[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ | Βρυξέλλες, 26.2.2007 COM(2007) 63 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ενδιάμεση έκθεση προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2007 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ενδιάμεση έκθεση προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2007 (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) Στις ευρωπαϊκές κοινωνίες συντελούνται θεαματικές αλλαγές όσον αφορά τη φύση της εργασίας, τη ζωή της σύγχρονης οικογένειας, τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, την κοινωνική κινητικότητα. Οι αξίες μεταβάλλονται και οι κοινωνίες αποκτούν ολοένα και πιο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Η κοινωνία της αφθονίας έχει διευρύνει τους ορίζοντες αυξάνοντας τις επιλογές ζωής και τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκαταλέγονται μεταξύ των πλουσιότερων χωρών του κόσμου. Παράλληλα, όμως, αναδύονται νέες μορφές φτώχιας και ανισότητας. Οι Ευρωπαίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με νέα προβλήματα, όπως η αύξηση των περιπτώσεων παχυσαρκίας και η συσσώρευση των παραγόντων που διαταράσσουν την ψυχική υγεία. Η παγκοσμιοποίηση και οι δημογραφικές εξελίξεις αποτελούν τις δύο κύριες κινητήριες δυνάμεις που διαμορφώνουν την εξέλιξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Οι παράγοντες αυτοί προσφέρουν, αμφότεροι, δυνατότητες αλλά αποτελούν και προκλήσεις. Οι δημογραφικές εξελίξεις φανερώνουν μεν ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και υγιέστερα, αλλά θέτουν και ολόκληρη σειρά προβλημάτων, όπως το νέο κόστος που συνεπάγεται μια γηράσκουσα κοινωνία, τη δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών, την αυξανόμενη σημασία των υπηρεσιών παιδικής φροντίδας και την ανάγκη εξισορρόπησης της επαγγελματικής και προσωπικής ζωής για τη διατήρηση της οικογένειας, τις σχέσεις μεταξύ των γενεών και τους νέους κινδύνους πρόκλησης φτώχιας. Η παγκοσμιοποίηση, σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογίες, προσφέρει τεράστιες δυνατότητες οικονομικής μεγέθυνσης. Ωστόσο, για να επωφεληθούν οι άνθρωποι από τις δυνατότητες αυτές και να αντεπεξέλθουν στην εξαφάνιση των θέσεων εργασίας στους παραδοσιακούς βιομηχανικούς τομείς, πρέπει να προετοιμαστούν καταλλήλως με την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση. Οι αλλαγές αυτές αποτελούν προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άνοιγμα της Ευρώπης που βασίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία και το ελεύθερο εμπόριο συνέβαλε στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην οικονομική ανάπτυξη, από την οποία εξαρτώνται, σε τελική ανάλυση, η ευημερία και η καλύτερη ποιότητα ζωής. Ωστόσο, όπως έχει καταδειχθεί τα τελευταία χρόνια, πολλοί Ευρωπαίοι έχουν αμφιβολίες για την πραγματική συμβολή της παγκοσμιοποίησης, της ελευθέρωσης και της επιδίωξης μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας στην προσωπική τους ευημερία. Για να γίνουν καλύτερα κατανοητοί οι λόγοι της αμφισβήτησης αυτής και να εξεταστεί η δυναμική των σημερινών κοινωνικών μεταβολών, η Επιτροπή πρότεινε, το 2006, να γίνει απολογισμός της κοινωνικής πραγματικότητας, με σκοπό να εγκαινιαστεί πρόγραμμα δράσης για την πρόσβαση και τις ευκαιρίες, μια κοινωνική διάσταση στενά συνδεδεμένη με την Επισκόπηση της Ενιαίας Αγοράς. