς πλατφόρμες ενδιαφερόμενων φορέων στον τομέα του τουρισμού με σκοπό την προώθηση των διαφόρων στοιχείων και εργαλείων για την υλοποίηση των πρακτικών ΕΚΕ στις ευρωπαϊκές τουριστικές επιχειρήσεις και

- πολυμερείς προσπάθειες των ενδιαφερόμενων φορέων για την αειφορία στην αλυσίδα αξίας του τουρισμού, ειδικότερα όσον αφορά την αύξηση της ευαισθητοποίησης, την αποτελεσματική επικοινωνία και διάδοση της γνώσης, και την επιτόπια προώθηση της ΕΚΕ και των στοιχείων της όπως η μάθηση, οι εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες, τα αειφόρα προϊόντα, και η υποβολή εκθέσεων αειφορίας και η διαφάνεια.

* Επίσης, οι δραστηριότητες πρέπει να επικεντρωθούν ειδικά σε τουριστικούς προορισμούς, και στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και διαχείρισής τους και της ενισχυμένης ικανότητας των τοπικών φορέων να συνεκτιμούν καλύτερα την πτυχή του τουρισμού που αφορά τη χρήση του χώρου και της γης. Η Επιτροπή θα μπορούσε να συμβάλει σε αυτές τις δραστηριότητες με τη συνεργασία και την υποστήριξη, για παράδειγμα :

- πρωτοβουλιών μεγάλης κλίμακας για την επίτευξη της ευρείας χρήσης του μέσου της τοπικής Ατζέντας 21 στους προορισμούς του ευρωπαϊκού τουρισμού, ως κεντρικής προσπάθειας για την αειφόρο ανάπτυξη και διαχείριση τουριστικών προορισμών και αντίστοιχων μέτρων ενθάρρυνσης,

- της ανάπτυξης, τελειοποίησης και χρήσης αξιόπιστων και τοπικά προσαρμόσιμων τεχνικών για την ανάλυση, διαχείριση και αύξηση της φέρουσας ικανότητας του αειφόρου τουρισμού και των διαφόρων στοιχείων της, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης των αμοιβαίων επιπτώσεων μεταξύ τουρισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία απαιτεί τη συνέχιση της έρευνας και τη συνεκτίμηση των πιθανών αποτελεσμάτων της έρευνας, που αφορά την πολιτιστική κληρονομιά, στον αειφόρο τουρισμό,

- ανταλλαγών μεταξύ των ευρωπαϊκών τουριστικών προορισμών για θέματα αειφόρου ανάπτυξης και διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης εργαλείων της αγοράς, υλοποίησης της αρχής της φέρουσας ικανότητας, ολοκληρωμένης διαχείρισης ποιότητας καθώς και ευαίσθητων περιοχών και χώρων, και παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων αειφορίας τουριστικών προορισμών,

- προσέγγισης από κάτω προς τα πάνω για τον ορισμό και την εφαρμογή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές και τους φορείς αντιπροσώπευσής τους, καθώς και με τους φορείς αντιπροσώπευσης των ευρωπαϊκών τουριστικών προορισμών, εκστρατειών ευαισθητοποίησης και αποτελεσματικής επικοινωνίας και διάδοσης της γνώσης για αυτά τα θέματα αειφόρου ανάπτυξης και διαχείρισης τουριστικών προορισμών και

- της ανάπτυξης και διάδοσης των καλών πρακτικών.

Επίσης, οι πρωτοβουλίες αυτές πρέπει να τονίσουν τη θετική σύνδεση μεταξύ της αειφορίας και της ποιότητας του τουρισμού από τη σκοπιά είτε της κατανάλωσης είτε της παραγωγής. Η αειφορία εντάσσεται στην ποιότητα του προϊόντος του τουρισμού, στην αλυσίδα αξίας και στους προορισμούς. Οι τουρίστες πρέπει να μάθουν ότι η αειφόρος ποιότητα έχει ένα τίμημα το οποίο όμως αξίζει τον κόπο.

Για μερικούς από τους προαναφερθέντες στόχους, η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο χρήσης των στοχοθετημένων τριμερών συμφωνιών ή παρόμοιων ρυθμίσεων στην περίπτωση συμμετοχής και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων εκτός από τις δημόσιες αρχές.

* Περαιτέρω, η Επιτροπή ευνοεί τη δημιουργία και χρήση των εργαλείων και των δικτύων πληροφόρησης, που περιλαμβάνουν και απευθύνονται στους διάφορους τύπους ενδιαφερόμενων φορέων, με σκοπό τη χρηστή διακυβέρνηση σε επίπεδο προορισμού και επιχείρησης και για τη διάδοση των καλών πρακτικών. Τα προαναφερθέντα περιλαμβάνουν την πλήρη εκμετάλλευση του δυναμικού για την καλύτερη χρήση των τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας. Αυτά μπορούν να διευκολύνουν τον άμεσο διάλογο μεταξύ των διάφορων ενδιαφερόμενων φορέων, να βοηθήσουν στην ανάπτυξη διεπαφής μεταξύ τουριστών και τουριστικών πρακτόρων και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τακτική αξιολόγηση της προόδου προς την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού. Εφόσον καλύπτουν επαρκώς τον σχετικό προβληματισμό, το θέμα, ο χαρακτήρας και η προέλευση των εργαλείων, των δικτύων και των ενδιαφερόμενων φορέων μπορούν να έχουν οποιοδήποτε εύρος. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναζητά επίσης μια λύση για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας, της ενημέρωσης και της ευρύτερης χρήσης χρήσιμων εργαλείων και δικτύων που έχουν ήδη δημιουργηθεί με τη χρηματοδοτική υποστήριξη της Κοινότητας.

4. Τι μπορούν να κάνουν οι λοιποί ενδιαφερόμενοι φορείς

Η Επιτροπή αναμένει από τους ενδιαφερόμενους φορείς να συμμετάσχουν σε αυτά τα μέτρα και να συμβάλλουν τα μέγιστα στη διασφάλιση της επιτυχίας τους. Η Επιτροπή ενώ τονίζει τις σχέσεις μεταξύ της συμβολής των εθνικών κυβερνήσεων, των τουριστικών προορισμών και των τοπικών αρχών τους, και των ιδιωτικών επιχειρήσεων, προβλέπει τους ακόλουθους ρόλους για τους διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς :

* Ευρωπαίοι πολίτες και τουρίστες

Προκειμένου να επιτευχθεί ο αειφόρος τουρισμός, οι πολίτες πρέπει να καθίστανται όλο και περισσότερο υπεύθυνοι ως τουρίστες και να υποστηρίζουν σε γενικές γραμμές την αειφορία, οι δε επαγγελματίες του τομέα του τουρισμού πρέπει να δεσμευθούν ως προς την αειφορία. Όλοι θα πρέπει να επιζητούν και ενεργά να αποκτούν πρόσβαση σε καλύτερη πληροφόρηση για τον αειφόρο τουρισμό και να είναι πρόθυμοι να λάβουν υπεύθυνες αποφάσεις για αγορές και ταξίδια.

Ο αειφόρος τουρισμός μπορεί να επιτύχει μόνο εάν οι καταναλωτές αγοράζουν τα προϊόντα του. Η σαφής πληροφόρηση, η ευαισθητοποίηση και η παρουσίαση από τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν κρίσιμα θέματα, τόσο για τον τουρίστα και τη συμπεριφορά του όσο και για τον πολίτη στον τουριστικό προορισμό. Οι συνεκτικές και αξιόπιστες ενδείξεις για τον προσδιορισμό προϊόντων και υπηρεσιών αειφόρου τουρισμού θα βοηθήσουν τους τουρίστες να είναι ενημερωμένοι σχετικά με το ποια προϊόντα θα επιλέξουν να αγοράσουν και από ποιον, ποιος θα αναλαμβάνει τη μετακίνησή τους καθώς και ποιος είναι αξιόπιστος.

* Ιδιωτικές εταιρείες και κοινωνικοί εταίροι

Στον τουρισμό, όπως και σε άλλους τομείς, η καλύτερη χρήση του ευρέως φάσματος των διαθέσιμων μέσων και εργαλείων βοηθά την ανάπτυξη προϊόντων που να ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες και τις νέες αγορές, στις επιχειρηματικές τάσεις που ευνοούν την αειφορία καθώς και στις αυξανόμενες απαιτήσεις αειφορίας. Το τουριστικό εμπόριο μπορεί να επηρεάσει τα τουριστικά μοντέλα κατανάλωσης όσον αφορά την εποχική κατανομή, τις μεταφορές και τα αειφόρα προϊόντα, για παράδειγμα μέσω της πληροφόρησης και του καθορισμού τιμών.

Η σωστή εκτίμηση των τιμών προϋποθέτει τη σωστή εκτίμηση των δαπανών και των δυνατοτήτων υλοποίησης αειφόρων μοντέλων κατανάλωσης και παραγωγής, την καταβολή από τους καταναλωτές και παραγωγούς όλου του κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους των δραστηριοτήτών τους καθώς και την επεξήγηση των ευρύτερων οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνεπειών και αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, το τουριστικό εμπόριο πρέπει να αναπτύξει και να προτείνει λύσεις για την επίτευξη της αειφορίας, οι οποίες να είναι εφικτές σε ένα περιβάλλον με μικρά περιθώρια κέρδους και με συντηρητικά έξοδα από τους τουρίστες.

Η ανοικτή διακυβέρνηση απαιτεί από τους επιχειρηματίες μεγαλύτερη υπευθυνότητα κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους με οικονομικά βιώσιμο τρόπο, που να λαμβάνει υπόψη του περιβαλλοντικά και κοινωνικά θέματα. Αυτό προϋποθέτει την πλήρη υλοποίηση των κατάλληλων πρακτικών ΕΚΕ για τις υπηρεσίες και επιχειρήσεις κάθε τύπου και μεγέθους της αλυσίδας αξίας του τουρισμού, την επιλογή αειφόρων μεθόδων και προϊόντων και τη χρήση συστήματος επιχειρηματικής αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων, το οποίο περιλαμβάνει ισολογισμό σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο και όχι μόνο σε οικονομικό.

Η διαφανής πληροφόρηση για τα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των οδηγών, βοηθά στη μεταβολή των μοντέλων κατανάλωσης ενώ η υιοθέτηση αειφόρων επιλογών τρόπου ζωής των καταναλωτών παρέχει επιχειρηματικά πλεονεκτήματα. Η αναγνωρισμένη διαχείριση, ο έλεγχος, η πιστοποίηση και η επισήμανση των προϊόντων προβάλλουν τις προσπάθειες και προσελκύουν καταναλωτές που είναι ευαισθητοποιημένοι όσον αφορά την αειφορία. Η ανάπτυξη ικανοτήτων, τα προγράμματα εκμάθησης για το προσωπικό και οι αυξημένες δυνατότητες των νέων ηλεκτρονικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων καθιστούν ευκολότερη την προσαρμογή στις νέες μεθόδους άσκησης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Η συμμετοχή σε διαδικασίες όπως η τοπική Ατζέντα 21, η ολοκληρωμένη διαχείριση ποιότητας των προορισμών και η διαφύλαξη και διατήρηση της κληρονομιάς αποτελούν σημαντικά γνωρίσματα μιας επιχείρησης της τουριστικής οικονομίας με αειφόρο διαχείριση και προλαμβάνουν τις πιθανές συγκρούσεις και κυρώσεις. Η υπεύθυνη στάση όσον αφορά την ανάπτυξη προορισμών και την παροχή προϊόντων προϋποθέτει τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και των αυτοχθόνων πληθυσμών στη διαδικασία ανάπτυξης, μέσω των συζητήσεων με τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς για τις επιχειρηματικές πολιτικές και αποφάσεις.

Η οικονομία του τουρισμού πρέπει να αναγνωρίσει ότι ο τοπικός πληθυσμός και οι αρχές του έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν την τοπική κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη και το τοπίο. Επομένως, απαιτούνται επιχειρηματικές αποφάσεις που να ωφελούν τους κατοίκους, τους τουρίστες και το τοπίο, ιδιαίτερα όταν το προϊόν στηρίζεται στον αυτόχθονα πολιτισμό και την επικράτειά του. Οι επιχειρήσεις που ασχολούνται με τις τουριστικές υπηρεσίες και την ανάπτυξη του τουρισμού πρέπει να συμμετέχουν στην αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας και στην εφαρμογή των εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την τήρηση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών απαιτήσεων.

Οι άλλοι κοινωνικοί εταίροι, δηλαδή οι εργαζόμενοι στον τουρισμό και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να συμβάλλουν στην αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης και στη βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης. Η απασχόληση σε πολλαπλές δραστηριότητες, η δίκαιη εργασία μερικής απασχόλησης, οι καλύτερες ευκαιρίες μάθησης και οι ολοκληρωμένες δέσμες μέτρων εργασίας-ανεργίας-εκπαίδευσης μπορούν να διασφαλίσουν περισσότερες ευκαιρίες μακροπρόθεσμης απασχόλησης. Αυτά συνδέονται με τα θέματα της ευελιξίας, των υψηλότερων επιπέδων εκπαίδευσης και δεξιοτήτων εκ μέρους των εργαζομένων και μιας προσέγγισης της απασχόλησης η οποία βασίζεται σε μεγαλύτερη τομεακή και γεωγραφική κινητικότητα.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι άλλοι φορείς που αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα των ενδιαφερόμενων φορέων πρέπει να εγκαινιάσουν ανοικτές συζητήσεις με τα μέλη τους, σε όλα τα επίπεδα, όσον αφορά την αειφορία του τομέα και των δραστηριοτήτων του. Αυτές οι συζητήσεις περιλαμβάνουν την πληροφόρηση για την αειφορία, μέτρα αύξησης της ευαισθητοποίησης και αποτελεσματικές διευθετήσεις της αυτορρύθμισης. Επίσης, πρέπει να παρέχουν δεδομένα για τις τάσεις και πληροφόρηση του τομέα για την καλύτερη ανάπτυξη πολιτικής όσον αφορά την αειφορία του τουρισμού.

* Ευρωπαϊκοί τουριστικοί προορισμοί και δημόσιες αρχές

Η διαδικασία της τοπικής Ατζέντας 21 συνιστά σημαντικό τρόπο ανάπτυξης της αειφορίας των τουριστικών προορισμών. Οι τοπικές κυβερνήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την καθοδήγηση, πολιτική προώθηση και διευκόλυνση της εν λόγω διαδικασίας, με την εγγύηση της διαφανούς παρακολούθησης και αξιολόγησης με επαρκή συγκρίσιμα στοιχεία. Οι κυβερνήσεις αυτές, οι οποίες λαμβάνουν αποφάσεις και μεσολαβούν με έντιμο τρόπο μεταξύ των διαφορετικών συμφερόντων, μπορούν να συνδυάζουν την ευρεία γνώση της τοπικής κατάστασης και των φορέων με τη διευρυμένη ευθύνη και ισχύ ενώ με την ικανότητα διάδοσης που διαθέτουν μπορούν να προσεγγίσουν σχεδόν όλους τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς.

Για την καλύτερη εκτέλεση των καθηκόντων τους που αφορούν την παραγωγή ενός αειφόρου τουριστικού προϊόντος, οι τουριστικοί προορισμοί και οι δημόσιες αρχές σε όλα τα κυβερνητικά επίπεδα, πρέπει να υιοθετήσουν τις αρχές του ανοικτού χαρακτήρα και της διαφάνειας, συμμετοχής, απόδοσης ευθυνών, αποτελεσματικότητας και συνεκτικότητας που εντάσσονται στη χρηστή διακυβέρνηση και τη χρήση διακλαδικών ολοκληρωμένων προσεγγίσεων. Οι εταιρικές σχέσεις με τις δημόσιες αρχές, τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και άλλες ομάδες της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να ενεργοποιηθούν ώστε όλοι αυτοί οι φορείς να μπορούν να ασκούν άμεση επιρροή στις εν λόγω διαδικασίες διακυβέρνησης στο πλαίσιο εταιρικών σχέσεων μέσω κατάλληλων φόρουμ ενδιαφερόμενων φορέων.

Η διαφοροποιημένη τοπική οικονομία βοηθά στην αποφυγή των αρνητικών συνεπειών της ανάπτυξης που εξαρτάται υπέρ το δέον από τον τουρισμό και παρέχει ευκαιρίες απασχόλησης σε πολλαπλές δραστηριότητες. Επίσης, οι τοπικές δημόσιες αρχές πρέπει να σχεδιάσουν πολιτικές για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της δευτερεύουσας κατοικίας και κατοικίας ηλικιωμένων και των ημερήσιων επισκεπτών στον τουριστικό προορισμό τους και με θέματα που αφορούν τον κύκλο ζωής του προορισμού. Η διατομεακή διαχείριση της χρήσης γης σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο βρίσκεται στο επίκεντρο της διαδικασίας ενσωμάτωσης τομεακών και θεματικών ζητημάτων στους τουριστικούς προορισμούς. Οι διαδικασίες εκτίμησης επιπτώσεων και τα συστήματα παρακολούθησης και δεικτών, ως μηχανισμοί υποστήριξης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, αναμένεται να συμβάλουν στην ενοποίηση των πολιτικών και στην αποτελεσματική ανάπτυξη πολιτικών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των πρακτικών μέσων ώστε να εξαναγκασθούν αυτοί που προκαλούν κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος να το πληρώσουν, απαλλάσσοντας με αυτόν τον τρόπο τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Επίσης, οι αρχές αυτές αποτελούν στοιχείο κλειδί για τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων για τη βελτίωση της αειφορίας των τουριστικών προορισμών και την υποβολή σχετικών εκθέσεων. Οι προορισμοί και οι δημόσιες αρχές πρέπει να αξιολογoύν εάν η δημόσια διαχείριση εξισορροπεί την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή και την περιβαλλοντική προστασία και επίσης να χρησιμοποιούν ετήσια συστήματα υποβολής εκθέσεως που να περιλαμβάνουν ισολογισμό σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο και όχι μόνο σε οικονομικό.

Οι περισσότεροι τουριστικοί προορισμοί και δημόσιοι φορείς πρέπει να βελτιώσουν την απόδοσή τους όσον αφορά την αειφορία. Θα μπορούσαν να συμμετάσχουν οι ίδιοι στην ανάπτυξη, προώθηση και χρήση μέσων της αγοράς, σε εθελοντικές συμφωνίες και σε προγράμματα σήμανσης και πιστοποίησης. Μπορούν να επηρεάσουν τα μοντέλα κατανάλωσης των τουριστών όσον αφορά την εποχική κατανομή, τις μεταφορές και τα αειφόρα προϊόντα, ιδιαίτερα μέσω οργανωτικών μέτρων, προώθησης και κινήτρων.

Η απόδοση και η ανάπτυξη τουριστικών προορισμών πρέπει να καθοδηγείται από την ποιότητα και τη φέρουσα ικανότητα. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, σε συνεργασία με άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς ενδιαφερόμενους φορείς που δραστηριοποιούνται στην επικράτειά τους, πρέπει να υλοποιήσουν κατάλληλα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για τους επαγγελματίες του τομέα με σκοπό να δημιουργηθούν «χώροι μάθησης» στον τομέα του τουρισμού.

Τα στελέχη τουριστικών προορισμών και οι άλλοι δημόσιοι φορείς πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τη βασική τεκμηρίωση του αειφόρου τουρισμού. Η βελτίωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους που αφορούν την αειφορία πρέπει να επικεντρώνεται ιδιαίτερα σε τομείς με στρατηγική σημασία για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη, όπως η διατομεακή ομαδική εργασία, η παρακολούθηση και η υποβολή εκθέσεων, η χρήση νέων τεχνολογιών, οι μηχανισμοί δικτύωσης και τα θέματα εργατικού δυναμικού.

Οι τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις και τα αντιπροσωπευτικά όργανά τους πρέπει να διαδραματίσουν ρόλο κλειδί στις αλλαγές και τις προσπάθειες που απαιτούνται για τη βελτίωση της θεσμικής ικανότητας προόδου όσον αφορά την αειφορία των προορισμών και την ανάπτυξη αποτελεσματικών διευθετήσεων της αυτορρύθμισης.

* Διεθνείς οργανισμοί και εθνικές κυβερνήσεις

Οι συνεχείς και διευρυμένες προσπάθειες για τον αειφόρο τουρισμό εκ μέρους των σχετικών διεθνών οργανισμών και φορέων θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα να ενισχύσει τη συνεργασία της και να ενώσει τις δυνάμεις της με αυτούς σε αυτόν τον τομέα, επωφελούμενη παράλληλα και συμβάλλοντας ακόμα περισσότερο στη συνολική εμπειρία και ανταλλαγή ιδεών.

Ωστόσο, η αποτελεσματική υλοποίηση των πολλών διεθνών και ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων απαιτεί σημαντικές προσπάθειες από τις εθνικές κυβερνήσεις και τις τουριστικές αρχές. Τα κράτη μέλη πρέπει να συμμετάσχουν ενεργά στις προσπάθειες που αναλαμβάνονται από τους διεθνείς οργανισμούς και φορείς και να υποστηρίξουν μέτρα για την προώθηση της αειφορίας σε όλα τα επίπεδα επιρροής τους. Η Επιτροπή τους καλεί να προσδώσουν υψηλή πολιτική προτεραιότητα στην αειφορία του τουρισμού, συμπεριλαμβανομένων των διευθετήσεων για την ευρύτερη δυνατή κλιμάκωση των διακοπών σε όλη την Ευρώπη και την ένταξη των μοντέλων τουριστικής κατανάλωσης στα θέματα της εκπαίδευσης.

Ο τουρισμός πρέπει να αποτελεί σημαντικό ζήτημα στις εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης, με επαρκή χώρο για περιφερειακές και τοπικές πρωτοβουλίες. Επιπρόσθετα, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για την ευρεία προώθηση των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης και για τη χρήση διαδικασιών εκτίμησης των επιπτώσεων και συστημάτων παρακολούθησης και δεικτών για τη συμβολή στην ενοποίηση των πολιτικών και στην αποτελεσματική ανάπτυξη πολιτικών.

Εναπόκειται στις εθνικές κυβερνήσεις και στις περιφερειακές αρχές να δώσουν το απαραίτητο βάρος στην αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού και της υποδομής του και να βοηθήσουν τις πρωτοβουλίες και την ανάπτυξη ικανοτήτων για την αειφορία άλλων ενδιαφερόμενων φορέων για τον τουρισμό, τόσο με τη χρήση των ιδίων κεφαλαίων όσο και των κεφαλαίων που παρέχονται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ο σχεδιασμός της χρήσης σε ολοκληρωμένη βάση και ο αποτελεσματικός εδαφικός σχεδιασμός αποτελούν σημεία κλειδιά για τη μετάβαση στον αειφόρο τουρισμό.

Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες πρέπει να μοιράζονται καλές πρακτικές σε θέματα όπως οι αειφόρες μεταφορικές συνδέσεις, ο σχεδιασμός νέων τεχνολογιών και οι τεχνικές διαχείρισης επισκεπτών μεγάλης κλίμακας. Μαζί με τους διεθνείς οργανισμούς, διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην παροχή και ανταλλαγή δεδομένων για τις τάσεις, και συνολικών και συντονισμένων στατιστικών γνώσεων για τη δημιουργία, παρακολούθηση και ενημέρωση των προσπαθειών για αειφόρο τουρισμό και στη συνεκτική αξιολόγηση των συνεπειών τους και της κατάστασης.

* Ομάδες της κοινωνίας των πολιτών

Οι ομάδες της κοινωνίας των πολιτών με ηγετικό ρόλο στη διαδικασία υλοποίησης της αειφόρου ανάπτυξης μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον υψηλό βαθμό αποδοχής τους από το κοινωνικό σύνολο και τα μέσα ενημέρωσης για να προωθήσουν την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών καθώς και τη νοοτροπία της αειφορίας από την πλευρά του τουριστικού εργατικού δυναμικού. Μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη διεπαφή μεταξύ των πολιτών, των αρχών και του ιδιωτικού τομέα.

Οι περιβαλλοντικές και άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) μπορούν να βοηθήσουν τους δημόσιους και ιδιωτικούς ενδιαφερόμενους φορείς με εποικοδομητικές συνεισφορές με γνώμονα την εξεύρεση λύσεων και να προσφέρουν καινοτόμες προσεγγίσεις με ειδική εμπειρογνωμοσύνη με γνώμονα την εξεύρεση λύσεων και την εμπειρία από πιλοτικά σχέδια. Αυτό θα μπορούσε να συνδυαστεί με την πιο ενεργό συμμετοχή στην ανάπτυξη πολιτικών αειφόρου τουρισμού, καθώς και με οφέλη από μέτρα ανάπτυξης ικανοτήτων. Οι ΜΚΟ θα πρέπει να αναπτύξουν την αποτελεσματικότητά τους σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, έτσι ώστε να είναι δυνατή η διεπαφή αντιπροσωπευτικών οργανισμών με τους τουριστικούς προορισμούς και τις δημόσιες αρχές σε κατάλληλα φόρουμ ενδιαφερόμενων φορέων.

VI. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή αναμένει από τους λοιπούς ενδιαφερόμενους φορείς να συμβάλλουν στις προσπάθειες για την επίτευξη του αειφόρου τουρισμού. Αυτό αφορά τους ευρωπαίους πολίτες και τουρίστες, τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, τους ευρωπαϊκούς τουριστικούς οργανισμούς και τις δημόσιες αρχές καθώς και τους ενδιαφερόμενους φορείς της κοινωνίας των πολιτών.

Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να ξεκινήσει η σταδιακή εφαρμογή των μέτρων που θα επιλεγούν το 2004. Στόχος της θα είναι να γίνει αυτό σε συνεργασία με το Συμβούλιο, τα υπόλοιπα κοινοτικά θεσμικά όργανα και τους διεθνείς φορείς που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα και με την ενεργό συμμετοχή των αντιπροσώπων της βιομηχανίας του τουρισμού και της κοινωνίας των πολιτών.

Το φθινόπωρο του 2005, αναμένεται από την Επιτροπή να υποβάλει στο Συμβούλιο και τα υπόλοιπα κοινοτικά θεσμικά όργανα λεπτομερή έκθεση για την πρόοδο της υλοποίησης, που να επαρκεί για την προετοιμασία, μέχρι το 2007, της Ατζέντας 21 για τον ευρωπαϊκό τουρισμό. Επίσης, μπορεί να αποτελέσει συγκεκριμένη συμβολή του τομέα στο πρόγραμμα υποστήριξης των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών για την επιτάχυνση των μεταβολών προς την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή, όπως προβλέπεται στο σχέδιο υλοποίησης το οποίο εγκρίθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ για την Αειφόρο Ανάπτυξη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Μείζονες τάσεις στον τουρισμό : σενάριο για το μέλλον του τομέα

Ο ευρωπαϊκός τουρισμός σήμερα

Ο τουρισμός και η ανάπτυξή του εξακολουθεί να είναι ένα από τα σημαντικά οικονομικά και κοινωνικά φαινόμενα της εποχής μας, με παγκόσμια διάσταση. Περιλαμβάνει μεγάλο εύρος προϊόντων και προορισμών, στο οποίο συμμετέχουν πολλοί διαφορετικοί ενδιαφερόμενοι φορείς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα με αποκεντρωμένες, σε μεγάλο βαθμό, αρμοδιότητες, συχνά σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο τουρισμός αποτελεί σήμερα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας οικονομίας και τη μεγαλύτερη βιομηχανία της Ευρώπης, με συνεχιζόμενες προοπτικές για την αύξηση της απασχόλησης. Η εξέλιξή του εξαρτάται ιδιαίτερα από τις μεταφορές που θα τον διευκολύνουν ουσιαστικά και τις σχετικές πολιτικές.

Από το 1980, η ταχεία ανάπτυξη του τουρισμού σε διεθνές επίπεδο οδήγησε σε διπλασιασμό των διεθνών αφίξεων σε ευρωπαϊκούς προορισμούς. Η Ευρώπη αποτελεί σήμερα την τουριστική περιοχή που δέχεται τους περισσότερους επισκέπτες στον κόσμο και αντιπροσωπεύει πλέον σχεδόν το 60% της συνολικής τουριστικής δραστηριότητας σε παγκόσμιο επίπεδο. Όλα δείχνουν ότι αυτή η ανάπτυξη θα συνεχιστεί σε μια έντονα ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά. Οι αριθμοί στην Ευρώπη αναμένεται ότι θα αυξηθούν περαιτέρω σε μεγάλο βαθμό και η Ευρώπη θα παραμείνει μία από τις κυριότερες αγορές τουρισμού για τα άλλα μέρη του κόσμου.

Ο σημερινός τουρισμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αφορά κυρίως εσωτερικές μετακινήσεις. Μόλις το 13% των δραστηριοτήτων που καταγράφηκαν αφορούν επισκέπτες από χώρες που δεν είναι κράτη μέλη. Όσον αφορά τους ίδιους τους πολίτες της ΕΕ, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, τα τρία τέταρτα εξ αυτών μετακινήθηκαν εντός της ΕΕ. Περίπου τα τέσσερα πέμπτα του ευρωπαϊκού τουρισμού αφορούν τον τουρισμό αναψυχής, γεγονός που σημαίνει ότι η επιλογή του προορισμού εναπόκειται σχετικά στη διακριτική τους ευχέρεια. Το υπόλοιπο της τουριστικής δραστηριότητας γίνεται για άλλους σκοπούς, οι οποίοι συνήθως δεν επιτρέπουν την ελεύθερη επιλογή προορισμού.

Σήμερα, στην ΕΕ, το σύνολο αυτής της δραστηριότητας περιλαμβάνει περισσότερες από δύο εκατομμύρια τουριστικές επιχειρήσεις, με 7,7 εκατομμύρια εργαζόμενους. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 15% την επόμενη δεκαετία. Το 2001, στην τουριστική βιομηχανία αντιστοιχούσε περίπου το 5% του ΑΕγχΠ της ΕΕ, το οποίο υπερβαίνει το 12% αν ληφθεί υπόψη η ευρύτερη τουριστική οικονομία. Σχεδόν το 99 % των ευρωπαϊκών τουριστικών επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ, ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις που διαχειρίζονται ένα σημαντικό ποσοστό του όγκου του εμπορίου, ιδιαίτερα σε διεθνές επίπεδο.

Παρόλο που οι αριθμοί του ευρωπαϊκού τουρισμού είναι υψηλοί και αναμένεται ότι θα αυξηθούν περαιτέρω σε μεγάλο βαθμό, παρατηρείται, και ιδίως πρόσφατα, μια αδυναμία στις αποδόσεις του. Ωστόσο, ο τουρισμός παραμένει ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας με τις καλύτερες προοπτικές.

Υφιστάμενες παγκόσμιες συνθήκες

Οι πρόσφατες κρίσεις σε θέματα ασφάλειας και ο φόβος στον τομέα της υγείας, που προσέλκυσαν την ευρύτατη προσοχή των μέσων ενημέρωσης και προξένησαν συγκεχυμένες αντιδράσεις των κυβερνήσεων, προκάλεσαν αλλαγές στα μοντέλα τουρισμού και στη ζήτηση, που αντικατοπτρίζουν επίσης την παρούσα επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Ιδίως, οι επιχειρήσεις μειώνουν τις ταξιδιωτικές τους δαπάνες. Η ανεργία, ο φόβος για την ασφάλεια, τα αυστηρότερα μέτρα ασφάλειας που καθιστούν λιγότερο εύκολα τα ταξίδια καθώς και οι επιβαλλόμενες μεγαλύτερες επιβαρύνσεις εμποδίζουν τα ταξίδια. Επίσης, παρατηρείται απροθυμία των τουριστών να επισκεφτούν ορισμένους προορισμούς για πολιτικούς λόγους και λόγους ασφάλειας.

Ως εκ τούτου, οι τουρίστες στρέφονται προς τις εσωτερικές αγορές τους και τους κοντινούς προορισμούς και μειώνουν τις δαπάνες για τις διακοπές. Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει ότι μειώνεται ο εισερχόμενος τουρισμός από το εξωτερικό και ότι οι ευρωπαίοι ταξιδεύουν λιγότερο σε άλλα μέρη του κόσμου και μένουν πιο κοντά στο σπίτι τους. Η δυναμικότητα των αεροπορικών εταιρειών μειώθηκε σημαντικά, ώστε θα είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί οποιαδήποτε ταχεία αύξηση της ζήτησης εάν τα μοντέλα τουρισμού επανέλθουν στην προηγούμενη κατάστασή τους.

Μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δημογραφικές και κοινωνικές αλλαγές

Οι δημογραφικές αλλαγές θα έχουν μείζονες συνέπειες στις τάσεις του τουρισμού και στη ζήτηση. Την επόμενη πεντηκονταετία, το ποσοστό των ανθρώπων άνω των 60 στις αναπτυγμένες χώρες θα ανέλθει από το ένα πέμπτο στο ένα τρίτο. Οι άνθρωποι αυτοί θα διατηρούν την ανεξαρτησία τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και ο τουρισμός που αφορά την υγεία, θαλασσοθεραπεία και την «καλή φυσική κατάσταση» θα καταταχθεί στα τμήματα του τουρισμού που ενδέχεται να επωφεληθούν. Επίσης, ολοένα και περισσότερο θα περνούν μεγαλύτερες χρονικές περιόδους στους τουριστικούς προορισμούς που προσφέρουν ευχάριστες συνθήκες διαβίωσης, ιδίως στο Νότο και κατά τη διάρκεια των μη τουριστικών περιόδων. Περισσότεροι άνθρωποι θα μεταφέρουν τον τόπο διαμονής τους, με περισσότερο ή λιγότερο μόνιμο τρόπο, σε περιοχές που αποτελούν σημαντικούς τουριστικούς προορισμούς ή που μπορούν να γίνουν.

Η αλλαγή αυτή και η αύξηση των μειονοτήτων στις αναπτυγμένες κοινωνίες θα προκαλέσει ζήτηση νέων προϊόντων. Ωστόσο, οι νεότεροι θα συνεχίσουν να απαιτούν προϊόντα «ταξιδιών για τη νεολαία» και οι άνθρωποι ολοένα και περισσότερο θα τείνουν να θεωρούν τον εαυτό τους «νέο» ακόμα και εάν είναι γύρω στα 30. Τα περισσότερα και μικρότερα νοικοκυριά, τα υψηλότερα διαθέσιμα εισοδήματα και τα περισσότερο ευέλικτα μοντέλα εργασίας θα οδηγήσουν σε ακόμα περισσότερες διακοπές μικρής διάρκειας και σε ζήτηση υπηρεσιών υψηλότερης ποιότητας. Η βελτιωμένη ελευθερία κυκλοφορίας και η νοοτροπία της δια βίου μάθησης πρέπει να ενθαρρύνουν τη διάθεση για ταξίδια και την αναζήτηση νέων εμπειριών, και όχι μόνο εκείνων που εντάσσονται στον συνήθη τουρισμό αναψυχής.

Η αλλαγή της πολιτικής συμπεριφοράς και η αύξηση των οικονομικών πιέσεων

Παρόλο που τα επίπεδα της κυβερνητικής υποστήριξης του τουρισμού αναμένεται να μειωθούν, η αύξηση της ευαισθητοποίησης για την περιβαλλοντική ευθύνη θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω ρυθμίσεις για την προστασία του περιβάλλοντος που θα επηρεάσουν ιδιαίτερα τον τουρισμό περιπέτειας. Η προοπτική υψηλότερων φόρων, επιβαρύνσεων και τιμολόγησης για τον έλεγχο των περιβαλλοντικών πιέσεων, της αύξησης του κόστους για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, το κόστος της βελτίωσης της δυνατότητας πρόσβασης για τα άτομα με αναπηρία και τα υψηλότερα ασφάλιστρα θα αυξήσουν τις πιέσεις στον ιδιωτικό τομέα ώστε να προσφέρει το προϊόν του σε μια τιμή που ο καταναλωτής θα αναμένει. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των προορισμών και επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα και εντός του κάθετα ενοποιημένου τομέα, θα γίνει εντονότερος. Θα ανταποκρίνονται με στενότερη (και αμεσότερη) επαφή με τις αγορές και τους (πιθανούς) πελάτες τους, τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς, με μεγαλύτερη συνεταιρική χρήση της νέας τεχνολογίας για περισσότερο αποδοτική προώθηση, εμπορία και παροχή πληροφοριών.

Αλλαγές στον τομέα των μεταφορών

Η συνεχιζόμενη ανάπτυξη των αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους με τη χρήση περιφερειακών αερολιμένων θα ευνοήσει τους προορισμούς που εξυπηρετούνται από αυτές, ιδιαίτερα την υπηρεσία από σημείο σε σημείο και την ανάπτυξη του τμήματος των διακοπών μικρής διάρκειας. Οι νέες δομές των εισιτηρίων και η ηλεκτρονική αγορά θα αλλάξει τη συμπεριφορά ως προς τις κρατήσεις και θα ευνοήσει τα προϊόντα που σχεδιάζονται σε προσωπικό επίπεδο και δεν είναι «τυποποιημένα» έναντι των οργανωμένων ταξιδιών, για τα ταξίδια τόσο σε κοντινούς όσο και σε μακρινούς προορισμούς. Ανάλογες δομές εισιτηρίων που ισχύουν για τις κρουαζιέρες μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερο ευέλικτα προϊόντα, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μεσογείου. Τόσο οι αεροπορικές εταιρείες που εκτελούν προγραμματισμένες πτήσεις όσο και οι εταιρείες που εκτελούν ναυλωμένες πτήσεις, των οποίων τα όρια είναι ολοένα και περισσότερο δυσδιάκριτα, θα μειώσουν περαιτέρω το στόλο τους στη δυναμικότητα που υπόσχεται τις καλύτερες αποδόσεις. Αυτό μειώνει την ικανότητά τους να ανταποκριθούν σε ταχείες αυξήσεις και ανόδους στη ζήτηση. Θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν τα ενδεχόμενα προβλήματα της έλλειψης καυσίμων και της αύξησης των τιμών λόγω πολιτικών προβλημάτων.

Το τρέχον ποσοστό ανάπτυξης του ατομικού τουρισμού με οδικές μεταφορές δεν είναι πιθανό να συνεχιστεί. Η μείωση της χρήσης του αυτοκινήτου για τις τουριστικές μεταφορές θα οφείλεται περισσότερο στη δυσκολία της χρήσης του παρά στην αύξηση του κόστους. Για τη διαχείριση της περιορισμένης φέρουσας ικανότητας των υποδομών των σημαντικών αστικών προορισμών, η επιτυχία του τέλους κυκλοφοριακής συμφόρησης στο Λονδίνο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντίστοιχη εφαρμογή του σε άλλες πόλεις, μαζί με τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των τουριστικών οχημάτων και την αύξηση της χρήσης των δημοσίων μέσων συγκοινωνίας. Οι προσπάθειες των κυβερνήσεων για τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της ρύπανσης από τις οδικές μεταφορές θα σημάνουν την αύξηση των ταξιδιών με σιδηρόδρομο, εάν διατεθεί δημόσια οικονομική υποστήριξη, καθώς θα μειώνεται το σχετικό πλεονέκτημα της χρήσης ιδιωτικών αυτοκινήτων για τον τουρισμό.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Σημαντικές προκλήσεις και μείζονες στόχοι της ιδιωτικής και δημόσιας διακυβέρνησης για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού

Οι προκλήσεις κλειδιά για την αειφορία του τουρισμού είναι οι εξής :

* η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού για ορισμένες θέσεις απασχόλησης και οι δύσκολες κοινωνικές και εργασιακές συνθήκες του τομέα,

* η ανάπτυξη των μεταφορών και οι συνέπειές της στις μεταφορικές ροές : καθώς ο τουρισμός αναγκαστικά εξαρτάται από τις μεταφορές, ο τομέας αυτός πρέπει να τύχει ειδικής προσοχής και ως προς την αειφορία, ιδίως με τον περιορισμό των περιβαλλοντικών του επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένου του θέματος των κλιματικών αλλαγών,

* οι πιθανές επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης στις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες του τοπικού πληθυσμού, όπως οι αυξήσεις των τιμών και του κόστους διαβίωσης και ο κίνδυνος απόσπασης του πολιτισμού από το τοπικό πλαίσιό του και ο διαχωρισμός από το ρόλο του στην τοπική κοινωνία καθώς και η απώλεια της τοπικής αυθεντικότητας των κοινωνικών και πολιτιστικών εκφράσεων ως συνέπεια της παγκοσμιοποιημένης τουριστικής ανάπτυξης και των επενδύσεων,

* η χρήση των πόρων της κληρονομιάς, η ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος και η αύξηση της έκθεσης σε φυσικούς και προερχόμενους από τον άνθρωπο κινδύνους,

* η πιθανή μετατόπιση ως προς την επιλογή προορισμού είτε κατά την υψηλή τουριστική περίοδο είτε όχι, ως αποτέλεσμα των μειζόνων τάσεων των καταναλωτών και εξωτερικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των μεταβαλλόμενων χαρακτηριστικών του περιφερειακού κλίματος και των ακραίων καιρικών φαινομένων,

* η πιθανή περαιτέρω τάση προς τη συγκέντρωση και την αυξανόμενη κάθετη ενοποίηση των τουριστικών υπηρεσιών και

* η υιοθέτηση και η ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας ως παραγόντων ανταγωνιστικότητας.

Οι μείζονες στόχοι που αφορούν την χρηστή ιδιωτική και δημόσια διακυβέρνηση για τον αειφόρο τουρισμό είναι οι εξής :

* η ενσωμάτωση της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης στις συνολικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές στρατηγικές ανάπτυξης,

* οι ολοκληρωμένες τομεακές πολιτικές στον τομέα και η συνολική συνεκτικότητα σε όλα τα επίπεδα,

* οι πολυμερείς συμφωνίες για το περιβάλλον και οι αειφόρες διεθνείς εμπορικές πολιτικές,

* η ανάπτυξη και η υιοθέτηση ενός συστήματος υποβολής εκθέσεων και λογαριασμών αειφορίας για την εταιρική ευθύνη τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα,

* η χρήση της τοπικής Ατζέντας 21 ειδικά για τους τουριστικούς προορισμούς, συμπεριλαμβανομένου του περιφερειακού επιπέδου,

* η χρήση της αλυσίδας αξίας και των συστημάτων παρακολούθησης και δεικτών για την ανάπτυξη των προορισμών και

* η συμμετοχή των πολιτών, τόσο ως καταναλωτών όσο και ως εργαζομένων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3

Παραδείγματα πρωτοβουλιών και συμβολής διεθνών και ευρωπαϊκών ενδιαφερόμενων φορέων

Η συνολική διεργασία της Ατζέντας 21 είναι θεμελιώδους σημασίας για τον τομέα του τουρισμού. Το 1999, η επιτροπή για την αειφόρο ανάπτυξη του ΟΗΕ ενέκρινε μια απόφαση για τον τουρισμό και την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία περιλαμβάνει ένα διεθνές πρόγραμμα εργασίας για την αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού. Το σχέδιο υλοποίησης που εγκρίθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (WSSD) του 2002 προστίθεται στα προαναφερόμενα. Οι κατευθύνσεις του τελευταίου για την αλλαγή των μη αειφόρων μοντέλων κατανάλωσης και παραγωγής (στοιχεία 13 έως 22) είναι πολύ σχετικές και άμεσα εφαρμόσιμες στον τομέα του τουρισμού. Επίσης, αναφέρονται ειδικότερα στην προώθηση της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης ως σχετικής με την προστασία και τη διαχείριση της βάσης των φυσικών πόρων για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, καθώς και στον αειφόρο τουρισμό που συμβάλλει στην ανάπτυξη της κοινωνίας, της οικονομίας και των υποδομών, καθώς και στην αειφόρο ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες χώρες του κόσμου (στοιχεία 41, 52 (ζ) και 64).

Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για συγκεκριμένους τομείς σε παγκόσμιο επίπεδο, το 1996, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδίων και Τουρισμού (WTTC), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (ΠΟΤ) και το Συμβούλιο της Γης, συνέταξαν μια Ατζέντα 21 για τον τομέα των ταξιδίων και του τουρισμού. Το 1999, η δε Γενική Συνέλευση του ΠΟΤ ενέκρινε τον παγκόσμιο κώδικα δεοντολογίας για τον τουρισμό, που συνιστά περιεκτικό κείμενο σύμφωνα με το οποίο ο τομέας του τουρισμού δεσμεύεται από τις αρχές αειφορίας. Ο ΠΟΤ εξέδωσε επίσης έναν οδηγό αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης για τις τοπικές αρχές και μια δήλωση για τον τουρισμό και τις κλιματικές αλλαγές.

Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) / Η Σύμβαση για τη βιοποικιλότητα συνέταξαν διεθνείς οδηγίες για τον αειφόρο τουρισμό (οδηγίες για δραστηριότητες που σχετίζονται με την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη σε ευάλωτα επίγεια, θαλάσσια, παράκτια και ορεινά οικοσυστήματα). Το UNEP συντονίζει επίσης την πρωτοβουλία τουριστικών πρακτόρων με αντικείμενο την ανάπτυξη εθελοντικών οδηγιών για τις αρμόδιες εταιρείες και συμβάλλει στην πρωτοβουλία υποβολής εκθέσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Μολονότι και οι δύο πρωτοβουλίες τείνουν να επικεντρωθούν στις μεγάλες επιχειρήσεις, ο κλάδος του τουρισμού απαιτεί από τις ΜΜΕ να είναι πλήρως ενήμερες για τους τρόπους υλοποίησης περισσότερο υπεύθυνων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Μια πολυμερής έκθεση για τον τομέα του τουρισμού, η οποία εκδόθηκε για την WSSD του 2002, παραθέτει πρωτοβουλίες μέσω των οποίων ο τομέας του τουρισμού και ορισμένες από τις κυριότερες ομάδες ενδιαφερόμενων φορέων του ανταποκρίθηκαν στην αειφόρο τουριστική ανάπτυξη, με έμφαση στην κρίσιμη σημασία των ισχυρών εταιρικών σχέσεων ανάμεσα στους διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς. Αναφορικά με το ίδιο γεγονός, ο ΠΟΤ υπέβαλε διάφορα έγγραφα προς συζήτηση σχετικά με τον τομέα του τουρισμού, μεταξύ των οποίων μια δημοσίευση για τον τουρισμό και τη μείωση της φτώχειας, από τα οποία προέκυψε, σε συνεργασία με τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (UNCTAD), η ειδική πρωτοβουλία ST-EP (αειφόρος τουρισμός - εξάλειψη της φτώχειας). Περαιτέρω, το WTTC εξέδωσε μια δημοσίευση για την εταιρική κοινωνική ηγεσία για τη βιομηχανία των ταξιδιών και του τουρισμού ως απάντηση των επιχειρήσεων στην πρόκληση της αειφόρου ανάπτυξης.

Σχετικές εργασίες ανέλαβαν επίσης οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις στον τομέα του πολιτισμού και της φύσης. Ο διεθνής χάρτης πολιτιστικού τουρισμού που υποβλήθηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Χώρων παρουσιάζει αρχές και κατευθύνσεις για τη διαχείριση του τουρισμού σε χώρους που έχουν σημασία τόσο για τον πολιτισμό όσο και για την κληρονομιά. Οι διεθνείς φίλοι της φύσης εξέδωσαν δέκα κατευθύνσεις για την αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού.

Πολλά άλλα έγγραφα, μέτρα και ανταλλαγές καλών πρακτικών εστιάζονται ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπως ο ευρωπαϊκός χάρτης για τον περιβαλλοντικά αειφόρο τουρισμό που υποβλήθηκε πρόσφατα από το Δίκτυο των Ευρωπαίων Επιχειρηματιών στον τομέα του Τουρισμού (NET), και ο ευρωπαϊκός χάρτης για τον αειφόρο τουρισμό σε προστατευμένες περιοχές. Η ευρωπαϊκή σύμβαση για την τοπογραφία του Συμβουλίου της Ευρώπης παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με την προσέγγιση που θα διασφαλίσει την προστασία της περιφερειακής ποικιλότητας της Ευρώπης ως έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους του αειφόρου ευρωπαϊκού τουρισμού. Η Σύμβαση των Άλπεων, που αφορά μια μεγάλη γεωγραφική περιοχή με ιδιαίτερη σημασία για τον τουρισμό στην Ευρώπη, περιλαμβάνει ένα Πρωτόκολλο για τον τουρισμό και την αναψυχή που ασχολείται ιδίως με θέματα αειφορίας.

Σε τοπικό επίπεδο, η διαδικασία της τοπικής Ατζέντας 21 του ΟΗΕ είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Θεωρείται εργαλείο κλειδί για τη διαχείριση της διεργασίας αειφόρου τουρισμού, παρέχοντας κατευθύνσεις για την τοπική εδαφική διαχείριση, δηλ. σε τουριστικούς προορισμούς, προωθώντας τη χρήση συστημάτων παρακολούθησης και δεικτών για τη διασφάλιση της ποιότητας της αειφόρου ανάπτυξης. Διάφοροι δήμοι συμμετέχουν στην υλοποίησή της, η οποία προωθείται ιδιαίτερα από το διεθνές συμβούλιο για τοπικές περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες (ICLEI), ένα διεθνή οργανισμό τοπικών κυβερνήσεων με αντικείμενο την υλοποίηση της αειφόρου ανάπτυξης, και από την ευρωπαϊκή γραμματεία του. Πρόσφατα (2003), το UNEP δημοσίευσε μελέτες περιπτώσεων και πρώτα μαθήματα που αφορούν τον τουρισμό και τοπική Ατζέντα 21 - Ο ρόλος των τοπικών αρχών στον αειφόρο τουρισμό.

Πολλές πρωτοβουλίες σε παγκόσμιο επίπεδο επικεντρώνονται στο θέμα των δεικτών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού ασχολήθηκε με τη μεθοδολογία για τον προσδιορισμό και την εφαρμογή δεικτών αειφόρου τουρισμού. Το 1997, δημοσίευσε έναν πρακτικό οδηγό (Τι πρέπει να γνωρίζουν τα τουριστικά στελέχη) με σκοπό την ανάπτυξη και χρήση τους. Πρόσφατα συνέστησε μια νέα ειδική ομάδα, με τη συμμετοχή του ευρωπαϊκού οργανισμού περιβάλλοντος, για την εκπόνηση σειράς κατευθύνσεων για τον καθορισμό και την εφαρμογή δεικτών αειφορίας στον τουρισμό. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός περιβάλλοντος επίσης συνεργάζεται για την ανάπτυξη «ευρωπαϊκών δεικτών για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη των προορισμών» για την αποτίμηση της θεσμικής, περιβαλλοντικής, κοινωνικής, πολιτιστικής και οικονομικής απόδοσης, στο πλαίσιο του κοινοτικού έργου VISIT (εθελοντικές πρωτοβουλίες για τον αειφόρο τουρισμό), το οποίο κατευθύνεται κυρίως από την κοινωνία των πολιτών και υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του χρηματοδοτικού μέσου Life για το περιβάλλον. Ο γερμανικός ομοσπονδιακός οργανισμός περιβάλλοντος εξέδωσε, το 2001, δημοσίευση για τους Δείκτες για την ανάπτυξη του αειφόρου τουρισμού στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας.

Σε όλα τα επίπεδα, μια μεγάλη ποικιλία σχετικών πρωτοβουλιών πραγματεύονται την ανάπτυξη εργαλείων πληροφόρησης για την προώθηση αειφόρων μοντέλων κατανάλωσης και παραγωγής στον τομέα του τουρισμού. Από μια πρόσφατη (2002) δημοσίευση του ΠΟΤ με αντικείμενο τις εθελοντικές πρωτοβουλίες για τον αειφόρο τουρισμό προκύπτει ο βαθμός στον οποίο τα ευρωπαϊκά προϊόντα και οι υπηρεσίες έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στις εθελοντικές πρωτοβουλίες οικολογικής σήμανσης. Με περίπου 40 περιφερειακά, εθνικά και διεθνή οικολογικά σήματα για τον τουρισμό στην Ευρώπη, υπάρχουν τόσα πολλά τέτοια σχέδια ώστε είναι αμφίβολο κατά πόσον οι τουρίστες μπορούν να λάβουν αξιόπιστες οδηγίες για την αειφόρο κατανάλωση. Στο πλαίσιο του προαναφερθέντος έργου VISIT έχει ξεκινήσει επίσης η ανάπτυξη ενός προτύπου που επιτρέπει τον εντοπισμό των ευρωπαϊκών τουριστικών οικολογικών σημάτων με υψηλή ποιότητα ως προς το περιβάλλον.

Παράλληλα με αυτές τις πρωτοβουλίες, η ομάδα προτύπων ISO 9000 με αντικείμενο τα συστήματα διαχείρισης ποιότητας και η ομάδα προτύπων ISO 14000 με αντικείμενο τη διαχείριση του περιβάλλοντος αφορούν ιδιαίτερα τον τομέα του τουρισμού. Διάφορες τουριστικές επιχειρήσεις έχουν ήδη αρχίσει να τα εφαρμόζουν.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4

Κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες με θετικό αντίκτυπο στην αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού

- Διακυβέρνηση, καλύτερος έλεγχος και ενοποίηση πολιτικών

Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και ο καλύτερος έλεγχος παρέχουν προσεγγίσεις και εργαλεία που υποστηρίζουν κινήσεις για τη βελτίωση της αειφορίας του τουρισμού. Η οριζόντια ενοποίηση της ανάπτυξης και υλοποίησης τομεακών πολιτικών διασφαλίζει επαρκή ποσότητα αειφόρων προβληματισμών σε ένα διατομεακό κλάδο όπως ο τουρισμός. Η εκτίμηση επιπτώσεων συμβάλλει αποφασιστικά στην ολοκλήρωση και βελτίωση της ποιότητας και της συνεκτικότητας του σχεδιασμού πολιτικών. Εκτός από τις σχεδιαζόμενες πιλοτικές εφαρμογές, οι τριμερείς συμφωνίες, ως μέσα εθελοντικής ανάληψης που δεν περιλαμβάνουν νομικές δεσμεύσεις, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην προαγωγή της αειφορίας του τουρισμού.

Το άρθρο 6 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας απαιτεί την ολοκλήρωση της προστασίας του περιβάλλοντος. Το Συμβούλιο ενέκρινε ψηφίσματα, συμπεράσματα και στρατηγικές για την επίτευξη της περιβαλλοντικής ολοκλήρωσης και της αειφόρου ανάπτυξης σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής, μερικοί από τους οποίους είναι σχετικοί με την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη.

Η κοινοτική στρατηγική ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών (ICZM) και η σχετική γνωμοδότηση, όπου περιγράφεται ο τρόπος προώθησης της ICZM, σχετίζονται ιδιαίτερα με τις τουριστικές δραστηριότητες και τους τουριστικούς προορισμούς. Ζητείται από τα κράτη μέλη να αναπτύξουν, έως την άνοιξη του 2006, εθνικές στρατηγικές ICZM. Οι δημοσιεύσεις της Επιτροπής προσδιορίζουν και προωθούν τις βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της ολοκληρωμένης διαχείρισης ποιότητας τουριστικών προορισμών.

- Αειφόρο επιχειρηματικό πνεύμα, επιχειρηματικές πρακτικές και απασχόληση

Η στρατηγική της ΕΕ για την επιχειρηματική πολιτική και τα σχετικά μέτρα, όπως η απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ο ευρωπαϊκός χάρτης των μικρών επιχειρήσεων και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις ΜΜΕ, έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν στην αειφορία του τομέα του ευρωπαϊκού τουρισμού. Οι κοινοτικές δράσεις για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και των ΜΜΕ, όπως τα μέτρα και τα δίκτυα υποστήριξης των επιχειρήσεων, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση και τα μέτρα που ευνοούν τις μικρές επιχειρήσεις και συγκεκριμένες ομάδες στόχους, μπορούν να συμβάλουν στην υποστήριξη αειφόρων τουριστικών επιχειρήσεων.

Η αειφορία του τουρισμού μπορεί να επωφεληθεί ιδιαίτερα από μια κοινή προσπάθεια των ενδιαφερόμενων φορέων για την προώθηση και την ανάπτυξη της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ). Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ΕΚΕ αποτελεί τη βάση για την περαιτέρω ανάπτυξή της, συμπεριλαμβανομένου του τομέα του τουρισμού. Ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι καλεί τις επιχειρήσεις με προσωπικό άνω των 500 ατόμων να δημοσιεύσουν ένα «τριπλό αποτέλεσμα» στις ετήσιες εκθέσεις τους, το οποίο μετρά την απόδοση με οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια, καθώς και τη λογιστική καταχώρηση, την εκτίμηση και τη γνωστοποίηση των περιβαλλοντικών πτυχών στους ετήσιους λογαριασμούς και στις ετήσιες εκθέσεις των εταιρειών.

Η ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού διασφαλίζει την οικονομική αειφορία του επιχειρηματικού κόσμου και ένα ικανοποιητικό επίπεδο για αειφόρες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Υποστηρίζει την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών προβληματισμών στις κοινοτικές πολιτικές. Ο έλεγχος συγχωνεύσεων φροντίζει ώστε η συνεχιζόμενη συγκέντρωση σε επίπεδο διαμεσολαβητών, σε συνδυασμό με την κάθετη ενοποίηση και την αυξημένη αγοραστική ισχύ των ταξιδιωτικών πρακτόρων, να μην παρεμποδίζει τον ανταγωνισμό στην αγορά, με αρνητικές συνέπειες στους τοπικούς προμηθευτές, τους μικρούς ταξιδιωτικούς πράκτορες και τους τελικούς καταναλωτές. Το κοινοτικό πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος εξετάζει νέες μορφές βοήθειας για περιβαλλοντικούς σκοπούς, ως μέσο για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», αποφεύγοντας παράλληλα τυχόν διενέξεις με τη διαδικασία εσωτερικοποίησης του κόστους.

Ο αειφόρος τουρισμός μπορεί να επωφεληθεί από τις προσεγγίσεις και τα μέσα που περιγράφονται αναλυτικά στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών παραμέτρων στην οικονομική πολιτική. Τα οικονομικά μέσα, ιδιαίτερα τα μέσα της αγοράς για να επιτευχθεί η λειτουργία αγορών για περιβαλλοντικά αγαθά και υπηρεσίες, αποτελούν πρόσφορη οδό για την ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών και οικονομικών πολιτικών σε αυτό τον τομέα. Οι συμφωνίες έπειτα από διαπραγματεύσεις, οι οποίες αφορούν ενδεχομένως μια γεωγραφική περιοχή ή έναν επιμέρους τομέα, παρέχουν μεγαλύτερη ευελιξία στον κλάδο για την επίτευξη των συμφωνημένων στόχων, εφόσον οι περισσότερες ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις εκπροσωπούνται ήδη και αναμένεται να συμμετάσχουν στη συμφωνία. Οι περιβαλλοντικοί καθώς και οι άλλοι φόροι μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην εσωτερικοποίηση του κόστους. Οι περιβαλλοντικοί φόροι για τον τουρισμό μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέσο για τον εξαναγκασμό των ρυπαινόντων σε πληρωμή. Όπου κρίνεται απαραίτητο, η επιβολή χρεώσεων ή η προσφορά πληρωμών που τιμολογούν τους περιβαλλοντικούς πόρους αντιστοιχούν καλά στην ποικιλομορφία του τομέα του τουρισμού.

Οι ετήσιες οδηγίες της ΕΕ για την απασχόληση στα κράτη μέλη, οι σχετικές συστάσεις που απευθύνονται σε κάθε κράτος μέλος καθώς και οι βασικές πτυχές της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απασχόληση (EES) μπορούν να εφαρμοστούν και στον τομέα του τουρισμού. Η ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος και η δημιουργία θέσεων εργασίας, η βελτίωση της ικανότητας απασχόλησης, η ενθάρρυνση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και του εργατικού δυναμικού τους, καθώς και η ενίσχυση των πολιτικών ίσων ευκαιριών για τους άνδρες και τις γυναίκες είναι βασικοί τομείς που θα μπορούσαν επομένως να εξεταστούν ως προς το δυναμικό του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Η κοινωνική αειφορία του τομέα του τουρισμού και η προσέλκυση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού μπορούν να επωφεληθούν από τις προσπάθειες και την εργασία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε θέματα του τομέα της ποιοτικής εργασίας και των συνθηκών απασχόλησης, όπως ο κοινωνικός διάλογος και η διαβούλευση, η κοινωνική συνεργασία, οι συλλογικές συμφωνίες και συμβάσεις εργασίας, η κοινωνική προστασία και η σχετική αμοιβαία πληροφόρηση, η πολιτική για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τη γήρανση του πληθυσμού, ο συντονισμός των σχεδίων κοινωνικής ασφάλισης και η κοινωνική ένταξη. Οι προσπάθειες της Επιτροπής για την πραγμάτωση μιας ευρωπαϊκής περιοχής δια βίου μάθησης ωφελούν επίσης τον κλάδο του τουρισμού, ιδιαίτερα όσον αφορά τους χώρους μάθησης, έτσι ώστε ο κλάδος του τουρισμού να συγκεντρώνει όλες τις απαραίτητες ικανότητες για τις καινοτομίες που διαθέτει.

- Αειφόρος τουρισμός και ενέργεια

Η Λευκή Βίβλος «ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: η ώρα των επιλογών» και το σχέδιο δράσης της έχουν πρωταρχική σημασία για την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Η Λευκή Βίβλος περιγράφει τον τρόπο για την επίτευξη των πλέον αποδοτικών, αειφόρων και υψηλότερης ποιότητας τουριστικών μεταφορών. Η στρατηγική και τα μέτρα που προτείνονται είναι σχεδιασμένα για τη σταδιακή εξάλειψη της σύνδεσης ανάμεσα στη συνεχή αύξηση του τομέα των μεταφορών και την οικονομική ανάπτυξη, προκειμένου να μειωθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η πίεση στο περιβάλλον, διατηρώντας παράλληλα την οικονομική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και αναπτύσσοντας μια πολιτική ποιοτικών μεταφορών για τους ευρωπαίους πολίτες. Τα προτεινόμενα μέτρα τα οποία αφορούν την οδική ασφάλεια, την περιορισμένη κυκλοφοριακή συμφόρηση, την αειφόρο κινητικότητα, τα δικαιώματα των επιβατών, την καλύτερη ποιότητα των μεταφορικών υπηρεσιών και τις αειφόρες υποδομές ικανοποιούν τους προβληματισμούς των τουριστών και του τοπικού πληθυσμού και επηρεάζουν σημαντικά το τουριστικό προϊόν και την καθημερινή ζωή στους τουριστικούς προορισμούς.

Η Λευκή Βίβλος τονίζει τη σημασία μιας ισορροπημένης ανάπτυξης ανάμεσα στους διάφορους τρόπους μεταφοράς, χάρη στα μέτρα πολιτικής για την ρυθμισμένη απελευθέρωση της αγοράς και την εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών μαζί και με στοχοθετημένες επενδύσεις στα δίκτυα που διασφαλίζουν το θεμιτό ανταγωνισμό μεταξύ των διάφορων τρόπων μεταφοράς. Η εξάλειψη των τεχνικών και θεσμικών εμποδίων στις μεταφορές μεταξύ των κρατών μελών και η δημιουργία μιας πραγματικής κοινής αγοράς μεταφορών θα ευνοήσουν τις αειφόρες τουριστικές μεταφορές. Η υποδομή του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (TEN-T) για τους διάφορους τρόπους μεταφοράς και τα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας αυτής διευκολύνουν επίσης τον τουρισμό και θα το επιτύχουν σύμφωνα με τις απαιτήσεις αειφορίας.

Τα επιτεύγματα και τα μέτρα της Κοινότητας στον τομέα της ενέργειας ευνοούν την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη. Η Λευκή Βίβλος Ενέργεια για το μέλλον - ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θέτει τους στόχους και τα αντίστοιχα χρονοδιαγράμματα ενεργειών αναφορικά με τους τύπους ενέργειας που είναι εξαιρετικά σημαντικοί για τον κλάδο του τουρισμού, με τη μορφή ενός σχεδίου δράσης. Οι δράσεις κλειδιά της Λευκής Βίβλου «Εκστρατεία εκκίνησης» αναφέρονται σαφώς σε εφαρμογές που σχετίζονται με τον τουρισμό.

- Συνετή χρήση, διαχείριση, προαγωγή και αύξηση των φυσικών πόρων και της κληρονομιάς: προστατευμένες περιοχές και φυσική και πολιτιστική κληρονομιά

Με σκοπό το σεβασμό της βιοποικιλότητας, των πολιτιστικών αξιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς, η Επιτροπή ενθαρρύνει και προωθεί την εκτίμηση της τουριστικής φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων, των οικοτόπων και των χώρων, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ τουριστικών φορέων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και την ανάπτυξη διεθνών κατευθύνσεων για τον αειφόρο τουρισμό. Η Επιτροπή εξέδωσε οδηγίες με αντικείμενο την ανάπτυξη του αειφόρου τουρισμού σε προστατευμένες περιοχές και με βάση την κληρονομιά του τόπου. Οι στόχοι και τα μέτρα που περιλαμβάνονται στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη βιοποικιλότητα αφορούν άμεσα τον αειφόρο τουρισμό, συμπεριλαμβανομένων των απαιτούμενων ειδικών μέτρων διατήρησης και προστασίας και της ιδιαίτερης προσοχής που αποδίδεται στον αντίκτυπο των χώρων του δικτύου «Nature 2000» της Ευρώπης.

Πολλά μέτρα και έργα που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα παρέχουν καλές πρακτικές σχετικά με τις δυνατότητες του αειφόρου τουρισμού να δημιουργήσει ευκαιρίες για την ορθή χρήση της κληρονομιάς και να αυξήσει το τεράστιο δυναμικό του τουρισμού που βασίζεται στην πολιτιστική κληρονομιά με σκοπό την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης. Το πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000», το οποίο αποσκοπεί στην προαγωγή ενός κοινού πολιτιστικού χώρου που θα χαρακτηρίζεται τόσο από πολιτιστική ποικιλομορφία όσο και από μια κοινή πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα με πολιτιστική διάσταση, μπορούν να συμβάλουν στη διερεύνηση αυτών των δυνατοτήτων.

- Πολιτική για το περιβάλλον

Η κοινοτική πολιτική για το περιβάλλον σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την αειφορία του ευρωπαϊκού τουρισμού. Εκτός από τα μέτρα, τα μέσα και τα εργαλεία που αναφέρονται σε σχέση με τη συνετή χρήση και διαχείριση της βιοποικιλότητας και της φυσικής κληρονομιάς (βλέπε παραπάνω), καθώς και την πληροφόρηση, τη διαχείριση και την εκτίμηση του περιβάλλοντος (βλέπε παρακάτω), ο κλάδος του τουρισμού επηρεάζεται άμεσα από θέματα όπως οι υδάτινοι πόροι, τα λύματα και η διαχείριση αποβλήτων.

Η οδηγία του 1976 περί της ποιότητας των υδάτων κολυμβήσεως θέτει δεσμευτικά πρότυπα για τα ύδατα κολυμβήσεως σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα οποία προς το παρόν τελούν υπό αναθεώρηση στο πλαίσιο μιας νέας οδηγίας. Η ετήσια έκθεση υδάτων κολυμβήσεως και ο τουριστικός άτλας παρουσιάζουν την ποιότητα των υδάτων κολυμβήσεως. Η ασφάλεια των υδάτων για κολύμβηση ή ψυχαγωγία είναι σημαντικός παράγοντας για την επιλογή ενός τουριστικού προορισμού, για τον οποίο τα καθαρά ύδατα είναι σημαντικό επιχείρημα για την προσέλκυση επισκεπτών.

Αναφορικά με τα λύματα και τα απόβλητα, άμεσο ενδιαφέρον και σημασία για την αλυσίδα αξίας του τουρισμού και τους αειφόρους τουριστικούς προορισμούς παρουσιάζουν τα κοινοτικά μέτρα πρόληψης και εκείνα που αφορούν την επεξεργασία, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση, τη διάθεση ή την αποτέφρωση. Η πρόληψη και καταπολέμηση του τοπικού περιβαλλοντικού θορύβου είναι επίσης ένα θέμα μεγάλης σημασίας για την περιβαλλοντικά αειφόρο διαχείριση των τουριστικών προορισμών.

- Χρηματοδοτική υποστήριξη της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης: τα κονδύλια υπέρ της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης

Τα διαρθρωτικά ταμεία και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες τους, ιδιαίτερα το Interreg και το LEADER+, το πρόγραμμα Phare, και η κοινοτική ενίσχυση για τα προενταξιακά μέτρα στον τομέα της γεωργικής και της αγροτικής ανάπτυξης (SAPARD), παρέχουν όλα πολλές δυνατότητες για την υποστήριξη μέτρων που συνδέονται με τον τουρισμό. Η δημοσίευση της Επιτροπής «Βέλτιστη αξιοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων στον τομέα του τουρισμού και του εμπορίου» προωθεί ακόμη περισσότερο αυτό το ρόλο. Η ανακαίνιση και η ανάπτυξη των χωριών και η προστασία και η διατήρηση της αγροτικής κληρονομιάς καθώς και η ενθάρρυνση των τουριστικών δραστηριοτήτων συνιστούν επιλέξιμα μέτρα σύμφωνα με το άρθρο 33 του ισχύοντος κανονισμού του Συμβουλίου για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το ΕΓΤΠΕ, εκτός από τις περιοχές του στόχου 1 από το ΕΓΤΠΕ, Τμήμα Εγγυήσεων.

Το Ταμείο Συνοχής και το μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών χρηματοδοτούν αντίστοιχα μεγάλα έργα υποδομής για το περιβάλλον και τις μεταφορές που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον και του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλη κλίμακα την περαιτέρω ανάπτυξη του τουρισμού στην Ευρώπη.

- Εφαρμογή νέων τεχνολογιών

Η Επιτροπή έχει επισημάνει τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν να επωφεληθούν τα μέγιστα από την ηλεκτρονική οικονομία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του κλάδου του τουρισμού, για τις οποίες ο πιθανός αντίκτυπος των ΤΠΕ είναι μεγάλος. Το σχέδιο δράσης eEurope 2005: Κοινωνία της πληροφορίας για όλους της Επιτροπής καλεί τον ιδιωτικό τομέα να συνεργαστεί με την Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την επίτευξη των στόχων του eEurope. Με ρητή αναφορά στον τουρισμό, το σχέδιο ανακοινώνει ότι η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τον ιδιωτικό τομέα και τις περιφερειακές αρχές, θα ορίσει ηλεκτρονικές υπηρεσίες για την προώθηση του eEurope και την παροχή δημόσιας πληροφόρησης φιλικής προς το χρήστη.

Επιπλέον, το θεματικό πεδίο έρευνας προτεραιότητας «τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας», στο πλαίσιο του έκτου προγράμματος πλαισίου δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με σκοπό τη συμβολή στη δημιουργία του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας και στην καινοτομία (2002-2006), παρέχει πολλές δυνατότητες για την υποστήριξη σχεδίων που σχετίζονται με τον τουρισμό.

- Πληροφόρηση υψηλής ποιότητας, διαχειριστικά εργαλεία, παρατήρηση και μέτρηση

Η καλύτερη ποιότητα και η εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες για περιβαλλοντικά και πρακτικά θέματα συμβάλλει στη διαμόρφωση απόψεων και, επομένως, στη λήψη αποφάσεων από τους τουρίστες που υποστηρίζουν την αειφορία. Η επέκταση του κοινοτικού συστήματος απονομής οικολογικού σήματος στις υπηρεσίες ξεκίνησε με τον επιμέρους τομέα της τουριστικής υποδομής, τον πρώτο τομέα υπηρεσιών για τον οποίο αναπτύχθηκαν οικολογικά κριτήρια. Ομοίως, προβλέπεται να προωθηθεί η ευρεία αποδοχή από τον τομέα του τουρισμού του κοινοτικού συστήματος οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS), για την αξιολόγηση, την υποβολή εκθέσεων και τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων, σε συνδυασμό με την υποβολή και ανεξάρτητη αξιολόγηση αυστηρών εκθέσεων περιβαλλοντικών επιδόσεων ή αειφόρου ανάπτυξης.

Η κοινοτική νομοθεσία απαιτεί τη διεξαγωγή εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για ορισμένα έργα εγκαταστάσεων τουρισμού και αναψυχής, καθώς και για σχέδια και προγράμματα που θέτουν το πλαίσιο για την έγκριση της ανάπτυξης. Η ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων συμβάλλει στην ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των προϊόντων σε όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής τους. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς στον τομέα του τουρισμού μπορούν να επωφεληθούν από την πληροφόρηση για τη βιομηχανία και τους τομείς πολιτικής προϊόντων που αναπτύσσονται και ελέγχονται ήδη, όπως οι οικολογικές βιομηχανίες, καθώς και από τις δυνατότητες που παρέχει το κοινοτικό δίκαιο στους αγοραστές του δημόσιου τομέα που επιθυμούν να εντάξουν τους περιβαλλοντικούς παράγοντες στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων.

Σημαντικό εργαλείο για τη διασφάλιση της αειφορίας σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής ενός προϊόντος είναι η χρήση ενός «έγκαιρου συστήματος προειδοποίησης για τον προσδιορισμό τουριστικών προορισμών που φθίνουν και προληπτικών βέλτιστων πρακτικών», σχετικά με το οποίο η Επιτροπή εξέδωσε συγκεκριμένη δημοσίευση. Οι τρέχουσες εργασίες της Επιτροπής για εναρμονισμένα κριτήρια εύκολης πρόσβασης στους τουριστικούς χώρους και στις υποδομές για άτομα με ειδικές ανάγκες αναμένεται να καταλήξουν σε πληροφορίες που θα βοηθήσουν στην παρατήρηση και μέτρηση αυτής της διάστασης της αειφορίας του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Η λογική της αναζήτησης αξιόπιστων δεικτών που σχετίζονται με τον τουρισμό είναι ο προσδιορισμός των βασικών επιρροών του τουρισμού που είναι άμεσα μετρήσιμες ως αποτελέσματα της συμπεριφοράς των τουριστικών επιχειρήσεων και των επισκεπτών στους τουριστικούς προορισμούς. Η Eurostat έχει ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για την κατάρτιση ενός εγχειριδίου μεθοδολογίας με αντικείμενο την αποτίμηση της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης.

COMMISSION STAFF WORKING PAPER - COMMUNICATION ON BASIC ORIENTATIONS FOR THE SUSTAINABILITY OF EUROPEAN TOURISM - Extended impact assessment - {COM(2003)716 final}

Introduction

'Sustainable tourism development meets the needs of present tourists and host regions while protecting and enhancing opportunities for the future. It is envisaged as leading to management of all resources in such a way that economic, social and aesthetic needs can be fulfilled while maintaining cultural integrity, essential ecological processes, biological diversity, and life support systems'. (World Tourism Organisation definition)

The Commission's Working group on environmental protection and sustainable development of tourism (2001) added:

'It also needs the involvement and commitment of all concerned stakeholders.'

The Extended Impact Assessment has been conducted on the basis of a consultation document on 'Basic orientations for the sustainability of European tourism' that largely corresponded to a first draft of the Communication. The document was the subject of an Internet public consultation from 25 April to 31 July 2003 and of a broad tourism multi-stakeholder dialogue, whose results, described under Section 7 of this report, have been included in the impact assessment.

This Communication spells out the approach and action required to improve the sustainability of European tourism and how the European Community, and particularly the European Commission, can contribute to the sustainability of European tourism and to provide stakeholders with basic orientations on the way to implementing sustainable tourism.

In defining this approach it was considered that it must be general enough to provide for sufficient flexibility at the appropriate implementation level. This approach recognises that there is no single model for implementing sustainable tourism management practices, as many different models for achieving sustainable tourism management exist.

Assessing the policy options in such a framework has proved to be a difficult task. The nature of the issues and of the options presented means that quantification of the impacts is not feasible. Techniques such as cost-benefit analysis and cost-effectiveness analysis cannot be used. Therefore, a qualitative assessment based on multi-criteria analysis was chosen as the most effective technique.

SUMMARY

* THE CHALLENGES

The challenges to be met in order to ensure the sustainability of tourism alongside the current benefits that tourism can bring concern the risk of consuming its environmental, cultural and social quality assets, so that it would lose its privileged competitive position in the global tourism market, with its potential to create employment being severely damaged.

The major challenges mainly comprise unsustainable patterns of tourism consumption (tourist behaviour) and production (practices of enterprises and destinations as tourism providers), in particular with regard to: a) the temporal and spatial concentration of tourism activity (that results in overcrowding and low quality, and requires enormous overcapacity); b) travel patterns with intensive transport use (e.g. leisure tourism counts for half of medium and long-distance transport, and tourism-related air transport is expected to double in a decade); and c) the interaction between climate change and tourism (resulting in reciprocal effects).

These challenges need to be managed through a coherent and integrated partnership in dialogue with all tourism stakeholders to balance the different interests and objectives.

* THE OVERALL OBJECTIVE

The overall objective is to promote further progress towards the sustainability of tourism in Europe and world-wide, stimulating multi-stakeholder efforts to this end across all territorial and administrative levels, and to outline how the Community and the other stakeholders can contribute further. The Communication builds upon the international and EU approach on sustainable development, the relevant policies and initiatives that impact tourism, and third party initiatives with a view to exploiting synergies through a partnership approach. This is expected to provide better integration and coherence between territorial levels and more effective action at the right level with adequate monitoring.

* THE POLICY OPTIONS

Four policy options were identified for reaching the objective: (A) a comprehensive Community policy in the field of tourism; (B) a scenario of non-action by the EU; (C) relying on existing contributions inside and outside the Community; and (D) reinforcing the existing framework and improving it with suitable measures. Generally speaking, these options differ with regard to the intensity in dealing with sustainability at Community level and correspond to different degrees of subsidiarity and proportionality.

Options (A) and (B) either did not find sufficient Member State support or were considered contradictory to the Community approach to sustainability. The reliance on subsidiarity decreases from Option (B) to (C) to (D) to (A), whereas proportionality and resources needed increase in the same order, but combined with strong political uncertainty for option (A).

* ASSESSMENT OF THE IMPACT OF THE POLICY OPTIONS

A no-action scenario or one which relies only on existing contributions (Options (B) and (C)) would fail to encourage sustainable tourism consumption and production, with no possibility of measuring and reporting on the impact of tourism in a transparent and reliable manner.

Options (A) and (D) are the most likely to achieve progress. However, implementing Option (A) would require substantial resources, and several Member States and certain industry bodies, in particular most of those representing European private entrepreneurs in the tourism sector, strongly oppose it. Option (D) is most effective and flexible in meeting the challenges whilst respecting the principles of subsidiarity and proportionality and enabling individual solutions to be found for challenges in each type of destination.

Option (D) has the potential to better fine-tune Community policies affecting tourism, so that they are more effectively used and enhanced, and better coordinated internally. It promises better synergies and close dialogue with relevant stakeholders, and makes it possible to assist SMEs in meeting both consumer demands for quality and local communities, peripheral regions and candidate countries with a flexible approach that recognises the diversity of the European tourism industry and destinations. It provides for greater consideration of corporate social responsibility issues in tourism and results in greater benefits in the short term with multiplier effects increasing over time. It can serve as a sector-specific contribution to changing unsustainable patterns of consumption and production, to which the Community has been committed since the Johannesburg 2002 World Summit on Sustainable Development.

* IMPLEMENTING THE PROPOSAL, MONITORING AND REPORTING

Implementation (starting in 2004) will be based above all on the initiatives of responsible stakeholders and on tourism-related Community policies and programmes. The Community role will be a catalytic one, stimulating further input in the areas of: (a) Community contribution to governance and sustainability of European tourism by a systematic use of the Impact assessment tool to integrate sustainable tourism concerns into related Community measures, and by appraising their effectiveness in this respect; (b) cooperation with stakeholders, fostering cooperation with the World Tourism Organisation and launching a Tourism Sustainability Group to allocate specific activities and responsibilities to the various tourism stakeholders, and to steer, monitor and evaluate the implementation of this process; and (c) awareness raising and proactive dissemination of best practices regarding sustainable tourism consumption and production patterns.

* STAKEHOLDER CONSULTATION

The Commission involved all interested stakeholder groups and worked with a steering group to receive regular external feedback on its work and ideas. The input from this process served to draft a consultation document for the 3-month Internet consultation, and for this Extended Impact Assessment (ExIA). The outcome of the open consultation, the feedback from the usual interlocutors in regular consultations, and the comments by other services in the internal steering group that accompanied the ExIA were integrated into the draft Communication.

* COMMISSION DRAFT PROPOSAL AND JUSTIFICATION

A reinforcement of the existing framework, with the addition of suitable tourism-specific measures, provides a feasible and appropriate EU approach with regard to both the important challenges and the proportionality and subsidiarity principles. The objectives and challenges identified are dealt with through an integrated and cooperative approach with all stakeholders. It is fully compatible with the existing Community policy framework regarding related Community competencies, and it requires a modest resource input that can be managed with the existing human resources of the Tourism Unit and the recently shown cooperative attitude of most Commission services on tourism-related issues.

1. What issue/problem is the policy/proposal expected to tackle?

* What is the issue/problem in a given policy area expressed in economic, social and environmental terms including unsustainable trends?

The tourism sector is facing a series of challenges that need to be tackled to ensure tourism sustainability alongside the current benefits that tourism can bring. Tourism is affected by policies such as those relating to employment, regional development, environment, consumer protection, health, safety, transport, taxation and culture. Table 1 gives an overview of the main issues and related challenges to be addressed.

Table 1: Issues and problems of European tourism

general:

* Temporal and spatial concentration of tourism activity.

* Impact of extreme weather events on tourism.

* Low consumer awareness of sustainable tourism.

* Insufficient sound sustainable destination management.

economic:

* Risks / quality gaps that European tourism industry may not remain competitive.

* Risk of supply market dominance linked to further integration of tourism suppliers.

* Lack of internalisation of socio-economic and environmental costs.

* Challenges from greater use of and dependency on Information Technologies

* Shortages of skilled workers.

* Partial over-capacity in large infrastructure and in enterprises.

* Insufficient sustainable economic investment and infrastructure development in destinations and local communities.

* Partly insufficient secondary effects on the local economic development (re-spending more income received by the sector within the destination economy) that complement the initial direct effects of tourism.

* Changes in the European demographic structure and tourist preferences that lead to increasing demand for alternative forms of tourism and for sustainable management of classical types of tourism activity.

social:

* Underdeveloped social responsibility in tourism.

* High number of staff without continuous employment with a potential effect on qualification levels and service quality

* Risk of losing social and cultural environment and not creating sufficient social capital for local communities.

* Increasing number of tourists with special needs, and gaps in tourism for all.

* Risk of not matching tourist safety requirements.

Environmental:

* Air pollution caused by travel patterns and tourism transport.

* Pollution at destinations.

* Degradation of natural and cultural resources at destinations.

* Geographical shift of environmental load to areas not sufficiently equipped.

* Difficulties in the sphere of land use and land management.

* What are the risks inherent in the initial situation?

Through its current patterns of consumption and production, tourism can have negative impacts on the economic, social and environmental pillars of sustainability. The risk of consuming its environmental, cultural and social quality assets could drive European tourism to lose its privileged competitive position in the global tourism market.

During the past 50 years, European tourism has experienced a more or less steady, high growth. Over the same period it has been confronted with a wide range of changes in demand, regional increase and decrease of tourist flows, differences in tourists' motivations and expectations, and organisation of supply [1]. A major risk is that of incompatibility between safeguarding natural and cultural local resources as well as the community identity and their tourist use and the need to build a consensus among the different supply stakeholders and coordinate their actions. The tourism sector is characterised by a fragmented approach and the insufficiently coordinated strategy at the decision-making level.

[1] European Commission: 'Early warning system for identifying declining tourist destinations, and preventive best practices' (http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/studies/tno/tno_en.pdf).

Temporal and spatial concentration of tourism activity

The monthly distribution of tourism activity in Europe shows that the high peak of tourism in the summer months has continued without interruption alongside the overall increase of tourism throughout the year. The temporal concentration of tourism activity accompanied by a spatial concentration on specific destinations creates further impact on natural and cultural resources at the destination, as well as the quality of the experience for the tourist. In addition, tourist facilities may be empty or suffer from low occupancy/visitor rates for many days of the year. Italy, for instance, is reported to have an index of utilisation of bed-places in hotels and similar accommodations of almost 70% in summer but only around 20% in low season. [2] Off-season operation leaves over-capacity in large infrastructures and in enterprises. It results in high numbers of staff without continuous employment who may suffer poor conditions, with negative effects on qualification levels and service quality.

[2] Eurostat: 'Tourism statistics-yearbook' data 1990, 1995, 1997-2000. Eurostat: 'Tourism and the environment' (http://europa.eu.int/comm/eurostat/Public/ datashop/print-product/EN?catalogue=Eurostat&product=KS-NP-02-040-__-N-EN&mode=download).

Travel patterns and increasing transport use

Tourism has been identified as the main growth factor behind the increase in demand for passenger transport with predictions speaking of passenger air travel doubling by 2010, compared to 1995 [3]. From these data, transport is expected to become the most important environmental impact due to tourism, with travel to and from destinations being responsible for 90% of the energy used in the sector. Innovations in technology have meant reduced journey times, improved capacity, and a decrease in real terms in transport prices, including the prices of cars and airfares. The decrease in travel costs, mainly for air transport (more acute because of low-cost carriers), has increased the attractiveness of intra-European travel and personal mobility with an even larger share of the population being able to travel and shorter and more frequent trips being encouraged. This, in turn, has placed significant demands on the transport systems in the resorts themselves.

[3] European Environmental Agency: 'Tourism indicators' http://themes.eea.eu.int/ Sectors_and_activities/tourism/indicators.html.

For intra-European tourism, the impact of the increasing demand for transport use is accompanied by the existing travel patterns which show the private car as the dominant transport mode (58%), followed by air (31%) and rail travel (10%). Although the use of rail travel has been declining, the demand for this mode by both business and holiday travellers is starting to increase in some European countries. On the other hand, air travel has grown dramatically in the last 30 years, more than any other transport mode. Passenger-kilometres have increased by 7.4% per year on average since 1980 [4].

[4] European Commission: 'Structure, performance and competitiveness of European tourism and its enterprises'. http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/studies/pwc/pwc_en.pdf

Climate change and tourism

Recent extreme weather events have attracted public attention to the challenge posed by the potential impacts of climate change for a number of holiday destinations. Tourism, like many other economic sectors, has an inter-relationship with climate change that results in reciprocal effects (the tourism and travel induced emission of greenhouse gases which contribute to climate change and climate change might inter alia affect tourism).

The degree of the impact of climate change on tourism cannot yet be properly forecast. But, there are some predictions and working hypotheses that speak of direct impacts on the choice of destinations (regarding both the time and the location for taking holidays). Some might become less attractive as temperature and humidity increase above comfort levels, and others might turn more attractive as mild temperatures become more of a certainty. Rainfall changes, floods and droughts are also reported to directly affect tourism choice. But there are also indirect impacts such as, for instance, the link between a rise in sea level and its effect on coastal erosion, and the decrease of snow cover and thence of skiing in mountain resorts [5].

[5] EEA: 'Europe's environment: the third assessment' http://reports.eea.eu.int/ environmental_assessment_report_2003_10/en.

* What are the underlying motive forces?

The sustainable development of European tourism is a prerequisite for its future competitiveness and for using its potential to create employment. This has been repeatedly confirmed in the various documents adopted by the Commission, the Council and the other Community Institutions. Secondly, as tourism is one of the most important sectors in the economy, its sustainability contributes significantly to the overall progress in sustainable development. Such progress will suffer if tourism is not managed and developed in a sustainable way, i.e. if its current patterns of consumption and production persist.

* Who is affected?

The tourists as consumers

Tourism products and services are consumer driven. The role that tourists as consumers can play in reducing the impact of the problems through a more sustainability-oriented demand illustrates the potential of consumer awareness of sustainable tourism to trigger changes in the product offered. Enterprises and destinations need to pay more attention to environmental issues in the future [6]. So far, environmental care is a major issue for the big players in the tourism market who also use the marketing potential of environmental care for their businesses. In addition to the price and quality offered, consumers have started considering the environmental effort of the company as a determinant of choice. There is still much to be done to increase sustainability awareness among tourists. How far the willingness to pay more for sustainable products and services could go is still an issue subject to debate [7].

[6] See note 1.

[7] e.g.: ABTA Research October 2000 (Association of British Travel Agents): '85% of people thought it was important that tourism should not damage the environment, and that 64% would be willing to pay £10 to £25 extra to ensure standards were met, representing a 2 - 5% price increase on a £500 holiday.'

Changes in the demographic structure of Europe may have an influence on new tailor-made tourism products and services. The European population is getting older but staying active longer. Thus, older people will become more important to the tourism market, increasing the overall number of tourists and potentially demanding different types of tourism.

The Tourism SMES

Currently, SMEs, because of low consumer awareness, mostly consider that these issues are unimportant, but a trend towards higher awareness is taking place. For instance, the accommodation sector has started to use reusable products (about 20% of accommodation SME companies consider environmental care as a top priority [8]). SMEs need to build further on these experiences.

[8] See note 4.

Industry representatives recognise that there is an increasing trend for developing new forms of tourism, especially those related to nature and wildlife, rural areas and culture, and that these are influencing traditional package tours [9]. This type of tourism is expected to grow faster than any other market segment. So-called eco-tourism is expected to grow 20% annually world-wide compared with just 7% for tourism overall [10].

[9] WTTC, IFTO, IH&RA, ICCL & UNEP (2002): 'Industry as a Partner for Sustainable Development: Tourism'

[10] Worldwatch Paper Institute Paper 159: 'Travelling Light: New Paths for International Tourism' 2001. http://www.worldwatch.org/pubs/paper/159/ .

Ethical issues are also gaining importance for tourism enterprises. Research suggests that, following the trend in other economic sectors, social responsibility and corporate citizenship are expected to increase in importance in the tourism industry [11]. This means implementation of adequate CSR practices for tourism value chain services and enterprises of all kinds and sizes, and looking at the sustainable methods and products available.

[11] See note 9.

European Tourism SMEs, despite increasing consolidation and vertical integration, still dominate the sector, with over 99% of companies employing fewer than 250 individuals. However, a few large companies manage a significant proportion of the volume of trade, particularly at an international level. Optimising the synergy between producers and travel organisers and between different modes within a sub-sector of the tourism industry is likely to remain very important to competitiveness.

By using information technology (IT), tourism SMEs should be able to compete with larger players. However, the uptake of IT has not yet achieved an optimal threshold [12].

[12] See note 4.

The tourism workforce

Positive social impacts arise mainly through tourism's contribution to employment, worker training and the development of SMEs. The sector employs a significant proportion of women, minorities and young people. In developed countries, unemployment levels are especially high for unskilled labour, thus additional demand for low-skilled labour is of high economic and social value.

The seasonal concentration of demand results in high numbers of staff without continuous employment who may suffer poor conditions, with negative effects on qualification levels and service quality. This in turn has an impact on the competitiveness of the supply chain, as quality in the tourism product cannot be achieved without the skill and motivation of the workforce. In addition, the industry has serious shortages of skilled workers [13].

[13] See note 9.

Tourist destinations

Tourism services together with the destination itself make up the tourism experience.

Tourism can support economic development and is an important element of many countries' economies. The inflow of revenue to tourist destinations creates business turnover, household income, employment and government revenue.

Tourism can be more effective than other industries in generating employment and income in less-developed, often peripheral, regions with limited alternative opportunities for development. Tourism affects the economy beyond the industry itself. A proportion of the sector's income is respent in the destination's wider economy, thereby creating further economic activity. These indirect effects can exceed the initial direct effects (tourism income not only creates jobs in the tourism industry itself but also in associated industries, such as agriculture, transport, manufacturing, etc.)

SMEs believe that inadequate public infrastructure hinders their growth, as recent analysis shows [14]. Infrastructure issues are becoming more acute with the continuing increase in passenger travel. However, increased environmental concerns may affect infrastructure development; for example, proposals for airport expansions are often fiercely disputed. Tourism can also contribute to better infrastructure such as improved water supply or waste treatment, leading to greater environmental protection.

[14] See note 9.

Cultural assets are a basic resource of tourist destinations. However, tourism risks contributing to the homogenisation of global products and services that lack local identity. Local identity is at particular risk where the ratio between tourists and locals is high.

Sustainable tourism entails the preservation of local cultures.

The impact of terrorist attacks in the recent past has focused more attention on tourism safety and security issues. As part of the image of destinations these are key issues in tourism and destination marketing which need to be addressed at decision-making level. The need for marketing organisations to demonstrate that destinations are safe for tourists has become increasingly important since consumer awareness is growing rapidly. Similarly crisis and risk management in the tourism industry has become important for all tourism stakeholders.

Natural resources are a basic resource of a tourist destination, and sustainable destination development requires the protection of both the environment and natural resources. Scenery is the main factor in choosing a destination for 49% of European holidaymakers [15]. Although very few Europeans report specific problems encountered on holiday, when they do it is the general state of the environment (9%) and the state of the environment in the tourist areas they visit (8%) which are highlighted. Thus, environmental degradation can threaten the viability of the industry. Negative impacts from tourism (see table 1) occur when the environmental carrying capacity of a destination is exceeded. Sound environmental destination management can reduce the environmental impact of tourism especially in fragile ecosystems.

[15] European Commission (1998): 'The Europeans on Holiday 1997-1998', A Eurobarometer Survey.

However, tourism can also raise awareness of the value of environmental assets and contribute financially to the creation and conservation of natural parks and protected areas. The relationship between tourism and the environment is complex and varies according to a range of factors including the number and seasonal variation of tourists, the concentration, the recreational activities they pursue, the type of environment affected and the infrastructure and management in place.

* What would happen under a "no-policy change" scenario?

A no-policy change scenario would fail to reverse the unsustainable trends in European tourism and fail to cope with the issues and problems of tourism sustainability. Continuing growth of tourism would over-proportionally augment the risks inherent in the situation which are marked by its partially unsustainable patterns of consumption and production, and make them materialize. More sustainable consumption and production patterns in the tourism sector would not be encouraged, and there would be no possibility of measuring and reporting on the impact of tourism in today's society in a transparent and reliable manner.

This scenario would lack a strong and cooperative partnership between the public authorities, trade organisations and unions, the private sector and society, and which would allow responsibility for delivering and ensuring tourism sustainability to be shared. It would mean that governments neither integrate tourism concerns into the overall set of related policies, nor set up, in consultation with all stakeholders, a capacity-building framework with realistic objectives to facilitate an uptake of existing and future guidance for the implementation of sustainability management practice.

Without sustainable development, European tourism's quality and future competitiveness, and its potential to create employment, would be severely damaged. Overall progress in sustainable development would suffer as well. In Europe, certain tourist destinations would enter into a phase of decline that they could not overcome, with important negative effects on the entire local economy and social tissue linked to it.

In conclusion, although the potential for a sustainable growth of European tourism exists, it would be jeopardised if policy did not change.

3. What main objective is the policy/proposal expected to reach?

* What is the overall policy objective in terms of expected impacts?

The overall policy objective of the Communication is to promote further progress towards the sustainability of tourism in Europe and world-wide, stimulating multi-stakeholder efforts to this end across all territorial and administrative levels and to outline how the Community and the other stakeholders can further contribute to them. This overarching objective is expected to be achieved through the following three specific objectives:

* a balanced approach based on the three pillars of sustainability;

* sustainable consumption patterns; and

* sustainable production patterns in the supply chain and sustainable destination development.

* Has account been taken of any previously established objectives?

The Communication takes into account relevant policies and documents at EU and global level that focus on sustainable development and sustainable tourism (see Table 2). The approach developed builds upon existing Commission and third party initiatives and sets up new ones, in order to tackle the challenges and achieve the objectives without duplicating efforts, in a broad partnership with all tourism stakeholders.

The Communication addresses objectives such as sustainable consumption and production patterns, quality development and the competitiveness of the industry, the case for the production of new jobs and improvement of working conditions in existing employment, the protection and restoration of the environment and natural resources as well as respect for the carrying capacity, and corporate social responsibility.

The results of the consultation that the draft has undergone confirm the objectives set and support the fact that the horizontal objectives might be further broken down when dealing with implementation at the appropriate level.

Through the chosen cooperative approach, sustainable tourism is expected to contribute to the overall EU sustainable development strategy by providing better integration and coherence between territorial levels and more effective action at management level with adequate monitoring.

In addition, through the link to the Sustainable Development Strategy, the Communication links to existing approaches in the Member States and to relevant EU milestones, such as the 'Lisbon Process', designed to make the EU the most competitive and dynamic knowledge-based economy in the world, and the 'Cardiff Process' on integrating environmental issues into other areas of policy. The Sixth Environmental Action Programme will also play an important role, setting binding environmental objectives for the EU over the decade to 2010. Finally, the Communication also responds to the outcome of the Plan of Implementation of the World Summit on sustainable development regarding tourism through the development of a transparent multi-stakeholder process.

Table 2: Overview of previously established objectives

European Union

Reference // Objectives/messages relevant to Sustainable Tourism

'Tourism and Employ-ment' Process // Messages from European Conference on Tourism and Employment*, Luxembourg European Council on Employment**, Council of Ministers (Tourism) ***, conclusions and recommendations of the High Level Group on tourism and employment****:

* the need to improve the quality and competitiveness of European tourism;

* the need to help SMEs and promote partnerships at all levels;

* the need to create a favourable environment for tourism; and

* the need to improve the quality of human resources;

Messages from the Report of the working groups*****:

* the need to highlight the fundamental role of information, knowledge and its dissemination;

* the need for competent human resources motivated by medium and long-term prospects;

* the integration of environmental policy and the promotion of sustainable tourism;

* the need for European harmonization of the concept of quality of tourism services and infrastructures, and its assessment and monitoring;

* the need to speed up the integration of information society tools and services in all tourism activities and businesses, in particular SMEs; and

* the need for a network of stakeholders involved and a generalized partnership, particularly those in the field to ensure implementation of all the recommendations.

"Working Together for the future of European tourism" // * "to create the conditions and provide the basis for sustainable, high-quality tourism and competitive European tourism businesses"; and

* "increasing the basic knowledge of this economic activity, increasing the competitiveness of its business, improving the sustainable development of tourism in the EU and its contribution to job creation".

EU Strategy for Sustainable Development // * limit climate change and increase the use of clean energy;

* address threats to public health;

* manage natural resources more responsibly;

* improve the transport system and land use management;

* combat poverty and lack of social cohesion; and

* deal with the economic and social implications of an ageing population.

6th Environ-ment Action Programme "Environ-ment 2010: Our future, our choice" // * emphasising climate change as an outstanding challenge and contributing to stabilising greenhouse gases concentrations;

* protecting, conserving, restoring and developing the functioning of natural systems, natural habitats, wild flora and fauna with the aim of halting desertification and the loss of biodiversity, both in the EU and on a global scale;

* contributing to a high level of quality of life and social well being for citizens by providing an environment where the level of pollution does not give rise to harmful effects on human health and the environment and by encouraging a sustainable urban development;

* better resource efficiency and resource and waste management to bring about more sustainable production and consumption patterns, thereby decoupling the use of resources and the generation of waste from the rate of economic growth and aiming to ensure that the consumption of renewable and non-renewable resources does not exceed the carrying capacity of the environment;

"European transport policy for 2010: time to decide" // * achieve a transport system that is more efficient, sustainable and of higher quality; and

* "break the link gradually between transport growth and economic growth" by "shifting the balance between the modes of transport".

Communi cation on Corporate Social Responsibil ity // * increase the knowledge about the positive impact of CSR on business and societies in Europe and abroad, in particular in developing countries;

* develop the exchange of experience and good practice on CSR between enterprises;

* promote the development of CSR management skills;

* foster CSR among SMEs;

* facilitate convergence and transparency of CSR practices and tools;

* launch a Multi-Stakeholder Forum on CSR at EU level;

* integrate CSR into Community policies.

Global and International

Reference // Objectives/messages relevant to Sustainable Tourism

Agenda 21 for the Travel and Tourism Industry // Overall aim for the Government departments, national tourism authorities and representative trade organisations:

* "To establish systems and procedures to incorporate sustainable development considerations at the core of the decision-making process and to identify actions necessary to bring sustainable tourism development into being."

WSSD Plan of Implementa tion // * "fundamental changes in the way societies produce and consume are indispensable to achieve global sustainable development", it adds that these changes should be promoted by all countries, and should involve governments, relevant international organisations, the private sector and all major groups;

* "(...) to increase the benefits from tourism resources for the population in host communities while maintaining the cultural and environmental integrity of the host communities and enhancing the protection of ecologically sensitive areas and natural heritages (...) and (...) in order to contribute to the strengthening of rural and local communities.";

* the importance of the development of integrated water resources management in general;

* the importance of integrated and sustainable development of coastal zones because they are critical in "sustaining economic prosperity and well being of many national economies";

* the protection of the marine environment from land based activities (like tourism);

* the importance of the protection and conservation of mountain environments; and

* the importance of biodiversity and its protection and conservation.

* "an effective institutional framework for sustainable development at all levels is key to the full implementation of Agenda 21 (...) and meeting emerging sustainable development challenges" (item 137). It adds that good governance is essential to achieve sustainable development

Global Code of Ethics for Tourism // * "(...) to promote an equitable, responsible and sustainable world tourism order, whose benefits will be shared by all sectors of the society in the context of an open liberalized international economy (...)"

* European Commission (1997): Employment and Tourism: guidelines for action, Final Report, Luxembourg 4-5.11.1997.

** European Council of Luxembourg, 21-22.11.1997

*** Conclusions of the Tourism Council of 26.11.1997

**** European Commission (1998): European Tourism - New partnerships for employment: conclusions and recommendations of the High Level Group on tourism and employment, October 1998

***** The complete text of the reports of the five Working Groups is available at http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/index.htm

4. What are the main policy options available for reaching the objective?

* What is the basic approach for reaching the objective?

The basic approach for reaching the objective of further promoting progress towards sustainability of tourism in Europe and world-wide depends on the policy option chosen. The following policy options were considered:

A) a comprehensive genuine Community policy in the field of tourism;

B) a non-action scenario;

C) relying on established contributions, i.e.

a) building on the activities of other stakeholders, and

b) integration of the sustainability of European tourism into established Community measures;

D) reinforcement and best use of the existing framework for action.

* Which policy instruments have been considered? What are the trade-offs associated with the proposed option? What "designs" and "stringency levels" have been considered?

A) Comprehensive Genuine Community Policy in the Field of Tourism

This option means the strongest Community involvement in the development of a genuine Community policy in the field of tourism. It would include the formulation and implementation of tourism-specific actions, requiring a greater input of resources from the Commission.

The Commission favoured this option until a few years ago, and many consultation respondents supported it. However, given the reality in the field of tourism and the position of some Member States on such an approach, this option cannot be considered feasible for achieving rapid progress towards sustainability in European tourism. Furthermore, any legislative approach would be opposed by the tourism industry.

Bearing in mind that the European tourism industry involves many different public and private stakeholders with very decentralised competencies, often at regional and local levels, it can be considered that this option would not be compatible with the principle of subsidiarity. Solutions to issues that can best be dealt with at the local level do not benefit from a generalised European framework. A 'top-down' approach cannot be expected to demonstrate identifiable or quantifiable added value. The concerns of SMEs which dominate the industry can be better addressed otherwise.

B) Non-Action Scenario

A wide range of stakeholder initiatives and contributions address various aspects of sustainable tourism at different levels, although consideration of the current challenges faced by the European tourism sector suggests that the existing initiatives and contributions by the different stakeholders have not yet achieved a sustainable managed European tourism.

Under the 'non-action' scenario, the Commission would rely on these activities without taking any further action, either in terms of general policies that may affect tourism or specific tourism measures. This would represent a reduction in European-wide action compared to the current situation and to the measures provided for in the different Community policy fields.

Consultation responses demonstrate that experience to date has shown that 'bottom-up' environmental initiatives can work effectively, and there is strong support for voluntary initiatives, particularly from industry representatives. However, they also suggest that this is not sufficient. Given the importance of the tourism sector to the EU economy and the associated magnitude of both social and environmental impacts, it can be considered that certain Community-level action in this field is needed.

In general, most stakeholders consider this option unacceptable. Some stress that although voluntary schemes are an important step towards more responsible tourism. However, owing to their proliferation, their benefits and effectiveness are not sufficiently clear, particularly to consumers. In addition, even if voluntary measures were to gain acceptance, they would not be enough to prevent negative impacts from tourism.

C) Relying on Established Contributions

This option uses a two-fold approach based on both building on the activities of other stakeholders and the effect of established Community measures on the sustainability of tourism. The latter aspect distinguishes it from the 'non-action' scenario (B), with a significant Community activity, but not one targeted on tourism. It would not further stakeholder initiatives through specific Community support and involvement from the tourism point of view. The principle of subsidiarity would be respected: responsibility for tourism-specific initiatives would remain entirely with these stakeholders.

The tourism sector benefits from a number of EU-wide initiatives to promote sustainability in general. With regard to the Community contribution to the sustainability of European tourism, this option relies exclusively on these policies and measures, excluding any tourism-specific Community activities to improve sustainability. It does not allow for any human or financial resources to be used by the Commission in the sphere of tourism.

But this option fails to address the specific challenges faced by the tourism industry adequately. Some stakeholders emphasise the importance of ensuring that general Community measures take account of tourism sustainability, but few of them consider this to be sufficient.

D) Reinforcement and Best Use of the Existing Framework for Action

Building on the previous options, Option D strengthens the existing framework for action by reinforcing existing stakeholder initiatives, other than those of the Community, in this field, and further involves the Commission by:

* optimising the effect of Community policies and measures on the sustainability of European tourism; and

* the definition and implementation of complementary specific measures in the sphere of tourism for the purpose of promoting sustainability throughout the Community, which particularly targets the support of and involvement in other stakeholders' initiatives and which fills the gaps left by Community policies and measures affecting tourism.

This approach enables stakeholders to take action at the appropriate level and acknowledges the important role of the tourism industry in the move towards sustainable development. Thus, the principles of both subsidiarity and proportionality are potentially respected.

This option is in line with the conclusions at its seventh session of United Nations Commission on Sustainable Development (UNCSD7) as well as those of the European Tourism Forum. It coincides with a repeated call for the Commission to strengthen the coordination between Community policies affecting tourism. A double approach was identified, which favours using the full potential of a range of Community policies and organising coordination and cooperation with all stakeholders on subjects of common interest. This option has received strong support from stakeholders who advocate explicit guidance towards sustainable tourism rather than a reliance on other guidance affecting tourism practices by default. Stakeholders believe that the Commission should be more active when reinforcing the existing framework for action, in order to act in proportion to the magnitude of impacts. The main challenge this policy option has to address is the question of how coordination at a European level can make efforts at a local level more efficient or effective.

* Which options have been discarded at an early stage? How are subsidiarity and proportionality taken into account?

Options A) and B) could have been discarded at an early stage, owing to a lack of Member State support or to being politically incompatible with the general Community approach to sustainability. Nevertheless, to get the widest possible picture, all options were assessed in terms of the extent to which they address challenges and objectives.

The different policy options relate to several degrees of intensity in dealing with sustainability at Community level, and therefore take subsidiarity and proportionality into account differently, as indicated above for each of the options (see table 3)

The reliance on subsidiarity decreases from Option B) to C) to D) to A), whereas proportionality increases in the same order, together with the level of resources needed to implement them, but is combined with a high degree of uncertainty for option A). The latter option also risks going beyond the reality of the tourism sector, which often operates at regional and local levels. Its lower reliance on subsidiarity is not matched by a true perspective of significant additional benefits.

There is greater confidence that Options D) and A) will meet the objectives of the proposal. Options B) and C) reflect either a general withdrawal from the sustainability policy or one sector, i.e. tourism, with particular added value for sustainable development in general. They have no potential of significant improvements in currently unsustainable trends and would be a step backwards compared to the current situation.

Table 3: Assessment of the policy proposals with regard to the subsidiarity and proportionality principles

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5. What are the impacts - positive and negative - expected from the different options identified?

Since the nature of the issues and of the options presented means that quantification of the impacts is not feasible, techniques such as cost-benefit analysis and cost-effectiveness analysis were not used. The assessment of the impacts was therefore carried out on the basis of a Multi-Criteria Analysis that made it possible to measure, at least in a qualitative sense, how well the options were expected to perform against each criterion. The selected criteria (see Table 4) were deemed complete, operational and satisfactory for the assessment of the policy options in a manner that permitted the impacts to be assessed without creating difficulties in assessing input data and making communication of the analysis more complex.

Table 4 : Criteria for analysing the policy options

// Criteria

1st group: Policy framework // Developing consumer awareness

// Achieving integration and coherence between policies and approaches

// Developing transparent multi-stakeholder processes

// Developing monitoring systems and information dissemination

2nd group: Targeting consumption // Reducing seasonality

// Sufficient provision of infrastructure

// Increasing access to tourism for all citizens

// Promoting sustainable inter and intra destination mobility

3rd group: Targeting enterprises // Availability of skilled, qualified staff for tourism sector

// Use of quality and environmental management tools

// Use of new information and communication technology

4th group: Targeting destinations // Ensuring community well-being in destinations

// Respecting and maintaining the diversity of cultural heritage

// Respecting environmental carrying capacity

* What are the expected positive and negative impacts of the options selected, particularly in terms of economic, social and environmental consequences, including impacts on management of risks? How large are the additional ('marginal') effects that can be attributed to the policy proposal, i.e. those effects over and above the "no policy change" scenario?

In order to give a qualitative description of the way each option performs against each of the selected criteria/modes of action, the scale shown in Table 5 was devised to determine how the measures addressed the criteria.

Table 5 Scale for scoring options against criteria

++ // Measure very likely to positively address the criterion

+ // Measure likely to positively address the criterion

? // Impacts in relation to criterion uncertain or subject to existing/further policy measures

The Assessment Summary Table (AST) in Table 6 presents the impact information in a consistent and transparent manner that highlights the most important impacts of the selected options.

Table 6 Assessment Summary Table

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Assessment of Option A): Comprehensive Genuine Community Policy

No details exist as to how a comprehensive genuine Community policy on tourism would be adopted in practice. It can be assumed, however, that it may have the overall effect of integrating the currently dispersed direct and indirect Community actions. It could also be assumed that it would facilitate action towards addressing specific tourism-related challenges that may not be addressed elsewhere.

Option A could improve performance against criteria, where other options are potentially less comprehensive, through the adoption of specific measures to address particular challenges. Areas where this might be necessary include ensuring provision of sufficient infrastructure, increasing access to tourism for all citizens, promoting sustainable inter- and intra-destination mobility, increasing the availability of skilled staff, and ensuring community well-being in destinations.

In other areas, Option A) may perform less well than other options. For example, although Option A) could have an integrating effect on Community actions, it may potentially reduce coherence and integration between policies and approaches, as tourism aspects would be assumed to be addressed under the comprehensive policy and thus might be neglected under other policies. Areas of conflict, or 'grey areas', may arise where a comprehensive tourism policy required action beyond that specified by existing policies. Examples might include sustainable inter- and intra- destination mobility or environmental carrying capacity (e.g. land management or water resources).

There might also be difficulties in defining tourist destinations and activities subject to a comprehensive policy, whilst recognising the diversity of the sector. This may constrain stakeholder action and innovation in addressing local issues and/or the effectiveness of a tourism policy. Stakeholder action is essential for addressing challenges relating to environmental and social factors, for example ensuring community well-being, maintaining the cultural heritage and respecting the environmental carrying capacity of destinations, where local solutions are needed. However, the Bathing Water Directive provides an example where specific areas (i.e. bathing beaches) have to be designated, and a similar approach could potentially be adopted to define sustainable tourist destinations. Similarly, Natura 2000 sites require local authorities to manage part of their area differently, and in accordance with stricter requirements, from the remaining area. Adopting a tourism policy may provide greater support to addressing the challenges for both destinations and enterprises.

Option A) bears a particular risk of additional administrative burden on local authorities and enterprises (SMEs) that is not matched by its added value. Moreover, the challenges facing tourism are acute, and it is unlikely that a comprehensive policy can be adopted and implemented within a sufficient timeframe to ensure action in the short to medium term. In the longer term, and assuming that issues concerning the definition of the tourism sector and potential overlaps with other policies are effectively dealt with, a comprehensive policy may provide greater stability and recognition for the European tourism sector.

Assessment of Option B): Non-Action Scenario

A non-action scenario relies exclusively on the existing initiatives and contributions that stakeholders other than the European Community undertake at various levels, ranging from international to local, and those that they might still develop. During the last decade, an increased stakeholder dialogue, in both the private and public sectors, has resulted in mainly voluntary initiatives to address and diminish social and environmental impacts, while enhancing the economic benefits of tourism activities. These initiatives have taken various forms and represent all sectors of the travel and tourism industry.

Significant issues such as better governance, seasonal spread and sustainable transport are addressed only to a very limited degree by existing initiatives. They require a level of coordination and initiative that is difficult to achieve by many of these stakeholders, or they remain at too high level to have an effect on the ground. Initiatives undertaken by global organisations to encourage action by local stakeholders, for example the Tour Operators' Initiative and World Tourism Organisation guidance for tourism managers and local authorities, may be too far removed and general to encourage uptake by local stakeholders. While these initiatives deal to some extent with environmental and social issues, economic issues related to the quality of supply receive less consideration. This risks, in turn, prolonging the degradation of the environmental and cultural environment as the bulk of enterprises concentrate their efforts on attracting customers.

Past stakeholder initiatives to develop consumer awareness and promote the use of environmental management tools illustrate the problem of lack of efficiency due to a lack of coordination. 40 regional, national and international eco-labels for tourism have been developed at various levels in Europe, but their adoption by the industry is as yet limited. Tourists cannot know all of them, compare them, and assess their information value.

When focusing on one aspect of sustainability, uncoordinated initiatives bear potential for conflicts with other objectives. For example, a one-sided local action that aims to limit tourist numbers so as to respect the local carrying capacity may not be compatible with the social objective of favouring tourism for all, i.e. for of those with lower incomes, when combined with yield optimisation or raising additional revenue. It could also shift tourism to other destinations where it is not managed sustainably, increasing concentrations and thus exacerbating negative trends.

Whilst the effect of the many individual initiatives launched and provided for by stakeholders other than the European Community cannot be assessed in detail, it can be assumed that the current unsustainable trends highlight areas where Option B) would fail to address the objectives of the proposed Communication. Overall, relying on Option B) to deliver progress on sustainable tourism at the European level could increase uncertainty that the objectives would be met, since the relatively uncoordinated nature of existing, largely voluntary, initiatives means that they could end at any time and with no alternative approach in place.

Assessment of Option C): Relying on Established Contributions

Option C) provides additional benefits to Option B) in those areas where a higher level, coordinated approach to address the issues more effectively can be achieved under established Community policies and measures. For example, the Transport White Paper provides a more coherent approach by promoting the overall concept of sustainable mobility. Consideration is given to the provision of infrastructure, as part of trans-European networks and through structural funds, and environmental protection is promoted through a large number of Community measures and legislation. For example, the introduction of an EU eco-label for tourism accommodation in 2003 may in due course provide added value as consumer awareness is improved.

However, many established Community measures appear too general to address the specific challenges of the tourism sector. Therefore, Option C) is limited in the extent to which it will effectively meet all of the criteria, particularly in the medium-term. For example, broad policies integrate sustainability concerns across a range of sectors at a high level, but it is unlikely that this alone will facilitate the integration and coherence of policies and approaches at lower levels. Another key issue for the competitiveness of the tourism industry, and thus economic sustainability, is the availability of skilled and qualified staff. The effect of seasonal concentration or spread has a significant influence on this issue, in addition to the other factors affecting it. Thus measures to increase the skills of the European workforce in general are not sufficient in the tourism sector without addressing current seasonal concentration.

Option C) provides some additional economic, social and environmental benefits compared to Option B), but many of the existing initiatives and Community policies and measures are too broad for their impact on tourism to be assessed with any accuracy. Instead, they provide a coordinated approach to issues that would otherwise be addressed in isolation at the local level, for example transport. Option C) corresponds more or less to the current situation regarding Community involvement in the issue of tourism sustainability. The fact that, nevertheless, unsustainable trends in tourism do not change would suggest that this existing framework is not sufficient to make adequate progress in this field.

Assessment of Option D): Reinforcement of Existing Framework

In reinforcing the existing framework (Option C), Option D) provides added value related to the majority of criteria. This results from a greater degree of coordination, increasing the effectiveness and efficiency of action and potentially achieving benefits faster and in a more targeted way by being adapted to the specific problems than might occur under the existing framework. A good example of this is consumer awareness. Despite some evidence of already increasing awareness and demand for responsible tourism, sustainable consumer behaviour is so vital to progress towards sustainable tourism that action taken under Option D) could advance this trend and provide benefits sooner than may otherwise be expected.

In this context, the promotion of sustainable tourism consumption and production patterns, and corresponding proactive best practice dissemination can be a core action of Community involvement for dealing with the major challenges affecting tourism. Option D makes it possible for the Commission to participate in specific measures for addressing these challenges, including that of seasonal spread. Such measures can provide considerable added value to efforts to reduce the unsustainable trend in tourism activity insofar as this trend is not driven by strong forces such as climate and lifestyle, which may be beyond the control of the Commission, irrespective of any policy option. It is, therefore, important that activities as those designed to address sustainable inter- and intra- destination mobility, are supported by measures to raise consumer awareness to ensure the best possible chance of improvements.

A reinforcement that aims to specifically address the sustainable development of tourist destinations can be expected to provide a wide range of significant economic, social and environmental benefits by supporting industry, the local community and the environment. It would assist the identification of specific local impacts (which may be on air, water, land or local communities) that may not be sufficiently or specifically addressed by stakeholder initiatives or existing Community policies (under Options B) or C). In this way, Option D provides the flexibility to address the regional diversity of the tourism sector and enables individual solutions to be found for destination challenges. It adds clear value, not only for sustainability in the tourism sector, but in general.

The provision of sufficient infrastructure (such as transport networks, waste management and water treatment facilities), the availability of skilled, qualified staff, respecting and maintaining the diversity of cultural heritage and increasing access to tourism for all citizens are the criteria least improved by Option D). This reflects an emphasis on operational aspects, such as better governance, and environmental aspects of sustainability rather than the socio-economic aspects. However, again, this option has the potential to better fine-tune non sector-specific Community policy measures in the above-mentioned fields, so that they become more effective for the tourism sector, and through this in general in the areas where sustainability problems are biggest. Given the significance of the current situation regarding the availability of skilled and qualified staff, further specific measures to address this shortage and improve working conditions can substantially improve the value of this option and its likelihood of achieving progress towards sustainable tourism.

Better coordination and use of the different Community policies and measures affecting tourism, an enhancement of this effect, and stakeholder participation when assessing their impact, is particularly important potential of this option. It will be crucial in optimising the benefits of Community action in general on tourism sustainability. It will also foster governance at all levels and facilitate integration and coherence between policy areas, ensuring that the views of, and impacts on, SMEs are properly addressed in this process.

The Communication also points out the need to encourage stakeholder synergies and cooperation among stakeholders. Option D) provides the opportunity for enhancing cooperation with other major players in the field of tourism sustainability. Likewise, it makes it possible to set up a multi-stakeholder group that steers the actions that the various stakeholders concerned undertake for achieving further progress towards the sustainablity of European tourism, and monitors this progress. Both steps can be seen as an important move towards supplementing the commitments to be included in a European sustainable tourism agenda (a future Agenda 21 for European Tourism), and the transposition into Europe of the tourism-relevant parts of the Plan of Implementation adopted at 2002 World Summit on Sustainable Development.

* Are there potential conflicts and inconsistencies between economic, social and environmental impacts that may lead to trade-offs and related policy decisions?

Given that all the options aim to address the same challenges, all of them experience the same potential areas of conflict, but to a different degree. A substantial issue is ensuring that tourism is accessible to everyone, whilst protecting the cultural and environmental resources of destinations. Likewise, provision of infrastructure may conflict with environmental objectives. However, because of its very nature, i.e. depending on good environmental conditions and an active social contribution, tourism can only be economically successful when respecting the two other aspects of sustainability.

None of the options considered is based on the assumption of restricting tourism growth: rather the aim is to manage it with sustainable effect. Option D) makes it possible for the Commission to participate in specific measures for addressing the issues of seasonal spread and carrying capacity, which are vital in reducing negative social and economic impacts of tourism growth, while at the same time strengthening a bottom-up approach and the key responsibility of local and industry stakeholders. Therefore, this option is also most likely to minimise conflict between economic, environmental and social impacts in the shortest possible term and in the most targeted and effective way. Nevertheless, it remains fully compatible with the existing Community policy framework regarding related policy fields.

* Are there especially severe impacts on a particular social group, economic sector (including size-class of enterprises) or region?

The analysis suggests that there are three specific categories that may be particularly affected:

A) Small and Medium-sized Enterprises

SMEs as a specific group is dominant in the tourism sector. They may currently lag behind larger companies in terms of their use of new technology and communication and may experience greater staffing problems as well as paying less attention to the environmental and social impacts of their activities. All these factors may reduce the quality of the service offered and thus their competitiveness. However, the increasing market for cultural and natural tourism provides a good market opportunity for SMEs, where tourists are likely to favour small, locally-run enterprises over the larger, global brands. The policy approach selected will have the potential in particular to assist SMEs in meeting consumer demand for quality.

B) Local communities and peripheral regions

Local communities as tourist destinations are significantly affected by tourism activities. Although tourism provides economic benefits, social discontent may arise from so-called mass tourism, especially where this may not sufficiently respect local cultures. The policy option selected is particularly well placed to avoid current trends exacerbating these issues through measures to address sustainable destination development and management. It facilitates an improved social environment for local communities, particularly through multi-stakeholder processes involving communities to a greater extent than at present.

Measures to manage tourism patterns, and particularly transport options, may disproportionately affect peripheral regions, above all islands. Their tourism business largely depends on air travel and benefits significantly from the increase in cheaper air travel that do not internalise environmental costs. Thus any measures that would result in discouraging or limiting air travel is likely to impact heavily on the tourism economy of peripheral regions. This example emphasises the need for a flexible approach which recognises the diversity of the European tourism industry.

C) Disabled people

Current levels of accessible tourist facilities restrict the potential for travel of the 10% ofthe population of the EU who are disabled. Under the selected policy option, greater consideration of corporate social responsibility, and actions to improve access, can address this issue.

* Are there impacts outside the Union on the Candidate Countries and/or other countries ("external impacts")?

Measures to be taken with regard to the sustainability of European tourism are intended to bring equal benefits across Europe and, as far as possible, world-wide. The policy option selected was, among other reasons, chosen because of its capacity to allow optimal adaptation of concrete measures to the specific geographical conditions, including those above and beyond the current EU of 15 Member States. Overall, there are no negative external impacts expected from these measures.

However, managing tourist patterns may result in certain geographical shifts in tourism. It might be that, at least temporarily, for price reasons or because of not wanting to change patterns, a part of the market will favour tourism activities at places that do not address sustainablity issues, thus increasing pressures on vulnerable destinations and fragile resources, including those outside the EU. It is not possible to assess the degree to which this might occur. On the other hand, the fear may exist that more sustainable tourism consumption patterns might mean Europeans travelling less to non-EU and distant destinations. Those locally responsible for these destinations need to recognise the fact that tourism which is viable and sustainable in the long-term cannot depend excessively on long-haul tourists, as is currently the case for many of the non-European destinations that have recently emerged. Some of the more-advanced developing countries have therefore started to pay particular attention to neighbouring and domestic tourism markets. Even the least-developed countries have an interest in gradually doing the same.

* What are the impacts over time? What are the results of any scenario, risk or sensitivity analysis undertaken?

Certainly, European tourism needs time to achieve sustainability. Nevertheless, the objective is that progress in this field is, in the medium-term, bigger than the quantitative growth in the sector, according to the scenario for the future of tourism, and its sustainability, as summarised in Annex 1 of the Communication; this objective is also known as "decoupling".

One reason why existing initiatives may currently be unsuccessful is that many have been implemented relatively recently and may not yet have reached their full potential. Thus, over time, relying on them could prove to be more effective than today. However, it is unlikely that, even in the long term, issues of better governance, seasonal spread, sustainable transport, etc., can or will be addressed by individual stakeholders. Likewise, many of the Community policies and measures addressing sustainabilty issues are relatively new and thus greater benefits may arise from these actions at some time in the future, the tourism sector being no exception.

However, given the scenario for the future of tourism, and its sustainability, there is no time to lose. Thus, one of the major reasons for selecting the policy option of tourism-specific reinforcement and best use of the existing framework for action was that this is the best way to provide benefits sooner than may be expected from the other options that were considered, with effects increasing over time. The desired achievements can also serve as a sector-specific contribution to the programme in support of European initiatives to accelerate the shift towards sustainable consumption and production, as provided for in the Plan of Implementation adopted at the Johannesburg World Summit on Sustainable Development.

6. How to monitor and evaluate the results and the impact of the proposal after implementation?

* How will the policy be implemented?

On the basis of the policy option selected, the Communication foresees a general concept of future action for implementation ranging from global to local, both in the international context and within Europe, in order to address the need for sustainable consumption patterns and sustainable tourism production. According to their different level of responsibilities, the need for local stakeholders to formulate their own Agenda 21 at the territorial or sub-sector levels has been stressed.

The selected policy option sets out the framework for delivering, on the basis of a multi- stakeholder voluntary process, specific hints and guidelines. A high degree of commitment from bodies representing the tourism industry, national/regional/local authorities and civil society groups must be developed in order for the process to start and be implemented at the various territorial levels.

Thus, implementation will be based above all on the initiatives of directly responsible and specialised stakeholders and on activities under those Community policies and measures which affect European tourism. To ensure that these initiatives and activities for European tourism are effective as possible, the Communication proposes to put into concrete form the further European Community contribution to implementing tourism sustainability in the international context and within Europe through a number of provisions.

The implementation of this general concept of future action by the European Community needs to take into account the fact that the level of tourism activity and the dependence on tourism vary across Europe's vast and diverse territory, as do the intensity and specific nature of challenges for the tourism industry and for sustainability. This great diversity of European tourism, the principle of subsidiarity and the lack of a specific competence mean that the European Community itself can only undertake guidance and complementary activities and further the practical application of the sustainable tourism concept.

More concretely, implementation will mean further action in the following areas:

a) Working arrangements fostering the contribution of Community policies to the sustainability of European tourism.

The Communication highlights the role of the Impact assessment as an instrument to aid the integration of sustainability concerns into related Community policies with an impact on tourism. As acknowledged in the Commission Internal Guidelines on the IA procedure, in undertaking an extended impact assessment a wide range of possible economic, environmental and social impacts should be considered as well as identifying who is affected and when the different impacts will occur. Thus, any policy should be assessed in terms of its economic, environmental and social impact on tourism policies.

Furthermore, it is proposed to prepare and implement a Commission internal work programme for enhancing the effect of the various community policies concerning European tourism in supporting the sustainability of the sector. This work programme should be the result of an open coordination process and will emphasise policies and measures aimed at meeting the challenges of sustainable tourism supply. A guide addressed to tourism stakeholders on support for sustainable tourism is planned as additional aid.

b) Encouraging stakeholder synergies and cooperation.

One element is a cooperation agreement with the World Tourism Organisation in the field of sustainable tourism.

The second, crucial element is launching a Tourism Sustainability Group. Its first task will be to allocate specific activities and responsibilities to the various tourism stakeholders, and to steer, monitor and evaluate the implementation of the agreement(see below).

c) Promotion of sustainable tourism consumption and production, and the better transfer of approaches, initiatives, instruments and good practice to the players on the ground.

Ad-hoc multi-stakeholder targeted actions are planned to raise awareness, appraise the evolution of the identified major challenges and provide tailor-made tools and guidance. They will focus on tourism consumption patterns (tourists as responsible consumers), on good governance and the CSR practices of tourism sector enterprises, on sustainable tourist destination development and management, and on information tools and networks in support of the other measures.

In some cases, such as the promotion of governance principles and sustainable tourist destination development and management, the Commission will further work through already existing instruments (such as the European Multi-stakeholder Forum on Corporate Social Responsibility) and explore the feasibility of target-based tripartite agreements.

It is planned to begin the gradual implementation of the measures adopted in 2004, in cooperation with the Council, the other Community Institutions and with international bodies active in this field, as well as with the active participation of the tourism industry and civil society representatives. Furthermore, the Commission will report back to the Council and the other Community Institutions in the autumn of 2005 on the progress of implementation, in a sufficientlydetailed manner for an Agenda 21 for European tourism to be drafted no later than 2007.

* How will the policy be monitored?

Monitoring and evaluation of these instruments is an essential part of the policy itself, and these tasks will be performed as part of the work of the above-mentioned Tourism Sustainability Group. The group will be asked to set up and manage a "European-level system to monitor the sustainability of the tourism sector", delivering an annual report to measure the progress achieved.

This instrument is intended to monitor progress over time and to ensure the overall consistency both of EU policy and instruments and of national policies and will feed back into the policy decision-making process at the right level. With a view to monitoring and reporting sustainable tourism and providing a tool to fulfil Community commitments undertaken in the international context, the Commission will continue, together with other public and private stakeholders, the work undertaken in the field of sustainable tourism indicators.

The group can also guide the use of the Local Agenda 21 tool in tourist destinations and the preparation of a model for local destination monitoring and indicator systems to ensure that destinations make use of the same principles of monitoring and deliver comparable results. It can also encourage the bottom-up development of tools and good examples of tourism sustainability adapted to local conditions.

* What are the arrangements for any ex-post evaluation of the policy?

Since these "Basic orientations for the sustainability of European tourism" are the Commission's input at this stage to a broad Agenda 21 process for sustainable European tourism which is open-ended, no specific ex-post evaluation is foreseen. The process will continue and evaluation is expected to take place within regular monitoring of these instruments. The Tourism Sustainability Group will be responsible for regularly evaluating implementation of the measures provided for in the action framework.

7. Stakeholder consultation

* Which interested parties were consulted, at what point in the process, and for what purpose?

The Commission started drafting the document on the basis of the results of a working group to promote environmental protection and sustainable development in tourism [16]. The purpose was to speed up the development of Agenda 21 in Europe with the guidance provided by an external steering group [17], under the chairmanship of the Commission, composed of experts from international bodies, national administrations and other tourism stakeholder groups, including environmental NGOs.

[16] Commission Communication to the Council, the European Parliament, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions - Working together for the future of European tourism. COM/2001/0665.

[17] The Steering Group on Agenda 21 met six times.

During the process of implementation of this measure it emerged that the European Agenda 21 for Tourism required a step-by-step process where the Commission would mainly play a facilitator role and the prime responsibility would be based at the level of other stakeholders. The Commission has regularly reported on the results of the work undertaken with the help of this steering group to all interested European stakeholders.

In April 2003, the Commission service responsible for the work finalised a document for public consultation, which was based on the work done so far and developed the policy options, the approach, and the possible measures and other considerations discussed above and now to be found in the Communication.

Between 25 April and 31 July, the Commission invited all interested parties to actively examine, contribute to and submit their comments on the consultation document. In so doing, they could also refer to any other relevant document, whether mentioned in the document or not, and comment on it. European citizens and tourists, private sector enterprises, European tourist destinations and public authorities, and civil society stakeholders were called upon to deliver their views regarding the policy options, the concept of action and the Community contribution, the measures that the Commission could envisage, and the vision of what other stakeholders should do.

From the Internet open consultation, the Commission received reactions from a total of nearly 100 organisations and individuals. The outcome of that consultation and the summary of comments received are appended to this document. All reactions can be consulted on the site http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/consultation/index.htm. In addition, the European Commission actively identified and asked for comments from its usual interlocutors in regular consultations with tourism stakeholders, in particular representatives of national administrations responsible for tourism policy, at a meeting of the Advisory Committee on Tourism in early September 2003.

An Inter-Departmental Steering Group [18], set up to oversee the preparation and running of the Extended Impact Assessment, provided an opportunity to facilitate and smooth the task of assessing the impacts of the Commission Communication with the assistance of relevant Commission services.

[18] The ISG on the EIA on the Communication met three times.

* What feedback on the comments received was provided?

The Commission took account of the majority of comments received (see appendix). However, some of them largely went beyond the scope of the subject matter, targeting general or global sustainability issues, or they represented obviously an extreme minority view, so that a feed back was not possible or not appropriate in this context. A number of comments also resulted from the fact that messages put into the document had not been well understood, although they corresponded to the concerns expressed in the comment.

Generally, the language of the document was improved to make better readable for end-users and to avoid biased terms and expressions. The Commission acknowledges that there are many models for achieving sustainable tourism development. Therefore, it also continues an approach that targets as many stakeholders as possible, favouring consensus-building.

With regard to the challenges, views and objectives formulated in the consultation document, the comments confirmed the need to recognise that tourism and its sustainability is primarily consumer driven. Moreover, the Communication now more clearly acknowledges that economic success is essential for achieving sustainability. The consultation also resulted in a reinforced recognition of the territorial (land use) dimension, and of issues linked to climate change, for sustainable tourism. On the other hand, it added evidence to the fact that certain issues of tourism sustainability can hardly be dealt with. Although, to some extent, seasonal spread is one of them, the Commission does not follow the minority position that this is a minor challenge or should not be considered in a European context.

In the light of little success of voluntary instruments developed for sustainable tourism, which was recorded as state of the art, some comments asked for regulatory instruments. This idea was not specifically taken on board, although in exceptional cases regulation cannot be principally excluded, if it is part of a recognised Community policy. A number of comments referred to insufficient co-ordination and integration of the various existing Community policies affecting tourism sustainability. In particular, unconditional liberalisation was seen as not appropriate. These comments resulted in expressing, in a clearer way that leaves no doubts, the Commission's position and intention in this respect in the Communication, and to be more cautious with certain statements, e.g. that relating to the current benefits of the Euro-Mediterranean Partnership.

Regarding the policy options, some comments doubted the evidence provided with regard to them, and questioned whether some of them are valid to be considered or allow a neutral choice. There was a minority view that the Community should not at all or not specifically deal with tourism issues and/or sustainability in relation to tourism. On the other end of opinion, comments continued to ask for a fully-fledged Community tourism policy. However, the overwhelming majority supported the policy option taken-up in the Communication, and that also was confirmed by the Extended Impact Assessment.

A number of comments wanted the conception of action and the Community contribution being extended. Most of them required, in one form or another, specific Community funding for sustainable tourism or measures that would need considerable financial commitment. The Communication does not give follow-up to these requests. Certain comments asked for focusing, in a few cases exclusively, on the entrepreneurial aspect and/or a co-ordination role. Whereas the Communication provides for reinforced integration of sustainability concerns into Community policies and initiatives affecting European tourism, and for enhancing their effect on European tourism in order to support the sustainability of the sector, it also follows the line of dealing with all aspects of sustainability, and not only the entrepreneurial ones.

The measures that the Commission could envisage were the subject of the biggest proportion of comments. Partly, it was criticised that they were not sufficiently precise. Although the approach followed for these basic orientations is that measures will be gradually shaped during the process still to follow, the Communication tries to be as concrete as possible with regard to them. However, all together, the comments very much supported the suggested measures, and added further details or precision that could be taken on board.

The most controversial measure was that regarding a 'European Multi-Stakeholder Monitoring and Steering Group for Tourism Sustainability'. In addition to the requests of making the denomination and description of this group easier to understand and clearer, its usefulness was questioned, whereas other comments confirmed that such a group, with the mandate that had been roughly indicated, is key to any other measure and to the success of efforts. While it was strongly supported that local and regional authorities must also be represented in this group, strong opposition arose against it being led by the tourism industry. Even the tourism industry itself largely seems not to want this. The Communication continues to see the creation and work of this group being a crucial measure, but takes account of the other comments with regard to it. It also largely integrates the comments with regard to the other measures, but leaves it to the process still to follow, how they will be shaped and implemented in detail.

Finally, regarding what other stakeholders should do, a number of detailed comments requested to include further stakeholder groups, and to put even more emphasis on consumers, including the importance of education in this respect. The role of those stakeholders that operate on the ground was particularly emphasised, whereas the importance of international stakeholders was seen with some reservation. This chapter also gave rise to continuing some controversial debate known from other occasions, such as with regard to so-called mass tourism and the market dominance of big tour operators, and the polemic concerning environmental taxes, in particular at tourist destinations. For the major part these comments were used to enrich, to revise and to fine-tune this chapter.

8. Commission draft proposal and justification

* What is the final policy choice and why?

The final Community policy choice made for these 'Basic orientations for the sustainability of European tourism', which are an important input to a broad Agenda 21 process for sustainable European tourism, is to reinforce the existing framework for action and to use it to the best advantage. In practical terms this policy will rely on:

* effective implementation of existing initiatives and reinforced efforts of stakeholders, other than the Community, who are active in this field; and

* activities of the Community, of which there are two basic types:

- optimising the effect of Community policies and measures on the sustainability of European tourism, and

- the definition and implementation of complementary tourism-specific action to promote sustainability throughout the Community, which particularly target support of and involvement in other stakeholders' initiatives and which fill gaps left by the Community policies and measures affecting tourism.

This cooperative and pro-active multi-stakeholder approach aims to bridge the remoteness of the Community from the players on the ground as the right road to sustainability for European tourism. It is expected to address the challenges that need to be tackled to ensure tourism sustainability alongside the current benefits that tourism can bring. Given the cross-sector nature of tourism, areas such as employment, regional development, environment, consumer protection, health, safety, transport, taxation and culture will be touched upon.

* Why was a more/less ambitious option not chosen?

In the current situation, a reinforced framework for action provides a feasible, and the most appropriate, approach with regard to the principles of proportionality and subsidiarity. It is capable of dealing with the objectives and challenges identified in a suitable manner by means of an integrated approach within the European Union and in closer cooperation with all stakeholders.

A more ambitious option, i.e. a comprehensive approach as part of a genuine Community policy, risks not corresponding sufficiently to the diversity of the sector and involving an administrative burden on local authorities and enterprises (particularly SMEs) that is not matched by added value. This may constrain stakeholder action and innovation in addressing local issues and/or the effectiveness of a tourism policy. Moreover, the challenges facing tourism are acute, and it is unlikely that a comprehensive policy can be adopted and implemented within a sufficient timeframe to ensure action in the short to medium term, in particular because of the need for the agreement of all Member States.

A less ambitious option, i.e. the total renunciation of Community activities or only relying on established contributions, would correspond more or less to the current situation. This would fail to provide the specific Community contribution needed to trigger sufficient changes in favour of the sustainability of European tourism and to address the objectives of this Communication, and is therefore to be ruled out.

* What are the trade-offs associated with the option chosen?

There are no trade-offs associated with the option chosen. It is fully compatible with the existing Community policy framework regarding related policy fields.

* If current data or knowledge are of poor quality, why should a decision be taken now rather than be put off until better information is available?

Currently existing limited data and knowledge of the tourism sector hinder an accurate quantitative analysis of the impact of tourism. However, despite this weakness, the perceived economic, social and environmental sustainability issues and problems of European tourism, which are both linked to its current consumption and production patterns, and to its further quantitative growth, suggest continuing unsustainable trends of the sector. They show the need to take a decision now on the basic orientations to follow and on initial measures to be launched, and not to put the decision off until better information is available.

The Commission Communication 'Working together for the future of European tourism' identified the need for further work on improving tourism information, communication and statistics on tourism. The Commission has already started to mobilise existing competence and support centres for the development of knowledge and observation regarding tourism, in order to increase the availability of the necessary knowledge and tools for all stakeholders.

Likewise, the Commission has taken the necessary steps, in coordination with the public and private stakeholders concerned and with their support, to introduce Tourism Satellite Accounts (TSAs) in order to improve current statistical information as it exists in Europe (regarded as insufficient from both the qualitative and the quantitative points of view) and to fully reflect the impact and economic importance of tourism as an economic sector.

* Have any accompanying measures to maximise positive impacts and minimise negative impacts been taken?

At the current stage, it is too early to launch additional or accompanying measures to further increase the positive impacts of the policy option chosen. The plan is for them to be defined by the proposed Tourism Sustainability Group and implemented through the planned Commission internal work programme for enhancing the effect of the various Community policies and measures affecting European tourism to support its sustainability.

No negative impacts were identified.

Appendix

Outcome of the Internet based public consultation

(25 April - 31 July 2003)

1. International, European & transnational stakeholder bodies and initiatives

- WTO (World Tourism Organisation).

- WTTC (World Travel & Tourism Council)

- ETC (European Travel Commission)

- ETAG (European Travel & Action Group)

- NET (Network of European private Entrepreneurs in the Tourism Sector)

- ECATRA (European Car & Truck Rental Association)

- ECTAA (Group of National Travel Agents and Tour Operators' association within the EU)

- EFCO & HPA (European Federation of Campingsite Organisations and Holiday Park Associations)

- ETOA (European Tour Operators Association)

- EUFED (European Union Federation of Youth Hostel Association)

- HOTREC (Confederation of National Associations of Hotels, Restaurants, Cafιs and Similar Establishments in the European Union and European Economic Area)

- IFTO (International Federation of Tour Operators)

- INSULEUR (Network of the Insular Chambers of Commerce and Industry of the European Union)

- EAPME (European Association of Craft, Small and Medium-sized Enterprises

- ETLC (European Trade Union Liaison Committee on Tourism) / EFFAT (European Federation of Food, Agriculture and Tourism Trade Unions)

- EUTO (European Union of Tourist Officers)

- AEBR (Association of European Border Regions)

- AEM (Association Europιenne des ιlus de Montagne)

- CRPM- Conference of Peripheral Maritime Regions of Europe

- ICLEI (International Council for Local Environmental Initiatives)

- IFN (International Friends of Nature)

- EUROPA NOSTRA, two individual reactions

- Green Globe 21

- eCLAT (Virtual network of researchers on climate change, environment and tourism)

- ECOCLUB S.A. - International Ecotourism Club

- ECOSERT Project Partnership - European Cooperation to achieve Sustainable Environmental Regional development through Tourism

- ECOTRANS e.V. - European network of experts and organisations in Tourism, Environment and Regional Development

- NEWtours - Network of excellence for sustainable tourism and transport

- Tourism-Site - Information network for sustainable development of tourist destinations

- Arc Latin - Arco Latino (59 NUTS III municipalities across the Mediterranean coastline)

- MIO-ECSDE. Mediterranean Information Office for Environment, Culture and Sustainable Development

- SMART - Sustainable Model for Arctic Regional Tourism (Project partnership consortium)

- SUT-Governance (EC R&D FP5 project, co-ordinator: Institute for Technology Assessment and System Analysis, Karlsruhe Research Centre)

2. National tourism administrations and authorities, and national agencies

- Secrιtariat d'Etat du Tourisme, France

- BMWA (Bundenministerium fόr Wirtschaft und Arbeit), Austria.

- Ministry of Trade and Industry, Finland

- Turistdelegationen (Swedish Tourist Authority)

- State Secretariat in charge of tourism, Hungary

- Det Kongelige Nζrings- og Handelsdepartement, Norway

- Bundesamt fόr Naturschutz (German Federal Agency for Nature Conservation)

- Umweltbundesamt (German Federal Environmental Agency)

3. Regional and local authorities, tourism offices and development bodies

- Agence Dιveloppement Local, Ville de Durbuy (Belgium)

- Ulm/Neu-Ulm Tourismuszentrale -Tourism office (Baden-Wόrttemberg/Bayern, Germany)

- Municipality of Tengen (Baden-Wόrttemberg, Germany)

- Agencia Valenciana del Turisme (Spain)

- Canary Islands' Tourism Observatory (Spain)

- Municipality of Calviΰ (Balearic Islands, Spain)

- Municipality of Girona (Catalunya, Spain)

- Municipality of Lloret de Mar (Catalunya, Spain)

- CESR (Economic and Social Council) Aquitaine (France)

- CESR (Economic and Social Council) Bourgogne (France)

- Coordinamento delle Regioni per le politiche del Turismo italiano (Italy)

- Rιgion Autonome de la Vallιe d'Aoste (Italy)

- Regione Sicilia (Italy)

- Provinces Noord Brabant, Limburg and Zeeland (The Netherlands)

- Mikkeli District Tourist Service (Finland)

- LGA/LGIB - Local Government Association / Local Government International Bureau (UK)

- Welsh Tourist Board and the Welsh Local Government Association (United Kingdom)

- South West England - Regional Sustainable Tourism Group (United Kingdom)

- Cornwall Tourist Board (United Kingdom)

- Kent County. Tourism Office (United Kingdom)

- Birmingham Tourism Office (United Kingdom)

- Prague City Development Authority (Czech Republic)

4. National and local associations, unions and bodies

- Nationalparkamt Mόritz (Germany)

- WWF-Greece

- ALEFPA- Association Laοque pour l'Ιducation, la Formation, la Prιvention et l'Autonomie (France)

- FNE - France, Nature, Environment (France).

- CONFCOMMERCIO (The Italian General Confederation of Trade, Tourism, Services and SMEs) & CONFTURISMO (Italian representative of the tourist sector).

- Vereniging OSO - Organisations for Open Air Recreation (Netherlands)

- Austrian Federal Economic Chamber, Tourism and Leisure Industries Division (Austria)

- Service Union United (Finland)

- Coventry and Warwickshire Chamber of Commerce (United Kingdom)

- Church of England National Rural Office (United Kingdom)

- Church Heritage Forum, Archbishops' Council (United Kingdom)

- Sustrans - Sustainable Transport Charity (United Kingdom)

5. National and local networks

- Finnish University Network for Tourism Studies. Research and Training Institute (Finland).

- EHTF - English Historic Towns Forum (United Kingdom)

- Scottish Tourism and Environment Forum (United Kingdom)

- Cornwall Sustainable Tourism Project (United Kingdom)

6. Enterprises

- B.A.U.M Consult and Knowledge Networking (Germany)

- Stattreisen (Germany)

- Accor Group (France)

- Michelin (France)

- Vivacances (France)

- Gheanet Tourism Consultants (Italy)

- Turismo Mediterraneo s.r.l. (Sardegna, Italy)

- Rachel Dodds - Sustainable/Eco Tourism and Tourism Marketing Consultant (United Kingdom).

7. Research & education

- Universidad de Mαlaga (Spain)

- CSST - Centre for Sustainable Tourism and Transport & NHTV - Breda University of International Education (The Netherlands).

- London Metropolitan University, International Institute for Culture, Tourism and Development (United Kingdom).

- University of Brighton, Centre for Tourism Policy Studies (United Kingdom), two individual reactions.

- University of the West of England, Centre for Environment & Planning-Bristol (United Kingdom).

- Centre for Responsible and Sustainable Tourism Development (Serbia).

- Mαrcia Cambraia Belderrain, University of Sγo Paulo (Brazil)

Summary of comments from the Internet based public consultation

The reference of this summary is the document published for public consultation on the Internet (http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/consultation/cons_en.pdf). The summary lists those comments that demand added or improved formulations in relation to the consultation document, or disagree or request deletion. Comments made by different organisations and individual may contradict each other. Details can be accessed via http://europa.eu.int/comm/enterprise/ services/tourism/consultation/index.htm.

1. General remarks:

Add / improve

* Sustainable tourism development guidance must be communicated in plain language targeted on end-users. The font size and layout should make the end-user want to read the text.

* Figures and percentages should indicate source data.

* Acknowledge that there are many models for achieving sustainable tourism development.

* Refer only to things that affect the tourism sector over which the sector (public and private operators) has a great deal of or at least some direct influence (therefore exclude areas such as strategic infrastructure and transport).

* To tackle sustainability problems with regard to tourism we need global environmental governance as a proactive mix of policy (transport, energy and environment), awareness raising amongst consumers and other stakeholders and corporate responsibility of the tourism industry. An effective policy can only be arrived at if we try to influence the major driving forces.

* Pay more attention to the social dimension of sustainability: CSR and the social dialogue merit further emphasis.

* A public and formal commitment from all stakeholders would help the implementation of sustainable tourism a great deal.

* Sustainable tourism demands real leadership, rather than management. Abandon the idea of pleasing all stakeholders ('citizens are the basis of power in a democratic society, stakeholders are the basis in an oligarchy').

* Define the timing, budgetary and technical means for implementing the objectives and measures selected and set priorities according to annual exercises.

2. Analysis of the challenges, views and objectives

Add / improve

* The governance dimension should be added to the three classical pillars of sustainability (the institutional dimension).

* Link all the challenges to the appropriate territorial policy level to provide for a flexible approach.

* Stress that economic growth is fundamental for mainstreaming sustainable policies in tourism.

* Recognise that tourism is consumer-driven and not production-led. Put the emphasis on changing attitudes and demand patterns, as well as on implementation at local level.

* Sustainable tourist behaviour cannot be divorced from 'sustainable consumer behaviour'. Local inhabitants have a crucial role in leading consumers/tourists by example.

* Regarding the supply chain, sustainability cannot rely on voluntary measures only (such as schemes and CSR). Legislation should not be discarded.

* Accept that tourism can be a driver for other economic sectors in order to mitigate current over-dependence on tourism in fragile areas (e.g. islands).

* Security (e.g. terrorist threat) and safety issues (both linked to natural risks or human caused risks) are also major challenges for European tourism.

* Preserving European cultural heritage diversity is a challenge for future European tourism.

* Pay more attention to land use, water and transport as the main threats for sustainability.

* Learn from the ECOPROFIT project regarding a European Programme on Sustainable Tourism and from the PEER project (Partnerships for Extended Entrepreneurial Responsibility in the Tourism Sector) regarding the issue of sustainability reporting of European Tourist destinations.

* Use the WTO definition of a local tourist destination.

* Eliminate doubts regarding the compatibility between cost internalisation and decoupling economic growth from social and environmental costs.

* CSR for the hospitality sector should not be planned, carried out and assessed by a single tourism stakeholder.

* Replace references to 'adequate employment' with 'quality employment'.

* Replace the term 'handicapped' with 'disabled'.

* Explain that a fundamental part of the 'well-being of tourist destinations' is the need to share profits with source market operators.

* Choice of destination is 'discretionary' rather than 'arbitrary'.

Disagree / delete

* Avoid negative considerations such as 'narrow economic imperatives' that do not favour the mutual respect and understanding of the three sustainability pillars.

* If seasonality is a regional aim, then it should be coped with at that level.

* Seasonality is not one of the major challenges, since it is in many cases a natural phenomenon with which many destinations have learnt to live. The real problem is the 'intra-seasonal fluctuations' in visitor numbers that put uneven pressure on tourism systems and resources.

* Do not put the onus on production, bur rather recognise and manage the pressures that create the demand and lead to seasonality (cultural preferences, employment patterns, annual holiday and public holiday restrictions, academic requirements, etc...).

* Assess the difficulty most European consumers have in developing sustainable consumption patterns due to the lack of transparency in an increasing vertically-integrated market.

* Acknowledge that climate change is a challenge (tourism is responsible for 10% of world-wide greenhouse gases and it is also suffering from climate change effects (high temperatures, water quality and shortages, etc.)).

* Do not assume automatically that cultural or heritage-oriented tourism is more 'sustainable' than other forms of tourism: treating culture/heritage as a 'tourism product' detaches culture from its local context and divorces it from its role in the maintenance and development of civil society.

3. Analysis of the state of the art

3.1 Initiatives and contributions of a wide range of stakeholders

Add / improve

* Consider that all initiatives and contributions that have not succeeded are of voluntary nature. Although it is good to have general statements, declarations and basic guidelines, the situation and the nature of the challenges demand responses that integrate the legal, economic and governance points of view.

* Since there are many stakeholders involved in sustainability, the document should either narrow its focus to things it can change or broaden it to include all those whom we need to influence (all sub-sectors of the tourism industry and related complementary supply).

* The role of many local authorities in putting forward sustainable tourism agendas is not sufficiently acknowledged since most of them do not form part of established international networks or have contacts with relevant international bodies. Whether it is a good thing or a bad thing, local stakeholders are the ones with main responsibility for tourism. 'Tourism takes place locally and policies need to be devised and implemented locally in order to address the specific needs and limitations of the destination'.

* Tourism workers and trade unions must be added to the list of stakeholders that are currently developing sustainability for tourism.

* Consider the reasons behind the failure of SMEs' response in taking up sustainability initiatives: 'if you want business to be an agent of change, you have to change the behaviour of its clients'. SMEs' concern is to meet the needs of their customers.

* Consider that for an effective implementation of the many action programmes and guidelines developed at international level there is a need for national/regional sustainable development strategies.

* Mention the tourism-related initiatives in supranational regions within the EU (e.g. The Nordic countries, the Alps and coastal regions) as well as the need for integration of the regional objectives.

* Refine references to existing initiatives of other stakeholders (e.g. as for the TOI, Global Code of Ethics, the 1999 CSD7, etc.) and add some more fundamental initiatives regarding tourism and fair trade, human rights, CSR, and consolidated environmental NGOs' contributions.

Disagree / delete

* Do not regard the contribution of a stakeholder segment as insufficient if indicators to measure insufficiency are not provided.

3.2 Initiatives and contribution of the EC

Add / improve

* Better incorporate the work (policies and programmes) done or being done in other Commission services regarding sustainable tourism development (e.g.: the 6th Framework Programme).

* Consider that most European policies and programmes do not serve an integrated approach that reflects the needs and concerns at regional and local level and therefore are far from benefiting them.

* Adopt a more proactive and supportive role for local and regional initiatives to adopt sustainable tourism policies.

* Integrated Quality Management is a valuable tool to ensure a more competitive tourism industry which will secure environmental, social and economic benefits for the host community and is based on a partnership approach with the main stakeholders.

* Invest in better statistical information generally and on sustainability in particular.

* Explain how the 'reporting mechanism' would be able to provide useful information without becoming a burden.

* Assess the impact of current liberalisation in the tourism sector before pursuing further liberalisation rounds. If services are provided in another country, the workers posted there should benefit at least from the labour standards and working conditions applicable in that country. Further liberalisation should not affect 'service quality, consumer protection, labour standards and public safety'. Do liberalisation of trade and sustainable trade occur at the same time in tourism? (Assess whether competition is working against local communities in the opening up of tourism markets in developing countries). Analyse whether the GATS decision may overrule other international agreements such as the international Biodiversity Convention.

* Do not overstate the benefits of the Euro-Mediterranean Partnership: so far it is mainly focused on a EuroMed Free Trade Area, with its main impact on sustainable trade.

* Pursue a real European-wide Eco-label for tourism destinations.

4. The Commission Communication's policy options

Add / improve

* Consider how the Commission Communication's objectives can be achieved given the absence of any reference to tourism in the Convention for the Future of Europe and the incoming IGC.

* Further consider a true Community policy for tourism related research (including the mutual interaction between tourism and climate change), data and statistics, benchmarking and incentives to other EC policies influencing tourism and its sustainability.

* Reinforce the role of the Tourism focal point within the EC to ensure a leading role for sustainable tourism and maximise the potential of Community action. Although funding for tourism purposes is available, the lack of an ad-hoc tourism programme hinders synergies.

* In a reinforced framework for action the Commission should listen to both industry and trade unions' representatives to find common solutions to the existing problems.

* The selected policy option should be subject to the proactive development of the principles of subsidiarity (formal dialogue with regional and local authorities, partnerships and implementation of real tripartite agreements).

* How could coordination at European level make efforts at local level more efficient?

Disagree / delete

* Vague policy options and little evidence provided in favour of the policy selected.

* The Commission has not been neutral when presenting the policy options.

* Subsidiarity and action at the local level most involved in the customer/supplier relationships are more appropriate.

5. The concept of action and the Community contribution

Add / improve

* Take a stronger lead in coordinating and funding partnerships.

* Provide support/incentives to industry, and SMEs in particular, to encourage the development and adoption of sustainability good practices.

* Coordinate information collation and sharing, supported by research as appropriate, including case studies, good practice guides and cost/benefit analyses. Present information in a practical and user-friendly manner, with good practices being disseminated as 'guidance' rather than 'compulsion'.

* Fund consumer awareness and guidance initiatives, working with the media.

* Improve the coordinating role within the European Commission, aiming to ensure that the interests of tourism are fully taken into account in the preparation of legislation and in the operation of programmes and policies which are not themselves conceived in terms of tourism objectives.

* Set up a comprehensive and reliable statistical framework in order to assess, benchmark and monitor tourism development. Support regional tourism observatories.

* Sustainability reporting mechanisms and CSR should also consider the concerns of tourism workers.

* Prepare a Community programme to support and implement sustainable tourism destination management (which could be implemented within the EU regional policy): in so doing the EC would be shifting policy responsibilities to other stakeholders and providing the means to implement these processes.

* The period 2003-2006 should be devoted to awareness raising and to the establishment of partnership and cooperation mechanisms in order to provide the necessary input to implement sustainable guidance at regional/local level for the programming period 2007-2013.

* Promote special forms of tourism (e.g.: cultural and maritime tourism) and take advantage of events with a global dimension to getthe message across.

* Implement specific action plans for fragile areas such as the Mediterranean islands.

* Make the distinction between tourism within Natura 2000 sites (where tourism should be limited and have positive effects on nature conservation and social wellbeing) and outside protected areas (where the elimination of negative tourism impacts should be the objective).

Disagree / delete

* The Commission's role should be limited to the entrepreneurial aspect of the tourism sector, other related aspect being dealt with at the relevant Commission sector level.

* Is WTTC a truly representative international body?

6. The measures that the Commission could envisage

Add / improve

* In general, the measures should be more concrete, precise and coercive enough to be effective.

* Recognise the particular requirements of SMEs and micro-enterprises.

* Consider legislation if it is the only way to effect change.

* Design at least one specific measure related to training and education.

- The Commission will use the Impact Assessment tool to integrate sustainability concerns into Community policies and initiatives affecting European tourism

This measure should allow the involvement of all stakeholder groups in the impact assessment. Present the most significant developments regarding tourism-related IA annually.

Integrate tourism as a measure in the operational Interreg III A programmes as well as in the PHARE-CBC, TACIS and MED programmes between neighbouring regions.

Exploit the advantages of the synergy between tourism, agriculture, forestry, environmental politics and small and medium-sized companies.

- The Commission could prepare and adopt an action plan for enhancing the effect of the various Community policies and measures affecting European tourism to support the sustainability of the sector.

This measure needs realistic targets and achievable actions, and should improve the capacity and leadership of local authorities, encouraging the latter to take up the principles of governance within these decision-making levels and sustainable tourism planning.

The action plan should include issues of equal access to the tourism product and the benefits of tourism, and also equal opportunities within the tourism industry.

The Commission might undertake an analysis of skills and labour transfer in the sphere of tourism to facilitate transnational cooperation between regions and hence it being taken account of in the national action plans for employment. Study the role of immigrants as a working force for tourism and its impact on local economy.

Laying down European standards for the mutual recognition of tourism qualifications would be valuable and would help create employment opportunities through the placement of employees regardless of their nationality.

Local authorities and destination managers would welcome a comprehensive guide to all Commission policies, programmes and studies which relate to sustainable tourism, and to identifying potential funding support for projects in this field.

Study the relationship between biggest TTOO and local tourism suppliers and its effects on competition. Favour local partnerships to counterbalance Tour Operators' market dominance.

Further assess the impact of the accession of new member states in terms of tourist numbers, labour force and new market destinations.

- The Commission could propose a co-operation agreement with the World Tourism Organisation (WTO) in the field of sustainable tourism.

Identify fields and measures of cooperation defining EC support for WTO global initiatives. Local government must be involved in the preparation and implementation of the agreement via associations such as the Council of European Municipalities and the Regions.

There are other UN agencies that have been substantially involved in sustainable tourism initiatives that should also be included in the scope of this measure. EC-WTO agreement could also expand to sustainable development cooperation in third countries with a particular focus on poverty alleviation strategies through tourism (support a Community-based tourism development in developing countries).

Consider the possibility of a joint partnership between the EC and WTO to take over and manage the EuroVelo network.

- The Commission could launch a European Multi-Stakeholder Monitoring and Steering Group for Tourism Sustainability.

To add value such a group (supported also by the WTO) must have specific and deliverable objectives. The Commission, not the industry, should lead it, and all stakeholders should be part of all similar groups (e.g. on issues such as seasonality, transport, etc., trade unions have also a role to play). Research, measurement and monitoring must enable both the private and public sectors to adapt to changing needs and demands and better manage demand and supply.

Local and regional governments should be represented via pan-European associations.

Study whether this group can be set up within a Europe-wide network of universities with tourism development units committed to working with non-academic institutions in the private and public sectors in the field of sustainable tourism policy ('this would accord well with the principles of the 6th RTD framework programme which seeks inter alia to support the creation of 'knowledge societies' in a wide swathe of policy areas'). Therefore consider including the last measure within this measure.

The development of sustainable tourism information, policy tools and best practice do need further development to facilitate benchmarking and the analysis of information relating to sustainable tourism needs to be developed in a manner which can accommodate the requirements of all different types of destinations.

However, work in this field should respect the principle of subsidiarity and build on work already undertaken within Member States. Getting businesses involved in reporting is challenging, but essential, so the system has to be user-friendly and not too technical. It would be preferable to see workable national systems in place before setting up a European-level system. If, in the future, a European level system is seen to be feasible, we would need to ensure that the European and national systems dovetail and the relevant expert groups in Member States consulted.

Non-tourism stakeholders have a critical role to play in the sustainability of tourism. They can best represent the sustainable development goals and objectives of the host or resident population. Therefore they may also be part of this measure and the following one.

- The Commission could launch a wide-ranging initiative, involving all relevant stakeholders, to further sustainable tourism consumption patterns in Europe. This initiative could focus on the two core problems regarding sustainable consumer choices in leisure tourism, i.e. seasonality and sustainable tourism transport.

The European round table of stakeholders obviously has to be more than just a talking shop and should look into whether realistic action can be taken.

Build on consumer information to ensure market forces are exerted to promote sustainable management. The business case is not sufficiently won since we need to convince business that acting sustainably helps it to save money, that there are markets looking for sustainable products and that the public sector will help them to find them. Inform tourists on how to prevent damage and harm to the environment, the landscape and agriculture.

Provide reliable and user-friendly information on quality standards in hotels.

With regard to seasonality, illustrate the benefits of staggering holidays in the private and public sector and the impact of pension reforms on the tourism sector in the long term. Improve the quality of tourism-related products and services and expand the transport and economic infrastructures to improve the accessibility of tourist areas and to facilitate crossing borders and the local public transport with the objective of lengthening the season and the duration of tourist visits.

Take account of the changes in the demographic structure and design tailor-made programmes catering for special groups (e.g. the young, the elderly and the disabled etc.)

- The Commission could prepare and launch a package of special measures for promoting the principles of good governance and fostering Corporate Social Responsibility (CSR) practices throughout the European tourism sector and its stakeholders as a specific initiative within the European Multi-stakeholder Forum on CSR..

The Commission could provide guidance on the principles of good governance and CSR, but these principles will be best promoted to tourism businesses via member state and regional tourism bodies who can set such guidance within a national or regional context. Consider whether it is possible to do this with large transnational corporations, since for micro-enterprises and SMEs it will be quite difficult.

- The Commission could prepare and launch a package of special measures aimed at the promotion of sustainable tourist destination development and management.

The platform of European tourist destinations for dealing with issues of sustainable tourist destination development and management should be open to all destinations in order to facilitate the exchange of good practice and allow for benchmarking and skills transfer between resorts.

The approach taken by the National Tourism Best Value Group in the UK could serve as the model for the pan-European Platform of destinations. IQM provides a tool to achieve it. All the other measures mentioned should be incorporated into the IQM process.

The idea of a consumer awareness campaign should be developed further before judging whether action at a European level could be effective, although a consistent message across Europe could have an effect. It could be effective and useful if seen as a pan-European issue and if one message is seen by tourists all over Europe. It would achieve economies of scale if resourced nationally or at a European level. There is certainly a need for greater coordination of current initiatives and a need to encourage sharing of experience in what works and what does not in influencing consumer choice.

Support the demand for sustainable tourism products and subsequently give an ad-hoc follow-up to public initiatives to support enterprises.

Tri-partite agreements also need further development and evaluation that might be done via pilot initiatives.

Assess whether this measure (make a link to the ESDP) might be funded by the 6th RTD programme, ensure that the management of cultural heritage sites is included in this programme, and study whether Local Research Bodies can be considered beneficiaries of the Community framework programme and could be covered under the last measure.

- In addition, the Commission could promote the development and use of information tools and networks that involve and target the various types of stakeholders, in order to disseminate best practice and good governance regarding the sustainability of European tourism, at destination and enterprise level.

Disseminate information through the internet, reliable representatives and networks and consider the coordination of the policies and best practices identified. Action regarding exchange of best practices should follow this circle: awareness, information, dissemination, follow-up and feedback.

The WTO can also help in implementing this and the previous measure through its Destination Management Task Force and the Cooperation Network for the Sustainable Management of Coastal Destinations.

Disagree / delete

* Tourism SMEs cannot cope and benefit from existing legislation and information.

* Any suggested action plan should itself be subject to consultation before implementation. Therefore avoid references to vague action plans. Caution if the Commission intends to impose an action plan on communities.

* Cooperate with the WTO rather than pursuing working agreements.

* A 'round table' of stakeholders to consider the problems of seasonality is unlikely to make a significant contribution to the pressures felt at local level, and the perspective is likely to be too broad and the ability to influence too remote.

* More information is needed before considering whether target-based agreements can be valuable.

7. What other stakeholders should do.

Add / improve

* The key stakeholders should also include the host communities, service providers to the tourism industry and the community sector.

* European stakeholders should also be added to the list of those who share a prime responsibility for implementing tourism sustainability.

* Identify the roles and responsibilities of the actors within the tourism consumer chain.

* Indicate how individuals would assume their responsibility through awareness raising in fostering sustainable consumption.

* The overall aim should be to get the consumer to equate sustainable good practice with a quality product.

* Reflect on entering sustainable development principles for tourism in primary schools.

* Industry operators might draft and follow a self-regulation code based on sustainable principles. Refer to the role of tourism and hotel companies in making extensive use of energy, water and waste efficiency and saving measures; the need to favour soft mobility and transport means and take up sustainable technologies.

* Consider the impact of market concentration in the European tourism industry in providing an available range of choices for customers wishing to make a sustainable choice.

* Tourism development may help in the questions related to the development needs of border regions and to their weaknesses: promoting economic diversification, creating new employment opportunities and second jobs.

* Set up an annual sustainable tourism award supported by the private sector.

Disagree / delete

* This chapter generally repeats the statements of the first three paragraphs of chapter 5.

* Do not exaggerate the influence of international organisations, such as WTO or UNEP, in local tourist development.

* Trade unions' role should appear separately to the unspecified 'other stakeholders'

* Include chambers of commerce and industry among 'other stakeholders'

* Further research the potential of tourism environmental taxes.

* Do not favour mass tourism in regions with a tendency to be greatly dependent on tourism since it might result in further dependencies and imbalance in the economic structure of the region.

* Pay more attention to the possible indirect effects of tourism, such as creating new markets for local products and services.