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υποστήριξε την πρωτοβουλία αυτή και ζήτησε από την Επιτροπή να προβεί σε απολογισμό της κοινωνικής κατάστασης στην Ένωση. Σύμφωνα με το αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Επιτροπή εκπόνησε την ακόλουθη ενδιάμεση έκθεση, προς υποβολή στο εαρινό Συμβούλιο, σχετικά με τη μέχρι σήμερα πρόοδο του απολογισμού της κοινωνικής πραγματικότητας. Στόχοι του απολογισμού της κοινωνικής πραγματικότητας Σκοπός αυτής της προσπάθειας διερεύνησης της ευρωπαϊκής κοινωνικής πραγματικότητας είναι να οικοδομηθεί συναίνεση για τις κοινές κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι. Ποιο ρόλο καλούνται να παίξουν οι πολιτικές της ΕΕ ώστε να ανταποκριθούν στη μεταβαλλόμενη κοινωνική πραγματικότητα ή με ποιο τρόπο πρέπει να προσαρμοστούν οι εν λόγω πολιτικές στις κοινωνικές αλλαγές είναι ένα ερώτημα που παραμένει ακόμη εξ ολοκλήρου ανοιχτό. Η νέα συναίνεση θα βασιστεί προφανώς στην αποκτηθείσα πείρα. Η ΕΕ είχε ανέκαθεν "κοινωνική διάσταση". Η Συνθήκη της Ρώμης προβλέπει μακροπρόθεσμη δέσμευση σχετικά με την ισότητα ανδρών και γυναικών και το άρθρο 13 της Συνθήκης του Άμστερνταμ προσδίδει στην Ένωση νομοθετική αρμοδιότητα για την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης. Το κοινωνικό πρόγραμμα της Ένωσης που καθορίστηκε αρχικά στη δεκαετία του '80, ως κοινωνικό αντιστάθμισμα στη δημιουργία της ενιαίας αγοράς, έδωσε έμφαση στην προστασία των συνθηκών εργασίας και στις σχέσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Με βάση το πρόγραμμα αυτό καταρτίστηκαν τα ελάχιστα αναγκαία πρότυπα στον τομέα της εργασίας, της υγείας και της ασφάλειας και εξασφαλίστηκαν διασυνοριακά δικαιώματα στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης για τους μετακινούμενους εργαζόμενους. Η Ένωση διαδραμάτισε επίσης σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, με την καταπολέμηση των περιφερειακών ανισοτήτων και με τη διευκόλυνση της προσαρμογή στις οικονομικές αλλαγές, για παράδειγμα μέσω των εργασιών πολιτικής συνοχής και των πρόσφατων πρωτοβουλιών, όπως του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν στην ανανεωμένη στρατηγική της Λισσαβώνας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση, η οποία δίνει έμφαση τόσο στις οικονομικές επιδόσεις και στην ανταγωνιστικότητα, όσο και στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της κοινωνικής διάστασης της αειφόρου ανάπτυξης. Στο πλαίσιο της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη (τα οποία εξακολουθούν να έχουν την κύρια αρμοδιότητα για τη χάραξη των πολιτικών τους) αναλαμβάνουν να προσδιορίσουν από κοινού τις στρατηγικές προσεγγίσεις που θα επιτρέψουν να συνδυαστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η ευημερία και η αλληλεγγύη - το επίκεντρο του οράματος της Λισσαβώνας - και να ενθαρρύνουν την αποδοχή τους. Με τον τρόπο αυτό, η στρατηγική της Λισσαβώνας έχει δώσει το έναυσμα για έναν συλλογικό προβληματισμό σχετικά με τα κοινωνικά προβλήματα κατά ευρύτατη έννοια, από τα παραδοσιακά προβλήματα, όπως η ευελιξία της αγοράς εργασίας και η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, έως τα προβλήματα που αφορούν τα συστήματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Κατά το παρελθόν, πολλές από τις πρωτοβουλίες στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής είχαν μελετηθεί για μια βιομηχανική κοινωνία, στην οποία η φύση της εργασίας χαρακτηριζόταν από οικονομία μαζικής παραγωγής, μεγάλες επιχειρήσεις, καθώς και από υψηλά ποσοστά συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και συνδικαλιστικής πυκνότητας. Σήμερα, η ευρωπαϊκή κοινωνία βασίζεται σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό στη γνώση και είναι προσανατολισμένη στις υπηρεσίες. Ενώ όλη η προσοχή έχει συγκεντρωθεί στην οικονομική δυναμική που οδήγησε στην ανάδυση της "νέας οικονομίας", η κοινωνική συγκυρία και οι κοινωνικές προκλήσεις στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι λιγότερο κατανοητές και αναλύονται σε μικρότερο βαθμό. Δεν υπάρχει καμία κοινή διάγνωση για αυτές τις κοινωνικές αλλαγές ούτε για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ο απολογισμός της κοινωνικής πραγματικότητας σκοπό έχει να αναπτύξει τη διάγνωση αυτή και να προκαλέσει διάλογο σχετικά με την κοινωνική πραγματικότητα της Ευρώπης, γεγονός που θα συμβάλει επίσης στην ενδιάμεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής. Στον απολογισμό αυτό αναγνωρίζεται, προφανώς, η μεγάλη ποικιλομορφία – συχνά, τόσο εντός όσο και μεταξύ των κρατών μελών. Τα κράτη αυτά, ωστόσο, βρίσκονται αντιμέτωπα με κοινές προκλήσεις, όπως οι δημογραφικές εξελίξεις, οι αυξανόμενες εθνοτικές και πολιτισμικές διαφορές και η εξατομίκευση των αξιών. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ αποτελούν ανοικτές κοινωνίες που έχουν διαμορφωθεί από τις παγκόσμιες δυνάμεις του σύγχρονου καπιταλισμού και τα παγκόσμια πολιτισμικά ρεύματα. Ορισμένοι από τους πολίτες τους έχουν επωφεληθεί πλήρως από την παγκοσμιοποίηση, τη μετάβαση και τις κοινωνικές και πολιτισμικές τάσεις· άλλοι όμως έχουν μείνει πίσω σε σχέση με τις οικονομικές αλλαγές και τη βιομηχανική αναδιάρθρωση και θεωρούν ότι οι παραδοσιακές κοινότητες, οι αξίες και ο τρόπος ζωής τους κινδυνεύουν. Ένας ανοικτός διάλογος Η Επιτροπή εγκαινιάζει σήμερα ευρεία διαβούλευση για τα κοινωνικά θέματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Στόχος της είναι να προσεγγίσει τις διάφορες ομάδες συμφερόντων για να συζητήσει σε τι ακριβώς συνίσταται η ευρωπαϊκή "κοινωνική πραγματικότητα". Η στάση της Επιτροπής είναι "να παίξει το ρόλο ακροατή" και όχι να αναζητήσει πολιτικές λύσεις. H Επιτροπή θέλει να συγκεντρώσει διάφορες απόψεις σχετικά με τις κοινωνικές εξελίξεις, τους κυριότερους παράγοντες που υπαγορεύουν τη μεταμόρφωση της ευρωπαϊκής κοινωνίας, την "ευημερία" και τα στοιχεία που συμβάλλουν σ'αυτήν. Η διαβούλευση αυτή βασίζεται σε ένα έγγραφο εργασίας που εκπόνησε το Γραφείο των Συμβούλων της Ευρωπαϊκής Πολιτικής, το οποίο εξετάζει τα κοινά μοντέλα και τους τρόπους αντιμετώπισης των κοινωνικών αλλαγών με βάση το κριτήριο της ευημερίας. Εν συνεχεία, επιδιώκει να αρχίσει διάλογο για ορισμένους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ευημερία: τις οικονομικές προοπτικές, τη φύση της εργασίας, τα νέα μοντέλα οικογενειακής ζωής, τη φτώχια και τις ανισότητες, τα εμπόδια στην υγεία και την κοινωνική κινητικότητα, την ποιότητα ζωής, την πολιτισμική πολυμορφία, καθώς και τα εμπόδια στην κοινωνική ενσωμάτωση, την εγκληματικότητα και την αντικοινωνική συμπεριφορά. Το έγγραφο αυτό θέτει ερωτήματα με σκοπό την ενθάρρυνση του διαλόγου σε ευρεία κλίμακα. Η διαβούλευση προϋποθέτει τη διοργάνωση διαφόρων εκδηλώσεων, ένα ευρωβαρόμετρο με επίκεντρο θέματα σχετικά με την ευημερία και διαφόρους τύπους διαβούλευσης, συμπεριλαμβανομένης και της ηλεκτρονικής μέσω του Internet http://ec.europa.eu/citizens_agenda/index_en.htm. Ο στόχος είναι να συγκεντρωθούν οι απόψεις διαφόρων ενδιαφερομένων φορέων σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Οι αντιπροσωπίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα κράτη μέλη συμμετέχουν στην προσπάθεια αυτή. Επόμενα στάδια Με βάση τα αποτελέσματα της εν λόγω διαβούλευσης, η οποία θα ολοκληρωθεί εντός του 2007, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει έκθεση. Η έκθεση αυτή θα δώσει μια συνοπτική εικόνα της μεταβαλλόμενης κοινωνικής πραγματικότητας στην Ευρώπη, θα εξετάσει τις κοινωνικές τάσεις και τις επιπτώσεις τους και θα επισημάνει τα κυριότερα προβλήματα και προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Τέλος, θα παρουσιάσει ιδέες για τον καλύτερο τρόπο προώθησης της πρόσβασης και των ευκαιριών στην Ευρώπη και θα συμβάλει επίσης στην ενδιάμεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής.